Khám mắt tiểu đường là gì?

Khám mắt tiểu đường là quá trình kiểm tra mắt dành riêng cho người đang mắc đái tháo đường hoặc có nguy cơ rối loạn đường huyết.
Mục tiêu không chỉ là xem người bệnh có cận, viễn, loạn thị hay cần thay kính hay không, mà quan trọng hơn là phát hiện sớm tổn thương đáy mắt do tiểu đường.

Trong một lần khám mắt tiểu đường, bác sĩ có thể đánh giá thị lực, đo khúc xạ khi cần, kiểm tra phần trước của mắt bằng đèn khe, đo nhãn áp,
soi đáy mắt hoặc chụp đáy mắt. Tùy từng trường hợp, người bệnh có thể cần nhỏ thuốc giãn đồng tử để quan sát võng mạc rõ hơn.
Đây là bước quan trọng vì nhiều tổn thương mạch máu nhỏ ở võng mạc không thể phát hiện chỉ bằng việc đo kính thông thường.

Người bệnh tiểu đường ở Bến Tre khi đi khám mắt nên nói rõ mình mắc tiểu đường type mấy, đã mắc bao lâu, đường huyết gần đây có ổn định không,
chỉ số HbA1c gần nhất nếu có, có tăng huyết áp hay rối loạn mỡ máu không, có bệnh thận hay đang mang thai không. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá nguy cơ
bệnh võng mạc tiểu đường và đưa ra lịch theo dõi phù hợp hơn.

Vì sao người bệnh tiểu đường cần khám mắt định kỳ?

Tiểu đường làm tổn thương hệ mạch máu nhỏ trên toàn cơ thể. Ở mắt, võng mạc là mô thần kinh nằm ở đáy mắt, có rất nhiều mạch máu nhỏ nuôi dưỡng.
Khi đường huyết cao kéo dài, thành mạch võng mạc có thể bị suy yếu, rò rỉ dịch, rò rỉ máu, tắc nghẽn mao mạch và kích thích hình thành mạch máu bất thường.
Đây là nền tảng của bệnh võng mạc tiểu đường.

Điều đáng lo là giai đoạn sớm của bệnh võng mạc tiểu đường thường không làm người bệnh khó chịu. Người bệnh vẫn sinh hoạt bình thường, vẫn đọc điện thoại,
vẫn đi làm, vẫn nghĩ mắt mình ổn. Tuy nhiên, bên trong đáy mắt có thể đã xuất hiện vi phình mạch, xuất huyết chấm, xuất tiết hoặc phù võng mạc nhẹ.
Nếu không khám mắt tiểu đường định kỳ, các dấu hiệu này dễ bị bỏ sót.

Khi bệnh tiến triển đến giai đoạn nặng, người bệnh có thể bị phù hoàng điểm, xuất huyết dịch kính, tân mạch võng mạc, co kéo võng mạc hoặc bong võng mạc co kéo.
Lúc này thị lực có thể giảm nhiều, điều trị phức tạp hơn và khả năng hồi phục phụ thuộc vào mức độ tổn thương trước đó. Vì vậy, nguyên tắc quan trọng là
phát hiện sớm trước khi người bệnh mất thị lực.

Với người dân tại Bến Tre, khám mắt tiểu đường định kỳ đặc biệt quan trọng nếu người bệnh đã mắc tiểu đường lâu năm, đường huyết dao động, có tăng huyết áp,
có bệnh thận, mỡ máu cao hoặc từng được bác sĩ báo có tổn thương võng mạc. Những yếu tố này làm nguy cơ biến chứng mắt tăng lên và cần được theo dõi sát hơn.

Bệnh võng mạc tiểu đường là gì?

Bệnh võng mạc tiểu đường là biến chứng của bệnh tiểu đường tại võng mạc. Võng mạc có thể hiểu như “màng phim” hoặc “cảm biến hình ảnh” của mắt.
Ánh sáng đi qua giác mạc, thủy tinh thể rồi hội tụ lên võng mạc. Sau đó tín hiệu thị giác được truyền theo thần kinh thị giác về não.
Khi võng mạc bị tổn thương, hình ảnh người bệnh nhìn thấy có thể mờ, méo, tối, có đốm đen hoặc giảm thị lực rõ rệt.

Trong bệnh võng mạc tiểu đường, các mao mạch võng mạc bị ảnh hưởng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài. Một số mạch máu bị rò rỉ gây xuất huyết, phù nề,
lắng đọng xuất tiết. Một số vùng võng mạc bị thiếu máu do mao mạch tắc nghẽn. Khi thiếu máu nặng, mắt có thể tạo ra các mạch máu mới bất thường, gọi là tân mạch.
Các tân mạch này rất dễ vỡ, dễ gây xuất huyết dịch kính và có thể tạo mô xơ co kéo võng mạc.

