Người bệnh tiểu đường bị đục thủy tinh thể cần kiểm tra gì trước mổ? Tóm tắt nhanh cho người bệnh

Vì sao tiểu đường và đục thủy tinh thể cần được đánh giá kỹ hơn?

Đục thủy tinh thể là tình trạng thủy tinh thể trong mắt mất dần độ trong suốt, làm ánh sáng đi vào mắt bị tán xạ và giảm khả năng hội tụ lên võng mạc. Người bệnh có thể thấy mờ như có màn sương, chói khi ra nắng, lóa đèn ban đêm, nhìn màu kém tươi hoặc phải thay kính thường xuyên nhưng vẫn không rõ. Bệnh thường liên quan tuổi tác, nhưng tiểu đường có thể làm quá trình đục xảy ra sớm hơn hoặc tiến triển nhanh hơn ở một số người.

Tiểu đường ảnh hưởng đến mắt theo nhiều cơ chế. Đường huyết cao kéo dài có thể làm thay đổi chuyển hóa trong thủy tinh thể, gây dao động khúc xạ và thúc đẩy đục thủy tinh thể. Đồng thời, các mạch máu nhỏ của võng mạc có thể bị tổn thương, gây bệnh võng mạc tiểu đường, phù hoàng điểm, xuất huyết, thiếu máu võng mạc hoặc tân mạch. Những tổn thương này có thể tồn tại song song với đục thủy tinh thể, khiến việc đánh giá nguyên nhân mờ mắt trở nên phức tạp hơn.

Ở người không có bệnh võng mạc, đục thủy tinh thể có thể là nguyên nhân chính gây mờ và phẫu thuật thường giúp cải thiện thị lực đáng kể nếu các cấu trúc khác của mắt còn tốt. Ở người tiểu đường, mờ mắt có thể đến từ đục thủy tinh thể, phù hoàng điểm, xuất huyết đáy mắt, tăng nhãn áp, bệnh giác mạc, khô mắt hoặc dao động đường huyết làm thay đổi độ kính tạm thời. Vì vậy, trước khi quyết định mổ cườm khô, bác sĩ cần tách bạch phần nào do thủy tinh thể và phần nào do bệnh lý khác.

Những kiểm tra mắt quan trọng cho người bệnh tiểu đường bị đục thủy tinh thể trước mổ đục thủy tinh thể

Khám trước mổ không chỉ nhằm xác nhận có đục thủy tinh thể hay không. Mục tiêu là đánh giá toàn bộ hệ quang học và thần kinh thị giác, ước lượng khả năng hồi phục thị lực, chọn thủy tinh thể nhân tạo phù hợp, phát hiện yếu tố nguy cơ và lập kế hoạch theo dõi sau mổ. Dưới đây là các nhóm kiểm tra thường được cân nhắc ở người bệnh tiểu đường.

Kiểm tra toàn thân trước mổ: không chỉ là đường huyết

Nhiều người nghĩ rằng chỉ cần thử đường huyết trước mổ là đủ. Thực tế, người bệnh tiểu đường thường có thêm tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu, bệnh thận, bệnh tim mạch, tiền sử đột quỵ hoặc đang dùng nhiều thuốc. Mổ đục thủy tinh thể là phẫu thuật mắt tương đối ngắn, thường ít xâm lấn, nhưng vẫn cần đảm bảo người bệnh đủ an toàn, phối hợp tốt và giảm nguy cơ viêm nhiễm, chảy máu hoặc biến chứng sau mổ.

Võng mạc tiểu đường ảnh hưởng thế nào đến kết quả sau mổ?

Võng mạc giống như lớp phim hoặc cảm biến của mắt. Nếu thủy tinh thể bị đục là kính trước máy ảnh bị mờ, thì võng mạc bị bệnh là cảm biến nhận ảnh bị tổn thương. Phẫu thuật thay thủy tinh thể có thể làm đường truyền ánh sáng trong hơn, nhưng không thể tự phục hồi những tổn thương võng mạc đã có. Vì vậy, việc phát hiện bệnh võng mạc tiểu đường trước mổ có giá trị rất lớn trong tư vấn tiên lượng.

