Tóm tắt nhanh: nhìn đôi là gì khi nào cần khám ngay?

Nhìn đôi là gì?

Nhìn đôi là cảm giác một vật thật ở ngoài đời lại xuất hiện thành hai hình trong thị giác. Hai hình có thể nằm cạnh nhau theo chiều ngang, một hình cao một hình thấp theo chiều dọc, lệch chéo, nghiêng xoay hoặc một hình rõ một hình mờ như bóng ma. Một số người mô tả là chữ bị tách đôi, đèn xe có hai quầng, vạch đường có hai đường song song, hoặc khi nhìn xa thì thấy hai người trong khi chỉ có một người.

Trong y khoa, nhìn đôi thường được gọi là song thị. Song thị không phải là một bệnh riêng lẻ mà là triệu chứng mắt của nhiều nhóm nguyên nhân. Có nguyên nhân tại mắt, ví dụ loạn thị chưa chỉnh đúng, khô mắt làm bề mặt giác mạc không đều, đục thủy tinh thể làm ánh sáng tán xạ. Có nguyên nhân do hai mắt không cùng hướng về một mục tiêu, ví dụ lác tiềm ẩn bộc lộ khi mệt, liệt cơ vận nhãn, rối loạn thần kinh điều khiển vận động mắt. Cũng có nguyên nhân liên quan đến bệnh toàn thân như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp, nhược cơ hoặc tai biến mạch máu não.

Điểm khó của triệu chứng này là người bệnh thường dùng nhiều từ khác nhau để mô tả: nhìn nhòe, nhìn mờ, nhìn bóng, nhìn chồng hình, hoa mắt, chói sáng, loá đèn, chóng mặt, nhức mắt. Vì vậy, khi đi khám, bác sĩ sẽ hỏi rất kỹ: nhìn đôi xảy ra ở một mắt hay hai mắt, xuất hiện đột ngột hay từ từ, nhìn xa hay nhìn gần, nhìn ngang hay nhìn lên xuống, có đau đầu hay không, có sụp mi hay yếu tay chân không, có tiền sử chấn thương hoặc bệnh nền không. Những câu hỏi tưởng như đơn giản này giúp phân loại nguy cơ và quyết định cần khám mắt thông thường, khám chuyên sâu hay chuyển viện cấp cứu.

Nhìn đôi khác gì với nhìn mờ?

Nhìn mờ là khi hình ảnh không sắc nét, giống như máy ảnh chưa lấy nét. Người bị cận thị, viễn thị, loạn thị, lão thị, khô mắt hoặc đục thủy tinh thể thường than nhìn mờ. Nhìn đôi là khi có hai hình. Tuy nhiên, ranh giới không phải lúc nào cũng rõ. Ví dụ một người loạn thị nặng có thể thấy chữ bị kéo bóng, nhìn như hai nét; người khô mắt có thể thấy đèn bị nhòe và tách bóng; người đục thủy tinh thể có thể thấy một vật có nhiều bóng mờ. Do đó, bước đầu tiên không phải là tự đoán bệnh mà là mô tả càng cụ thể càng tốt.

Nhìn đôi có phải luôn nguy hiểm không?

Không phải mọi trường hợp nhìn đôi đều là cấp cứu. Một số trường hợp liên quan đến kính không đúng độ, bề mặt mắt khô, mỏi điều tiết sau khi dùng màn hình lâu, hoặc lác tiềm ẩn từ trước bộc lộ khi thiếu ngủ. Tuy vậy, nhìn đôi mới xuất hiện, đặc biệt ở người lớn, không nên xem nhẹ. Triệu chứng này có thể là dấu hiệu của liệt dây thần kinh vận nhãn, bệnh lý hốc mắt, nhiễm trùng, viêm, tăng áp lực nội sọ, phình mạch hoặc đột quỵ. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là nhìn đôi là gì mà còn là khi nào cần khám ngay.

Phân biệt nhìn đôi một mắt và nhìn đôi hai mắt

Phân loại quan trọng nhất khi đánh giá song thị là xem triệu chứng còn hay mất khi che từng mắt. Đây là thao tác đơn giản nhưng mang lại nhiều thông tin. Bạn có thể thử trong điều kiện an toàn, khi đang ngồi yên, nhìn vào một vật cố định như đồng hồ treo tường hoặc chữ trên bảng. Không nên tự thử khi đang lái xe, đang làm việc trên cao hoặc đang chóng mặt nhiều.