Người tiểu đường nhìn vẫn rõ có cần khám mắt không?

Có. Đây là điểm rất quan trọng. Nhiều người nghĩ rằng chỉ khi nhìn mờ mới cần khám mắt tiểu đường. Thực tế, bệnh võng mạc tiểu đường có thể đã xuất hiện trước khi người bệnh tự nhận ra thị lực giảm.
Nếu tổn thương còn ở vùng ngoại vi võng mạc hoặc chưa ảnh hưởng nhiều đến hoàng điểm, người bệnh vẫn có thể nhìn tương đối bình thường.

Đợi đến khi nhìn mờ mới đi khám là một chiến lược rủi ro. Khi thị lực đã giảm, phù hoàng điểm hoặc xuất huyết có thể đã ảnh hưởng đến vùng nhìn trung tâm.
Điều trị lúc này vẫn có thể cần thiết, nhưng mục tiêu thường là ngăn bệnh tiến triển và giữ thị lực còn lại, thay vì luôn có thể phục hồi hoàn toàn như ban đầu.

Vì vậy, khám mắt tiểu đường nên được xem là một phần của quản lý bệnh tiểu đường, tương tự như kiểm tra HbA1c, huyết áp, chức năng thận hoặc bàn chân tiểu đường.
Người bệnh không nên xem khám mắt chỉ là việc đi đo kính khi nhìn không rõ.

Khi nào người bệnh tiểu đường cần đi khám mắt sớm?

Ngoài lịch kiểm tra định kỳ, người bệnh tiểu đường cần đi khám mắt sớm nếu xuất hiện các dấu hiệu bất thường. Những triệu chứng này không đồng nghĩa chắc chắn đã có biến chứng nặng,
nhưng là tín hiệu cần được bác sĩ chuyên khoa mắt kiểm tra kỹ.

Khám mắt tiểu đường gồm những bước nào?

Một lần khám mắt tiểu đường nên có quy trình rõ ràng. Tùy tình trạng từng người, bác sĩ có thể điều chỉnh các bước cho phù hợp, nhưng thường sẽ gồm các phần sau:

Bao lâu người tiểu đường nên khám mắt một lần?

Lịch khám mắt tiểu đường phụ thuộc vào loại tiểu đường, thời gian mắc bệnh, mức độ kiểm soát đường huyết và tình trạng võng mạc hiện tại.
Về nguyên tắc, người tiểu đường type 2 nên kiểm tra mắt từ thời điểm được chẩn đoán, vì bệnh có thể đã diễn tiến âm thầm trước đó.
Người tiểu đường type 1 thường được khuyến nghị bắt đầu tầm soát sau vài năm mắc bệnh, trừ khi có yếu tố nguy cơ đặc biệt.

Nếu khám đáy mắt chưa thấy bệnh võng mạc và đường huyết được kiểm soát tốt, bác sĩ có thể hẹn theo dõi định kỳ.
Nếu đã có bất kỳ mức độ bệnh võng mạc tiểu đường nào, người bệnh thường cần khám ít nhất hằng năm hoặc ngắn hơn tùy tình trạng.
Nếu có phù hoàng điểm, xuất huyết, tân mạch hoặc bệnh tiến triển nhanh, lịch tái khám có thể dày hơn và cần phối hợp với chuyên khoa võng mạc.

Phù hoàng điểm do tiểu đường: nguyên nhân quan trọng gây nhìn mờ

Phù hoàng điểm do tiểu đường là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến người bệnh tiểu đường nhìn mờ. Hoàng điểm là vùng nhìn trung tâm, giúp đọc sách, nhìn điện thoại, nhận diện mặt người,
lái xe và làm các công việc cần chi tiết. Khi dịch rò rỉ từ mạch máu bất thường làm hoàng điểm dày lên, thị lực trung tâm sẽ giảm.

Người bị phù hoàng điểm có thể thấy chữ mờ, hình méo, nhìn màu nhạt hơn, khó đọc chữ nhỏ hoặc thấy một vùng mờ ở trung tâm. Đôi khi người bệnh nghĩ mình chỉ cần thay kính.
Tuy nhiên, nếu nguyên nhân là phù hoàng điểm, việc thay kính không giải quyết được gốc vấn đề.

