Đục thủy tinh thể: dấu hiệu, nguyên nhân và khi nào nên mổ cườm khô?
Đục thủy tinh thể, còn được gọi là cườm khô hoặc cườm đá, là một trong những nguyên nhân thường gặp gây nhìn mờ ở người lớn tuổi. Bệnh thường tiến triển từ từ, không đau, nhưng có thể làm giảm thị lực rõ rệt nếu không được khám và theo dõi đúng thời điểm.Tại Bến Tre, nhiều người chỉ đi khám khi mắt đã mờ nhiều, đi lại khó khăn hoặc không còn thay kính được rõ. Bài viết này giúp cô chú, anh chị hiểu đúng về đục thủy tinh thể, dấu hiệu cần đi khám, khi nào cần theo dõi và khi nào nên tư vấn mổ cườm khô.
Đục thủy tinh thể là gì?
Đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể trong mắt bị mờ đục, làm ánh sáng đi vào mắt không còn hội tụ rõ trên võng mạc. Bình thường, thủy tinh thể giống như một thấu kính trong suốt nằm phía sau đồng tử. Khi thủy tinh thể bị đục, người bệnh sẽ thấy hình ảnh mờ, tối, nhòe hoặc chói sáng.Dân gian thường gọi bệnh này là cườm khô hoặc cườm đá. Bệnh khác với cườm nước, tức glaucoma, là bệnh liên quan đến tổn thương thần kinh thị giác và nhãn áp. Hai bệnh này có thể cùng xuất hiện ở người lớn tuổi, nhưng cơ chế và hướng điều trị khác nhau.Đục thủy tinh thể thường tiến triển chậm. Ban đầu người bệnh có thể chỉ thấy nhìn hơi mờ, cần nhiều ánh sáng hơn khi đọc sách, hoặc thấy đèn xe ban đêm gây chói. Khi bệnh nặng hơn, việc thay kính không còn cải thiện thị lực nhiều, sinh hoạt hằng ngày bị ảnh hưởng rõ.
Vì sao đục thủy tinh thể thường gặp ở người lớn tuổi?
Đục thủy tinh thể có thể gặp do nhiều nguyên nhân, nhưng thường gặp nhất vẫn là quá trình lão hóa tự nhiên của mắt. Theo thời gian, cấu trúc protein trong thủy tinh thể thay đổi, làm thủy tinh thể mất dần độ trong suốt.
1. Tuổi tác
Đây là nguyên nhân phổ biến nhất. Sau tuổi trung niên, thủy tinh thể có thể bắt đầu lão hóa. Ở một số người, quá trình này diễn ra chậm và ít ảnh hưởng. Ở người khác, đục tiến triển nhanh hơn, gây giảm thị lực rõ.2. Tiếp xúc ánh nắng, tia UV
Người thường xuyên làm việc ngoài trời, đi nắng nhiều, ít dùng kính chống UV có thể có nguy cơ tổn thương mắt cao hơn. Vì vậy, kính mát chống UV, nón rộng vành và thói quen bảo vệ mắt khi ra nắng là cần thiết.3. Bệnh toàn thân
Đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn chuyển hóa và một số bệnh lý mạn tính có thể làm mắt lão hóa nhanh hơn. Người bệnh tiểu đường cần khám mắt định kỳ vì ngoài đục thủy tinh thể còn có nguy cơ bệnh võng mạc tiểu đường.4. Thuốc và yếu tố khác
Việc sử dụng corticoid kéo dài, chấn thương mắt, viêm nội nhãn, phẫu thuật mắt trước đó, hút thuốc lá, dinh dưỡng kém hoặc tiền sử gia đình cũng có thể liên quan đến đục thủy tinh thể.Đục thủy tinh thể có nguy hiểm không?
