Lấy dị vật mắt là gì?

Lấy dị vật mắt là thủ thuật chuyên khoa nhằm loại bỏ vật lạ đang nằm trên bề mặt mắt, thường ở kết mạc, cùng đồ mi, dưới mi trên, dưới mi dưới hoặc trên giác mạc. Dị vật có thể là hạt bụi, cát, lông mi, côn trùng nhỏ, mảnh gỗ, mảnh thực vật, mạt kim loại, tia hàn hoặc các hạt nhỏ bắn vào mắt khi làm việc. Trong đời sống hằng ngày, nhiều người ở Bến Tre có thể gặp dị vật mắt khi đi đường bụi, chạy xe máy, làm vườn, cắt cỏ, làm mộc, làm cơ khí, hàn cắt kim loại hoặc vệ sinh nhà cửa.

Mắt là cơ quan rất nhạy cảm. Đặc biệt, giác mạc có mật độ thần kinh cảm giác cao nên chỉ một hạt bụi nhỏ bám vào cũng có thể gây cảm giác cộm xốn dữ dội. Người bệnh thường mô tả cảm giác như “có hạt cát trong mắt”, “chớp mắt là xốn”, “mở mắt không nổi”, “chảy nước mắt liên tục” hoặc “nhìn mờ sau khi bị vật gì đó bay vào mắt”.

Điều quan trọng là không phải dị vật nào cũng nhìn thấy bằng mắt thường. Có trường hợp người bệnh soi gương không thấy gì nhưng vẫn cộm nhiều vì dị vật nằm dưới mi trên. Khi chớp mắt, dị vật cọ lên giác mạc, làm người bệnh càng chớp càng đau. Có trường hợp dị vật kim loại rất nhỏ nhưng bám chặt vào giác mạc, để lâu có thể tạo vòng gỉ sắt, gây viêm và chậm lành.

Vì sao dị vật mắt cần được xử trí đúng?

Nhiều người nghĩ rằng dị vật mắt chỉ là chuyện nhỏ, có thể tự rửa hoặc tự lấy tại nhà. Một số trường hợp dị vật nông, không sắc, không bám chặt có thể trôi ra khi chớp mắt hoặc rửa nhẹ bằng nước sạch. Tuy nhiên, nếu mắt vẫn còn cộm, đỏ, đau, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ thì không nên chủ quan. Lý do là bề mặt mắt, đặc biệt là giác mạc, rất dễ bị tổn thương.

Giác mạc là phần trong suốt nằm phía trước mắt, có vai trò quan trọng trong việc hội tụ ánh sáng. Khi giác mạc bị trầy, người bệnh có thể đau nhiều, sợ ánh sáng, chảy nước mắt, khó mở mắt. Nếu vết trầy bị nhiễm trùng, tình trạng có thể tiến triển thành viêm loét giác mạc. Một vết loét giác mạc không được điều trị đúng có thể để lại sẹo, gây nhìn mờ kéo dài hoặc ảnh hưởng thị lực.

Dị vật kim loại cần được chú ý hơn vì kim loại có thể tạo gỉ trên giác mạc. Dị vật do mảnh gỗ, lá cây, đất cát hoặc vật liệu hữu cơ cũng cần thận trọng vì có nguy cơ nhiễm trùng. Dị vật bắn vào mắt với tốc độ cao, ví dụ khi mài, khoan, hàn, cắt sắt hoặc dùng máy cắt cỏ, có thể không chỉ nằm trên bề mặt mà còn có nguy cơ xuyên vào trong mắt. Đây là tình huống cần được đánh giá chuyên khoa càng sớm càng tốt.

Vì vậy, lấy dị vật mắt không chỉ là “gắp vật lạ ra khỏi mắt”. Bác sĩ cần xác định dị vật nằm ở đâu, có bám vào giác mạc không, có trầy xước không, có dấu hiệu nhiễm trùng không, thị lực có bị ảnh hưởng không và có nghi ngờ chấn thương xuyên nhãn cầu hay không.

Chỗ gắn hình minh họa dị vật mắt

Dấu hiệu thường gặp khi có dị vật trong mắt

Triệu chứng của dị vật mắt thường xuất hiện đột ngột, ngay sau khi có bụi, cát, côn trùng hoặc vật nhỏ bay vào mắt. Một số người đang đi đường, đang làm việc hoặc vừa hàn cắt kim loại xong thì bắt đầu thấy cộm xốn. Cũng có trường hợp ban đầu chỉ hơi khó chịu, sau vài giờ mắt đỏ hơn, đau hơn và chảy nước mắt nhiều hơn.

