Mổ cườm khô: khi nào nên mổ, cần chuẩn bị gì và khám ở đâu tại Bến Tre?
Mổ cườm khô là cách gọi dân gian của phẫu thuật đục thủy tinh thể. Khi thủy tinh thể trong mắt bị đục, người bệnh thường nhìn mờ dần, chói sáng, lóa đèn ban đêm, màu sắc kém tươi và sinh hoạt hằng ngày trở nên khó khăn. Tại Bến Tre, nhiều cô chú lớn tuổi chỉ đi khám khi thị lực đã giảm nhiều vì nghĩ rằng mắt mờ là chuyện bình thường của tuổi già. Thực tế, nếu được khám đúng lúc, tư vấn đúng chỉ định và theo dõi cẩn thận, mổ cườm khô có thể giúp phục hồi thị lực đáng kể trong nhiều trường hợp.Bài viết này giúp người bệnh và gia đình hiểu rõ cườm khô là gì, dấu hiệu nào cần đi khám, khi nào nên mổ cườm khô, quy trình khám trước mổ gồm những gì, sau mổ cần chăm sóc ra sao và vì sao không nên chờ đến khi mắt quá mờ mới điều trị. Nội dung được trình bày theo hướng dễ hiểu cho người dân Bến Tre, nhưng vẫn giữ sự thận trọng cần thiết của chuyên khoa mắt.
Cườm khô là gì?
Cườm khô chính là đục thủy tinh thể
Trong mắt có một cấu trúc gọi là thủy tinh thể, nằm phía sau mống mắt. Bình thường, thủy tinh thể trong suốt, giúp ánh sáng đi qua và hội tụ lên võng mạc để tạo hình ảnh rõ. Khi thủy tinh thể bị đục, ánh sáng đi qua kém hơn, hình ảnh trở nên mờ, nhòe, lóa hoặc kém tương phản. Dân gian thường gọi tình trạng này là cườm khô.Khi cườm khô tiến triển đến mức ảnh hưởng sinh hoạt, bác sĩ có thể tư vấn mổ cườm khô. Phẫu thuật này không phải là “lấy màng ngoài mắt”, mà là lấy thủy tinh thể đã đục ra và thay bằng một kính nội nhãn nhân tạo đặt bên trong mắt.Vì sao người lớn tuổi dễ bị cườm khô?
Tuổi tác là nguyên nhân thường gặp nhất. Theo thời gian, cấu trúc protein trong thủy tinh thể thay đổi, làm thủy tinh thể mất dần độ trong suốt. Ngoài tuổi già, cườm khô còn có thể liên quan đến đái tháo đường, chấn thương mắt, dùng corticoid kéo dài, viêm trong mắt, tia cực tím, hút thuốc lá hoặc từng phẫu thuật mắt trước đó.Vì bệnh tiến triển từ từ, người bệnh dễ thích nghi với mắt mờ và không nhận ra mức giảm thị lực. Đây là lý do nhiều trường hợp tại Bến Tre đến khám khi cườm đã khá nặng, việc đánh giá võng mạc và tiên lượng thị lực sau mổ trở nên khó hơn.Dấu hiệu thường gặp của cườm khô
Nhìn mờ từ từ, không đau
Triệu chứng phổ biến nhất là nhìn mờ dần theo thời gian. Người bệnh có thể thấy như có màn sương che trước mắt, nhìn xa không rõ, đọc chữ khó hơn, xem tivi phải ngồi gần hơn hoặc cần ánh sáng mạnh hơn khi sinh hoạt. Mắt thường không đau đỏ dữ dội, nên nhiều người chủ quan và chưa nghĩ đến việc cần khám mắt.Chói sáng, lóa đèn, sợ nắng
Một số người bị cườm khô thấy rất chói khi ra nắng, gặp đèn xe ban đêm hoặc nhìn vào nguồn sáng mạnh. Có người vào bóng râm lại thấy dễ chịu hơn. Nếu tình trạng chói lóa làm hạn chế lái xe, đi đường hoặc sinh hoạt, người bệnh nên đi khám để đánh giá có cần mổ cườm khô hay chưa.Màu sắc nhạt, hình ảnh kém trong
