Bảng câu hỏi OSDI: cách tự đánh giá khô mắt và khi nào nên đi khám tại Bến Tre
Bảng câu hỏi OSDI là công cụ thường dùng để lượng giá mức độ triệu chứng khô mắt và ảnh hưởng của khô mắt đến sinh hoạt hằng ngày. Người bệnh có thể tự trả lời các câu hỏi về cảm giác cộm rát, nhạy cảm ánh sáng, mờ mắt, khó chịu khi đọc sách, xem tivi, làm việc máy tính hoặc ở môi trường gió, khô. Tuy nhiên, bảng câu hỏi OSDI chỉ giúp sàng lọc và theo dõi triệu chứng; để chẩn đoán nguyên nhân khô mắt, người bệnh vẫn cần được khám mắt tổng quát và làm các test chuyên khoa khi cần.
Nếu bạn thường xuyên khô rát mắt, cộm như có cát, cay mắt, chảy nước mắt sống, mỏi mắt khi dùng máy tính hoặc nhìn mờ dao động trong ngày, bảng câu hỏi OSDI có thể là bước đầu hữu ích. Bài viết này hướng dẫn cách hiểu bảng câu hỏi OSDI, cách tính điểm, ý nghĩa từng mức điểm và khi nào nên khám mắt tại Bến Tre để tìm nguyên nhân khô mắt.
Khô mắt là gì?
Khô mắt không chỉ là “thiếu nước mắt”
Nước mắt có vai trò bôi trơn bề mặt nhãn cầu, giúp hình ảnh nhìn rõ hơn, rửa trôi dị vật nhỏ, giảm ma sát khi chớp mắt và góp phần bảo vệ mắt trước vi khuẩn. Khi lớp phim nước mắt mất ổn định, bốc hơi quá nhanh hoặc thành phần nước mắt không phù hợp, người bệnh có thể xuất hiện triệu chứng khô mắt.
Khô mắt là bệnh lý đa yếu tố của bề mặt nhãn cầu. Người bệnh có thể bị khô mắt do giảm tiết nước mắt, tăng bốc hơi nước mắt, rối loạn tuyến Meibomius, viêm bờ mi, tuổi tác, dùng màn hình kéo dài, môi trường máy lạnh, đeo kính áp tròng hoặc bệnh toàn thân.
Triệu chứng thường gặp
Người bị khô mắt có thể thấy cộm xốn, rát, nóng mắt, cay mắt, đỏ mắt, mỏi mắt, nhạy cảm ánh sáng, nhìn mờ dao động, chảy nước mắt sống hoặc khó chịu khi làm việc với máy tính. Có người càng làm việc trong phòng máy lạnh, đi ngoài gió hoặc đọc sách lâu càng thấy khó chịu.
Điểm đặc biệt là khô mắt không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng cảm giác “khô”. Một số người lại than chảy nước mắt nhiều. Nguyên nhân là bề mặt mắt bị kích thích, khiến mắt phản xạ tiết nước mắt nhưng lớp nước mắt này không ổn định và không giải quyết được vấn đề gốc.
Bảng câu hỏi OSDI là gì?
OSDI là viết tắt của Ocular Surface Disease Index, thường được hiểu là chỉ số bệnh bề mặt nhãn cầu. Đây là bảng câu hỏi giúp lượng giá tần suất triệu chứng khô mắt và mức độ ảnh hưởng đến thị giác, sinh hoạt. Thang điểm OSDI thường được tính từ 0 đến 100, điểm càng cao gợi ý triệu chứng càng nặng.
Trong thực hành lâm sàng, bảng câu hỏi OSDI có thể được dùng để sàng lọc ban đầu, theo dõi mức độ triệu chứng trước và sau điều trị, hoặc giúp bác sĩ hiểu rõ hơn người bệnh khó chịu trong hoàn cảnh nào: khi đọc sách, lái xe ban đêm, dùng máy tính, xem tivi, gặp gió, ở nơi khô hoặc trong phòng máy lạnh.
Tuy nhiên, bảng câu hỏi OSDI không thay thế khám mắt. Có người điểm OSDI cao do khô mắt thật sự, nhưng cũng có người có triệu chứng giống khô mắt do viêm bờ mi, dị ứng, rối loạn điều tiết, kính không phù hợp, bệnh giác mạc hoặc các vấn đề khác. Vì vậy, nếu điểm cao hoặc triệu chứng kéo dài, nên khám mắt tổng quát để đánh giá đầy đủ.
Bảng câu hỏi OSDI gồm những nhóm câu hỏi nào?