Bệnh võng mạc tiểu đường có nhiều mức độ. Giai đoạn nhẹ có thể chỉ có vài vi phình mạch hoặc chấm xuất huyết nhỏ. Giai đoạn nặng hơn có thể có xuất tiết, thiếu máu võng mạc, tân mạch, xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc co kéo. Phù hoàng điểm có thể xuất hiện ở nhiều giai đoạn và là nguyên nhân quan trọng gây giảm thị lực trung tâm. Nếu không kiểm tra đáy mắt kỹ, người bệnh có thể hiểu nhầm rằng chỉ cần mổ cườm là mắt sẽ sáng lại hoàn toàn.

Sau mổ đục thủy tinh thể, phản ứng viêm trong mắt dù thường được kiểm soát bằng thuốc nhỏ vẫn có thể làm phù hoàng điểm nặng hơn ở một số người có nguy cơ. Người tiểu đường, đặc biệt khi đã có bệnh võng mạc, cần được theo dõi sau mổ sát hơn. Bác sĩ có thể hẹn tái khám nhiều lần hơn, kiểm tra hoàng điểm, điều chỉnh thuốc nhỏ hoặc phối hợp chuyên khoa võng mạc nếu cần. Đây là lý do không nên bỏ tái khám khi mắt vừa nhìn rõ hơn vài ngày đầu.

Nếu đục thủy tinh thể quá dày, bác sĩ không thể quan sát võng mạc trước mổ. Trong tình huống này, người bệnh cần được giải thích rằng tiên lượng thị lực có phần không chắc chắn. Sau khi lấy thủy tinh thể đục ra và đặt thủy tinh thể nhân tạo, đáy mắt sẽ được kiểm tra lại. Nếu phát hiện bệnh võng mạc cần điều trị, kế hoạch tiếp theo có thể bao gồm theo dõi, laser, tiêm nội nhãn hoặc phẫu thuật võng mạc tùy mức độ, do bác sĩ chuyên khoa chỉ định.

Thủy tinh thể nhân tạo: chọn thế nào ở người tiểu đường?

Thủy tinh thể nhân tạo được đặt vào mắt sau khi lấy thủy tinh thể đục ra. Có nhiều loại thủy tinh thể nhân tạo với đặc điểm khác nhau: đơn tiêu, toric chỉnh loạn thị, đa tiêu, kéo dài tiêu điểm hoặc các thiết kế đặc biệt. Tuy nhiên, lựa chọn không chỉ dựa trên mong muốn không đeo kính. Ở người bệnh tiểu đường, tình trạng võng mạc, hoàng điểm, giác mạc, đồng tử và nhu cầu sinh hoạt cần được cân nhắc kỹ.

Thủy tinh thể đơn tiêu thường được dùng rộng rãi, có thể đặt mục tiêu nhìn xa rõ hơn và người bệnh vẫn cần kính đọc gần, hoặc trong một số trường hợp đặt mục tiêu khác theo thói quen. Nếu loạn thị giác mạc ổn định và đủ mức, thủy tinh thể toric có thể được cân nhắc. Ngược lại, các loại thủy tinh thể đa tiêu hoặc một số thiết kế chia ánh sáng cần thận trọng nếu người bệnh có bệnh võng mạc tiểu đường, phù hoàng điểm, glaucoma, bệnh giác mạc hoặc khả năng tương phản kém, vì thị lực thực tế có thể không như kỳ vọng.

Người bệnh nên trao đổi rõ với bác sĩ về công việc, thói quen lái xe ban đêm, đọc sách, dùng điện thoại, làm việc máy tính, khả năng chấp nhận đeo kính và chi phí. Không có một loại thủy tinh thể nhân tạo phù hợp cho mọi người. Một quyết định tốt là quyết định dựa trên dữ liệu đo đạc, tình trạng đáy mắt và kỳ vọng thực tế, thay vì chỉ nghe giới thiệu chung chung về loại kính nội nhãn.

Quy trình khám trước mổ phaco thường diễn ra như thế nào?