• Cảm giác cộm, xốn, như có hạt cát trong mắt.
• Đau nhói khi chớp mắt hoặc khi mở mắt.
• Đỏ mắt, chảy nước mắt liên tục.
• Sợ ánh sáng, khó nhìn ra nắng hoặc khó mở mắt.
• Nhìn mờ, nhìn nhòe hoặc cảm giác có màn che trước mắt.
• Cảm giác dị vật di chuyển khi chớp mắt.
• Cộm nhiều hơn khi nhìn lên, nhìn xuống hoặc liếc mắt.
• Sưng mi, co quắp mi, không mở mắt được bình thường.
• Đã rửa mắt nhưng vẫn còn cộm xốn.
• Đã tự lấy dị vật nhưng vẫn còn đau hoặc đỏ mắt.

Khi các triệu chứng này kéo dài, người bệnh nên đi khám chuyên khoa mắt. Việc cố chịu đựng hoặc tự mua thuốc nhỏ mắt không rõ thành phần có thể làm chậm thời điểm điều trị đúng. Đặc biệt, không nên tự dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid khi chưa được bác sĩ khám vì một số tình trạng nhiễm trùng giác mạc có thể nặng hơn nếu dùng sai thuốc.

Khi nào cần đi khám lấy dị vật mắt?

Người bệnh nên đi khám lấy dị vật mắt nếu cảm giác cộm xốn không hết sau khi chớp mắt hoặc rửa nhẹ, hoặc nếu mắt có dấu hiệu đau, đỏ, chảy nước mắt, nhìn mờ. Tại Bến Tre, nhiều trường hợp dị vật mắt liên quan đến đi xe máy, làm vườn, làm cơ khí, xây dựng, mài cắt kim loại hoặc công việc ngoài trời. Những trường hợp này không nên xem nhẹ, nhất là khi dị vật có thể sắc, bám chặt hoặc bắn vào mắt với lực mạnh.

• Cộm xốn kéo dài, cảm giác dị vật không tự hết.
• Đỏ mắt nhiều, chảy nước mắt nhiều hoặc đau tăng dần.
• Sợ ánh sáng, khó mở mắt hoặc co quắp mi.
• Nhìn mờ sau khi bị bụi, cát, mạt kim loại hoặc vật lạ bay vào mắt.
• Nghi dị vật do hàn, cắt, mài, khoan, cơ khí, làm mộc, xây dựng hoặc cắt cỏ.
• Dị vật bám chặt, nhìn thấy trên tròng đen hoặc tròng trắng nhưng không tự trôi ra.
• Đã tự lấy nhưng vẫn còn đau, cộm, đỏ hoặc chảy ghèn.
• Có tiền sử vật bắn vào mắt với tốc độ cao.
• Đang đeo kính áp tròng và xuất hiện đau, đỏ, cộm sau khi có dị vật.
• Trẻ em bị dị vật mắt nhưng không hợp tác hoặc không mô tả rõ triệu chứng.

Không nên làm gì khi bị dị vật mắt?

Xử trí sai ban đầu có thể làm tổn thương mắt nặng hơn. Khi bị dị vật mắt, phản xạ tự nhiên của nhiều người là dụi mắt thật mạnh để dị vật trôi ra. Tuy nhiên, chính động tác dụi mắt có thể làm dị vật cào xước giác mạc. Nếu dị vật là mạt kim loại, cát, mảnh gỗ hoặc vật sắc, vết xước có thể rộng hơn, đau hơn và tăng nguy cơ viêm nhiễm.

• Không dụi mắt mạnh.
• Không dùng móng tay, tăm, kim, nhíp hoặc vật nhọn để tự lấy dị vật.
• Không dùng khăn giấy khô chà trực tiếp lên mắt.
• Không dùng tăm bông chà trên giác mạc.
• Không tự mua thuốc nhỏ mắt có corticoid hoặc thuốc không rõ thành phần.
• Không đeo tiếp kính áp tròng khi mắt đang đau, đỏ, cộm.
• Không cố lấy dị vật đang cắm chặt trong mắt.
• Không đè ép nhãn cầu nếu nghi vật bắn mạnh vào mắt.
• Không trì hoãn khám nếu có nhìn mờ, đau nhiều hoặc sợ ánh sáng.