Cườm khô làm ánh sáng truyền qua thủy tinh thể không còn trong như trước. Người bệnh có thể thấy màu sắc xỉn hơn, hình ảnh vàng hơn, độ tương phản giảm, đọc chữ đen trên nền trắng khó hơn. Triệu chứng này thường tiến triển chậm nên dễ bị bỏ qua.Thay kính nhiều lần vẫn không rõ
Một dấu hiệu rất đáng chú ý là người bệnh thay kính hoặc đo kính nhiều lần nhưng thị lực vẫn không cải thiện như mong muốn. Khi đó, nguyên nhân có thể không chỉ là độ kính, mà còn do đục thủy tinh thể hoặc bệnh lý khác trong mắt. Trước khi quyết định thay kính, nên khám mắt tổng quát để đánh giá toàn diện.Đột nhiên đọc gần rõ hơn
Một số trường hợp đục nhân thủy tinh thể làm mắt thay đổi theo hướng cận hơn. Người bệnh lớn tuổi có thể thấy mình đọc gần rõ hơn, ít cần kính lão hơn và tưởng rằng mắt “tốt lên”. Thực tế, đây có thể là dấu hiệu cườm khô đang tiến triển, cần được bác sĩ mắt kiểm tra.Nhìn đôi một mắt hoặc bóng mờ
Cườm khô có thể làm ánh sáng tán xạ không đều, gây cảm giác nhìn có bóng, nhòe, đôi hình dù đã che một mắt. Nếu tình trạng này xuất hiện ở người lớn tuổi, đặc biệt kèm giảm thị lực, nên đi khám thay vì tự mua thuốc nhỏ mắt.Khi nào nên đi khám để tư vấn mổ cườm khô?
Không phải cứ phát hiện cườm khô là phải mổ ngay. Quyết định mổ cườm khô thường dựa trên mức độ ảnh hưởng thị lực, nhu cầu sinh hoạt, nghề nghiệp, tình trạng mắt còn lại và các bệnh lý đi kèm. Người bệnh nên đi khám sớm nếu có một trong các tình huống sau:- Nhìn mờ làm khó đọc sách, xem điện thoại, xem tivi, đi chợ, nấu ăn hoặc đi lại.
- Chói lóa khi ra nắng hoặc lóa đèn xe vào ban đêm.
- Thay kính nhiều lần nhưng vẫn nhìn không rõ.
- Mắt mờ dần ở người trên 50 tuổi.
- Người bệnh đái tháo đường, tăng huyết áp, cận thị cao hoặc từng chấn thương mắt.
- Một mắt đã mờ nhiều, mắt còn lại bắt đầu giảm thị lực.
- Bác sĩ cần nhìn rõ đáy mắt để theo dõi võng mạc nhưng cườm khô che khuất tầm quan sát.
Mổ cườm khô là mổ như thế nào?
Hiện nay, phương pháp phổ biến trong phẫu thuật đục thủy tinh thể là Phaco. Bác sĩ tạo một đường mổ nhỏ, dùng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn thủy tinh thể đã đục, hút phần đục ra ngoài và đặt kính nội nhãn nhân tạo vào vị trí phù hợp trong mắt. Sau mổ, kính nội nhãn sẽ thay thế vai trò hội tụ ánh sáng của thủy tinh thể tự nhiên.Người dân thường gọi chung là mổ cườm khô, nhưng trên thực tế, trước khi mổ cần đo đạc nhiều thông số: thị lực, nhãn áp, tình trạng giác mạc, độ sâu tiền phòng, đáy mắt, siêu âm hoặc sinh trắc học để tính công suất kính nội nhãn. Đây là lý do không nên xem mổ cườm khô là một thủ thuật đơn giản chỉ cần “mắt mờ thì đi mổ”, mà cần khám và tư vấn kỹ.
Khám trước khi mổ cườm khô gồm những gì?