Mỗi cơ sở có quy trình riêng, nhưng về nguyên tắc, khám trước mổ phaco ở người tiểu đường thường đi từ khai thác bệnh sử, đo chức năng thị giác, khám cấu trúc mắt, đánh giá võng mạc, đo sinh trắc và rà soát sức khỏe toàn thân. Người bệnh nên dành đủ thời gian cho buổi khám, vì nhỏ thuốc giãn đồng tử có thể làm nhìn mờ và chói trong vài giờ. Nếu có thể, nên đi cùng người thân, đặc biệt với người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền.

Những yếu tố có thể làm tăng rủi ro hoặc làm kết quả khó đoán

Không phải người bệnh tiểu đường nào mổ đục thủy tinh thể cũng có nguy cơ cao. Nhiều trường hợp được chuẩn bị tốt vẫn phẫu thuật thuận lợi và cải thiện sinh hoạt rõ rệt. Tuy nhiên, bác sĩ cần nhận diện các yếu tố khiến cuộc mổ hoặc quá trình hồi phục phức tạp hơn. Việc biết trước các yếu tố này giúp người bệnh hợp tác tốt hơn, không chủ quan và không kỳ vọng quá mức.

Những sai lầm thường gặp trước khi mổ cườm khô ở người tiểu đường

Sai lầm đầu tiên là chờ đến khi mắt quá mờ mới đi khám. Khi đục thủy tinh thể quá dày, bác sĩ khó quan sát võng mạc trước mổ, đồng thời phẫu thuật có thể phức tạp hơn. Người tiểu đường nên khám mắt định kỳ ngay cả khi chưa mờ nhiều, vì bệnh võng mạc giai đoạn đầu có thể không gây triệu chứng rõ rệt. Việc phát hiện sớm giúp theo dõi và xử trí đúng thời điểm.

Sai lầm thứ hai là chỉ quan tâm giá mổ hoặc loại thủy tinh thể nhân tạo mà bỏ qua tình trạng đáy mắt. Một loại kính nội nhãn đắt tiền không thể bù cho hoàng điểm phù hoặc thần kinh thị giác đã tổn thương. Ngược lại, lựa chọn đơn giản nhưng phù hợp với mắt và nhu cầu thực tế đôi khi đem lại sự hài lòng hơn. Quyết định nên dựa trên khám lâm sàng, sinh trắc và tư vấn cá thể hóa.

Sai lầm thứ ba là tự ý ngưng thuốc tiểu đường, thuốc huyết áp hoặc thuốc chống đông trước mổ. Việc ngưng thuốc không đúng có thể gây tăng đường huyết, tăng huyết áp, biến cố tim mạch hoặc nguy cơ huyết khối. Nếu cần điều chỉnh, bác sĩ sẽ hướng dẫn cụ thể theo từng trường hợp. Người bệnh nên mang theo toa thuốc và hỏi rõ thuốc nào dùng tiếp, thuốc nào cần trao đổi thêm với bác sĩ nội khoa.

Sai lầm thứ tư là bỏ tái khám sau mổ vì thấy mắt đã sáng. Ở người tiểu đường, một số biến chứng hoặc phù hoàng điểm có thể xuất hiện sau giai đoạn đầu. Tái khám giúp bác sĩ kiểm tra vết mổ, nhãn áp, viêm trong mắt, vị trí thủy tinh thể nhân tạo và võng mạc. Nếu có bất thường, xử trí sớm thường thuận lợi hơn so với để kéo dài.

Sai lầm thứ năm là dùng thuốc nhỏ mắt theo lời mách hoặc dùng lại toa cũ. Thuốc nhỏ sau mổ có vai trò kiểm soát viêm và phòng nhiễm trùng theo chỉ định. Dùng sai loại, sai thời gian hoặc dùng thuốc có corticoid không theo dõi có thể gây tăng nhãn áp, nhiễm trùng hoặc che lấp triệu chứng. Người bệnh nên tuân thủ đơn của bác sĩ phẫu thuật và báo ngay nếu có dấu hiệu bất thường.

Trước ngày mổ, người bệnh nên chuẩn bị gì?