Nếu dị vật chỉ là bụi nhẹ, người bệnh có thể chớp mắt vài lần, rửa tay sạch và rửa mắt nhẹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý. Nhưng nếu sau đó vẫn còn cộm, đau hoặc đỏ, nên đi khám. Mục tiêu là lấy dị vật mắt đúng cách, hạn chế làm tổn thương thêm bề mặt mắt.

Các loại dị vật mắt thường gặp

Dị vật kết mạc và dị vật giác mạc khác nhau thế nào?

Dị vật kết mạc thường nằm trên tròng trắng, mặt trong mi mắt hoặc vùng cùng đồ kết mạc. Người bệnh có thể cộm, đỏ mắt, chảy nước mắt nhưng mức độ đau đôi khi nhẹ hơn dị vật giác mạc. Tuy nhiên, nếu dị vật nằm dưới mi trên, mỗi lần chớp mắt dị vật sẽ cọ lên giác mạc, gây trầy xước lặp đi lặp lại.

Dị vật giác mạc nằm trên phần trong suốt phía trước mắt. Vì giác mạc rất nhạy cảm, dị vật giác mạc thường gây đau nhói, sợ ánh sáng, chảy nước mắt nhiều và khó mở mắt. Nếu dị vật bám ở vùng trung tâm giác mạc, người bệnh có thể nhìn mờ rõ. Dị vật giác mạc cần được lấy cẩn thận để hạn chế làm tổn thương thêm lớp biểu mô giác mạc.

Khi khám, bác sĩ có thể kiểm tra thị lực, quan sát bằng đèn khe sinh hiển vi, lật mi nếu nghi dị vật dưới mi và đánh giá vết trầy trên giác mạc. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể dùng thuốc nhuộm bề mặt mắt để phát hiện vùng trầy xước. Đây là lý do người bệnh nên khám chuyên khoa thay vì chỉ soi gương tại nhà.

Chỗ gắn hình quy trình khám lấy dị vật mắt

Quy trình lấy dị vật mắt tại Phòng khám mắt BS Minh

Tại Phòng khám mắt Ths.BS.CK2 Lữ Bảo Minh, quy trình lấy dị vật mắt được thực hiện theo hướng đánh giá toàn diện, không chỉ tập trung vào việc lấy vật lạ ra ngoài. Bác sĩ cần biết nguyên nhân, thời điểm xảy ra, loại vật nghi ngờ, mức độ đau, thị lực hiện tại và các dấu hiệu cảnh báo tổn thương sâu.

Lấy dị vật mắt có đau không?

Cảm giác khi lấy dị vật mắt phụ thuộc vào vị trí dị vật, độ bám của dị vật, mức độ trầy giác mạc và ngưỡng đau của từng người. Với nhiều trường hợp, bác sĩ có thể nhỏ thuốc tê tại chỗ để giảm khó chịu trong quá trình xử trí. Người bệnh có thể vẫn cảm thấy hơi tức, hơi cộm hoặc khó chịu nhưng thường dễ chịu hơn so với lúc dị vật còn bám trên mắt.

Sau khi lấy dị vật, mắt có thể còn cộm, rát hoặc chảy nước mắt trong một thời gian vì bề mặt giác mạc đã bị trầy. Điều này không đồng nghĩa là dị vật còn sót. Tuy nhiên, nếu cảm giác đau tăng dần, đỏ nhiều hơn, nhìn mờ hơn, sợ ánh sáng nhiều hoặc có ghèn, người bệnh cần tái khám. Đây có thể là dấu hiệu viêm, nhiễm trùng hoặc vết trầy chưa lành tốt.

Người bệnh không nên tự ngưng thuốc sớm hoặc tự đổi thuốc. Việc dùng thuốc sau lấy dị vật mắt cần tùy vào mức độ tổn thương. Một số trường hợp chỉ cần theo dõi và dùng thuốc hỗ trợ, nhưng một số trường hợp cần thuốc kháng sinh nhỏ mắt hoặc các hướng dẫn chăm sóc chặt chẽ hơn.

Sau khi lấy dị vật mắt cần chăm sóc thế nào?

Chăm sóc sau thủ thuật giúp bề mặt mắt lành tốt và giảm nguy cơ biến chứng. Người bệnh cần hiểu rằng dù dị vật đã được lấy ra, vết trầy trên giác mạc hoặc kết mạc vẫn cần thời gian hồi phục. Trong giai đoạn này, mắt có thể nhạy cảm hơn với ánh sáng, gió, bụi và khói.