Cách tự kiểm tra sơ bộ tại nhà

Bạn có thể che từng mắt trong vài giây để ghi nhận triệu chứng, nhưng không nên dùng kết quả này để tự điều trị. Hãy làm theo các bước đơn giản: chọn một vật rõ ở phía trước, mở cả hai mắt xem có đôi không; che mắt trái xem còn đôi không; che mắt phải xem còn đôi không; ghi lại hình đôi theo chiều ngang, dọc hay chéo; ghi lại khoảng cách nhìn xa hay gần; chú ý thời điểm xảy ra, ví dụ sáng sớm, cuối ngày, sau khi dùng máy tính, sau uống rượu, sau va đập, sau nhiễm siêu vi hoặc khi mệt. Những thông tin này giúp buổi khám hiệu quả hơn.

Vì sao nhìn đôi cần được đánh giá thận trọng?

Hai mắt hoạt động như một hệ thống phối hợp tinh vi. Mỗi mắt thu nhận hình ảnh, võng mạc truyền tín hiệu về não, não hợp nhất hai hình thành một cảm giác không gian ba chiều. Để quá trình này diễn ra, trục nhìn của hai mắt phải thẳng hàng, cơ vận nhãn phải co giãn đúng mức, dây thần kinh điều khiển mắt phải hoạt động ổn định, bề mặt mắt và môi trường trong mắt phải đủ trong suốt. Chỉ cần một khâu bị rối loạn, người bệnh có thể thấy hình đôi.

Nhìn đôi ảnh hưởng nhiều đến sinh hoạt. Người bệnh dễ mỏi mắt, đau đầu, buồn nôn, chóng mặt, khó đọc, khó lái xe, khó đi cầu thang, khó ước lượng khoảng cách. Một số người phải nhắm một mắt để đi lại, dẫn đến mất cảm nhận chiều sâu. Ở trẻ em, lác hoặc song thị có thể liên quan đến nhược thị, ảnh hưởng phát triển thị giác nếu không được phát hiện đúng thời điểm. Ở người lớn, song thị mới xuất hiện có thể báo hiệu bệnh lý cần điều trị sớm.

Lý do cần thận trọng là cùng một biểu hiện có thể có mức độ nguy cơ rất khác nhau. Một người trẻ nhìn đôi sau nhiều giờ dùng máy tính có thể do khô mắt hoặc rối loạn hội tụ. Một người lớn tuổi có đái tháo đường nhìn đôi đột ngột có thể do liệt dây thần kinh vận nhãn vi mạch, nhưng cũng cần loại trừ nguyên nhân thần kinh nguy hiểm tùy biểu hiện đi kèm. Một người nhìn đôi kèm đau đầu dữ dội, sụp mi và đồng tử giãn có thể cần đánh giá cấp cứu. Do đó, bác sĩ không chỉ đo độ kính mà còn phải quan sát mắt, vận nhãn, đồng tử, thị lực, đáy mắt và dấu hiệu toàn thân liên quan.

Khi nào nhìn đôi cần khám ngay?

Không phải ai nhìn đôi cũng cần cấp cứu, nhưng có những tình huống không nên trì hoãn. Nếu bạn đang ở Bến Tre hoặc khu vực lân cận, có thể liên hệ cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn. Trong các trường hợp có dấu hiệu thần kinh hoặc chấn thương nặng, cần ưu tiên nơi có khả năng cấp cứu và chẩn đoán hình ảnh, không chỉ khám kính thông thường.

Khi nào nên khám sớm trong vài ngày?

Bạn nên sắp xếp khám mắt sớm nếu nhìn đôi lặp lại nhiều lần, kéo dài hơn một ngày, tăng dần, ảnh hưởng đọc sách, làm việc, lái xe hoặc đi lại. Cũng nên khám nếu bạn phải nghiêng đầu, nhắm một mắt, nheo mắt mới thấy dễ chịu; nếu trẻ đột nhiên lé, hay che một mắt, nghiêng đầu khi xem tivi; nếu người lớn thay kính gần đây nhưng vẫn thấy bóng đôi; hoặc nếu khô mắt, cộm xốn, chảy nước mắt làm hình ảnh biến dạng kéo dài.

Khi nào có thể theo dõi ngắn hạn?

Một số tình huống nhẹ có thể theo dõi ngắn hạn nếu triệu chứng thoáng qua, xảy ra sau khi quá mệt, thiếu ngủ, dùng màn hình lâu, không kèm đau đỏ hay giảm thị lực, và hết hoàn toàn sau nghỉ ngơi. Tuy nhiên, nếu triệu chứng tái diễn, kéo dài, không giải thích được, hoặc bạn không chắc đó là nhìn đôi hay nhìn mờ, khám mắt vẫn là cách an toàn hơn. Việc kiểm tra thị lực, khúc xạ, bề mặt mắt, vận nhãn và đáy mắt giúp tránh bỏ sót nguyên nhân cần xử trí.