Chuẩn bị tốt giúp buổi mổ diễn ra nhẹ nhàng hơn. Người bệnh nên kiểm soát đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ đang điều trị tiểu đường, ăn uống và dùng thuốc đúng chỉ định, ngủ đủ, tránh tự mua thuốc mới khi chưa hỏi. Nếu có ho, sốt, đau họng, nhiễm trùng da, vết thương bàn chân, tiểu buốt hoặc đường huyết tăng bất thường, cần báo cho cơ sở phẫu thuật trước ngày hẹn.

Người bệnh nên mang theo giấy tờ khám mắt, kết quả xét nghiệm, danh sách thuốc, kính đang dùng và thông tin bệnh nền. Vào ngày khám hoặc mổ, không nên tự lái xe nếu đã nhỏ giãn đồng tử hoặc sau phẫu thuật. Người thân đi cùng có thể hỗ trợ nghe hướng dẫn dùng thuốc, lịch tái khám và các dấu hiệu cảnh báo. Với người lớn tuổi, việc có người hỗ trợ trong 24 giờ đầu thường giúp an tâm hơn.

Cần hỏi rõ cách dùng thuốc nhỏ trước và sau mổ, thời điểm tái khám, việc tắm rửa, sinh hoạt, đọc sách, xem điện thoại, đi lại và lao động. Hầu hết người bệnh có thể sinh hoạt nhẹ sớm, nhưng cần tránh dụi mắt, để nước bẩn vào mắt, làm việc bụi bặm hoặc tự ý bỏ kính bảo vệ nếu bác sĩ yêu cầu. Nếu công việc liên quan bụi, hóa chất, nắng gió hoặc lái xe nhiều, nên trao đổi để có kế hoạch nghỉ phù hợp.

Về ăn uống, người bệnh tiểu đường không nên nhịn ăn hoặc thay đổi chế độ quá mức nếu chưa được dặn. Tùy hình thức gây tê, thời điểm mổ và bệnh nền, cơ sở y tế sẽ hướng dẫn cụ thể. Nếu đang dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết có nguy cơ gây hạ đường huyết, cần hỏi bác sĩ nội khoa hoặc ekip phẫu thuật cách dùng trong ngày mổ. Mục tiêu là tránh cả tăng đường huyết quá cao và hạ đường huyết.

Sau mổ cần theo dõi gì ở người tiểu đường?

Sau mổ đục thủy tinh thể, người bệnh thường được hẹn tái khám theo lịch để kiểm tra thị lực, nhãn áp, vết mổ, mức độ viêm và vị trí thủy tinh thể nhân tạo. Với người tiểu đường, bác sĩ có thể chú ý thêm hoàng điểm và võng mạc. Nếu trước mổ đã có bệnh võng mạc, lịch tái khám có thể dày hơn hoặc cần phối hợp với bác sĩ chuyên khoa đáy mắt.

Người bệnh cần dùng thuốc nhỏ đúng hướng dẫn, rửa tay trước khi nhỏ, không để đầu lọ chạm vào mắt hoặc lông mi. Nếu phải nhỏ nhiều loại, nên hỏi khoảng cách giữa các thuốc. Không tự kéo dài thuốc chống viêm hoặc kháng sinh khi hết toa nếu chưa tái khám. Việc kiểm soát đường huyết sau mổ vẫn quan trọng, vì đường huyết cao có thể ảnh hưởng đến lành thương và nguy cơ nhiễm trùng.

Các dấu hiệu cần khám sớm gồm đau mắt tăng dần, đỏ mắt nhiều, chảy ghèn, giảm thị lực đột ngột, chói sáng dữ dội, thấy màn che, ruồi bay nhiều, chớp sáng, buồn nôn kèm đau mắt hoặc chấn thương vào mắt vừa mổ. Không nên chờ đến lịch hẹn nếu có dấu hiệu này. Trong y khoa mắt, xử trí sớm các tình huống nặng có thể giúp giảm nguy cơ mất thị lực.

Sau khi mắt ổn định, bác sĩ sẽ hướng dẫn thời điểm đo kính mới nếu cần. Một số người nhìn xa tốt nhưng cần kính đọc; một số người vẫn cần kính để đạt thị lực tối ưu do loạn thị, mục tiêu khúc xạ hoặc bệnh đáy mắt. Đây là điều bình thường và nên được giải thích trước mổ. Kết quả cuối cùng không chỉ dựa vào ngày đầu sau phẫu thuật mà cần theo dõi qua quá trình hồi phục.

