Nhược thị là gì? Vì sao trẻ cần khám mắt sớm trước tuổi đi học?
Nhiều trẻ nhìn mờ một mắt nhưng không than phiền, vì mắt còn lại vẫn nhìn được. Đến khi vào lớp 1, trẻ mới biểu hiện
đọc chậm, nheo mắt, nghiêng đầu hoặc học kém tập trung. Lúc này phụ huynh mới đưa trẻ đi khám và phát hiện nhược thị.
Vậy nhược thị là gì, vì sao cần phát hiện sớm trước tuổi đi học và khám mắt trẻ em khác gì với chỉ đo mắt cắt kính?
Tóm tắt nhanh cho phụ huynh
Nhược thị là tình trạng thị lực của một mắt hoặc hai mắt phát triển kém trong giai đoạn trẻ nhỏ,
dù mắt có thể không có tổn thương rõ ràng tương xứng với mức nhìn mờ. Nói dễ hiểu, mắt có thể nhận hình ảnh
không đủ rõ trong thời gian dài, khiến não không học cách sử dụng mắt đó đúng mức. Vì vậy, trẻ có thể đeo kính
vẫn chưa đạt thị lực tốt nếu nhược thị đã hình thành.
Điều quan trọng nhất là nhược thị thường diễn tiến âm thầm. Trẻ nhỏ không biết so sánh mắt phải với mắt trái,
không biết diễn đạt “con nhìn mờ một mắt”, và cũng không tự yêu cầu đi khám. Do đó, phụ huynh ở Bến Tre
nên cho trẻ khám mắt sớm, đặc biệt trước tuổi đi học, để phát hiện các vấn đề như lệch khúc xạ hai mắt, viễn thị cao,
loạn thị cao, lé mắt hoặc những bệnh lý che khuất trục thị giác.
Nhược thị là gì?
Khi phụ huynh hỏi nhược thị là gì, có thể hiểu đơn giản đây là tình trạng mắt không đạt được thị lực
tốt như mong đợi trong giai đoạn phát triển thị giác của trẻ. Vấn đề không chỉ nằm ở “con mắt” mà còn liên quan đến
cách não tiếp nhận và xử lý hình ảnh từ mắt. Nếu một mắt gửi hình ảnh mờ, méo, lệch hoặc kém chất lượng trong thời gian dài,
não có xu hướng ưu tiên mắt nhìn rõ hơn và giảm sử dụng tín hiệu từ mắt yếu. Dần dần, mắt yếu bị “bỏ quên” về mặt chức năng.
Điều này giải thích vì sao nhược thị không giống cận thị thông thường. Trẻ cận thị đơn thuần thường nhìn xa mờ nhưng khi đeo kính
đúng số, thị lực có thể cải thiện rõ. Ngược lại, trẻ bị nhược thị có thể được chỉnh kính đúng nhưng thị lực vẫn chưa đạt 10/10,
vì đường dẫn truyền thị giác và vùng xử lý thị giác đã không được kích thích đầy đủ trong giai đoạn quan trọng.
Nhược thị có thể xảy ra ở một mắt hoặc cả hai mắt, nhưng thường gặp hơn ở một mắt. Chính vì còn một mắt nhìn tốt, trẻ vẫn sinh hoạt,
chơi, xem tivi, dùng điện thoại hoặc đi học tương đối bình thường. Đây là lý do nhiều trường hợp bị phát hiện muộn. Một số trẻ chỉ
được nhận ra khi khám sức khỏe học đường, khi che từng mắt để đo thị lực, hoặc khi phụ huynh tình cờ thấy trẻ hay nghiêng đầu, nheo mắt,
nhắm một mắt khi nhìn xa.
Điểm cần nhớ: Nhược thị không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng mắt lé rõ ràng. Một trẻ có hai mắt nhìn ngoài có vẻ bình thường
vẫn có thể bị nhược thị do lệch độ khúc xạ, viễn thị cao, loạn thị cao hoặc bất thường thị giác khác.
Vì sao nhược thị thường bị bỏ sót ở trẻ nhỏ?
Nhược thị dễ bị bỏ sót vì trẻ ít khi than phiền. Người lớn khi một mắt nhìn mờ sẽ nhận ra ngay vì đã có kinh nghiệm so sánh thị lực.