Các nguyên nhân thường gặp gây nhìn đôi

Nguyên nhân gây nhìn đôi rất rộng. Việc phân nhóm giúp người bệnh hiểu vì sao bác sĩ cần khám nhiều bước, đôi khi cần phối hợp chuyên khoa mắt, thần kinh, nội tiết, tai mũi họng hoặc chẩn đoán hình ảnh. Dưới đây là các nhóm thường gặp, không dùng để tự chẩn đoán.

1. Tật khúc xạ và kính không phù hợp

Cận thị, viễn thị, loạn thị hoặc lão thị chưa được chỉnh đúng có thể làm hình ảnh nhòe, kéo bóng, nhất là khi nhìn chữ nhỏ, đèn ban đêm hoặc màn hình. Loạn thị thường gây cảm giác chữ có bóng, nét đứng hoặc nét ngang bị kéo dài. Kính cũ trầy xước, tâm kính lệch, độ kính không phù hợp, kính đa tròng chưa quen hoặc khoảng cách đồng tử đo chưa đúng cũng có thể tạo cảm giác nhìn lệch, méo hoặc khó hợp nhất hình ảnh.

Trong nhóm này, đo thị lực và đo khúc xạ là bước quan trọng. Tuy nhiên, không nên nghĩ rằng nhìn đôi chỉ cần cắt kính là xong. Nếu là nhìn đôi hai mắt rõ, che một mắt hết đôi, bác sĩ vẫn cần kiểm tra vận nhãn, lác tiềm ẩn, khả năng hội tụ và các dấu hiệu thần kinh.

2. Khô mắt và rối loạn bề mặt nhãn cầu

Khô mắt làm lớp nước mắt không đều, khiến ánh sáng đi qua giác mạc bị tán xạ. Người bệnh có thể thấy hình bóng, chói đèn, nhìn lúc rõ lúc mờ, nặng hơn khi dùng máy tính, đọc lâu, ngồi máy lạnh, đi ngoài gió hoặc sau phẫu thuật mắt. Cảm giác cộm, xốn, nóng rát, chảy nước mắt sống, muốn chớp mắt liên tục là gợi ý bề mặt mắt có vấn đề.

Điều trị khô mắt phụ thuộc nguyên nhân và mức độ, có thể liên quan đến thói quen màn hình, môi trường, viêm bờ mi, tuyến Meibomius, thuốc đang dùng hoặc bệnh toàn thân. Người bệnh không nên tự lạm dụng thuốc nhỏ mắt không rõ thành phần. Nếu triệu chứng kéo dài, bạn có thể tìm hiểu dịch vụ điều trị khô mắt để được đánh giá phù hợp.

3. Giác mạc không đều, sẹo giác mạc, giác mạc chóp

Giác mạc là bề mặt khúc xạ quan trọng của mắt. Khi giác mạc không đều do sẹo, viêm, chấn thương, phẫu thuật, loạn dưỡng hoặc giác mạc chóp, người bệnh có thể nhìn một vật thành nhiều bóng, chói đèn ban đêm, thay kính nhiều lần nhưng thị lực vẫn không sắc nét. Nhìn đôi trong nhóm này thường là nhìn đôi một mắt hoặc đa ảnh một mắt.

Khám sinh hiển vi, đo khúc xạ, đánh giá giác mạc và khi cần có thể thực hiện sinh trắc hoặc bản đồ giác mạc theo chỉ định. Việc xử trí tùy nguyên nhân, từ kiểm soát bề mặt mắt, kính phù hợp, kính áp tròng chuyên biệt đến chuyển tuyến khi cần can thiệp chuyên sâu.

4. Đục thủy tinh thể và bất thường môi trường trong suốt

Đục thủy tinh thể không chỉ gây nhìn mờ mà còn có thể gây chói, lóa đèn, nhìn bóng đôi một mắt, giảm tương phản, khó lái xe ban đêm. Một số dạng đục thủy tinh thể làm ánh sáng tán xạ không đều, khiến người bệnh thấy hai hình hoặc nhiều bóng mờ ngay cả khi che mắt còn lại. Người lớn tuổi, người có tiền sử chấn thương mắt, dùng corticoid kéo dài, đái tháo đường hoặc tiếp xúc tia cực tím nhiều có nguy cơ cao hơn.

Khi nghi ngờ đục thủy tinh thể, bác sĩ cần khám thị lực, đo khúc xạ, soi đèn khe và đánh giá đáy mắt nếu quan sát được. Nếu mức độ đục ảnh hưởng sinh hoạt, hướng xử trí sẽ được cá thể hóa. Người bệnh có thể tìm hiểu thêm dịch vụ mổ cườm khô tại Bến Tre để biết quy trình tư vấn, nhưng quyết định điều trị cần dựa trên khám trực tiếp.