Khi nào nên khám mắt nếu đang sống tại Bến Tre?

Người bệnh tiểu đường tại bến tre nên khám mắt định kỳ ngay cả khi chưa có triệu chứng. Tần suất cụ thể phụ thuộc vào thời gian mắc bệnh, loại tiểu đường, mức kiểm soát đường huyết, có thai hay không, và đã có bệnh võng mạc hay chưa. Nếu bác sĩ nội tiết hoặc bác sĩ mắt đã hẹn lịch theo dõi, nên tuân thủ vì bệnh võng mạc tiểu đường có thể tiến triển âm thầm.

Bạn nên đi khám sớm nếu nhìn mờ ảnh hưởng sinh hoạt, lóa đèn khi đi đêm, thay kính không rõ, khó đọc, nhìn màu nhạt, hoặc được chẩn đoán đục thủy tinh thể nhưng chưa kiểm tra đáy mắt gần đây. Với người đang cân nhắc mổ phaco, buổi khám trước mổ cần đủ thời gian cho nhỏ giãn đồng tử và đo sinh trắc. Nếu có kết quả HbA1c, toa thuốc tiểu đường hoặc hồ sơ bệnh viện, nên mang theo.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận khám mắt, khúc xạ, soi đáy mắt, sinh trắc học nhãn cầu và tư vấn các vấn đề liên quan đến mổ đục thủy tinh thể. Phòng khám mắt bs minh cũng có định vị về khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS. Các thông tin về thiết bị như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hữu ích khi người bệnh cần tư vấn kính sau mổ hoặc đánh giá khúc xạ, nhưng quyết định điều trị vẫn dựa trên thăm khám trực tiếp.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Điều quan trọng nhất là đừng xem đục thủy tinh thể ở người tiểu đường như một vấn đề đơn lẻ. Mắt là một hệ thống gồm giác mạc, thủy tinh thể, dịch kính, võng mạc, hoàng điểm và thần kinh thị giác. Phẫu thuật chỉ giải quyết phần thủy tinh thể bị đục. Nếu các phần còn lại khỏe, cơ hội cải thiện thị lực thường khả quan hơn. Nếu đã có tổn thương đáy mắt, mục tiêu điều trị cần thực tế và có kế hoạch theo dõi lâu dài.

Người bệnh nên chủ động hỏi bác sĩ ba câu: võng mạc của tôi có bệnh tiểu đường chưa, hoàng điểm có phù không, và sau mổ tôi có thể kỳ vọng nhìn ở mức nào. Ba câu này giúp cuộc tư vấn đi vào bản chất thay vì chỉ xoay quanh kỹ thuật mổ. Ngoài ra, hãy hỏi loại thủy tinh thể nhân tạo được đề xuất có phù hợp với tình trạng đáy mắt của mình không, có cần đeo kính sau mổ không và khi nào cần tái khám.

Kiểm soát tiểu đường là quá trình lâu dài. Mổ đục thủy tinh thể không làm hết bệnh võng mạc tiểu đường và cũng không thay thế việc kiểm soát đường huyết, huyết áp, mỡ máu. Sau mổ, người bệnh vẫn cần khám mắt định kỳ. Việc nhìn rõ hơn sau mổ đôi khi giúp bác sĩ quan sát đáy mắt tốt hơn, từ đó phát hiện và theo dõi bệnh võng mạc chính xác hơn.

Nếu còn phân vân về thời điểm mổ, hãy trao đổi thẳng thắn về mức ảnh hưởng của mắt mờ đến cuộc sống. Khi đục thủy tinh thể làm giảm khả năng đọc, đi lại, làm việc, tự chăm sóc, lái xe an toàn hoặc theo dõi đáy mắt, phẫu thuật có thể được cân nhắc. Ngược lại, nếu đục còn nhẹ và võng mạc cần ưu tiên điều trị, bác sĩ có thể khuyên theo dõi hoặc xử trí bệnh đáy mắt trước.

Câu hỏi thường gặp