Nhưng trẻ nhỏ không biết thế nào là “nhìn bình thường”. Nếu từ nhỏ trẻ đã nhìn mờ một mắt, trẻ có thể nghĩ đó là trạng thái tự nhiên.
Khi mắt còn lại nhìn tốt, trẻ vẫn chạy nhảy, chơi đồ chơi, xem hình ảnh gần và sinh hoạt hằng ngày, khiến phụ huynh khó nhận ra bất thường.
Một lý do khác là nhiều gia đình chỉ đưa trẻ đi đo mắt khi trẻ than nhìn bảng không rõ. Tuy nhiên, nhược thị không chỉ liên quan đến nhìn bảng.
Có trẻ bị viễn thị cao nhưng vẫn cố gắng điều tiết để nhìn gần; có trẻ loạn thị làm hình ảnh nhòe nhưng chưa biết mô tả; có trẻ lệch khúc xạ
một mắt nên mắt tốt “gánh” phần lớn công việc nhìn. Nếu chỉ quan sát bên ngoài hoặc chờ trẻ than phiền, phụ huynh có thể bỏ lỡ giai đoạn vàng.
Tại Bến Tre, nhiều trẻ được đưa đi khám khi chuẩn bị vào lớp 1 hoặc đã đi học một thời gian. Đây là mốc rất quan trọng,
nhưng lý tưởng hơn là trẻ nên được khám mắt trước đó, nhất là nếu gia đình thấy trẻ có dấu hiệu bất thường hoặc có yếu tố nguy cơ.
Khám trước tuổi đi học giúp bác sĩ đánh giá thị lực từng mắt, khúc xạ, vận nhãn, tình trạng lé, khả năng phối hợp hai mắt và sức khỏe mắt tổng quát.
Nhược thị khác gì với cận thị, viễn thị và loạn thị?
Cận thị, viễn thị, loạn thị là tật khúc xạ
Cận thị, viễn thị và loạn thị là những dạng tật khúc xạ, nghĩa là hình ảnh không hội tụ đúng trên võng mạc.
Khi được đo khúc xạ đầy đủ và đeo kính đúng, nhiều trẻ có thể cải thiện thị lực đáng kể. Tuy nhiên, nếu tật khúc xạ
quá cao, hai mắt chênh lệch nhiều hoặc không được chỉnh kính sớm, hình ảnh mờ kéo dài có thể dẫn đến nhược thị.
Nhược thị là hậu quả phát triển thị giác kém
Nhược thị là tình trạng thị lực không phát triển đầy đủ do não không nhận hoặc không sử dụng hình ảnh rõ trong giai đoạn sớm.
Vì vậy, điều trị nhược thị không chỉ là “cắt kính đúng số”. Trẻ có thể cần đeo kính đủ thời gian, che mắt, dùng thuốc làm mờ mắt tốt,
tập luyện thị giác hoặc điều trị nguyên nhân như lé, sụp mi, đục thể thủy tinh bẩm sinh tùy trường hợp.
Nói cách khác, tật khúc xạ có thể là nguyên nhân, còn nhược thị là hậu quả chức năng nếu mắt và não không được kích thích đúng lúc.
Đây là lý do một buổi đo khúc xạ trẻ em
cần được thực hiện nghiêm túc, nhất là khi trẻ còn nhỏ, nghi ngờ viễn thị, loạn thị hoặc có chênh lệch độ giữa hai mắt.
Những nguyên nhân thường gặp gây nhược thị ở trẻ
Để hiểu rõ hơn nhược thị là gì, phụ huynh cần biết các nhóm nguyên nhân thường gặp. Mỗi nhóm có cách phát hiện và xử trí khác nhau,
nên trẻ không nên chỉ được đo máy nhanh rồi kết luận “có độ” hoặc “không có độ”. Khám mắt trẻ em cần đánh giá toàn diện hơn.
1. Nhược thị do lệch khúc xạ hai mắt
Đây là tình huống một mắt có độ cận, viễn hoặc loạn cao hơn mắt còn lại đáng kể. Mắt có độ cao tạo ra hình ảnh mờ hơn,
trong khi mắt còn lại nhìn tốt hơn. Não sẽ ưu tiên mắt rõ và giảm sử dụng mắt mờ. Trẻ vẫn sinh hoạt bình thường vì còn một mắt tốt,
nhưng khi che mắt tốt lại mới phát hiện mắt kia nhìn kém.