5. Lác, lác tiềm ẩn và rối loạn phối hợp hai mắt

Lác là tình trạng hai mắt không cùng hướng về một mục tiêu. Có người lác rõ từ nhỏ, có người chỉ lác tiềm ẩn và bình thường não vẫn kiểm soát được. Khi mệt, thiếu ngủ, bệnh, uống rượu, làm việc gần lâu hoặc tuổi tăng, khả năng hợp nhất hình ảnh giảm, lác tiềm ẩn có thể mất bù và gây nhìn đôi. Rối loạn hội tụ thường gây mỏi mắt, nhức đầu, chữ nhảy dòng, nhìn đôi khi đọc gần.

Đánh giá nhóm này cần đo thị lực, khúc xạ, che mắt luân phiên, đo độ lệch mắt, kiểm tra vận nhãn, hội tụ, điều tiết và đôi khi cần lăng kính thử. Không phải mọi trường hợp đều cần phẫu thuật. Một số người có thể được chỉnh kính, lăng kính, bài tập thị giác hoặc theo dõi; một số trường hợp cần chuyển chuyên khoa lác hoặc thần kinh mắt.

6. Liệt dây thần kinh vận nhãn

Các dây thần kinh sọ số III, IV và VI điều khiển phần lớn vận động mắt. Khi một dây bị ảnh hưởng, mắt có thể không liếc được theo hướng nhất định, gây nhìn đôi. Người bệnh có thể nghiêng đầu để giảm song thị, thấy đôi theo chiều ngang hoặc dọc, khó nhìn xa, khó đọc, sụp mi hoặc đau quanh mắt. Nguyên nhân có thể do thiếu máu vi mạch ở người đái tháo đường, tăng huyết áp, nhưng cũng có thể do phình mạch, u, viêm, chấn thương, tăng áp lực nội sọ hoặc đột quỵ.

Đây là nhóm cần thận trọng. Đặc biệt, nhìn đôi kèm sụp mi và đồng tử giãn một bên, đau đầu dữ dội hoặc dấu hiệu thần kinh là tình huống cần đánh giá khẩn. Bác sĩ mắt có thể phát hiện kiểu vận nhãn bất thường và quyết định cần chuyển tuyến hoặc phối hợp chuyên khoa.

7. Bệnh tuyến giáp mắt

Bệnh mắt liên quan tuyến giáp có thể làm cơ vận nhãn sưng dày, hốc mắt viêm, mắt lồi, mi co kéo, khô mắt, đau sau mắt và nhìn đôi. Song thị trong bệnh tuyến giáp có thể rõ hơn khi nhìn lên, nhìn xuống hoặc nhìn sang bên. Một số người đã biết bệnh Basedow hoặc rối loạn tuyến giáp, nhưng cũng có trường hợp triệu chứng mắt xuất hiện trước khi bệnh nội tiết được phát hiện.

Khám mắt giúp đánh giá mức độ khô mắt, lồi mắt, vận nhãn, thị lực, thị trường và nguy cơ chèn ép thần kinh thị. Người bệnh có thể cần phối hợp bác sĩ nội tiết, xét nghiệm tuyến giáp và chẩn đoán hình ảnh hốc mắt tùy trường hợp.

8. Nhược cơ và rối loạn thần kinh cơ

Nhược cơ có thể gây sụp mi và nhìn đôi thay đổi trong ngày, thường nặng hơn khi mệt và đỡ hơn sau nghỉ. Đặc điểm là triệu chứng không cố định: buổi sáng có thể nhẹ, chiều tối rõ hơn; lúc nhìn lâu một hướng thì nhìn đôi tăng; sụp mi có thể đổi bên. Vì biểu hiện dễ nhầm với mỏi mắt thông thường, người bệnh cần khám nếu song thị dao động lặp lại, nhất là kèm yếu cơ, nuốt khó, nói giọng mũi hoặc khó thở.

Bác sĩ mắt có thể nhận diện dấu hiệu gợi ý và hướng dẫn chuyển chuyên khoa thần kinh khi cần. Người bệnh không nên tự dùng thuốc theo truyền miệng vì nhóm bệnh thần kinh cơ cần chẩn đoán và theo dõi chặt chẽ.

