Tóm tắt nhanh cho người bệnh tuyến giáp

Bệnh tuyến giáp có thể ảnh hưởng đến mắt như thế nào?

Tuyến giáp là tuyến nội tiết nằm ở vùng cổ, có vai trò điều hòa nhiều hoạt động chuyển hóa của cơ thể. Khi tuyến giáp hoạt động quá mức, giảm hoạt động hoặc có rối loạn miễn dịch, một số người có thể xuất hiện triệu chứng ở mắt. Trong thực hành, vấn đề được nhắc nhiều nhất là bệnh mắt liên quan tuyến giáp, thường gặp hơn ở người mắc Basedow nhưng cũng có thể gặp trong các bối cảnh rối loạn tuyến giáp khác.

Cơ chế bệnh thường liên quan miễn dịch. Mô quanh mắt, cơ vận nhãn và mô mỡ trong hốc mắt có thể bị viêm, phù nề hoặc tăng thể tích. Khi mô trong hốc mắt thay đổi, mắt có thể có cảm giác căng tức, nhìn như lồi ra trước, mi trên bị kéo cao, bề mặt nhãn cầu dễ khô do hở mi, vận động mắt hạn chế gây nhìn đôi. Ở một số ít trường hợp nặng, mô sưng trong hốc mắt có thể chèn ép thần kinh thị giác, làm giảm thị lực hoặc ảnh hưởng nhận biết màu sắc.

Cần nhấn mạnh rằng biểu hiện mắt không luôn song hành với mức độ cường giáp hay suy giáp. Có người xét nghiệm tuyến giáp đã ổn định nhưng mắt vẫn còn khó chịu. Ngược lại, có người bệnh tuyến giáp nhiều năm nhưng mắt hoàn toàn bình thường. Do đó, câu hỏi khám mắt cho người có bệnh tuyến giáp cần chú ý gì không chỉ nằm ở một lần đo thị lực, mà còn là đánh giá toàn diện bề mặt nhãn cầu, mi mắt, vận nhãn, hốc mắt và thần kinh thị giác khi cần.

Theo thông tin giáo dục sức khỏe của American Academy of Ophthalmology, bệnh mắt tuyến giáp có thể gây khô mắt, lồi mắt, nhìn đôi và trong trường hợp nặng có thể đe dọa thị lực. Người bệnh có thể tham khảo thêm tại AAO, nhưng thông tin trực tuyến không thay thế thăm khám với bác sĩ.

Vì sao người có bệnh tuyến giáp nên khám mắt định kỳ?

Nhiều người chỉ đi khám khi mắt đã lồi rõ hoặc nhìn đôi. Tuy nhiên, các dấu hiệu sớm có thể kín đáo hơn: mắt khô hơn trước, dễ chảy nước mắt khi ra gió, buổi sáng mi sưng, cảm giác nặng hốc mắt, khó chịu khi nhìn lên hoặc nhìn sang bên. Những triệu chứng này dễ bị nhầm với thiếu ngủ, dùng máy tính nhiều, dị ứng hoặc khô mắt thông thường. Khám mắt giúp bác sĩ phân loại mức độ, tìm yếu tố phối hợp và hướng dẫn theo dõi phù hợp.

Khám mắt cũng giúp đánh giá nguy cơ tổn thương giác mạc. Khi mi mắt co kéo hoặc mắt lồi, bề mặt giác mạc có thể bị phơi nhiễm nhiều hơn. Người bệnh có thể ngủ không nhắm kín mắt, dẫn đến khô giác mạc về đêm, cộm xốn buổi sáng, xước trợt biểu mô hoặc viêm giác mạc. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể ảnh hưởng thị lực và gây đau rát nhiều.

Một lý do quan trọng khác là phát hiện nhìn đôi và hạn chế vận nhãn. Khi cơ vận nhãn bị viêm hoặc xơ hóa, hai mắt có thể không phối hợp đồng bộ. Người bệnh thấy hai hình khi nhìn xa, khi lái xe, khi nhìn lên cầu thang hoặc khi mệt. Khám mắt giúp xác định hướng nhìn gây nhìn đôi, mức độ ảnh hưởng sinh hoạt và khi cần sẽ phối hợp chuyên khoa phù hợp.

Ngoài ra, người bệnh tuyến giáp vẫn có thể mắc các bệnh mắt khác như tật khúc xạ, lão thị, đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, bệnh võng mạc do đái tháo đường hoặc thoái hóa hoàng điểm. Nếu chỉ quy mọi triệu chứng cho tuyến giáp, người bệnh có thể bỏ sót nguyên nhân khác. Vì vậy, khám mắt định kỳ là cách tiếp cận thận trọng và thực tế.

Khám mắt cho người có bệnh tuyến giáp cần chú ý gì trước khi đến khám?