1. Đo thị lực và thử kính
Bác sĩ cần biết thị lực hiện tại của từng mắt, thị lực có cải thiện khi chỉnh kính hay không và mức độ cườm khô ảnh hưởng đến chức năng nhìn ra sao. Có những trường hợp nhìn mờ do sai kính, khô mắt hoặc bệnh võng mạc chứ không chỉ do cườm khô.2. Khám bằng sinh hiển vi
Đèn khe giúp bác sĩ quan sát giác mạc, tiền phòng, mống mắt và mức độ đục thủy tinh thể. Qua đó có thể phân loại cườm khô nhẹ, vừa, nặng, đục nhân, đục vỏ, đục dưới bao sau hoặc các dạng phối hợp.3. Đo nhãn áp
Nhãn áp giúp đánh giá nguy cơ glaucoma hoặc các vấn đề đi kèm. Một số trường hợp đục thủy tinh thể quá chín, phồng thủy tinh thể hoặc tiền phòng nông có thể làm tăng nguy cơ biến chứng, cần được đánh giá kỹ hơn.4. Khám đáy mắt
Nếu cườm khô chưa quá dày, bác sĩ có thể soi đáy mắt để kiểm tra võng mạc, hoàng điểm, gai thị. Điều này rất quan trọng vì thị lực sau mổ không chỉ phụ thuộc vào thủy tinh thể, mà còn phụ thuộc vào tình trạng võng mạc và thần kinh thị giác.5. Đo sinh trắc học tính kính nội nhãn
Trước khi mổ cườm khô, người bệnh cần được đo chiều dài trục nhãn cầu, độ cong giác mạc và các thông số cần thiết để tính công suất kính nội nhãn. Kết quả đo ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực sau mổ và khả năng còn cần đeo kính sau mổ.6. Đánh giá bệnh toàn thân
Người lớn tuổi thường có tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch hoặc đang dùng thuốc chống đông. Các yếu tố này cần được khai thác và phối hợp kiểm soát trước khi mổ cườm khô để giảm nguy cơ trong và sau phẫu thuật.Các loại kính nội nhãn khi mổ cườm khô
Kính nội nhãn đơn tiêu
Đây là loại kính nội nhãn phổ biến, thường giúp người bệnh nhìn rõ ở một khoảng cách ưu tiên, thường là nhìn xa. Sau mổ, người bệnh vẫn có thể cần kính đọc sách hoặc kính nhìn gần. Với nhiều người lớn tuổi, kính đơn tiêu là lựa chọn thực tế, dễ thích nghi và phù hợp với nhu cầu sinh hoạt.Kính nội nhãn toric
Nếu người bệnh có loạn thị giác mạc đáng kể, bác sĩ có thể tư vấn kính nội nhãn toric để giảm loạn thị sau mổ. Việc lựa chọn loại kính này cần đo đạc kỹ và đánh giá tính ổn định của loạn thị.Kính nội nhãn đa tiêu hoặc kéo dài tiêu cự
Một số loại kính nội nhãn có thể hỗ trợ nhìn ở nhiều khoảng cách hơn. Tuy nhiên, không phải ai cũng phù hợp. Người có bệnh võng mạc, glaucoma, khô mắt nặng, kỳ vọng thị giác không thực tế hoặc nghề nghiệp cần chất lượng tương phản cao cần được tư vấn rất kỹ trước khi chọn.Không có loại kính tốt nhất cho mọi người
Khi tư vấn mổ cườm khô, điều quan trọng là chọn kính nội nhãn phù hợp với mắt, nhu cầu sinh hoạt, khả năng tài chính và kỳ vọng của từng người. Người bệnh nên hỏi rõ: sau mổ nhìn xa ra sao, nhìn gần có cần kính không, có nguy cơ chói lóa không và nếu có bệnh đáy mắt thì tiên lượng thị lực thế nào.Mổ cườm khô có nguy hiểm không?
Mổ cườm khô là một trong những phẫu thuật mắt rất phổ biến hiện nay, nhưng vẫn là phẫu thuật nội nhãn nên không thể xem là hoàn toàn không có rủi ro. Các nguy cơ có thể gặp gồm nhiễm trùng, viêm, phù giác mạc, tăng nhãn áp, lệch kính nội nhãn, phù hoàng điểm, rách bao sau, bong võng mạc hoặc thị lực phục hồi không như mong muốn nếu có bệnh lý võng mạc, thần kinh thị giác đi kèm.Tuy nhiên, phần lớn trường hợp được khám kỹ, chỉ định đúng, phẫu thuật đúng quy trình và tái khám đầy đủ sẽ có khả năng cải thiện thị lực tốt. Người bệnh không nên quá sợ mổ cườm khô đến mức chờ mắt mờ hẳn mới đi khám, nhưng cũng không nên xem nhẹ việc khám trước mổ và chăm sóc sau mổ.
Sau mổ cườm khô cần chăm sóc thế nào?