9. Chấn thương mắt, hốc mắt và dị vật

Sau va đập vùng mặt, tai nạn, bóng đập vào mắt, ngã xe hoặc chấn thương lao động, nhìn đôi có thể do phù nề, xuất huyết, kẹt cơ vận nhãn, gãy xương hốc mắt, tổn thương thần kinh hoặc tổn thương trong mắt. Nếu có đau, sưng bầm, hạn chế liếc, buồn nôn khi nhìn lên, giảm thị lực, chảy máu, vết thương hoặc nghi dị vật, cần khám sớm. Với dị vật bắn vào mắt khi mài, cắt kim loại, khoan, hàn, không nên tự lấy nếu dị vật cắm sâu hoặc đau nhiều.

Trường hợp dị vật bề mặt mắt cần được xử trí đúng để giảm nguy cơ trầy giác mạc, nhiễm trùng hoặc sẹo. Bạn có thể tham khảo dịch vụ lấy dị vật mắt, nhưng nếu chấn thương xuyên nhãn cầu, giảm thị lực nặng hoặc vết thương sâu, cần đến cơ sở cấp cứu chuyên khoa.

10. Bệnh lý võng mạc, hoàng điểm và thần kinh thị

Một số bệnh lý vùng hoàng điểm có thể làm hình ảnh méo, biến dạng, chữ cong, vật thẳng thành cong hoặc có bóng chồng. Người bệnh đôi khi mô tả là nhìn đôi một mắt, nhưng thực chất là biến dạng hình. Các bệnh lý thần kinh thị, viêm, thiếu máu hoặc tổn thương đường dẫn truyền thị giác có thể gây giảm thị lực, mất thị trường, nhìn mờ hoặc khó phối hợp thị giác. Khi có giảm thị lực, nhìn mờ đột ngột, méo hình hoặc mất vùng nhìn, cần khám sớm.

Soi đáy mắt là bước quan trọng để đánh giá võng mạc và gai thị. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định chụp hình đáy mắt, OCT hoặc chuyển chuyên khoa võng mạc. Dịch vụ soi đáy mắt tại Bến Tre có thể phù hợp khi cần kiểm tra đáy mắt theo chỉ định.

Nhìn đôi ở trẻ em: cần chú ý điều gì?

Trẻ em không phải lúc nào cũng nói được là con nhìn đôi. Trẻ có thể che một mắt, nghiêng đầu, nheo mắt, nhắm một mắt khi ra nắng, đọc bỏ dòng, hay va chạm đồ vật, than nhức đầu, không thích đọc sách, hoặc mắt bỗng lé. Ở trẻ nhỏ, não có thể ức chế hình từ mắt lệch để tránh nhìn đôi, dẫn đến nguy cơ nhược thị. Vì vậy, lác ở trẻ đôi khi không biểu hiện song thị rõ nhưng vẫn cần khám.

Các nguyên nhân ở trẻ có thể gồm tật khúc xạ, lác bẩm sinh hoặc lác điều tiết, rối loạn hội tụ, chấn thương, viêm, bệnh thần kinh hiếm gặp hoặc bệnh toàn thân. Nếu trẻ đột ngột lé, sụp mi, đau đầu, nôn, đi không vững, nhìn mờ hoặc sau chấn thương, cần khám sớm. Nếu trẻ có cận thị, việc kiểm soát cận cũng cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen nhìn gần, thời gian ngoài trời và lịch tái khám. Ortho-K là phương pháp chỉnh hình giác mạc tạm thời khi ngủ, không làm mất bản chất cận thị lâu dài; atropine hoặc kính kiểm soát cận thị cũng cần chỉ định và theo dõi phù hợp, không áp dụng giống nhau cho mọi trẻ.

Tại buổi khám, bác sĩ có thể đo thị lực theo tuổi, đo khúc xạ có hoặc không có liệt điều tiết tùy chỉ định, kiểm tra lác, vận nhãn, soi đáy mắt và đánh giá thói quen sinh hoạt. Phụ huynh nên mang theo kính cũ, toa kính cũ, kết quả khám trước đây và ghi lại thời điểm trẻ có biểu hiện bất thường.

Nhìn đôi ở người lớn và người cao tuổi

Ở người lớn, nhìn đôi mới xuất hiện thường cần đánh giá kỹ hơn vì nguy cơ bệnh lý thần kinh, mạch máu, nội tiết và chấn thương tăng theo tuổi. Người có đái tháo đường hoặc tăng huyết áp có thể bị liệt dây thần kinh vận nhãn do tổn thương vi mạch. Một số trường hợp cải thiện theo thời gian nếu kiểm soát bệnh nền tốt, nhưng vẫn cần bác sĩ đánh giá để loại trừ dấu hiệu nguy hiểm. Không nên tự cho rằng do tăng huyết áp hay tiểu đường mà bỏ qua khám thần kinh mắt.