Đục thủy tinh thể không phải lúc nào cũng cần mổ ngay khi phát hiện. Ở giai đoạn nhẹ, bác sĩ có thể theo dõi, điều chỉnh kính, hướng dẫn bảo vệ mắt và hẹn tái khám. Tuy nhiên, khi thủy tinh thể đục nhiều, thị lực giảm, ảnh hưởng sinh hoạt, lái xe, đi lại hoặc không còn cải thiện bằng kính, người bệnh nên được tư vấn phẫu thuật.Nếu để quá lâu, thủy tinh thể có thể đục chín, đục quá mức, làm việc khám đáy mắt khó hơn, đồng thời có thể gây biến chứng như viêm, tăng nhãn áp thứ phát hoặc làm phẫu thuật phức tạp hơn. Vì vậy, khám đúng thời điểm giúp bác sĩ đánh giá mức độ bệnh và lựa chọn thời điểm mổ hợp lý.Dấu hiệu đục thủy tinh thể thường gặp
Người bị đục thủy tinh thể thường không đau mắt. Triệu chứng xuất hiện âm thầm và tăng dần theo thời gian. Một số biểu hiện dễ gặp gồm:Nhìn mờ tăng dần
Đây là dấu hiệu thường gặp nhất. Người bệnh thấy mắt như có màn sương, nhìn xa không rõ, đọc chữ khó hơn hoặc phải nheo mắt mới thấy.Chói sáng, lóa đèn
Khi đi ngoài nắng hoặc nhìn đèn xe ban đêm, người bệnh dễ bị chói, lóa, thấy quầng sáng quanh đèn. Triệu chứng này ảnh hưởng nhiều đến việc lái xe buổi tối.Màu sắc nhạt hơn
Một số người thấy màu sắc không còn tươi, hình ảnh hơi vàng, tối hoặc kém tương phản. Điều này xảy ra vì thủy tinh thể đục làm ánh sáng truyền qua kém hơn.Thay kính vẫn không rõ
Ở giai đoạn đầu, thay kính có thể giúp nhìn tốt hơn phần nào. Nhưng khi đục thủy tinh thể tiến triển, dù đổi kính nhiều lần vẫn không đạt thị lực mong muốn.Nhìn đôi một mắt
Một số trường hợp có thể thấy một vật thành hai bóng hoặc nhiều bóng khi nhìn bằng một mắt. Đây cũng là dấu hiệu cần được bác sĩ mắt kiểm tra.Đọc gần đỡ hơn tạm thời
Có người lớn tuổi tự nhiên thấy đọc gần khá hơn trong một thời gian, nhưng sau đó mắt lại mờ nhiều. Hiện tượng này có thể liên quan đến thay đổi khúc xạ do đục nhân thủy tinh thể.Khi nào người bệnh ở Bến Tre nên đi khám mắt?
Nếu chỉ nhìn mờ nhẹ, nhiều người thường nghĩ do tuổi già hoặc do kính cũ. Tuy nhiên, nhìn mờ ở người lớn tuổi không chỉ do đục thủy tinh thể. Một số bệnh khác như glaucoma, thoái hóa hoàng điểm, bệnh võng mạc tiểu đường, khô mắt hoặc tổn thương thần kinh thị giác cũng có thể gây giảm thị lực.Nên khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau
- Nhìn mờ tăng dần trong vài tháng hoặc vài năm.
- Chói sáng nhiều khi ra nắng hoặc nhìn đèn xe.
- Thay kính nhiều lần nhưng vẫn không rõ.
- Đọc sách, xem điện thoại, xem tivi khó hơn trước.
- Đi lại dễ vấp, nhìn bậc thang không rõ.
- Người bệnh tiểu đường, tăng huyết áp hoặc cận thị cao.
Cần khám ngay nếu có dấu hiệu nguy hiểm
- Nhìn mờ đột ngột.
- Đau mắt, đỏ mắt, nhức đầu, buồn nôn.
- Thấy ruồi bay tăng nhanh hoặc chớp sáng.
- Mất một vùng nhìn, nhìn méo hình.
- Mắt mờ sau chấn thương.
- Mắt chỉ còn thấy bóng bàn tay hoặc ánh sáng.
Khám đục thủy tinh thể gồm những gì?