Dùng thuốc đúng toa
Sau mổ, người bệnh thường được kê thuốc nhỏ mắt để giảm viêm và phòng nhiễm trùng. Cần nhỏ thuốc đúng giờ, đúng liều, không tự ý ngưng thuốc khi thấy mắt đã sáng hơn, và không dùng chung thuốc với người khác.Không dụi mắt
Dụi mắt sau mổ có thể làm tăng nguy cơ nhiễm trùng, kích ứng hoặc ảnh hưởng đến vết mổ. Nếu mắt cộm nhẹ, chảy nước mắt ít hoặc hơi khó chịu trong những ngày đầu, nên báo bác sĩ khi tái khám thay vì tự dụi hoặc tự mua thuốc.Tránh nước bẩn, bụi và va chạm
Người bệnh nên giữ mắt sạch, tránh để xà phòng, nước bẩn, bụi hoặc mồ hôi chảy vào mắt trong giai đoạn đầu sau mổ. Khi ra ngoài nên dùng kính bảo vệ theo hướng dẫn.Tái khám đúng hẹn
Tái khám giúp bác sĩ kiểm tra vết mổ, nhãn áp, tình trạng viêm, độ trong của giác mạc và vị trí kính nội nhãn. Nếu có đau nhức nhiều, đỏ mắt tăng, nhìn mờ đột ngột, chớp sáng, ruồi bay nhiều hoặc chảy ghèn, cần đi khám ngay.Những hiểu lầm thường gặp về mổ cườm khô
“Cườm khô phải chờ chín mới mổ”
Quan niệm này không còn phù hợp với phẫu thuật hiện đại. Nếu chờ cườm quá chín, thủy tinh thể có thể cứng hơn, khó mổ hơn, tăng nguy cơ biến chứng và làm bác sĩ khó đánh giá đáy mắt trước mổ. Thời điểm mổ nên dựa vào mức độ ảnh hưởng sinh hoạt và đánh giá chuyên môn.“Mổ xong là không cần kính nữa”
Không phải lúc nào cũng như vậy. Sau mổ cườm khô, người bệnh có thể vẫn cần kính đọc sách, kính nhìn gần, kính loạn thị hoặc kính bảo vệ tùy loại kính nội nhãn, tình trạng mắt và nhu cầu sinh hoạt.“Mắt mờ là cứ đi thay kính”
Ở người lớn tuổi, mắt mờ có thể do cườm khô, glaucoma, bệnh võng mạc tiểu đường, thoái hóa hoàng điểm, khô mắt hoặc nhiều nguyên nhân khác. Nếu thay kính nhiều lần vẫn không rõ, nên khám mắt tổng quát thay vì chỉ đo kính.“Cườm khô có thuốc nhỏ làm tan”
Hiện nay, phương pháp điều trị triệt để cườm khô ảnh hưởng thị lực vẫn là phẫu thuật thay thủy tinh thể đục bằng kính nội nhãn. Người bệnh nên thận trọng với các quảng cáo thuốc nhỏ mắt làm tan cườm hoặc chữa khỏi cườm khô không cần mổ.Người bệnh ở Bến Tre nên chuẩn bị gì trước khi đi khám cườm khô?
- Mang theo kính đang dùng, kể cả kính cũ và kính mới.
- Ghi lại triệu chứng: mờ mắt bao lâu, mờ một mắt hay hai mắt, có chói lóa hay không, có đau nhức hay không.
- Chuẩn bị danh sách bệnh nền: đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, bệnh thận, tiền sử tai biến.
- Thông báo các thuốc đang dùng, đặc biệt là thuốc chống đông, thuốc tuyến tiền liệt, corticoid hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính.
- Nếu đã từng mổ mắt, chấn thương mắt hoặc laser mắt, nên báo rõ cho bác sĩ.
- Nên có người nhà đi cùng nếu thị lực kém, lớn tuổi hoặc cần được tư vấn quyết định phẫu thuật.
Vai trò của khám mắt tổng quát trước khi quyết định mổ cườm khô
Không chỉ kiểm tra thủy tinh thể
Khám mắt tổng quát giúp đánh giá nhiều cấu trúc của mắt: thị lực, khúc xạ, giác mạc, nhãn áp, thủy tinh thể, võng mạc và thần kinh thị giác. Điều này giúp phân biệt nhìn mờ do cườm khô với các nguyên nhân khác như glaucoma, bệnh võng mạc tiểu đường, thoái hóa hoàng điểm hoặc khô mắt.Giúp tiên lượng thị lực sau mổ
Không phải ai mổ cườm khô xong cũng đạt thị lực tối đa. Nếu võng mạc hoặc thần kinh thị giác đã tổn thương, thị lực sau mổ có thể bị giới hạn. Vì vậy, khám trước mổ giúp người bệnh hiểu rõ kỳ vọng thực tế và chuẩn bị tốt hơn.Khám và tư vấn cườm khô tại Phòng khám mắt BS Minh Bến Tre
Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại Bến Tre tiếp nhận khám mắt tổng quát, kiểm tra thị lực, đo khúc xạ, khám bằng đèn khe, tư vấn các bệnh lý thường gặp ở người lớn tuổi như cườm khô, cườm nước, khô mắt, bệnh võng mạc tiểu đường và các vấn đề thị lực khác.Với người nghi ngờ cần mổ cườm khô, bác sĩ sẽ khám, giải thích tình trạng mắt, đánh giá mức độ ảnh hưởng thị lực và tư vấn hướng xử trí phù hợp. Nếu cần phẫu thuật, người bệnh sẽ được tư vấn các bước chuẩn bị, những xét nghiệm cần thiết, các lựa chọn kính nội nhãn và lịch tái khám sau mổ.Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Hotline: 079 860 86 86.
