Tóm tắt nhanh: nên soi đáy mắt khi nào?

Vì sao người tiểu đường cần soi đáy mắt định kỳ?

Đái tháo đường không chỉ ảnh hưởng đến đường huyết mà còn tác động lên hệ mạch máu nhỏ trong toàn cơ thể. Tại mắt, võng mạc là lớp thần kinh mỏng nằm ở phía sau nhãn cầu, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu về não. Võng mạc được nuôi dưỡng bởi mạng lưới mạch máu rất nhỏ. Khi đường huyết tăng kéo dài, thành mạch có thể bị tổn thương, rò rỉ dịch, xuất huyết, thiếu máu cục bộ hoặc kích thích mọc mạch máu bất thường.

Những thay đổi này tạo nên bệnh võng mạc tiểu đường. Điều đáng lưu ý là giai đoạn đầu thường không gây đau, không đỏ mắt và người bệnh vẫn có thể nhìn tương đối rõ. Nhiều trường hợp chỉ phát hiện khi soi đáy mắt hoặc chụp hình đáy mắt trong lần khám định kỳ. Nếu đợi đến khi nhìn mờ rõ rệt, bệnh có thể đã có phù hoàng điểm, xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc co kéo, khi đó việc điều trị thường phức tạp hơn và khả năng hồi phục thị lực không phải lúc nào cũng trọn vẹn.

Soi đáy mắt giúp bác sĩ quan sát gai thị, hoàng điểm, mạch máu võng mạc và các dấu hiệu như vi phình mạch, xuất huyết, xuất tiết cứng, xuất tiết bông, tân mạch, sẹo laser cũ hoặc phù vùng trung tâm. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm chụp đáy mắt màu, chụp cắt lớp võng mạc OCT hoặc các xét nghiệm chuyên sâu khác nếu nghi ngờ phù hoàng điểm hay bệnh lý võng mạc tiến triển.

Theo thông tin từ CDC, bệnh võng mạc tiểu đường là một biến chứng mắt quan trọng của đái tháo đường và có thể dẫn đến mất thị lực nếu không được phát hiện, theo dõi và xử trí phù hợp. Vì vậy, việc đặt câu hỏi người tiểu đường bao lâu nên soi đáy mắt một lần là rất cần thiết, đặc biệt với người mới được chẩn đoán tiểu đường type 2, người đã mắc bệnh lâu năm hoặc người có kiểm soát đường huyết chưa ổn định.

Câu trả lời chi tiết theo từng nhóm người bệnh

Không có một lịch soi đáy mắt duy nhất phù hợp cho tất cả mọi người. Bác sĩ mắt sẽ cân nhắc dựa trên hồ sơ nội khoa, kết quả khám mắt và nguy cơ tiến triển. Dưới đây là các mốc thường được dùng trong thực hành lâm sàng, giúp người bệnh hình dung và chủ động đặt lịch.

Không nhìn mờ có cần soi đáy mắt không?

Có. Đây là điểm nhiều người bệnh dễ bỏ qua. Bệnh võng mạc tiểu đường giai đoạn sớm thường không gây triệu chứng rõ ràng. Võng mạc ngoại biên có thể đã có xuất huyết nhỏ hoặc vi phình mạch nhưng vùng hoàng điểm trung tâm vẫn còn hoạt động tốt, nên người bệnh vẫn đọc chữ, lái xe hoặc sinh hoạt bình thường. Đến khi tổn thương ảnh hưởng hoàng điểm, xuất huyết vào dịch kính hoặc bong võng mạc, thị lực mới giảm rõ.

Cảm giác không đau cũng không đồng nghĩa mắt khỏe. Võng mạc không có cảm giác đau giống bề mặt giác mạc. Vì vậy, đỏ mắt, cộm xốn hay đau nhức không phải dấu hiệu bắt buộc của bệnh võng mạc tiểu đường. Ngược lại, một người hoàn toàn không đau mắt vẫn có thể có tổn thương đáy mắt cần theo dõi.

Khám mắt định kỳ còn giúp phát hiện các bệnh mắt thường gặp khác ở người tiểu đường như đục thủy tinh thể sớm hơn tuổi, tăng nhãn áp, khô mắt, thay đổi khúc xạ do đường huyết dao động và bệnh lý thần kinh thị giác. Khi người bệnh chỉ đi cắt kính mà không khám đáy mắt, một số vấn đề quan trọng có thể bị bỏ sót.