1. Nhóm triệu chứng khó chịu ở mắt
Nhóm này hỏi về cảm giác nhạy cảm ánh sáng, cộm xốn như có cát, đau hoặc nhức mắt, nhìn mờ và nhìn kém rõ. Đây là các triệu chứng rất thường gặp ở người khô mắt, đặc biệt ở người làm việc với màn hình hoặc ở môi trường máy lạnh.
2. Nhóm ảnh hưởng đến hoạt động nhìn
Bảng câu hỏi OSDI đánh giá việc khô mắt ảnh hưởng thế nào đến đọc sách, lái xe ban đêm, làm việc với máy tính, dùng điện thoại, xem tivi hoặc các hoạt động cần tập trung thị giác. Đây là phần quan trọng vì nhiều người không đau mắt nhiều nhưng năng suất làm việc giảm rõ.
3. Nhóm yếu tố môi trường
Nhiều người bị khô mắt nặng hơn khi ra gió, ở nơi độ ẩm thấp, phòng máy lạnh hoặc môi trường nhiều bụi. Bảng câu hỏi OSDI giúp ghi nhận các hoàn cảnh làm triệu chứng nặng lên, từ đó hỗ trợ bác sĩ tư vấn thay đổi thói quen và môi trường làm việc.
4. Tần suất xuất hiện triệu chứng
Mỗi câu hỏi thường được chấm theo tần suất: không bao giờ, thỉnh thoảng, một nửa thời gian, hầu hết thời gian hoặc luôn luôn. Việc chấm điểm theo tần suất giúp theo dõi triệu chứng khách quan hơn so với mô tả chung chung như “hơi khô” hoặc “rất khó chịu”.
Hình ảnh bảng câu hỏi OSDI
Dưới đây là các hình ảnh bảng câu hỏi OSDI trong bài cũ. Anh có thể giữ nguyên hình này trong bài viết mới hoặc thay bằng bản thiết kế lại theo nhận diện thương hiệu của phòng khám.
Cách tính điểm bảng câu hỏi OSDI
Công thức tính điểm OSDI thường dùng:
Điểm OSDI = (Tổng điểm các câu đã trả lời × 25) ÷ Số câu đã trả lời
Ví dụ: bạn trả lời 6 câu có liên quan đến triệu chứng của mình. Tổng điểm của 6 câu là 10. Điểm OSDI sẽ được tính:
(10 × 25) ÷ 6 = 41,7 điểm
Điểm OSDI càng cao, triệu chứng khô mắt và ảnh hưởng đến sinh hoạt càng nhiều. Tuy nhiên, điểm số cần được đặt trong bối cảnh khám lâm sàng: cùng một điểm OSDI, người bệnh có thể có nguyên nhân khô mắt khác nhau và cần hướng điều trị khác nhau.
Cách hiểu kết quả bảng câu hỏi OSDI
0–12 điểm: triệu chứng trong giới hạn bình thường
Mức điểm này thường gợi ý triệu chứng khô mắt không rõ hoặc ít ảnh hưởng sinh hoạt. Tuy nhiên, nếu bạn vẫn có đỏ mắt, đau mắt, nhìn mờ, sợ ánh sáng hoặc triệu chứng một bên mắt, vẫn nên đi khám để loại trừ nguyên nhân khác.
13–22 điểm: khô mắt mức nhẹ
Người bệnh có thể có cảm giác cộm, rát, mỏi mắt hoặc khó chịu khi dùng màn hình lâu. Ở mức này, thay đổi thói quen làm việc, nghỉ mắt hợp lý, kiểm soát môi trường và dùng nước mắt nhân tạo phù hợp có thể giúp cải thiện, nhưng vẫn nên khám nếu triệu chứng kéo dài.
23–32 điểm: khô mắt mức trung bình
Triệu chứng đã ảnh hưởng rõ hơn đến đọc sách, dùng máy tính, xem tivi hoặc sinh hoạt hằng ngày. Người bệnh nên khám mắt để đánh giá bề mặt nhãn cầu, tuyến Meibomius, tình trạng viêm bờ mi và các yếu tố nguy cơ khác.
Trên 33 điểm: khô mắt mức nặng
Điểm OSDI cao gợi ý triệu chứng nặng và ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng sống. Người bệnh không nên chỉ tự mua thuốc nhỏ mắt kéo dài. Cần khám chuyên khoa để xác định thể khô mắt, mức độ tổn thương bề mặt nhãn cầu và hướng điều trị phù hợp.