Để đánh giá đục thủy tinh thể, bác sĩ không chỉ nhìn vào mắt bằng đèn khám thông thường. Một quy trình khám nên giúp trả lời các câu hỏi: mắt mờ có thật sự do cườm khô không, cườm đã đến mức cần mổ chưa, có bệnh mắt khác đi kèm không và sau mổ kỳ vọng thị lực như thế nào.Bước 1: Hỏi bệnh và triệu chứng
Bác sĩ hỏi thời gian nhìn mờ, mức độ ảnh hưởng sinh hoạt, tiền sử đeo kính, tiểu đường, tăng huyết áp, thuốc đang dùng, tiền sử chấn thương hoặc phẫu thuật mắt.Bước 2: Đo thị lực
Đo thị lực giúp xác định mắt đang nhìn được bao nhiêu, có cải thiện với kính thử hay không. Đây là bước quan trọng để phân biệt mờ do tật khúc xạ và mờ do bệnh lý trong mắt.Bước 3: Đo khúc xạ và kiểm tra kính
Một số trường hợp đục thủy tinh thể làm thay đổi độ kính. Kiểm tra khúc xạ giúp biết việc đổi kính còn hiệu quả không, hay thị lực giảm chủ yếu do thủy tinh thể đã đục nhiều.Bước 4: Khám bằng đèn khe
Sinh hiển vi đèn khe giúp bác sĩ quan sát giác mạc, tiền phòng, đồng tử, thủy tinh thể và đánh giá kiểu đục, mức độ đục, vị trí đục của thủy tinh thể.Bước 5: Đo nhãn áp
Người lớn tuổi có thể đồng thời có nguy cơ glaucoma. Đo nhãn áp giúp phát hiện những trường hợp cần theo dõi thêm, nhất là khi có đau nhức mắt, nhìn quầng xanh đỏ hoặc tiền sử gia đình.Bước 6: Khám đáy mắt khi cần
Nếu thủy tinh thể còn cho phép quan sát, bác sĩ có thể đánh giá võng mạc, hoàng điểm, gai thị. Điều này rất quan trọng ở người tiểu đường, cận thị cao hoặc người có bệnh võng mạc đi kèm.Đục thủy tinh thể có điều trị bằng thuốc được không?
Hiện nay, chưa có thuốc nhỏ mắt hay thuốc uống nào được chứng minh có thể làm thủy tinh thể đã đục trở nên trong suốt trở lại. Một số thuốc hoặc thực phẩm bổ sung có thể được tư vấn trong một số tình huống nhằm hỗ trợ sức khỏe mắt, nhưng không thay thế được việc khám mắt và không thể làm tan cườm khô đã hình thành.Ở giai đoạn nhẹ, bác sĩ có thể hướng dẫn thay kính phù hợp, tăng ánh sáng khi đọc, dùng kính chống chói, kiểm soát bệnh toàn thân và tái khám định kỳ. Khi đục thủy tinh thể ảnh hưởng rõ đến thị lực và sinh hoạt, phương pháp điều trị hiệu quả là phẫu thuật lấy thủy tinh thể đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo.
Khi nào nên mổ cườm khô?
Không phải cứ có đục thủy tinh thể là phải mổ ngay. Thời điểm mổ phụ thuộc vào mức độ giảm thị lực, nhu cầu sinh hoạt, công việc, bệnh mắt đi kèm và đánh giá của bác sĩ. Nói đơn giản, nên cân nhắc mổ khi đục thủy tinh thể làm người bệnh không còn sinh hoạt an toàn và thoải mái như trước.Nên tư vấn mổ khi
- Thị lực giảm, ảnh hưởng đọc sách, xem tivi, đi lại, nấu ăn.
- Chói sáng nhiều, khó đi đường buổi tối.
- Thay kính không còn cải thiện thị lực đủ tốt.
- Đục thủy tinh thể gây cản trở việc khám võng mạc, nhất là ở người tiểu đường.
- Cườm khô đã đục nhiều, có nguy cơ gây biến chứng nếu để lâu.
Cần đánh giá kỹ trước mổ nếu
- Người bệnh có tiểu đường lâu năm.
- Có glaucoma hoặc nghi ngờ glaucoma.
- Có thoái hóa hoàng điểm, sẹo giác mạc, bệnh võng mạc.
- Đã từng chấn thương mắt hoặc phẫu thuật mắt.