Chuẩn bị tốt giúp buổi khám hiệu quả hơn. Người bệnh nên ghi lại thời điểm bắt đầu triệu chứng mắt, mắt nào khó chịu hơn, triệu chứng có thay đổi theo ngày hay không, có đau khi liếc mắt không, có nhìn đôi không, có ngủ hở mắt không và thị lực có giảm không. Nếu có hình ảnh cũ, đặc biệt ảnh chân dung trước khi mắc bệnh tuyến giáp, đôi khi có thể giúp bác sĩ so sánh mức độ lồi mắt hoặc thay đổi mi.

Bạn nên mang theo kết quả xét nghiệm tuyến giáp gần đây nếu có, chẳng hạn TSH, FT4, FT3, kháng thể tuyến giáp, giấy ra viện, toa thuốc nội tiết hoặc thông tin điều trị iod phóng xạ, phẫu thuật tuyến giáp nếu từng thực hiện. Bác sĩ mắt không thay thế bác sĩ nội tiết, nhưng những thông tin này giúp hiểu bối cảnh bệnh và quyết định mức độ cần theo dõi.

Hãy thông báo tất cả thuốc đang dùng, bao gồm thuốc tuyến giáp, thuốc nhỏ mắt, thực phẩm bổ sung, thuốc dị ứng, thuốc huyết áp, thuốc đái tháo đường, thuốc chống đông hoặc corticoid nếu có. Không tự ý ngưng thuốc nội tiết hoặc tự dùng thuốc nhỏ mắt chứa kháng sinh, kháng viêm, corticoid khi chưa được khám, vì dùng sai có thể che lấp triệu chứng hoặc gây tác dụng không mong muốn.

Nếu bạn đang đeo kính, kính áp tròng hoặc dùng Ortho-K, hãy mang theo kính và thông tin liên quan. Với người có tật khúc xạ, việc đo khúc xạ giúp phân biệt nhìn mờ do thay đổi độ kính với nhìn mờ do khô mắt, giác mạc, thủy tinh thể, võng mạc hoặc thần kinh thị giác. Không nên tự cắt kính mới chỉ dựa trên cảm giác mờ trong giai đoạn mắt đang khô rát hoặc viêm nhiều, vì kết quả có thể dao động.

Những triệu chứng mắt cần kể rõ với bác sĩ

Quy trình khám mắt thường gồm những bước nào?

Quy trình có thể thay đổi tùy triệu chứng và thiết bị tại cơ sở khám. Tuy nhiên, với người có bệnh tuyến giáp, bác sĩ thường không chỉ đo độ kính mà còn đánh giá nhiều yếu tố liên quan bề mặt mắt, mi mắt, vận nhãn và thần kinh thị giác. Mục tiêu là xác định hiện tại mắt có bị ảnh hưởng không, mức độ ra sao và cần theo dõi gì.

Yếu tố làm bệnh mắt tuyến giáp dễ nặng hơn

Khi tư vấn khám mắt cho người có bệnh tuyến giáp cần chú ý gì, bác sĩ thường quan tâm đến một số yếu tố nguy cơ. Hút thuốc lá là yếu tố được nhắc nhiều vì có liên quan đến nguy cơ và mức độ nặng của bệnh mắt tuyến giáp. Người hút thuốc hoặc thường xuyên tiếp xúc khói thuốc nên trao đổi với bác sĩ về kế hoạch giảm và bỏ thuốc. Đây là vấn đề sức khỏe toàn thân, không chỉ riêng mắt.

Tình trạng tuyến giáp chưa ổn định cũng có thể ảnh hưởng diễn tiến. Người bệnh nên tái khám nội tiết đúng hẹn, dùng thuốc theo chỉ định của bác sĩ điều trị và không tự ý tăng giảm liều. Mục tiêu là kiểm soát bệnh toàn thân an toàn, đồng thời giảm dao động có thể làm triệu chứng khó chịu hơn. Bác sĩ mắt và bác sĩ nội tiết có thể cần phối hợp trong một số trường hợp.

Khô mắt và hở mi kéo dài là yếu tố làm bề mặt giác mạc dễ tổn thương. Môi trường máy lạnh, gió, bụi, làm việc màn hình lâu, thiếu ngủ và chớp mắt ít có thể làm triệu chứng tăng. Người bệnh nên chú ý nghỉ mắt, giữ ẩm môi trường hợp lý, tránh để quạt thổi trực tiếp vào mặt và tái khám nếu khô rát không cải thiện.

Một số bệnh toàn thân như đái tháo đường, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh tự miễn khác hoặc tiền sử phẫu thuật mắt cũng cần được thông báo. Các yếu tố này có thể làm thay đổi cách đánh giá và theo dõi bệnh mắt. Ví dụ, nhìn mờ ở người đái tháo đường không nên chỉ quy cho khô mắt; cần kiểm tra đáy mắt khi phù hợp.