2. Nhược thị do viễn thị cao hoặc loạn thị cao
Viễn thị ở trẻ em có thể khó nhận biết vì trẻ có khả năng điều tiết mạnh. Tuy nhiên, nếu viễn thị cao, trẻ phải gắng sức nhiều để nhìn rõ,
có thể gây mỏi mắt, nhìn gần kém, chậm tập trung hoặc nguy cơ lé trong. Loạn thị cao làm hình ảnh méo và nhòe ở nhiều khoảng cách.
Khi hình ảnh không rõ kéo dài, não không được kích thích thị giác đầy đủ và có thể hình thành nhược thị.
3. Nhược thị do lé mắt
Khi hai mắt không nhìn cùng một hướng, não có thể nhận hai hình khác nhau. Để tránh nhìn đôi, não sẽ ức chế hình ảnh từ mắt bị lệch.
Nếu tình trạng này kéo dài, mắt bị lệch có nguy cơ nhược thị. Một số trường hợp lé rất rõ, phụ huynh dễ nhận ra; nhưng cũng có trường hợp
lé nhỏ, lé từng lúc hoặc lé khi mệt, cần khám chuyên khoa mới đánh giá chính xác.
4. Nhược thị do che khuất trục thị giác
Một số bất thường như sụp mi nặng, đục thể thủy tinh bẩm sinh, sẹo giác mạc hoặc bệnh lý làm cản ánh sáng vào mắt có thể khiến hình ảnh
không đến võng mạc rõ ràng. Đây là nhóm cần phát hiện sớm vì có trường hợp cần can thiệp y khoa nhanh, không thể chỉ theo dõi hoặc chờ trẻ lớn.
Dấu hiệu gợi ý trẻ có thể bị nhược thị
Không phải trẻ nào bị nhược thị cũng có dấu hiệu rõ. Tuy nhiên, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt nếu thấy một hoặc nhiều biểu hiện sau:
- Trẻ hay nheo mắt, nghiêng đầu hoặc quay mặt sang một bên khi nhìn.
- Trẻ thường nhắm một mắt khi xem tivi, nhìn xa, nhìn ngoài trời hoặc khi tập trung.
- Trẻ đọc chữ chậm, hay bỏ dòng, nhìn gần quá mức hoặc dễ mỏi mắt khi học.
- Trẻ có biểu hiện lé mắt, mắt không thẳng hàng, lé trong hoặc lé ngoài.
- Trẻ hay va chạm đồ vật, bắt bóng kém, khó ước lượng khoảng cách.
- Trẻ không hợp tác khi che một mắt, khó chịu rõ khi che mắt tốt.
- Gia đình có tiền sử lé, nhược thị, tật khúc xạ cao hoặc bệnh mắt bẩm sinh.
- Trẻ sinh non, nhẹ cân, từng có bệnh lý mắt hoặc bệnh toàn thân ảnh hưởng phát triển.
Một dấu hiệu rất quan trọng là trẻ phản ứng mạnh khi bị che một mắt. Ví dụ, khi phụ huynh che mắt phải thì trẻ vẫn bình thường,
nhưng che mắt trái thì trẻ cáu, kéo tay ra, không chịu nhìn hoặc không đi lại được tự tin. Điều này có thể gợi ý một mắt nhìn kém hơn nhiều.
Tuy nhiên, phụ huynh không nên tự kết luận tại nhà. Cách đúng là đưa trẻ đi khám để đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ và kiểm tra các nguyên nhân liên quan.
Vì sao trẻ cần khám mắt sớm trước tuổi đi học?
Giai đoạn trước tuổi đi học là thời điểm não và hệ thị giác còn đang phát triển mạnh. Nếu mắt gửi tín hiệu rõ ràng, hai mắt phối hợp tốt,
trẻ sẽ có nền tảng thị giác thuận lợi cho học tập, vận động và nhận thức không gian. Ngược lại, nếu một mắt nhìn mờ kéo dài mà không được phát hiện,
khả năng phục hồi có thể giảm dần theo tuổi.