- Cận thị cao, ruồi bay, chớp sáng hoặc có tiền sử bệnh đáy mắt.
Phẫu thuật Phaco trong điều trị đục thủy tinh thể
Phẫu thuật Phaco là phương pháp thường dùng hiện nay trong điều trị đục thủy tinh thể. Bác sĩ sẽ lấy thủy tinh thể đã đục ra khỏi mắt và đặt vào một thủy tinh thể nhân tạo, còn gọi là kính nội nhãn. Mục tiêu là giúp ánh sáng đi qua trục quang học rõ hơn, từ đó cải thiện thị lực.Ưu điểm của phẫu thuật Phaco là đường mổ nhỏ, thời gian hồi phục thường nhanh hơn so với các phương pháp mổ cũ. Tuy nhiên, kết quả thị lực sau mổ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: tình trạng võng mạc, thần kinh thị giác, giác mạc, bệnh toàn thân, loại thủy tinh thể nhân tạo và quá trình chăm sóc sau mổ.Vì vậy, trước khi quyết định mổ cườm khô, người bệnh nên được khám và tư vấn rõ: mắt có bệnh phối hợp không, kỳ vọng thị lực sau mổ ra sao, nên chọn loại kính nội nhãn nào và cần theo dõi sau mổ như thế nào.
Người bệnh cần chuẩn bị gì trước khi tư vấn mổ cườm khô?
Mang theo kính cũ và toa thuốc
Kính cũ, toa kính cũ, thuốc đang dùng và giấy tờ khám bệnh trước đây giúp bác sĩ hiểu diễn tiến thị lực và bệnh toàn thân của người bệnh.Kiểm soát bệnh toàn thân
Người có tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch nên kiểm soát ổn định trước khi phẫu thuật. Điều này giúp quá trình mổ và hồi phục an toàn hơn.Khám cả hai mắt
Dù chỉ thấy một mắt mờ nhiều, cả hai mắt vẫn cần được kiểm tra. Nhiều trường hợp hai mắt đục không đều hoặc có bệnh lý khác đi kèm.Trao đổi nhu cầu thị giác
Người bệnh nên nói rõ nhu cầu: đọc sách, lái xe, làm việc gần, dùng điện thoại, sinh hoạt ngoài trời. Đây là thông tin quan trọng khi tư vấn kính nội nhãn.Có thể phòng ngừa hoặc làm chậm đục thủy tinh thể không?
Không thể ngăn hoàn toàn quá trình lão hóa của thủy tinh thể, nhưng một số thói quen có thể giúp bảo vệ mắt và giảm các yếu tố nguy cơ.- Đeo kính chống tia UV khi đi nắng, đặc biệt với người làm việc ngoài trời.
- Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
- Kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và bệnh lý toàn thân.
- Ăn nhiều rau xanh, trái cây, cá và thực phẩm giàu chất chống oxy hóa.
- Không tự ý dùng thuốc nhỏ mắt chứa corticoid kéo dài.
- Khám mắt định kỳ, nhất là sau 50 tuổi hoặc khi có bệnh tiểu đường.
Khám đục thủy tinh thể tại Bến Tre
Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, người bệnh được khám mắt, đo thị lực, đo khúc xạ, kiểm tra bằng sinh hiển vi và tư vấn theo tình trạng cụ thể. Những trường hợp nghi ngờ hoặc đã có đục thủy tinh thể sẽ được đánh giá mức độ ảnh hưởng đến thị lực và sinh hoạt hằng ngày.Nếu mắt chưa cần mổ, bác sĩ có thể tư vấn theo dõi, thay kính phù hợp, bảo vệ mắt và tái khám. Nếu đục thủy tinh thể đã ảnh hưởng nhiều đến thị lực, người bệnh sẽ được tư vấn hướng mổ cườm khô, lựa chọn thời điểm phù hợp và những điều cần chuẩn bị trước phẫu thuật.Với người lớn tuổi, người tiểu đường, người có tăng huyết áp hoặc người nhìn mờ kéo dài, nên kết hợp khám mắt tổng quát để không bỏ sót các bệnh lý khác như glaucoma, bệnh võng mạc, thoái hóa hoàng điểm hoặc khô mắt.