Lưu ý: OSDI không phải là chẩn đoán cuối cùng
Bảng câu hỏi OSDI giúp lượng giá triệu chứng, nhưng khô mắt là bệnh lý đa yếu tố. Chẩn đoán khô mắt không nên chỉ dựa vào bảng câu hỏi. Bác sĩ cần kết hợp hỏi bệnh, khám bờ mi, kết mạc, giác mạc, đánh giá phim nước mắt, nhuộm màu bề mặt nhãn cầu và làm thêm các test như TBUT, Schirmer hoặc đánh giá tuyến Meibomius khi cần.
Một người có điểm OSDI cao có thể bị khô mắt bốc hơi do rối loạn tuyến Meibomius, khô mắt thiếu nước, viêm bờ mi, dị ứng, dùng thuốc, rối loạn nội tiết, đeo kính áp tròng hoặc làm việc màn hình quá nhiều. Mỗi nguyên nhân cần cách xử trí khác nhau.
Khi nào nên đi khám mắt sau khi làm bảng câu hỏi OSDI?
Điểm OSDI từ trung bình trở lên
Nếu điểm OSDI từ mức trung bình hoặc nặng, bạn nên khám mắt để tìm nguyên nhân. Không nên chỉ dựa vào nước mắt nhân tạo nếu triệu chứng ảnh hưởng nhiều đến công việc, học tập hoặc giấc ngủ.
Triệu chứng kéo dài trên vài tuần
Khô rát, cộm xốn, chảy nước mắt sống hoặc nhìn mờ dao động kéo dài nhiều tuần là dấu hiệu nên đi khám. Khô mắt mạn tính cần được theo dõi và điều trị theo nguyên nhân, không nên chỉ nhỏ thuốc tạm thời.
Đỏ mắt, đau mắt hoặc sợ ánh sáng
Nếu khô mắt đi kèm đỏ mắt nhiều, đau, sợ ánh sáng, tiết ghèn, giảm thị lực hoặc chỉ xảy ra rõ ở một mắt, cần đi khám sớm để loại trừ viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, nhiễm trùng hoặc các bệnh lý khác.
Dùng thuốc nhỏ mắt lâu không cải thiện
Nếu bạn đã dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt nhưng triệu chứng không cải thiện, tái phát nhanh hoặc ngày càng nặng, nên khám chuyên khoa. Một số thuốc có thể không phù hợp, dùng sai có thể làm che lấp bệnh hoặc gây tác dụng phụ.
Người làm việc màn hình nhiều
Dân văn phòng, người dùng điện thoại nhiều, học sinh – sinh viên học online hoặc người làm việc trong phòng máy lạnh dễ bị khô mắt do giảm tần suất chớp mắt và bốc hơi nước mắt nhanh. Khám mắt giúp đánh giá khô mắt, điều tiết và độ kính nếu có.
Người có bệnh nền hoặc dùng thuốc kéo dài
Người có bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn, đái tháo đường, viêm khớp, đang dùng thuốc chống dị ứng, thuốc trầm cảm, thuốc nội tiết hoặc thuốc có thể ảnh hưởng tuyến lệ nên khám nếu có triệu chứng khô mắt kéo dài.
Khám khô mắt thường gồm những bước nào?
1. Hỏi bệnh và chấm điểm triệu chứng
Bác sĩ sẽ hỏi triệu chứng xuất hiện khi nào, nặng lúc nào, có liên quan máy tính, máy lạnh, gió, thuốc đang dùng hoặc bệnh nền không. Bảng câu hỏi OSDI có thể được dùng để lượng hóa mức độ khó chịu ban đầu.
2. Kiểm tra thị lực và khúc xạ
Nhiều người nghĩ mình bị khô mắt nhưng thực tế có thể kèm sai độ kính, loạn thị chưa chỉnh đúng, lão thị hoặc rối loạn điều tiết. Kiểm tra thị lực và khúc xạ giúp phân biệt nguyên nhân nhìn mờ.
3. Khám bờ mi và tuyến Meibomius
Rối loạn tuyến Meibomius là nguyên nhân rất thường gặp của khô mắt bốc hơi. Bác sĩ có thể kiểm tra bờ mi, chất tiết tuyến mi, viêm bờ mi, vảy chân lông mi và tình trạng tắc tuyến.
4. Đánh giá giác mạc và kết mạc
Khô mắt kéo dài có thể gây tổn thương bề mặt nhãn cầu. Khám bằng đèn khe, nhuộm màu bề mặt mắt khi cần giúp đánh giá mức độ tổn thương và nguy cơ biến chứng.