Những dấu hiệu cần khám mắt sớm, không chờ lịch định kỳ

Lịch soi đáy mắt hằng năm chỉ dành cho tình huống ổn định. Nếu xuất hiện triệu chứng bất thường, người bệnh cần liên hệ cơ sở y tế hoặc bác sĩ mắt sớm. Một số dấu hiệu có thể liên quan bệnh võng mạc tiểu đường tiến triển, xuất huyết dịch kính, bong võng mạc, viêm nhiễm, cơn tăng nhãn áp hoặc bệnh mắt cấp tính khác.

Trong các trường hợp trên, việc tự mua thuốc nhỏ mắt, tự dùng thuốc kháng viêm hoặc chờ vài ngày có thể làm chậm điều trị. Đặc biệt, thuốc nhỏ mắt có chứa corticoid nếu dùng không đúng chỉ định có thể gây tăng nhãn áp, nhiễm trùng nặng hơn hoặc che lấp triệu chứng.

Soi đáy mắt diễn ra như thế nào?

Nhiều người ngại soi đáy mắt vì sợ đau hoặc nghĩ thủ thuật phức tạp. Thực tế, khám đáy mắt thường là một phần của khám mắt. Tùy mục tiêu, bác sĩ có thể soi đáy mắt trực tiếp, soi gián tiếp, chụp hình đáy mắt hoặc nhỏ thuốc giãn đồng tử để quan sát võng mạc rộng hơn. Quá trình này thường không gây đau, nhưng sau khi nhỏ thuốc giãn đồng tử, người bệnh có thể chói sáng và nhìn gần mờ trong vài giờ.

Yếu tố nào quyết định tần suất soi đáy mắt?

Khi tư vấn người tiểu đường bao lâu nên soi đáy mắt một lần, bác sĩ không chỉ nhìn vào chẩn đoán đái tháo đường. Nhiều yếu tố cùng quyết định nguy cơ tiến triển bệnh võng mạc và khoảng cách tái khám.

Các sai lầm thường gặp khi theo dõi mắt ở người tiểu đường

Phần lớn biến chứng mắt do tiểu đường cần được quản lý lâu dài. Một số sai lầm tưởng nhỏ nhưng có thể làm người bệnh đến khám muộn hoặc hiểu sai về nguy cơ của mình.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ mắt

Việc bảo vệ thị lực ở người tiểu đường không chỉ nằm ở một lần soi đáy mắt. Đó là quá trình phối hợp giữa người bệnh, bác sĩ điều trị tiểu đường và bác sĩ mắt. Dưới đây là những điểm nên duy trì trong đời sống hằng ngày.

Khi nào cần khám mắt tổng quát, khi nào cần soi đáy mắt?

Khám mắt tổng quát và soi đáy mắt có liên quan chặt chẽ nhưng không hoàn toàn giống nhau. Khám mắt tổng quát thường bao gồm hỏi bệnh, đo thị lực, đánh giá khúc xạ, khám phần trước của mắt, nhãn áp và có thể đánh giá đáy mắt nếu có chỉ định. Soi đáy mắt tập trung hơn vào võng mạc, hoàng điểm, gai thị và mạch máu phía sau mắt.

Với người tiểu đường, lý tưởng là không chỉ đo kính mà nên có một lần khám mắt đầy đủ để bác sĩ quyết định có cần nhỏ giãn đồng tử, chụp đáy mắt hoặc theo dõi chuyên sâu hay không. Nếu bạn mới phát hiện tiểu đường type 2, đã mắc bệnh lâu năm, hoặc không nhớ lần cuối kiểm tra đáy mắt là khi nào, dịch vụ soi đáy mắt là lựa chọn phù hợp để bắt đầu. Nếu bạn có nhiều vấn đề cùng lúc như mờ mắt, khô mắt, đau mắt, cần kiểm tra kính, nhãn áp và đáy mắt, khám mắt tổng quát có thể giúp đánh giá toàn diện hơn.

Chuẩn bị gì trước khi đi soi đáy mắt?

Chuẩn bị tốt giúp buổi khám diễn ra thuận lợi và giúp bác sĩ có đủ thông tin để đánh giá nguy cơ. Người bệnh không cần nhịn ăn chỉ để soi đáy mắt, trừ khi có chỉ định xét nghiệm hoặc thủ thuật khác từ cơ sở y tế. Tuy nhiên, nên ăn uống và dùng thuốc tiểu đường theo hướng dẫn thường ngày để tránh hạ đường huyết khi chờ khám.

Soi đáy mắt có phát hiện hết mọi bệnh mắt không?