Những sai lầm thường gặp khi có triệu chứng mắt

Lời khuyên chăm sóc mắt trong sinh hoạt hằng ngày

Với người có bệnh tuyến giáp, chăm sóc bề mặt mắt là bước quan trọng, đặc biệt khi có khô rát hoặc hở mi nhẹ. Bạn nên nghỉ mắt khi làm việc màn hình, áp dụng quy tắc nhìn xa định kỳ, chớp mắt đầy đủ và tránh để gió, quạt, máy lạnh thổi trực tiếp vào mắt. Khi đi đường nhiều bụi hoặc gió, kính bảo vệ có thể giúp giảm kích thích.

Nếu có cảm giác khô nhiều về đêm hoặc sáng dậy cộm xốn, cần báo với bác sĩ. Một số người có hở mi khi ngủ mà bản thân không biết. Người nhà có thể quan sát mắt có nhắm kín khi ngủ hay không. Không nên tự dán mi hoặc tự dùng thuốc mỡ mắt kéo dài nếu chưa được hướng dẫn, vì mỗi trường hợp có mức độ khác nhau.

Không dụi mắt mạnh. Dụi mắt có thể làm bề mặt giác mạc kích thích thêm, tăng đỏ mắt và khó chịu. Nếu ngứa nhiều, cần tìm nguyên nhân như dị ứng, viêm bờ mi, khô mắt hoặc kích ứng môi trường. Việc xử trí sẽ khác nhau tùy nguyên nhân, vì vậy khám mắt giúp định hướng đúng hơn.

Người hút thuốc nên xem việc giảm và bỏ thuốc là một phần quan trọng trong kế hoạch chăm sóc sức khỏe. Nếu khó tự bỏ, hãy trao đổi với bác sĩ để được hỗ trợ phù hợp. Kiểm soát giấc ngủ, dinh dưỡng cân bằng, tái khám nội tiết đúng hẹn và theo dõi mắt định kỳ là những việc thực tế hơn so với tìm một giải pháp đơn lẻ.

Với trẻ em hoặc thanh thiếu niên có bệnh tuyến giáp kèm tật khúc xạ, việc theo dõi cận thị, lựa chọn kính, kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc các biện pháp khác phải được cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và không nên dùng khi mắt đang viêm, nhiễm trùng hoặc không phù hợp sau thăm khám.

Người bệnh tuyến giáp nên tái khám mắt bao lâu một lần?

Không có một lịch tái khám duy nhất cho mọi người. Nếu bạn có bệnh tuyến giáp nhưng chưa có triệu chứng mắt, bác sĩ có thể khuyên khám mắt định kỳ hoặc khám khi có triệu chứng mới. Nếu đã có khô mắt, co kéo mi, lồi mắt, nhìn đôi hoặc thay đổi thị lực, lịch tái khám thường gần hơn để theo dõi diễn tiến.

Bệnh mắt liên quan tuyến giáp thường được đánh giá theo hoạt động và mức độ nặng. Giai đoạn hoạt động có thể có đau, đỏ, sưng, thay đổi nhanh; giai đoạn ổn định hơn có thể còn di chứng như co kéo mi hoặc nhìn đôi. Việc xác định giai đoạn cần thăm khám và theo dõi, không nên tự đánh giá chỉ qua soi gương.

Nếu đang điều trị tuyến giáp, bạn nên thông báo cho bác sĩ mắt về thay đổi thuốc, điều trị iod phóng xạ, phẫu thuật hoặc kết quả xét nghiệm mới. Ngược lại, nếu bác sĩ mắt phát hiện dấu hiệu nghi ngờ bệnh mắt tuyến giáp ở người chưa biết bệnh tuyến giáp, người bệnh có thể được khuyên khám chuyên khoa nội tiết để kiểm tra thêm.

Tại Bến Tre, người bệnh có thể tìm một cơ sở khám mắt thuận tiện để theo dõi lâu dài. Điều quan trọng là hồ sơ khám nên được lưu lại: thị lực, độ kính, tình trạng giác mạc, mức độ hở mi, vận nhãn, nhãn áp và các ghi nhận khác. Khi có dữ liệu theo thời gian, bác sĩ dễ nhận ra tình trạng ổn định hay tiến triển.

Khi nào nên đến phòng khám mắt?

Bạn nên đặt lịch khám nếu đã được chẩn đoán Basedow, cường giáp, suy giáp hoặc bệnh tuyến giáp tự miễn và bắt đầu có khó chịu ở mắt. Các biểu hiện như mắt khô hơn trước, chảy nước mắt khi ra gió, sưng mi buổi sáng, mắt nhìn to hơn, khó nhắm kín, đau khi liếc hoặc nhìn đôi đều là lý do hợp lý để khám.