5. Đánh giá phim nước mắt
Bác sĩ có thể đo thời gian vỡ phim nước mắt, đánh giá chất lượng nước mắt hoặc làm thêm các test khác tùy điều kiện. Điều này giúp phân loại khô mắt thiếu nước hay khô mắt bốc hơi.
6. Tư vấn điều trị và theo dõi
Điều trị khô mắt có thể gồm thay đổi thói quen, nước mắt nhân tạo, vệ sinh bờ mi, chườm ấm, kiểm soát viêm, điều trị tuyến Meibomius hoặc hướng xử trí chuyên sâu hơn tùy nguyên nhân.
Khô mắt ở dân văn phòng và người dùng màn hình nhiều
Người dùng máy tính, điện thoại hoặc làm việc trong phòng máy lạnh thường chớp mắt ít hơn, khiến nước mắt bốc hơi nhanh hơn. Khi tập trung nhìn màn hình, số lần chớp mắt giảm, bề mặt mắt dễ khô, gây cộm xốn, mỏi mắt, nhìn mờ dao động và cảm giác phải chớp mắt liên tục mới rõ.
Nếu bảng câu hỏi OSDI cho thấy triệu chứng nặng lên khi đọc sách, dùng máy tính hoặc xem tivi, người bệnh nên điều chỉnh thói quen làm việc: nghỉ mắt định kỳ, chớp mắt chủ động, tránh gió máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt, tăng độ ẩm phòng nếu cần và kiểm tra độ kính nếu nhìn mờ hoặc nhức mắt.
Tuy nhiên, nếu đã thay đổi thói quen nhưng vẫn khó chịu, nên khám mắt. Khô mắt kéo dài không chỉ ảnh hưởng hiệu suất làm việc mà còn có thể đi kèm viêm bờ mi, rối loạn tuyến Meibomius hoặc tổn thương bề mặt giác mạc.
Những sai lầm thường gặp khi tự điều trị khô mắt
Chỉ nhỏ nước mắt nhân tạo nhưng không tìm nguyên nhân
Nước mắt nhân tạo có thể giúp giảm khó chịu, nhưng nếu khô mắt do viêm bờ mi, tắc tuyến Meibomius, dị ứng hoặc bệnh nền, chỉ nhỏ thuốc tạm thời thường không đủ. Cần xác định nguyên nhân để điều trị đúng hướng.
Tự dùng thuốc nhỏ có corticoid
Một số thuốc nhỏ mắt làm giảm đỏ nhanh nhưng có thể chứa corticoid. Dùng không đúng có thể che lấp nhiễm trùng, làm tăng nhãn áp hoặc gây biến chứng. Không nên tự dùng thuốc chống viêm mạnh khi chưa khám.
Bỏ qua tình trạng bờ mi
Nhiều trường hợp khô mắt liên quan đến bờ mi và tuyến Meibomius. Nếu không vệ sinh bờ mi, chườm ấm đúng cách hoặc điều trị viêm bờ mi khi cần, triệu chứng có thể kéo dài dù đã dùng nước mắt nhân tạo.
Không kiểm tra độ kính
Mỏi mắt, nhìn mờ, nhức đầu khi dùng máy tính không phải lúc nào cũng do khô mắt. Sai độ kính, loạn thị, lão thị hoặc rối loạn điều tiết có thể làm triệu chứng giống khô mắt nặng hơn.
Bảng câu hỏi OSDI và khám mắt tổng quát liên quan thế nào?
OSDI giúp bác sĩ hiểu triệu chứng của người bệnh
Khô mắt là bệnh có triệu chứng chủ quan rất đa dạng. Có người khó chịu nhiều nhưng dấu hiệu khám ít, có người tổn thương bề mặt mắt rõ nhưng lại than ít. Bảng câu hỏi OSDI giúp lượng hóa mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt và theo dõi thay đổi sau điều trị.
Khám mắt giúp tìm nguyên nhân và mức độ tổn thương
Khám mắt tổng quát giúp kiểm tra thị lực, độ kính, bờ mi, giác mạc, kết mạc, thủy tinh thể, nhãn áp và các bệnh lý khác có thể gây triệu chứng giống khô mắt. Vì vậy, nếu bảng câu hỏi OSDI cho điểm cao, bước tiếp theo hợp lý là khám mắt để xác định nguyên nhân.
Khám và tư vấn khô mắt tại Phòng khám mắt BS Minh Bến Tre
Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, người bệnh có thể được kiểm tra các vấn đề thường gặp như khô mắt, mỏi mắt khi dùng màn hình, viêm bờ mi, đỏ mắt, nhìn mờ dao động, sai độ kính hoặc các bệnh lý mắt đi kèm.