Soi đáy mắt rất quan trọng nhưng không phải là xét nghiệm duy nhất cho mọi bệnh mắt. Nó giúp đánh giá phần sau của mắt, đặc biệt là võng mạc và gai thị. Tuy nhiên, một người nhìn mờ có thể do giác mạc, thủy tinh thể, thần kinh thị giác, khúc xạ, khô mắt hoặc bệnh lý thần kinh trung ương. Do đó, bác sĩ thường kết hợp nhiều bước khám để đưa ra nhận định.

Trong bệnh võng mạc tiểu đường, có trường hợp đáy mắt nhìn qua đèn soi chưa đủ để đánh giá chi tiết vùng hoàng điểm. Khi nghi phù hoàng điểm, bác sĩ có thể khuyên chụp OCT. Khi cần đánh giá vùng thiếu máu, rò mạch hoặc tân mạch, có thể cần chụp mạch huỳnh quang tại cơ sở phù hợp. Việc có cần làm thêm hay không phụ thuộc vào triệu chứng và dấu hiệu khám.

Người bệnh nên hiểu rằng khám mắt là quá trình phân tầng nguy cơ. Một lần khám bình thường không bảo đảm mắt sẽ luôn bình thường trong tương lai. Ngược lại, phát hiện tổn thương nhẹ cũng không đồng nghĩa chắc chắn sẽ mất thị lực. Điều quan trọng là theo dõi đúng lịch, kiểm soát bệnh toàn thân và xử trí kịp thời khi có dấu hiệu tiến triển.

Khám mắt Bến Tre cho người tiểu đường: nên chọn nơi nào?

Khi tìm nơi khám mắt Bến Tre, người tiểu đường nên ưu tiên cơ sở có bác sĩ mắt trực tiếp thăm khám, có khả năng đánh giá thị lực, khúc xạ, phần trước, nhãn áp và đáy mắt. Bệnh võng mạc tiểu đường là vấn đề cần theo dõi lâu dài, nên việc lưu lại kết quả, so sánh qua các lần khám và giải thích rõ lịch tái khám rất quan trọng.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được tư vấn khám mắt, đo khúc xạ, kiểm tra đáy mắt và các vấn đề thị lực thường gặp. Phòng khám định vị trong lĩnh vực khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor, ZEISS. Các thông tin như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quy trình đánh giá và hoàn thiện kính khi người bệnh có nhu cầu, nhưng với người tiểu đường, điểm cốt lõi vẫn là khám đúng vấn đề và theo dõi đúng lịch.

Nếu sau khám có dấu hiệu bệnh võng mạc tiểu đường nặng, phù hoàng điểm hoặc cần can thiệp chuyên sâu, bác sĩ mắt có thể tư vấn hướng chuyển tuyến hoặc phối hợp điều trị phù hợp. Không nên kỳ vọng một lần khám có thể giải quyết toàn bộ nguy cơ lâu dài của bệnh tiểu đường; thay vào đó, cần xây dựng lịch theo dõi bền vững.

Cách hiểu kết quả sau khi soi đáy mắt

Sau khi soi đáy mắt, người bệnh thường nghe các thuật ngữ như chưa ghi nhận bệnh võng mạc, bệnh võng mạc tiểu đường không tăng sinh, bệnh võng mạc tăng sinh, xuất huyết võng mạc, xuất tiết, phù hoàng điểm hoặc nghi tân mạch. Những thuật ngữ này phản ánh mức độ tổn thương và nguy cơ ảnh hưởng thị lực.

Nếu chưa ghi nhận tổn thương, đó là tín hiệu tốt, nhưng vẫn cần tái khám định kỳ vì tiểu đường là bệnh mạn tính. Nếu có bệnh võng mạc không tăng sinh nhẹ, bác sĩ thường nhấn mạnh kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu và hẹn theo dõi. Nếu tổn thương trung bình đến nặng, lịch tái khám có thể gần hơn. Nếu có dấu hiệu tăng sinh hoặc phù hoàng điểm, người bệnh có thể cần đánh giá chuyên sâu và điều trị tại cơ sở có chuyên khoa võng mạc.

Người bệnh nên hỏi rõ ba điều sau trước khi ra về: hiện tại mắt có tổn thương do tiểu đường không, khi nào cần tái khám, và dấu hiệu nào cần đi khám ngay. Ba thông tin này giúp bạn tránh tình trạng cầm kết quả nhưng không biết phải làm gì tiếp theo.

Câu hỏi thường gặp