Bạn cũng nên khám nếu chuẩn bị thay kính nhưng đang có bệnh tuyến giáp và cảm giác nhìn mờ dao động. Khi bề mặt mắt khô hoặc giác mạc không ổn định, số đo kính có thể thay đổi. Khám mắt và đo khúc xạ trong bối cảnh đầy đủ giúp tránh quyết định vội vàng.

Hãy đi khám sớm, không chờ lịch hẹn, nếu có đau mắt nhiều, đỏ mắt rõ, giảm thị lực, nhìn mờ đột ngột, chói sáng, nhìn đôi mới xuất hiện, chấn thương, nghi dị vật hoặc nghi nhiễm trùng. Những triệu chứng này có thể liên quan bệnh mắt tuyến giáp nặng hoặc một bệnh mắt khác cần xử trí kịp thời.

Đi khám mắt tại Bến Tre: nên chuẩn bị gì để buổi khám thuận lợi?

Nếu bạn tìm kiếm khám mắt Bến Tre hoặc cần gặp bác sĩ mắt vì bệnh tuyến giáp, hãy chuẩn bị giấy tờ y tế và câu hỏi trước khi đến. Việc này giúp bạn không quên chi tiết quan trọng trong lúc khám. Bạn có thể ghi ra ba nhóm thông tin: bệnh tuyến giáp hiện tại, triệu chứng mắt, thuốc đang dùng.

Về bệnh tuyến giáp, hãy ghi rõ bạn được chẩn đoán khi nào, đang cường giáp hay suy giáp, có Basedow hay Hashimoto không, đã điều trị iod phóng xạ hoặc phẫu thuật chưa, lần xét nghiệm gần nhất ra sao. Nếu không nhớ tên thuốc, hãy chụp ảnh vỏ thuốc hoặc toa thuốc. Không cần tự diễn giải xét nghiệm nếu bạn chưa chắc; bác sĩ sẽ đọc và hỏi thêm khi cần.

Về triệu chứng mắt, hãy ghi thời điểm khởi phát, bên mắt nặng hơn, triệu chứng tăng lúc nào, có ảnh hưởng lái xe, đọc sách, dùng điện thoại, làm việc máy tính hay không. Nếu nhìn đôi, hãy mô tả nhìn đôi ngang hay dọc nếu nhận biết được, xuất hiện khi nhìn xa hay gần, có mất khi che một mắt không. Những chi tiết này rất hữu ích.

Về kính mắt, hãy mang kính đang đeo, kính cũ nếu có, hộp kính áp tròng và dung dịch nếu đang dùng. Nếu có tiền sử phẫu thuật khúc xạ, mổ cườm, chấn thương mắt hoặc bệnh giác mạc, hãy thông báo rõ. Bác sĩ có thể cần cân nhắc trước khi đo kính, nhỏ thuốc hoặc tư vấn chăm sóc bề mặt mắt.

Sau khám, bạn nên hỏi lại những điểm chính: hiện tại mắt có dấu hiệu liên quan tuyến giáp không, có khô giác mạc hay hở mi không, khi nào cần tái khám, triệu chứng nào phải đi khám ngay, có cần phối hợp bác sĩ nội tiết không. Một kế hoạch rõ ràng giúp người bệnh yên tâm hơn và tránh tự xử trí quá mức.

Kết luận: cần theo dõi mắt song song với bệnh tuyến giáp

Vấn đề khám mắt cho người có bệnh tuyến giáp cần chú ý gì có thể tóm gọn là: chú ý triệu chứng sớm, khám khi có thay đổi, cung cấp đầy đủ thông tin tuyến giáp và không tự dùng thuốc kéo dài. Bệnh mắt liên quan tuyến giáp có biểu hiện rất khác nhau giữa từng người. Có người chỉ khô mắt nhẹ, có người lồi mắt và nhìn đôi, một số ít có nguy cơ ảnh hưởng thị lực. Vì vậy, theo dõi cá thể hóa là cách tiếp cận an toàn hơn so với so sánh với người khác.

Người bệnh nên duy trì liên lạc với bác sĩ nội tiết để kiểm soát bệnh toàn thân, đồng thời khám mắt khi có triệu chứng hoặc theo lịch hẹn. Nếu mắt đau nhiều, đỏ nhiều, giảm thị lực, nhìn mờ đột ngột, nhìn đôi mới xuất hiện, chói sáng, chấn thương hoặc nghi nhiễm trùng, hãy đi khám sớm. Bài viết này chỉ là thông tin tham khảo và không thay thế cho chẩn đoán, điều trị trực tiếp bởi nhân viên y tế.

Câu hỏi thường gặp