Người cao tuổi cũng thường có đục thủy tinh thể, khô mắt, thoái hóa hoàng điểm, bệnh võng mạc đái tháo đường, glôcôm hoặc dùng nhiều thuốc. Một số thuốc an thần, thuốc chống co giật, rượu, chất kích thích hoặc tình trạng nhiễm trùng toàn thân có thể làm chóng mặt, nhìn mờ, rối loạn phối hợp mắt. Khi kể bệnh, người bệnh nên mang danh sách thuốc đang dùng, bệnh nền, thời điểm khởi phát và diễn tiến triệu chứng.

Với người phải lái xe, vận hành máy móc, làm việc trên cao hoặc chăm sóc người khác, nhìn đôi là yếu tố nguy cơ tai nạn. Nếu triệu chứng còn tồn tại, nên tạm ngưng hoạt động nguy hiểm cho đến khi được đánh giá. Một số trường hợp bác sĩ có thể hướng dẫn che tạm một mắt trong thời gian ngắn để giảm nhìn đôi khi đi lại, nhưng đây không phải giải pháp điều trị nguyên nhân và có thể làm mất cảm nhận chiều sâu.

Bác sĩ khám gì khi bạn đến vì nhìn đôi?

Khám nhìn đôi không chỉ là đo độ kính. Tùy tình huống, bác sĩ sẽ kết hợp hỏi bệnh, khám thị lực, khúc xạ, bề mặt mắt, vận nhãn, đồng tử, lác, đáy mắt và dấu hiệu toàn thân. Mục tiêu là xác định nhìn đôi một mắt hay hai mắt, đánh giá mức độ nguy cơ, tìm nguyên nhân có thể xử trí tại phòng khám mắt và nhận diện khi nào cần chuyển chuyên khoa.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt, đo khúc xạ và tư vấn theo tình trạng cụ thể. Phòng khám định vị về khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS; các thiết bị như Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 và tiêu chuẩn tư vấn ZEISS Vision Expert có thể hỗ trợ quá trình đo khám và làm kính. Tuy nhiên, với dấu hiệu nghi cấp cứu thần kinh hoặc chấn thương nặng, người bệnh cần đến cơ sở cấp cứu phù hợp.

Các xét nghiệm và kiểm tra có thể được chỉ định

Không phải ai nhìn đôi cũng cần làm nhiều xét nghiệm. Bác sĩ sẽ dựa vào hỏi bệnh và khám lâm sàng để chọn kiểm tra phù hợp. Việc làm quá nhiều xét nghiệm không cần thiết có thể tốn kém, nhưng bỏ qua xét nghiệm khi có dấu hiệu nguy hiểm cũng không an toàn.

Người bệnh nên hiểu rằng chỉ định xét nghiệm không có nghĩa chắc chắn bệnh nặng. Đôi khi bác sĩ cần loại trừ nguyên nhân nguy hiểm để yên tâm theo dõi. Ngược lại, nếu bác sĩ khuyên đi cấp cứu vì có dấu hiệu cảnh báo, không nên trì hoãn để chờ triệu chứng tự hết.

Yếu tố làm nhìn đôi nặng hơn hoặc dễ xuất hiện

Nhiều người chỉ bị nhìn đôi trong một số hoàn cảnh nhất định. Việc nhận diện yếu tố kích hoạt giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân và giúp người bệnh điều chỉnh thói quen an toàn hơn.

Mệt mỏi, thiếu ngủ và làm việc gần kéo dài

Khi cơ thể mệt, khả năng điều tiết và hội tụ của hai mắt giảm. Người có lác tiềm ẩn, rối loạn hội tụ hoặc khúc xạ chưa chỉnh đúng có thể thấy chữ tách đôi vào cuối ngày. Làm việc liên tục với màn hình làm giảm chớp mắt, tăng khô mắt và mỏi điều tiết. Nghỉ giải lao, chớp mắt chủ động, điều chỉnh ánh sáng và khoảng cách màn hình có thể giúp giảm khó chịu, nhưng không thay thế khám nếu triệu chứng lặp lại.

Đèn ban đêm, chói sáng và tương phản cao

Nhiều bệnh nhân nói ban ngày tương đối ổn nhưng ban đêm nhìn đèn xe thành hai bóng hoặc nhiều quầng. Nguyên nhân có thể là loạn thị, khô mắt, đục thủy tinh thể, kính trầy, đồng tử giãn trong tối làm lộ sai lệch quang học, hoặc giác mạc không đều. Nếu triệu chứng ảnh hưởng lái xe ban đêm, nên khám và hạn chế lái khi chưa rõ nguyên nhân.