Trẻ vào lớp 1 bắt đầu phải nhìn bảng, đọc sách, viết chữ, nhận diện hình ảnh, phối hợp tay mắt và tập trung trong thời gian dài. Nếu thị lực một mắt
kém hoặc hai mắt phối hợp không tốt, trẻ có thể học chậm hơn, dễ mỏi, né tránh việc đọc viết hoặc bị hiểu nhầm là thiếu tập trung. Một số trẻ không nói
“con nhìn mờ” mà chỉ biểu hiện bằng hành vi: cúi sát vở, chép bài chậm, hay mất dòng, không thích tô màu hoặc không thích hoạt động cần nhìn chi tiết.
Khám mắt trước tuổi đi học giúp phụ huynh biết thị lực thật của từng mắt, phát hiện sớm tật khúc xạ, lé mắt, nhược thị hoặc bệnh lý mắt. Với trẻ có nguy cơ,
bác sĩ có thể chỉ định kính, theo dõi, che mắt, điều trị nguyên nhân hoặc hẹn tái khám đúng thời điểm. Khi được phát hiện sớm, quá trình điều trị thường
thuận lợi hơn vì hệ thị giác còn tính mềm dẻo cao và trẻ chưa chịu quá nhiều áp lực học tập.
“Khám mắt cho trẻ trước tuổi đi học không chỉ để xem trẻ có cận hay không. Mục tiêu quan trọng hơn là kiểm tra từng mắt có phát triển thị lực đúng không,
hai mắt có phối hợp tốt không, và có dấu hiệu nào cần can thiệp sớm hay không.”
Khám nhược thị ở trẻ gồm những gì?
Một buổi khám mắt trẻ em nghi ngờ nhược thị cần nhiều bước hơn so với đo kính thông thường. Tùy tuổi, mức hợp tác và dấu hiệu lâm sàng,
bác sĩ có thể điều chỉnh quy trình cho phù hợp. Tại phòng khám chuyên khoa, các bước thường bao gồm:
1. Hỏi bệnh và khai thác tiền sử
Bác sĩ hỏi về lý do đi khám, dấu hiệu phụ huynh quan sát được, tuổi phát hiện bất thường, tiền sử sinh non, bệnh lý mắt, chấn thương,
tiền sử gia đình có cận nặng, lé, nhược thị hoặc bệnh mắt bẩm sinh. Đây là bước giúp định hướng nguy cơ và lựa chọn cách khám phù hợp.
2. Đo thị lực từng mắt
Trẻ cần được kiểm tra thị lực từng mắt riêng biệt, không chỉ nhìn bằng hai mắt cùng lúc. Với trẻ nhỏ chưa biết chữ, có thể dùng bảng hình,
ký hiệu, hướng chữ E hoặc phương pháp phù hợp lứa tuổi. Mục tiêu là xác định mắt phải và mắt trái nhìn được đến mức nào.
3. Đánh giá khúc xạ
Đo khúc xạ giúp phát hiện cận thị, viễn thị, loạn thị và chênh lệch độ giữa hai mắt. Ở trẻ em, khả năng điều tiết mạnh có thể làm sai lệch số đo,
nên một số trường hợp cần nhỏ thuốc liệt điều tiết để xác định độ chính xác hơn. Phụ huynh có thể tìm hiểu thêm tại trang
đo khúc xạ.
4. Kiểm tra lé và phối hợp hai mắt
Bác sĩ kiểm tra mắt có thẳng trục không, có lé ẩn hoặc lé hiện không, khả năng quy tụ, vận nhãn và phối hợp hai mắt. Đây là phần rất quan trọng
vì lé mắt là một nguyên nhân thường gặp dẫn đến nhược thị và ảnh hưởng đến thị giác hai mắt.
5. Khám sức khỏe mắt
Tùy trường hợp, trẻ có thể được khám mi mắt, giác mạc, đồng tử, thể thủy tinh, đáy mắt và các cấu trúc liên quan. Mục tiêu là loại trừ các nguyên nhân
thực thể như sụp mi che đồng tử, đục môi trường trong suốt, bệnh lý võng mạc hoặc bất thường khác.