• Dùng thuốc đúng theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Không dụi mắt, kể cả khi còn cảm giác hơi cộm.
• Tránh bụi, khói, gió mạnh và môi trường ô nhiễm trong vài ngày đầu.
• Không tự ý nhỏ thuốc có corticoid hoặc thuốc không rõ thành phần.
• Không đeo kính áp tròng cho đến khi bác sĩ cho phép.
• Đeo kính bảo hộ nếu phải quay lại môi trường làm việc nhiều bụi hoặc có nguy cơ bắn dị vật.
• Rửa tay sạch trước khi nhỏ thuốc.
• Không dùng chung khăn mặt, tránh để đầu lọ thuốc chạm vào mắt hoặc lông mi.
• Tái khám nếu đau, đỏ, nhìn mờ, chảy ghèn hoặc sợ ánh sáng không giảm.

Với người làm cơ khí, hàn cắt, xây dựng hoặc làm vườn, bác sĩ có thể tư vấn thêm về phòng ngừa tái phát. Kính bảo hộ đúng chuẩn là biện pháp rất quan trọng. Nhiều ca lấy dị vật mắt có thể phòng tránh được nếu người lao động đeo kính bảo vệ khi làm việc.

Dị vật kim loại trong mắt có nguy hiểm không?

Dị vật kim loại là một trong những loại dị vật mắt cần được lưu ý. Mạt kim loại thường rất nhỏ, có thể bắn vào mắt khi mài, khoan, hàn, cắt sắt hoặc làm cơ khí. Do kích thước nhỏ, người bệnh đôi khi không thấy dị vật rõ nhưng lại đau, cộm và chảy nước mắt nhiều. Nếu dị vật kim loại bám trên giác mạc, nó có thể tạo vòng gỉ sắt xung quanh, làm tăng viêm và khiến bề mặt giác mạc lâu lành hơn.

Một điểm quan trọng là phải phân biệt dị vật kim loại nông trên giác mạc với dị vật bắn mạnh có nguy cơ xuyên vào trong mắt. Nếu người bệnh đang dùng máy mài, máy khoan, búa đập kim loại hoặc thiết bị công suất cao, dị vật có thể bay với tốc độ lớn. Trong trường hợp này, không nên chỉ nhìn bên ngoài rồi kết luận là nhẹ. Nếu có nhìn mờ, đau nhiều, chảy máu, đồng tử bất thường hoặc nghi vật xuyên vào mắt, người bệnh cần được đánh giá chuyên sâu hơn.

Vì vậy, với dị vật kim loại, đi khám sớm là lựa chọn an toàn. Lấy dị vật mắt đúng kỹ thuật giúp giảm đau, giảm nguy cơ viêm và hạn chế tổn thương thêm. Người bệnh không nên tự dùng kim, nhíp, nam châm hoặc vật nhọn để lấy mạt kim loại tại nhà.

Dị vật mắt ở trẻ em cần chú ý gì?

Trẻ em có thể bị dị vật mắt khi chơi ngoài sân, chạy xe cùng người lớn, nghịch cát, chơi đồ chơi nhỏ, tiếp xúc bụi, côn trùng hoặc bị bạn bè vô tình làm văng vật nhỏ vào mắt. Khó khăn là trẻ thường không mô tả chính xác cảm giác của mình. Trẻ có thể chỉ dụi mắt liên tục, chảy nước mắt, sợ ánh sáng, quấy khóc, nhắm một mắt hoặc không chịu mở mắt.

Phụ huynh không nên cố banh mắt trẻ để tự lấy dị vật bằng vật nhọn hoặc tăm bông. Nếu trẻ không hợp tác, thao tác tại nhà dễ làm trẻ giật mình, khiến tổn thương nặng hơn. Tốt nhất nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa mắt để bác sĩ kiểm tra. Với trẻ nhỏ, mục tiêu không chỉ là lấy dị vật mắt mà còn phải hạn chế sang chấn tâm lý và tránh làm tổn thương giác mạc.

Sau khi lấy dị vật, phụ huynh cần theo dõi trẻ có còn dụi mắt, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc than nhìn mờ không. Nếu có dấu hiệu bất thường, nên tái khám đúng hẹn hoặc sớm hơn.

