Tóm tắt nhanh: nên làm gì khi một mắt mờ nhiều?

Vì sao có người chỉ mờ một bên mắt?

Hai mắt không phải lúc nào cũng lão hóa hoặc mắc bệnh giống hệt nhau. Thủy tinh thể của mỗi mắt có thể đục với tốc độ khác nhau do tuổi tác, ánh nắng, cơ địa, tiền sử chấn thương, viêm trong mắt, đái tháo đường, dùng thuốc corticoid kéo dài hoặc từng phẫu thuật mắt. Vì vậy, việc một mắt bị đục thủy tinh thể rõ hơn mắt kia là điều có thể xảy ra.

Điểm dễ gây nhầm lẫn là não bộ có khả năng bù trừ. Khi một mắt còn rõ, não thường ưu tiên hình ảnh từ mắt tốt hơn. Người bệnh vẫn đi lại và làm việc được nên có cảm giác vấn đề chưa nghiêm trọng. Chỉ đến khi che mắt lành, đi trong điều kiện thiếu sáng, nhìn đèn xe ban đêm hoặc cần đọc chữ nhỏ, họ mới nhận ra bên mắt kia đã giảm thị lực đáng kể.

Đục thủy tinh thể thường tiến triển từ từ. Người bệnh có thể mô tả như nhìn qua kính bẩn, màu sắc kém tươi, hay chói, thay kính nhiều lần nhưng không rõ hơn, hoặc một mắt cận lên bất thường ở tuổi lớn. Tuy nhiên, không nên chỉ dựa vào cảm giác để kết luận. Một số bệnh võng mạc cũng gây nhìn mờ, méo hình hoặc giảm tương phản trong khi bề ngoài mắt không đỏ đau.

Thông tin từ các tổ chức nhãn khoa như American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh rằng đục thủy tinh thể là nguyên nhân giảm thị lực phổ biến ở người lớn tuổi, nhưng quyết định điều trị cần dựa trên thăm khám và mức độ ảnh hưởng sinh hoạt. Bạn có thể tham khảo thêm tại AAO, đồng thời vẫn nên khám trực tiếp để biết tình trạng mắt của mình.

Một mắt bị đục thủy tinh thể có nguy hiểm không?

Câu trả lời phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ đục và bệnh mắt đi kèm. Đục thủy tinh thể bản thân thường không phải cấp cứu nếu tiến triển chậm, mắt không đau đỏ và thị lực giảm từ từ. Tuy nhiên, để lâu khi đục nhiều có thể làm sinh hoạt khó khăn, tăng nguy cơ té ngã ở người lớn tuổi, giảm khả năng lái xe, đọc thuốc, nhận diện bậc thềm hoặc làm việc cần độ chính xác cao.

Một mắt bị đục thủy tinh thể cũng có thể gây mất cân bằng giữa hai mắt. Khi một mắt rõ và một mắt mờ, khả năng nhìn nổi, ước lượng khoảng cách và phối hợp tay mắt có thể giảm. Người bệnh có thể bước hụt cầu thang, rót nước lệch, lái xe khó hơn về đêm hoặc mỏi mắt khi đọc lâu. Một số người không nhận ra tình trạng này cho đến khi khám định kỳ hoặc khi mắt còn lại cũng bắt đầu mờ.

Trong một số trường hợp, thủy tinh thể đục quá chín hoặc phồng có thể gây khó khám đáy mắt, làm bác sĩ khó theo dõi võng mạc, đặc biệt ở người đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc có nguy cơ bệnh hoàng điểm. Hiếm hơn, đục thủy tinh thể tiến triển đặc biệt có thể liên quan đến tăng nhãn áp hoặc viêm. Vì vậy, đánh giá định kỳ giúp xác định thời điểm can thiệp phù hợp thay vì đợi đến khi không còn nhìn được.

Khi nào chỉ cần theo dõi, khi nào nên cân nhắc mổ?

Nếu đục thủy tinh thể còn nhẹ, thị lực vẫn đáp ứng tốt với kính, người bệnh chưa bị chói nhiều và sinh hoạt hằng ngày không bị ảnh hưởng đáng kể, bác sĩ có thể hẹn theo dõi. Trong giai đoạn này, việc kiểm tra thị lực, đo khúc xạ, soi đèn khe, đo nhãn áp và đánh giá đáy mắt giúp theo dõi tiến triển, đồng thời phát hiện bệnh khác nếu có.

Ngược lại, khi một mắt bị đục thủy tinh thể làm bạn gặp khó trong công việc hoặc sinh hoạt, việc trao đổi về mổ cườm khô là hợp lý. Mổ đục thủy tinh thể hiện nay thường được thực hiện bằng kỹ thuật phaco: thủy tinh thể đục được tán nhuyễn và hút ra, sau đó đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Dù đây là phẫu thuật phổ biến, vẫn cần đánh giá kỹ trước mổ và giải thích rõ lợi ích, giới hạn, rủi ro có thể gặp.