6. Lập kế hoạch theo dõi và điều trị
Sau khi xác định nguyên nhân, bác sĩ sẽ tư vấn hướng xử trí. Có trẻ chỉ cần đeo kính đúng và tái khám. Có trẻ cần che mắt theo phác đồ.
Có trẻ cần điều trị lé, điều trị bệnh lý kèm theo hoặc phối hợp nhiều phương pháp. Điều quan trọng là phụ huynh phải hiểu mục tiêu điều trị
và tuân thủ lịch tái khám.
Chỉ đo mắt cắt kính có đủ để phát hiện nhược thị không?
Đây là câu hỏi rất thực tế. Nhiều phụ huynh nghĩ rằng đưa trẻ đi đo mắt là đủ. Tuy nhiên, nếu mục tiêu là phát hiện nhược thị,
chỉ đo máy hoặc thử kính nhanh thường chưa đủ. Trẻ cần được đánh giá thị lực từng mắt, độ khúc xạ, khả năng hợp tác, tình trạng điều tiết,
lé mắt và sức khỏe mắt. Nếu chỉ dựa vào số đo máy, một số trường hợp viễn thị, co quắp điều tiết, lệch khúc xạ hoặc nhược thị nhẹ có thể bị bỏ sót.
Khác biệt quan trọng nằm ở tư duy khám. Đo mắt cắt kính tập trung vào việc tìm số kính giúp trẻ nhìn rõ hơn tại thời điểm đó. Khám mắt chuyên khoa
tập trung vào câu hỏi rộng hơn: vì sao trẻ nhìn mờ, mắt nào nhìn kém, thị lực sau chỉnh kính có đạt không, có lé không, có nguy cơ nhược thị không,
có bệnh lý mắt kèm theo không và cần theo dõi trong bao lâu.
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám chuyên khoa nếu:
- Trẻ dưới 7 tuổi lần đầu phát hiện có độ kính.
- Hai mắt chênh lệch độ nhiều.
- Trẻ có viễn thị, loạn thị hoặc nghi ngờ lé.
- Đeo kính nhưng thị lực vẫn không đạt tốt.
- Trẻ không hợp tác khi che một mắt.
- Gia đình có tiền sử nhược thị, lé hoặc tật khúc xạ cao.
Tại Phòng khám mắt BS Minh, trẻ được tiếp cận theo hướng y khoa: không chỉ xác định số kính, mà còn đánh giá nguy cơ nhược thị,
nguy cơ tăng độ cận, khả năng phối hợp hai mắt và nhu cầu theo dõi lâu dài. Với trẻ cận thị, bác sĩ có thể tư vấn thêm về
kiểm soát cận thị
nếu trẻ có dấu hiệu tăng độ nhanh hoặc có yếu tố nguy cơ.
Nhược thị có điều trị được không?
Nhược thị có thể cải thiện nếu được phát hiện và điều trị đúng, đặc biệt khi trẻ còn nhỏ. Hiệu quả điều trị phụ thuộc vào nguyên nhân,
mức độ nhược thị, tuổi phát hiện, sự tuân thủ của trẻ và phụ huynh, cũng như việc tái khám đúng hẹn. Vì vậy, câu trả lời không nên đơn giản là
“có” hoặc “không”, mà cần đánh giá từng trường hợp cụ thể.
Nguyên tắc điều trị thường gồm hai phần. Thứ nhất là xử lý nguyên nhân làm mắt nhận hình ảnh kém: đeo kính đúng số nếu có tật khúc xạ,
điều trị lé nếu cần, xử lý sụp mi hoặc đục môi trường trong suốt nếu có chỉ định. Thứ hai là kích thích mắt yếu hoạt động nhiều hơn,
thường bằng che mắt tốt, dùng thuốc làm mờ mắt tốt hoặc các bài tập thị giác theo hướng dẫn chuyên môn.
Đeo kính đúng số
Nếu nhược thị liên quan đến tật khúc xạ, kính là bước nền tảng. Trẻ cần đeo kính đều, đúng hướng dẫn, không chỉ đeo khi đi học.
Một số trẻ cải thiện thị lực đáng kể chỉ sau giai đoạn đeo kính đủ thời gian, nhưng một số khác cần phối hợp che mắt hoặc phương pháp khác.