Bác sĩ có thể kết hợp khai thác triệu chứng, bảng câu hỏi OSDI, kiểm tra thị lực, đo khúc xạ, khám bằng đèn khe, đánh giá bề mặt nhãn cầu, bờ mi và tuyến Meibomius để tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre
Hotline: 079 860 86 86
FAQ: Câu hỏi thường gặp về bảng câu hỏi OSDI
1. Bảng câu hỏi OSDI dùng để làm gì?
Bảng câu hỏi OSDI dùng để lượng giá triệu chứng khô mắt và mức độ ảnh hưởng đến sinh hoạt hằng ngày. Công cụ này hữu ích để sàng lọc ban đầu và theo dõi thay đổi triệu chứng sau điều trị, nhưng không thay thế khám mắt.
2. Điểm OSDI bao nhiêu là khô mắt?
Thông thường, 0–12 điểm được xem là trong giới hạn bình thường, 13–22 điểm gợi ý mức nhẹ, 23–32 điểm gợi ý mức trung bình và trên 33 điểm gợi ý mức nặng. Tuy nhiên, điểm số cần được bác sĩ diễn giải cùng với triệu chứng và kết quả khám.
3. Tự làm bảng câu hỏi OSDI ở nhà có đủ chẩn đoán khô mắt không?
Không. OSDI chỉ đánh giá triệu chứng chủ quan. Để chẩn đoán và phân loại khô mắt, bác sĩ cần khám bề mặt nhãn cầu, bờ mi, tuyến Meibomius, phim nước mắt và các yếu tố liên quan khác.
4. Điểm OSDI cao có cần đi khám ngay không?
Nếu điểm OSDI cao, triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng công việc hoặc kèm đỏ mắt, đau mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ rõ, bạn nên đi khám sớm. Nếu có đau nhiều, giảm thị lực đột ngột hoặc đỏ mắt nặng, không nên chỉ xem là khô mắt thông thường.
5. Dân văn phòng có nên làm bảng câu hỏi OSDI không?
Có. Người làm việc máy tính, điện thoại nhiều hoặc ở phòng máy lạnh thường dễ khô mắt. Bảng câu hỏi OSDI giúp nhận biết mức độ ảnh hưởng của triệu chứng, từ đó quyết định có nên khám và điều chỉnh thói quen làm việc hay không.
6. Khô mắt có làm nhìn mờ không?
Có. Khô mắt có thể làm nhìn mờ dao động, nhất là khi đọc sách, dùng máy tính, xem tivi hoặc làm việc lâu. Người bệnh thường thấy chớp mắt xong rõ hơn một lúc rồi lại mờ. Tuy nhiên, nhìn mờ cũng có thể do sai độ kính, đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc hoặc bệnh lý khác, nên cần khám nếu kéo dài.
7. Tôi có thể tự mua nước mắt nhân tạo nếu OSDI cao không?
Nước mắt nhân tạo có thể giúp giảm triệu chứng tạm thời ở một số người. Tuy nhiên, nếu điểm OSDI cao, triệu chứng tái phát, kéo dài hoặc kèm đỏ mắt, đau mắt, nhìn mờ, bạn nên khám để tìm nguyên nhân thay vì tự dùng thuốc lâu dài.
8. Ở Bến Tre có thể khám khô mắt ở đâu?
Bạn có thể đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre để được khám mắt tổng quát, đánh giá triệu chứng khô mắt và tư vấn hướng chăm sóc phù hợp.
Tài liệu tham khảo
-
Ocular Surface Disease Index – overview and scoring:
https://eyecalc.org/osdi/ -
American Academy of Ophthalmology – Dry Eye Syndrome Preferred Practice Pattern:
https://www.aao.org/education/preferred-practice-pattern/dry-eye-syndrome-ppp-2023 -
TFOS DEWS II Diagnostic Methodology Report:
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28736342/ -
American Academy of Ophthalmology – What Is Dry Eye?
https://www.aao.org/eye-health/diseases/what-is-dry-eye
Khô mắt, mỏi mắt, nhìn mờ dao động?
Nếu bảng câu hỏi OSDI cho thấy triệu chứng khô mắt ảnh hưởng đến công việc, học tập hoặc sinh hoạt hằng ngày, bạn nên khám mắt để tìm nguyên nhân. Khám đúng giúp phân biệt khô mắt thật sự với sai độ kính, viêm bờ mi, dị ứng, rối loạn điều tiết hoặc bệnh lý mắt khác.