Ở Bến Tre, nếu bạn đang băn khoăn một mắt mờ nhiều nhưng mắt kia còn rõ, có thể bắt đầu bằng khám mắt tổng quát. Sau khi có kết quả, bác sĩ sẽ tư vấn theo dõi, đổi kính, điều trị bệnh kèm theo hoặc chuyển sang bước đánh giá trước mổ nếu phù hợp.

Quy trình khám khi nghi một mắt bị đục thủy tinh thể

Một lần khám đúng cách không chỉ nhằm xác nhận có đục thủy tinh thể hay không. Mục tiêu là đánh giá toàn bộ hệ thống thị giác, vì kết quả sau mổ phụ thuộc cả giác mạc, võng mạc, thần kinh thị giác, tình trạng khô mắt, độ loạn thị và kỳ vọng của người bệnh. Quy trình có thể thay đổi tùy từng cơ sở và tình trạng mắt, nhưng thường gồm các bước chính sau.

Mổ một mắt trước có làm hai mắt lệch nhau không?

Đây là câu hỏi rất thường gặp. Khi chỉ một mắt bị đục thủy tinh thể và mắt còn lại vẫn rõ, mổ một bên có thể cải thiện độ trong của mắt mờ, nhưng cũng có thể tạo ra sự khác biệt cảm giác giữa hai mắt trong giai đoạn đầu. Sự khác biệt này liên quan đến độ kính còn lại, loại thủy tinh thể nhân tạo, tình trạng mắt chưa mổ và khả năng thích nghi của não.

Nếu mắt chưa mổ còn kính độ cao, sau mổ mắt bên kia có thể nhìn kích thước hình ảnh hơi khác, gây khó chịu khi đeo kính hai mắt. Một số người cần điều chỉnh kính, dùng kính áp tròng tạm thời hoặc cân nhắc thời điểm mổ mắt còn lại nếu cũng có đục đáng kể. Ngược lại, nếu mắt còn lại ít độ và thị lực tốt, nhiều người thích nghi khá tốt sau khi mổ một bên.

Vì vậy, trước khi mổ, bác sĩ cần trao đổi rõ mục tiêu thị lực. Có người muốn ưu tiên nhìn xa ít phụ thuộc kính, có người cần nhìn gần để đọc, có người làm việc nhiều với máy tính. Thủy tinh thể nhân tạo không giống thủy tinh thể tự nhiên ở người trẻ; mỗi lựa chọn có ưu điểm, giới hạn và điều kiện phù hợp. Người có bệnh võng mạc, glôcôm, khô mắt nặng hoặc loạn thị cao cần được tư vấn kỹ hơn.

Thủy tinh thể nhân tạo: không phải ai cũng chọn giống nhau

Khi mổ đục thủy tinh thể, thủy tinh thể tự nhiên bị đục được thay bằng thủy tinh thể nhân tạo. Đây là một phần quan trọng của kế hoạch điều trị, nhưng không nên hiểu đơn giản là loại càng nhiều tính năng thì càng phù hợp cho mọi người. Bác sĩ cần dựa trên cấu trúc mắt, độ loạn thị, bệnh đáy mắt, kích thước đồng tử, thói quen sinh hoạt và mức độ chấp nhận quầng sáng hoặc chói ban đêm.

Thủy tinh thể đơn tiêu thường được dùng để ưu tiên một khoảng nhìn, phổ biến là nhìn xa, sau đó người bệnh có thể cần kính đọc sách. Một số thủy tinh thể có thiết kế hỗ trợ giảm loạn thị hoặc mở rộng khoảng nhìn, nhưng yêu cầu chọn lọc kỹ hơn. Nếu người bệnh có bệnh hoàng điểm, glôcôm tiến triển, khô mắt chưa ổn định hoặc kỳ vọng quá cao về việc không cần kính hoàn toàn, bác sĩ sẽ tư vấn thận trọng.

Với trường hợp một mắt bị đục thủy tinh thể, lựa chọn kính nội nhãn còn phải tính đến mắt bên kia. Nếu mắt còn lại chưa mổ và đang có độ kính nhất định, mục tiêu khúc xạ của mắt mổ cần được đặt trong tổng thể hai mắt, không chỉ riêng một mắt. Đây là lý do sinh trắc học nhãn cầu và tư vấn trước mổ có vai trò quan trọng.

Những sai lầm thường gặp khi một mắt mờ, một mắt còn rõ

Một sai lầm khác là xem nhẹ bệnh toàn thân. Người đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đang dùng thuốc chống đông hoặc từng phẫu thuật mắt cần cung cấp thông tin đầy đủ cho bác sĩ. Điều này không có nghĩa là không thể mổ, nhưng kế hoạch cần phối hợp an toàn hơn.