Che mắt hoặc làm mờ mắt tốt
Che mắt tốt giúp buộc não sử dụng mắt yếu nhiều hơn. Thời gian che mắt tùy mức độ nhược thị và chỉ định của bác sĩ.
Phụ huynh không nên tự che mắt kéo dài vì có thể gây khó chịu, giảm tuân thủ hoặc trong một số trường hợp gây ảnh hưởng không mong muốn.
Theo dõi thị lực định kỳ
Điều trị nhược thị là quá trình theo dõi. Bác sĩ cần đánh giá thị lực từng mắt, mức cải thiện, sự tuân thủ và điều chỉnh kế hoạch nếu cần.
Nếu trẻ không tiến bộ như kỳ vọng, cần xem lại nguyên nhân, số kính, thời gian đeo kính, cách che mắt và bệnh lý kèm theo.
Điều trị nguyên nhân phối hợp
Nếu nhược thị do lé, sụp mi, đục thể thủy tinh hoặc bệnh lý khác, trẻ cần được tư vấn hướng xử trí phù hợp. Kính và che mắt có thể cần thiết,
nhưng không thay thế được việc điều trị nguyên nhân thực thể khi có chỉ định.
Theo các nguồn y khoa như
American Academy of Ophthalmology
và
National Eye Institute,
điều trị nhược thị thường cần giải quyết vấn đề thị giác nền trước, sau đó kích thích trẻ sử dụng mắt yếu. Đây cũng là lý do phụ huynh không nên tự mua kính,
tự che mắt hoặc tự tập luyện theo thông tin rời rạc trên mạng mà không có chẩn đoán rõ.
Tuổi nào nên khám mắt để phòng phát hiện muộn nhược thị?
Trẻ nên được quan sát mắt từ rất sớm. Nếu có dấu hiệu bất thường như mắt trắng đục, sụp mi che đồng tử, lé rõ, rung giật nhãn cầu,
không nhìn theo đồ vật, hoặc gia đình thấy trẻ phản ứng thị giác kém, cần đưa trẻ đi khám ngay, không chờ đến tuổi đi học.
Với trẻ không có triệu chứng rõ, phụ huynh vẫn nên cho trẻ kiểm tra mắt trước khi vào mẫu giáo hoặc trước khi vào lớp 1.
Mốc trước tuổi đi học rất quan trọng vì trẻ chuẩn bị bước vào giai đoạn học chữ, nhìn bảng và sử dụng thị giác nhiều hơn.
Nếu phát hiện tật khúc xạ, lệch thị lực hoặc nguy cơ nhược thị ở thời điểm này, bác sĩ có thể can thiệp sớm hơn.
Với trẻ đã có kính, lịch tái khám không nên chỉ dựa vào việc trẻ có than mờ hay không. Trẻ có thể thích nghi với nhìn mờ,
hoặc dùng mắt tốt để bù trừ. Việc tái khám giúp kiểm tra thị lực từng mắt sau chỉnh kính, đánh giá độ kính có thay đổi không,
mắt yếu có cải thiện không và có cần điều chỉnh kế hoạch điều trị hay không.
Gợi ý thực tế: Nếu trẻ 3–6 tuổi chưa từng khám mắt đầy đủ, phụ huynh nên sắp xếp một lần khám trước khi trẻ vào lớp 1.
Nếu trẻ có dấu hiệu lé, nghiêng đầu, nheo mắt, nhìn gần sát, tiền sử sinh non hoặc gia đình có người bị nhược thị, nên khám sớm hơn.
Nhược thị và cận thị ở trẻ: có liên quan không?
Nhược thị và cận thị là hai vấn đề khác nhau nhưng có thể cùng xuất hiện. Một trẻ cận thị hai mắt tương đương, được phát hiện và đeo kính đúng,
thường không bị nhược thị nếu thị lực phát triển bình thường. Nhưng nếu trẻ cận một mắt cao hơn nhiều, hoặc một mắt có loạn thị cao kèm theo,
mắt có hình ảnh mờ kéo dài có thể bị nhược thị.
Ngược lại, nhiều trẻ nhược thị không phải do cận thị mà do viễn thị, loạn thị, lé hoặc chênh lệch khúc xạ. Vì vậy, phụ huynh không nên đồng nhất
“nhìn mờ” với “cận thị”. Đặc biệt ở trẻ nhỏ, viễn thị và loạn thị cần được chú ý vì có thể ảnh hưởng đến phát triển thị lực nếu không được phát hiện.