Khi khám mắt tiểu đường, bác sĩ sẽ chú ý vùng hoàng điểm. Nếu nghi ngờ phù hoàng điểm, người bệnh có thể được tư vấn làm thêm các xét nghiệm chuyên sâu như OCT võng mạc tại cơ sở phù hợp.
Việc phát hiện sớm phù hoàng điểm giúp người bệnh có cơ hội điều trị và theo dõi tốt hơn.

Xuất huyết đáy mắt ở người tiểu đường có nguy hiểm không?

Xuất huyết đáy mắt là dấu hiệu mạch máu võng mạc bị tổn thương và rò rỉ máu. Ở giai đoạn nhẹ, bác sĩ có thể thấy các chấm xuất huyết nhỏ khi soi đáy mắt,
trong khi người bệnh chưa có cảm giác bất thường. Ở giai đoạn nặng hơn, máu có thể tràn vào dịch kính làm người bệnh thấy ruồi bay nhiều, mảng đen, màn khói hoặc giảm thị lực đột ngột.

Xuất huyết đáy mắt không nên xem nhẹ, đặc biệt ở người đã mắc tiểu đường lâu năm. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào vị trí, số lượng xuất huyết, có phù hoàng điểm hay không,
có tân mạch hay không và có dấu hiệu co kéo võng mạc hay không. Vì vậy, người bệnh cần khám mắt tiểu đường để bác sĩ đánh giá trực tiếp, thay vì chỉ dựa vào cảm giác nhìn mờ nhiều hay ít.

Người tiểu đường có cần đo kính không?

Có thể cần, nhưng đo kính chỉ là một phần của khám mắt. Người bệnh tiểu đường vẫn có thể bị cận thị, viễn thị, loạn thị, lão thị như người bình thường.
Tuy nhiên, nếu chỉ đo kính rồi cắt kính mà không kiểm tra đáy mắt, bác sĩ có thể bỏ sót bệnh võng mạc tiểu đường, phù hoàng điểm hoặc cườm khô.

Một điểm cần lưu ý là khi đường huyết dao động nhiều, độ kính có thể thay đổi tạm thời. Người bệnh có thể thấy lúc rõ lúc mờ, kính mới cắt chưa ổn định hoặc thay kính xong vẫn khó chịu.
Trong trường hợp này, bác sĩ cần đánh giá cả tình trạng đường huyết, độ khúc xạ và đáy mắt trước khi quyết định có nên thay kính ngay hay nên ổn định đường huyết rồi đo lại.

Tại phòng khám mắt, khám mắt tiểu đường nên được tiếp cận theo hướng toàn diện: không chỉ hỏi “mấy độ kính”, mà cần hỏi “võng mạc có an toàn không, hoàng điểm có phù không,
thủy tinh thể có đục không, nhãn áp có bất thường không và thị lực giảm do nguyên nhân nào”.

Những nhóm người tiểu đường cần chú ý khám mắt kỹ hơn

Khám mắt tiểu đường tại Bến Tre nên chuẩn bị gì?

Để buổi khám hiệu quả, người bệnh nên chuẩn bị một số thông tin và vật dụng cần thiết. Nếu có sổ khám bệnh tiểu đường, toa thuốc, kết quả xét nghiệm đường huyết, HbA1c, huyết áp, mỡ máu hoặc kết quả khám mắt cũ,
người bệnh nên mang theo. Nếu đang dùng kính, nên mang kính đang đeo để bác sĩ kiểm tra.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cần nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt rõ hơn. Sau nhỏ thuốc, người bệnh có thể nhìn mờ gần và chói sáng trong vài giờ.
Vì vậy, nếu có thể, người bệnh nên đi cùng người thân, nhất là người lớn tuổi hoặc người phải di chuyển xa từ các huyện trong tỉnh Bến Tre.

Người bệnh cũng nên nói rõ các triệu chứng đang gặp: nhìn mờ một mắt hay hai mắt, mờ đột ngột hay từ từ, có ruồi bay không, có thấy chớp sáng không, có đau nhức không,
có từng xuất huyết trong mắt hoặc từng điều trị laser, tiêm nội nhãn hay phẫu thuật mắt không. Những thông tin này giúp bác sĩ định hướng nhanh và chính xác hơn.

Khám mắt tiểu đường khác gì với đi tiệm kính đo mắt?

Đi tiệm kính thường tập trung vào đo độ kính và làm kính. Điều này hữu ích nếu người bệnh chỉ có tật khúc xạ đơn thuần. Tuy nhiên, người bệnh tiểu đường có nguy cơ tổn thương võng mạc, hoàng điểm,
thủy tinh thể và thần kinh thị giác. Những vấn đề này không thể đánh giá đầy đủ nếu chỉ đo máy khúc xạ và thử kính.