Tư thế đầu và hướng nhìn

Nhìn đôi do liệt cơ hoặc lác thường thay đổi theo hướng nhìn. Có người nhìn thẳng thì ít đôi nhưng nhìn sang trái lại đôi rõ; có người nhìn xuống cầu thang thì đôi nhiều; có người phải nghiêng đầu để thấy một hình. Những chi tiết này rất quan trọng. Khi đi khám, hãy nói rõ hướng nhìn nào gây triệu chứng nhiều nhất.

Bệnh nền và thuốc

Đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn, nhiễm trùng, migraine, rối loạn thần kinh cơ và tiền sử đột quỵ đều có thể liên quan đến nhìn đôi. Một số thuốc hoặc chất kích thích có thể gây chóng mặt, nhìn mờ, rung giật nhãn cầu hoặc rối loạn điều tiết. Không tự ngưng thuốc đang dùng nếu chưa hỏi bác sĩ điều trị, nhưng hãy mang danh sách thuốc khi đi khám mắt.

Sai lầm thường gặp khi bị nhìn đôi

Người bệnh nên chuẩn bị gì trước khi đi khám?

Chuẩn bị tốt giúp bác sĩ đánh giá nhanh và chính xác hơn. Bạn không cần tự chẩn đoán, nhưng nên ghi lại triệu chứng theo cách cụ thể. Hãy trả lời những câu hỏi sau: nhìn đôi bắt đầu lúc nào, kéo dài bao lâu, liên tục hay từng cơn, một ngày xảy ra mấy lần, nhìn xa hay nhìn gần, hình đôi ngang hay dọc, che mắt nào thì hết, có đau đầu hoặc đau mắt không, có sụp mi hoặc chóng mặt không, có bệnh nền hay chấn thương gần đây không.

Nên mang theo kính đang dùng, toa kính cũ, kính áp tròng nếu có, thuốc nhỏ mắt đang dùng, danh sách thuốc toàn thân, kết quả xét nghiệm hoặc phim chụp liên quan. Nếu triệu chứng xảy ra từng lúc, bạn có thể nhờ người thân chụp hình mắt khi bị lé hoặc sụp mi, hoặc ghi chú thời điểm trong ngày. Không nên tự nhỏ thuốc giãn đồng tử, thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm hoặc thuốc không rõ tên trước khi khám nếu không có chỉ định.

Nếu bạn có triệu chứng nặng, hãy ưu tiên an toàn: không tự lái xe, không đi một mình nếu chóng mặt, không cố làm việc với máy móc. Với trẻ em, phụ huynh nên mô tả hành vi quan sát được thay vì chỉ hỏi trẻ có nhìn đôi không, vì trẻ có thể không hiểu hoặc không diễn đạt được.

Hướng xử trí nhìn đôi phụ thuộc nguyên nhân

Không có một cách xử trí chung cho mọi trường hợp nhìn đôi. Việc điều trị hoặc theo dõi phụ thuộc vào loại song thị, nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng, tuổi, bệnh nền, nguy cơ thần kinh và nhu cầu sinh hoạt của người bệnh. Dưới đây là các hướng thường gặp để bạn hình dung, không phải đơn thuốc hay chỉ định cá nhân.

Điều chỉnh khúc xạ và kính

Nếu nhìn đôi hoặc bóng hình liên quan đến tật khúc xạ, kính không phù hợp, loạn thị hoặc lão thị, bác sĩ có thể tư vấn chỉnh độ kính, thay tròng, điều chỉnh tâm kính hoặc thiết kế kính phù hợp hơn với nhu cầu. Với người làm việc máy tính nhiều, khoảng cách làm việc và loại kính cũng cần cân nhắc. Kính mới có thể cần thời gian thích nghi, nhưng nếu gây chóng mặt, đau đầu hoặc nhìn đôi rõ, nên quay lại kiểm tra.

Điều trị bề mặt mắt

Nếu khô mắt, viêm bờ mi, rối loạn tuyến Meibomius hoặc tổn thương giác mạc là yếu tố chính, hướng xử trí có thể gồm điều chỉnh thói quen, vệ sinh mi, nước mắt nhân tạo phù hợp, kiểm soát viêm hoặc điều trị bệnh nền theo chỉ định. Không nên dùng chung thuốc nhỏ mắt của người khác vì cùng triệu chứng cộm xốn nhưng nguyên nhân có thể khác nhau.

Lăng kính, che tạm một mắt và bài tập thị giác

Trong một số rối loạn phối hợp hai mắt, lăng kính có thể giúp giảm song thị bằng cách hỗ trợ hợp nhất hình ảnh. Bài tập thị giác có thể hữu ích ở một số trường hợp rối loạn hội tụ, nhưng cần chọn đúng đối tượng và theo dõi đáp ứng. Che tạm một mắt có thể được dùng ngắn hạn để giảm khó chịu, nhất là khi chờ khám chuyên khoa, nhưng không xử lý nguyên nhân và có thể làm giảm cảm nhận chiều sâu.