Nếu trẻ thật sự bị cận thị và có xu hướng tăng độ nhanh, ngoài việc chỉnh kính rõ, phụ huynh nên tìm hiểu các phương pháp kiểm soát tiến triển cận thị.
Tùy trường hợp, bác sĩ có thể tư vấn kính kiểm soát cận thị, thuốc, thay đổi thói quen nhìn gần, tăng thời gian hoạt động ngoài trời hoặc
Ortho-K.
Tuy nhiên, kiểm soát cận thị và điều trị nhược thị là hai mục tiêu khác nhau, cần được phân biệt rõ trong kế hoạch theo dõi.
Phụ huynh ở Bến Tre nên chuẩn bị gì khi đưa trẻ đi khám nhược thị?
Để buổi khám hiệu quả, phụ huynh nên chuẩn bị một số thông tin trước khi đến phòng khám. Những chi tiết tưởng nhỏ nhưng giúp bác sĩ đánh giá đúng hơn,
đặc biệt với trẻ nhỏ chưa diễn đạt tốt.
- Ghi lại dấu hiệu đã quan sát: nheo mắt, nghiêng đầu, lé, nhìn gần, chép bài chậm, nhức mắt.
- Mang theo kính cũ, toa kính cũ hoặc kết quả khám mắt trước đó nếu có.
- Cho biết trẻ có sinh non, nhẹ cân, bệnh lý sơ sinh hoặc bệnh toàn thân đặc biệt không.
- Cho biết gia đình có ai bị lé, nhược thị, cận nặng, viễn thị cao hoặc bệnh mắt bẩm sinh không.
- Chuẩn bị tâm lý cho trẻ: giải thích rằng khám mắt không đáng sợ, có thể cần đọc hình, nhìn bảng, nhỏ thuốc hoặc soi mắt.
- Sắp xếp thời gian đủ rộng, vì khám mắt trẻ em có thể lâu hơn người lớn, nhất là khi cần nhỏ thuốc liệt điều tiết.
Nếu trẻ cần nhỏ thuốc liệt điều tiết, mắt có thể mờ gần và nhạy sáng tạm thời trong một khoảng thời gian sau khám. Phụ huynh nên hỏi kỹ bác sĩ
về thời gian tác dụng thuốc, cách chăm sóc sau khám và thời điểm trẻ có thể học tập bình thường trở lại. Không nên tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc tự dùng lại
toa thuốc cũ cho lần khám sau.
Sai lầm thường gặp khiến nhược thị bị phát hiện muộn
Chờ trẻ than nhìn mờ mới đi khám
Trẻ nhỏ thường không biết mình nhìn mờ, nhất là khi chỉ mờ một mắt. Nếu phụ huynh chờ trẻ tự than phiền,
nhiều trường hợp sẽ bị phát hiện muộn. Khám mắt định kỳ trước tuổi đi học là cách chủ động hơn.
Nghĩ mắt không lé là không sao
Nhược thị có thể xảy ra dù mắt nhìn ngoài vẫn thẳng. Lệch khúc xạ, viễn thị cao hoặc loạn thị cao có thể không tạo ra dấu hiệu thẩm mỹ rõ ràng,
nhưng vẫn ảnh hưởng phát triển thị lực.
Chỉ đo máy rồi mua kính
Số đo máy chỉ là một phần thông tin. Trẻ cần được đo thị lực từng mắt, thử kính, đánh giá điều tiết và kiểm tra mắt toàn diện.
Một toa kính trẻ em nên dựa trên khám lâm sàng chứ không chỉ dựa vào máy đo.
Đeo kính không đều
Với trẻ có nguy cơ nhược thị, đeo kính không đều có thể làm chậm cải thiện thị lực. Phụ huynh cần hiểu rằng kính không chỉ giúp nhìn rõ,
mà còn cung cấp hình ảnh rõ cho não học cách sử dụng mắt yếu.