Khám mắt tiểu đường tại cơ sở chuyên khoa mắt cần có bác sĩ đánh giá bệnh sử, kiểm tra thị lực, khám bằng đèn khe, soi đáy mắt hoặc chụp đáy mắt khi cần.
Nếu phát hiện dấu hiệu bệnh võng mạc tiểu đường, người bệnh sẽ được tư vấn theo dõi, kiểm soát bệnh nền và chuyển chuyên sâu khi cần.

Nói cách khác, đo kính trả lời câu hỏi “mắt đang cần kính bao nhiêu độ”, còn khám mắt tiểu đường trả lời câu hỏi lớn hơn:
“mắt có biến chứng do tiểu đường chưa, võng mạc có an toàn không, hoàng điểm có phù không và nguy cơ mất thị lực là bao nhiêu”.

Người bệnh tiểu đường nên làm gì để bảo vệ mắt?

Khám mắt tiểu đường định kỳ là một phần quan trọng, nhưng không thay thế việc kiểm soát bệnh toàn thân. Để bảo vệ thị lực lâu dài, người bệnh cần phối hợp giữa bác sĩ nội tiết, bác sĩ gia đình,
bác sĩ tim mạch hoặc thận nếu có bệnh đi kèm, và bác sĩ chuyên khoa mắt.

• Kiểm soát đường huyết theo mục tiêu được bác sĩ điều trị đưa ra.
• Theo dõi HbA1c định kỳ nếu có điều kiện.
• Kiểm soát huyết áp, mỡ máu và cân nặng.
• Không hút thuốc lá, hạn chế rượu bia.
• Không tự ý ngưng thuốc tiểu đường khi thấy khỏe hơn.
• Không tự mua thuốc nhỏ mắt khi nhìn mờ, đỏ mắt hoặc đau mắt kéo dài.
• Khám mắt tiểu đường đúng hẹn, đặc biệt nếu đã có tổn thương võng mạc.

Khám mắt tiểu đường tại Phòng khám mắt BS Minh – Bến Tre

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre tiếp nhận thăm khám các trường hợp người bệnh tiểu đường cần kiểm tra mắt,
người có nhìn mờ, người nghi ngờ bệnh võng mạc tiểu đường, người lớn tuổi có cườm khô kèm tiểu đường hoặc người cần theo dõi mắt định kỳ.

Khi khám mắt tiểu đường, người bệnh được tư vấn theo hướng dễ hiểu: mắt đang nhìn mờ do kính, do cườm khô, do khô mắt hay có dấu hiệu tổn thương đáy mắt.
Nếu cần kiểm tra chuyên sâu hơn hoặc điều trị võng mạc chuyên biệt, bác sĩ sẽ giải thích rõ để người bệnh biết hướng theo dõi tiếp theo.

Với người bệnh tại Bến Tre và các huyện lân cận, việc có một nơi khám mắt định kỳ giúp theo dõi hình ảnh đáy mắt qua thời gian là rất quan trọng.
Bởi bệnh võng mạc tiểu đường không chỉ cần một lần khám, mà cần được quản lý lâu dài, có so sánh giữa các lần khám để phát hiện tiến triển.

Câu hỏi thường gặp về khám mắt tiểu đường

Kết luận: khám mắt tiểu đường là việc nên làm định kỳ

Tiểu đường là bệnh mạn tính cần theo dõi lâu dài, và đôi mắt là một trong những cơ quan dễ bị ảnh hưởng bởi tổn thương mạch máu nhỏ.
Khám mắt tiểu đường không nên chờ đến khi nhìn mờ, vì bệnh võng mạc tiểu đường có thể âm thầm trong giai đoạn đầu.
Kiểm tra đáy mắt định kỳ giúp phát hiện sớm xuất huyết võng mạc, phù hoàng điểm, tân mạch và các dấu hiệu nguy cơ mất thị lực.

Người bệnh tiểu đường tại Bến Tre nên chủ động đưa khám mắt vào kế hoạch chăm sóc sức khỏe định kỳ. Nếu có nhìn mờ, ruồi bay, chớp sáng, màn đen, méo hình hoặc thị lực giảm nhanh,
cần khám sớm thay vì tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc chỉ đi đo kính. Phát hiện càng sớm, việc theo dõi và bảo vệ thị lực càng có nhiều cơ hội thuận lợi hơn.