Lời khuyên thực tế trong thời gian chờ khám hoặc chờ mổ

Trong lúc chưa khám hoặc đang chờ lịch điều trị, bạn có thể áp dụng một số cách giúp sinh hoạt an toàn hơn. Hãy thử che từng mắt để tự nhận biết mức độ chênh lệch, nhưng không dùng kết quả này để tự chẩn đoán. Khi đi ngoài nắng, kính mát có chống tia UV có thể giúp giảm chói. Trong nhà, tăng ánh sáng ở nơi đọc sách, bếp, cầu thang và nhà vệ sinh giúp giảm nguy cơ va vấp.

Nếu mắt mờ ảnh hưởng lái xe, đặc biệt ban đêm hoặc khi trời mưa, nên hạn chế lái cho đến khi được đánh giá. Người lớn tuổi nên cẩn thận khi xuống cầu thang, bước qua nền không bằng phẳng hoặc đi trong môi trường ánh sáng yếu. Nếu một mắt bị đục thủy tinh thể làm giảm khả năng ước lượng khoảng cách, các việc như dùng dao, rót nước nóng, leo thang hoặc vận hành máy móc cũng cần thận trọng.

Không nên tự dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid, thuốc không nhãn mác rõ ràng hoặc thuốc truyền miệng. Nếu có khô mắt, cộm xốn, bác sĩ có thể đánh giá và hướng dẫn chăm sóc phù hợp, nhưng bài viết này không thay thế đơn thuốc. Người có bệnh nền nên kiểm soát đường huyết, huyết áp và mang theo toa thuốc khi đi khám mắt.

Khám và tư vấn tại Phòng khám mắt BS Minh ở Bến Tre

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận khám mắt, đo khúc xạ, tầm soát các nguyên nhân gây mờ mắt và tư vấn mổ cườm khô khi phù hợp. Với người nghi một mắt bị đục thủy tinh thể, việc khám đầy đủ giúp xác định mức độ đục, kiểm tra mắt còn lại và lập kế hoạch theo dõi hoặc phẫu thuật.

Phòng khám định vị trong các dịch vụ khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor, ZEISS. Một số thiết bị và tiêu chuẩn thực hành như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quá trình đo khám và tư vấn kính khi cần. Tuy nhiên, lựa chọn điều trị luôn cần cá thể hóa theo kết quả khám thực tế, không thể chỉ dựa trên triệu chứng mô tả qua điện thoại.

Nếu sau khám, bác sĩ nhận thấy mổ đục thủy tinh thể là lựa chọn hợp lý, bạn sẽ được tư vấn thêm về kỹ thuật phaco, loại thủy tinh thể nhân tạo, chăm sóc trước sau mổ và các điểm cần theo dõi. Nếu nguyên nhân mờ mắt không phải do cườm khô, hướng xử lý có thể là đổi kính, điều trị khô mắt, theo dõi võng mạc, kiểm soát bệnh nền hoặc chuyển chuyên khoa phù hợp.

Các yếu tố ảnh hưởng kết quả sau mổ

Mổ phaco và đặt thủy tinh thể nhân tạo có thể giúp cải thiện thị lực khi nguyên nhân chính là thủy tinh thể đục. Tuy nhiên, kết quả không giống nhau ở mọi người. Nếu võng mạc, hoàng điểm hoặc thần kinh thị giác đã tổn thương, thị lực sau mổ có thể không đạt mức kỳ vọng dù phẫu thuật thuận lợi. Khô mắt, viêm bờ mi, loạn thị giác mạc, sẹo giác mạc hoặc đồng tử bất thường cũng ảnh hưởng chất lượng nhìn.

Độ chính xác của công suất thủy tinh thể nhân tạo phụ thuộc vào đo sinh trắc học, công thức tính, bề mặt giác mạc ổn định và đặc điểm riêng của mắt. Sau mổ, một số người vẫn cần kính để đọc sách, làm việc máy tính hoặc nhìn xa rõ hơn. Điều này không phải lúc nào cũng là biến chứng, mà có thể là phần đã được dự kiến trong mục tiêu khúc xạ ban đầu.

Chăm sóc sau mổ cũng quan trọng. Người bệnh cần tái khám theo hẹn, dùng thuốc đúng hướng dẫn của bác sĩ điều trị, tránh dụi mắt, giữ vệ sinh và báo ngay khi có đau tăng, đỏ nhiều, giảm thị lực, chớp sáng hoặc tiết ghèn. Bài viết không đưa toa thuốc cụ thể vì thuốc và lịch dùng cần do bác sĩ kê dựa trên tình trạng từng mắt.

Câu hỏi thường gặp