Tự che mắt tại nhà
Che mắt là phương pháp điều trị có chỉ định, thời lượng và lịch theo dõi. Tự che mắt quá ít có thể không hiệu quả,
nhưng che sai hoặc quá mức cũng không phù hợp. Cần thực hiện theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bỏ tái khám khi thấy trẻ đỡ hơn
Nhược thị cần theo dõi tiến triển. Khi thị lực cải thiện, bác sĩ vẫn cần đánh giá duy trì kết quả, giảm dần điều trị nếu phù hợp
và kiểm soát nguy cơ tái giảm thị lực.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám mắt ngay?
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám sớm nếu có một trong các dấu hiệu sau: mắt lé rõ hoặc lé từng lúc; đồng tử trắng; sụp mi che đồng tử;
trẻ không nhìn theo đồ vật; trẻ hay nghiêng đầu, nhắm một mắt; trẻ té va chạm nhiều; trẻ than nhìn mờ, nhức đầu, mỏi mắt; giáo viên phản ánh trẻ nhìn bảng kém;
hoặc trẻ đã có kính nhưng thị lực vẫn không cải thiện tốt.
Ngoài ra, nếu trẻ có độ kính cao, hai mắt chênh lệch độ nhiều, viễn thị cao hoặc loạn thị cao, phụ huynh nên tái khám đúng hẹn ngay cả khi trẻ không than phiền.
Những trường hợp này cần theo dõi thị lực từng mắt, không chỉ theo dõi số kính. Mục tiêu là đảm bảo mắt yếu có cơ hội phát triển thị lực tốt nhất trong giai đoạn còn can thiệp hiệu quả.
Đặt lịch khám mắt trẻ em tại Phòng khám mắt BS Minh
Nếu phụ huynh đang băn khoăn nhược thị là gì, con có cần khám mắt trước tuổi đi học không, hoặc trẻ đã có kính nhưng vẫn nhìn chưa tốt,
hãy đưa trẻ đến khám để được đánh giá thị lực từng mắt, khúc xạ, lé mắt và sức khỏe mắt tổng quát.
Liên kết dịch vụ liên quan
Câu hỏi thường gặp về nhược thị ở trẻ em
1. Nhược thị là gì?
Nhược thị là gì có thể hiểu là tình trạng thị lực một mắt hoặc hai mắt phát triển kém trong thời thơ ấu,
thường do não không nhận được hình ảnh rõ hoặc không sử dụng đều hai mắt. Trẻ bị nhược thị có thể đeo kính vẫn chưa đạt thị lực tốt
nếu mắt yếu đã không được kích thích đầy đủ trong giai đoạn phát triển thị giác.
2. Nhược thị có phải là lé mắt không?
Không hoàn toàn. Lé mắt có thể gây nhược thị, nhưng nhược thị không phải lúc nào cũng đi kèm lé rõ. Trẻ có thể bị nhược thị do lệch khúc xạ,
viễn thị cao, loạn thị cao hoặc che khuất trục thị giác dù mắt nhìn ngoài có vẻ bình thường.
3. Trẻ mấy tuổi nên khám mắt để phát hiện nhược thị?
Nếu có dấu hiệu bất thường như lé, sụp mi, đồng tử trắng, nghiêng đầu, nheo mắt hoặc nhìn kém, trẻ nên được khám ngay.
Nếu không có triệu chứng rõ, phụ huynh vẫn nên cho trẻ khám mắt trước tuổi đi học để kiểm tra thị lực từng mắt, khúc xạ và nguy cơ nhược thị.
4. Đeo kính có chữa được nhược thị không?
Một số trẻ cải thiện thị lực tốt sau khi đeo kính đúng số và đủ thời gian, nhất là khi nhược thị liên quan đến tật khúc xạ.
Tuy nhiên, nhiều trường hợp cần phối hợp che mắt, thuốc, tập luyện thị giác hoặc điều trị nguyên nhân khác. Phụ huynh nên cho trẻ tái khám
theo hẹn để bác sĩ đánh giá đáp ứng.
5. Khám mắt trẻ em tại Bến Tre ở đâu?
Phụ huynh ở Bến Tre có thể đưa trẻ đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh để được kiểm tra thị lực từng mắt,
đo khúc xạ, đánh giá lé mắt, tư vấn kính và theo dõi các vấn đề như nhược thị, cận thị, viễn thị, loạn thị hoặc kiểm soát cận thị.
Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Hotline: 079 860 86 86.