Gợi ý vị trí chèn hình thực tế
Câu hỏi thường gặp về mổ cườm khô
Mổ cườm khô là gì?
Mổ cườm khô là phẫu thuật lấy thủy tinh thể bị đục ra khỏi mắt và đặt kính nội nhãn nhân tạo vào thay thế. Đây là phương pháp điều trị chính khi đục thủy tinh thể làm giảm thị lực và ảnh hưởng sinh hoạt.Khi nào nên mổ cườm khô?
Nên cân nhắc mổ cườm khô khi thị lực giảm làm ảnh hưởng sinh hoạt như đọc sách, đi lại, nấu ăn, lái xe, xem tivi, làm việc hoặc khi bác sĩ cần quan sát đáy mắt nhưng thủy tinh thể đục che khuất. Quyết định mổ cần dựa trên khám chuyên khoa mắt, không chỉ dựa vào tuổi.Mổ cườm khô có đau không?
Phẫu thuật thường được thực hiện với gây tê tại chỗ hoặc phương pháp vô cảm phù hợp, nên đa số người bệnh không đau nhiều trong lúc mổ. Sau mổ có thể cộm nhẹ, chảy nước mắt hoặc khó chịu trong vài ngày đầu. Nếu đau nhiều, đỏ mắt tăng hoặc nhìn mờ đột ngột, cần đi khám ngay.Mổ cườm khô xong có cần đeo kính không?
Có thể vẫn cần đeo kính, tùy loại kính nội nhãn, độ loạn thị, mục tiêu thị lực và nhu cầu nhìn gần. Nhiều người sau mổ nhìn xa tốt nhưng vẫn cần kính đọc sách hoặc kính nhìn gần.Cườm khô có thể nhỏ thuốc cho hết không?
Khi cườm khô đã ảnh hưởng thị lực rõ, thuốc nhỏ mắt không thể làm thủy tinh thể đục trở lại trong suốt như ban đầu. Người bệnh nên thận trọng với quảng cáo thuốc làm tan cườm. Việc điều trị cần được bác sĩ mắt tư vấn dựa trên mức độ bệnh.Mổ cườm khô có bị tái lại không?
Thủy tinh thể tự nhiên đã được lấy ra nên cườm khô thật sự không mọc lại. Tuy nhiên, một số người có thể bị đục bao sau sau mổ, gây nhìn mờ trở lại. Tình trạng này khác với cườm khô tái phát và thường có hướng xử trí riêng sau khi bác sĩ khám xác định.Người bệnh tiểu đường có mổ cườm khô được không?
Người bệnh tiểu đường vẫn có thể được tư vấn mổ cườm khô nếu đủ điều kiện, nhưng cần kiểm tra võng mạc, kiểm soát đường huyết và đánh giá nguy cơ phù hoàng điểm hoặc bệnh võng mạc tiểu đường. Đây là nhóm nên khám kỹ trước và sau mổ.Ở Bến Tre nên khám cườm khô ở đâu?
Người bệnh có thể đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre để khám mắt tổng quát, kiểm tra thị lực, đánh giá đục thủy tinh thể và tư vấn hướng xử trí phù hợp.Tài liệu tham khảo
- National Eye Institute – Cataracts: https://www.nei.nih.gov/eye-health-information/eye-conditions-and-diseases/cataracts
- American Academy of Ophthalmology – Cataract Surgery: https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-cataract-surgery
- American Academy of Ophthalmology – IOL Implants: https://www.aao.org/eye-health/diseases/cataracts-iol-implants
- Mayo Clinic – Cataract surgery: https://www.mayoclinic.org/tests-procedures/cataract-surgery/about/pac-20384765