Khi nào cần chuyển tuyến hoặc xử trí khẩn cấp?

Không phải mọi trường hợp dị vật mắt đều có thể xử trí như một dị vật nông đơn giản. Một số tình huống cần được đánh giá khẩn cấp vì có thể liên quan đến tổn thương sâu, bỏng hóa chất hoặc chấn thương nhãn cầu. Khi có dấu hiệu nguy hiểm, người bệnh không nên cố lấy dị vật, không đè ép mắt và không chờ tự khỏi.

• Dị vật bắn vào mắt với tốc độ cao khi mài, khoan, cắt, hàn hoặc đập kim loại.
• Đau dữ dội, nhìn mờ rõ hoặc giảm thị lực sau chấn thương.
• Nghi có vật nhọn cắm vào mắt.
• Chảy máu, biến dạng nhãn cầu hoặc đồng tử bất thường.
• Bỏng hóa chất, vôi, xi măng, dung dịch tẩy rửa hoặc hóa chất công nghiệp bắn vào mắt.
• Dị vật lớn, mắc kẹt giữa hai mi hoặc làm người bệnh không nhắm mắt được.
• Sau khi lấy dị vật mắt vẫn đau tăng, đỏ tăng, chảy ghèn hoặc sợ ánh sáng nhiều.

Phòng ngừa dị vật mắt trong sinh hoạt và lao động

Phòng ngừa luôn tốt hơn điều trị. Nhiều trường hợp phải đi lấy dị vật mắt có thể tránh được nếu người bệnh dùng kính bảo hộ đúng lúc. Điều này đặc biệt quan trọng với người làm nghề cơ khí, hàn, mài, cắt kim loại, xây dựng, làm mộc, cắt cỏ, làm vườn hoặc thường xuyên tiếp xúc môi trường nhiều bụi.

• Đeo kính bảo hộ khi hàn, mài, khoan, cắt kim loại hoặc làm việc với máy công suất cao.
• Đeo kính khi cắt cỏ, làm vườn, cưa gỗ hoặc tiếp xúc bụi đất.
• Đeo kính chắn gió khi đi xe máy đường xa hoặc đường nhiều bụi.
• Không nhìn trực tiếp gần khu vực có tia hàn hoặc bụi kim loại.
• Giữ môi trường làm việc sạch, hạn chế bụi bay vào mắt.
• Không để trẻ chơi với vật sắc nhọn, cát bụi hoặc đồ chơi dễ văng mảnh nhỏ.
• Rửa tay sạch trước khi chạm vào vùng quanh mắt.
• Khám sớm nếu có cảm giác cộm xốn kéo dài sau khi làm việc trong môi trường nguy cơ.

Với người đã từng bị dị vật mắt, việc thay đổi thói quen bảo vệ mắt là rất cần thiết. Một chiếc kính bảo hộ phù hợp có chi phí thấp hơn nhiều so với rủi ro viêm loét giác mạc, sẹo giác mạc hoặc giảm thị lực.

Chỗ gắn hình kính bảo hộ phòng dị vật mắt

Vì sao nên lấy dị vật mắt tại Phòng khám mắt BS Minh Bến Tre?

Khi bị dị vật mắt, người bệnh thường muốn được xử trí nhanh vì cảm giác cộm xốn và đau rất khó chịu. Tuy nhiên, nhanh thôi chưa đủ. Điều quan trọng là phải khám đúng, lấy đúng và hướng dẫn chăm sóc đúng sau khi lấy dị vật. Phòng khám mắt Ths.BS.CK2 Lữ Bảo Minh tại Bến Tre tiếp nhận các trường hợp cộm xốn, đỏ mắt, nghi dị vật mắt, dị vật giác mạc, dị vật kết mạc và các vấn đề bề mặt nhãn cầu thường gặp.

Lấy dị vật mắt và các bệnh dễ nhầm lẫn

Không phải mọi cảm giác cộm xốn đều do dị vật còn nằm trong mắt. Có người đã được lấy dị vật nhưng vẫn cộm vì còn vết trầy giác mạc. Có người không có dị vật nhưng bị khô mắt, viêm kết mạc, viêm bờ mi, lông quặm, lông xiêu hoặc xước giác mạc do nguyên nhân khác. Vì vậy, khám mắt giúp phân biệt nguyên nhân cộm xốn để điều trị đúng.

Câu hỏi thường gặp về lấy dị vật mắt

Thông tin phòng khám