Theo dõi hoặc chuyển chuyên khoa

Một số liệt dây thần kinh do vi mạch có thể được theo dõi cùng kiểm soát bệnh nền, nhưng quyết định này cần dựa trên khám và loại trừ dấu hiệu nguy hiểm. Nếu nghi phình mạch, đột quỵ, khối choán chỗ, bệnh thần kinh cơ, bệnh tuyến giáp mắt, chấn thương hốc mắt hoặc nhiễm trùng, bác sĩ sẽ hướng dẫn chuyển chuyên khoa hoặc cấp cứu. Người bệnh không nên trì hoãn khi được khuyên chuyển viện.

Phẫu thuật hoặc can thiệp chuyên sâu

Một số trường hợp lác ổn định, bệnh hốc mắt, đục thủy tinh thể ảnh hưởng thị lực, chấn thương kẹt cơ hoặc bệnh lý giác mạc có thể cần can thiệp chuyên sâu. Quyết định phụ thuộc vào chẩn đoán, mức độ ổn định, lợi ích, rủi ro, bệnh nền và mong đợi thực tế của người bệnh. Không có phương pháp nào phù hợp cho tất cả.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Thứ nhất, hãy mô tả triệu chứng thay vì tự gán bệnh. Câu nói tôi nhìn một vật thành hai hình, che mắt trái thì hết, che mắt phải thì còn, xảy ra khi nhìn xa từ sáng nay có giá trị hơn nhiều so với chỉ nói tôi bị mỏi mắt. Thứ hai, đừng đánh giá nhẹ triệu chứng mới xuất hiện ở người lớn. Nếu song thị rõ và không giải thích được, khám sớm giúp phân loại nguy cơ.

Thứ ba, chú ý bối cảnh. Nhìn đôi sau chấn thương, sau đau đầu dữ dội, kèm sụp mi hoặc yếu tay chân khác rất nhiều với nhìn bóng nhẹ sau tám giờ làm việc máy tính. Thứ tư, đừng bỏ qua bệnh nền. Đường huyết, huyết áp, tuyến giáp, thuốc đang dùng và tiền sử phẫu thuật mắt đều có thể ảnh hưởng hướng chẩn đoán. Thứ năm, an toàn sinh hoạt quan trọng. Khi đang nhìn đôi, việc đi cầu thang, lái xe, băng qua đường hoặc vận hành máy móc cần thận trọng hơn.

Với người làm việc văn phòng, có thể áp dụng thói quen nghỉ mắt định kỳ, đặt màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt một chút, tăng chớp mắt, tránh gió máy lạnh thổi trực tiếp, uống đủ nước và ngủ đủ. Với trẻ em, tăng thời gian ngoài trời, quản lý thời gian nhìn gần và tái khám theo hẹn giúp theo dõi khúc xạ và thị giác hai mắt. Tuy nhiên, những biện pháp này chỉ hỗ trợ, không thay thế khám khi có song thị thật sự.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh?

Nếu bạn ở Bến Tre và có triệu chứng mắt như nhìn đôi không cấp cứu, nhìn bóng, nhìn mờ, mỏi mắt, nghi sai độ kính, khô mắt, chói đèn, hoặc cần kiểm tra thị lực, bạn có thể đặt lịch khám mắt tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh. Địa chỉ phòng khám: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Hotline: 079 860 86 86.

Những trường hợp phù hợp để khám tại phòng khám gồm: cần phân biệt nhìn đôi một mắt hay hai mắt; cần đo thị lực và đo khúc xạ; nghi kính không phù hợp; có khô mắt, cộm xốn, chói đèn; cần kiểm tra lác, vận nhãn; cần soi đáy mắt theo chỉ định; trẻ em cần đánh giá khúc xạ, lác hoặc kiểm soát cận thị. Phòng khám có định hướng về khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS, với quy trình tư vấn thực tế theo từng người.

Tuy nhiên, nếu có đau đầu dữ dội, yếu liệt, nói khó, méo miệng, lơ mơ, sụp mi kèm đồng tử bất thường, giảm thị lực đột ngột, chấn thương nặng hoặc nghi nhiễm trùng nặng, bạn nên đến cơ sở cấp cứu hoặc bệnh viện có chuyên khoa phù hợp. Phòng khám mắt có vai trò phát hiện, phân loại và xử trí trong phạm vi chuyên môn, nhưng không thay thế hệ thống cấp cứu khi tình huống vượt quá phạm vi phòng khám ngoại trú.

Bản đồ quyết định: nên làm gì khi bị nhìn đôi?

Câu hỏi thường gặp