• Phát hiện tăng độ sớm (kể cả khi trẻ chưa than mờ) để điều chỉnh kính và chiến lược kiểm soát.
• Đánh giá hiệu quả của giải pháp đang dùng (kính kiểm soát cận thị, Ortho-K, atropine liều thấp… nếu phù hợp).
• Giảm rủi ro do đeo kính sai độ, đeo áp tròng không đúng cách hoặc theo các “mẹo chữa cận” không có cơ sở.
• Tư vấn thói quen nhìn gần phù hợp với lịch học thực tế của tuổi dậy thì.

Với nhiều trẻ tuổi dậy thì, tái khám mỗi 3–6 tháng có thể được cân nhắc, đặc biệt khi mới bắt đầu một phương pháp kiểm soát cận thị hoặc có tiền sử tăng nhanh. Một số trường hợp ổn định có thể theo dõi thưa hơn theo chỉ định. Khi có đo trục nhãn cầu, bác sĩ có thể hẹn mốc theo dõi phù hợp để so sánh xu hướng theo thời gian.

Quan trọng: hãy mang theo kính đang dùng, đơn kính cũ (nếu có) và ghi chú lịch học – thời gian màn hình – thời gian ngoài trời, vì đây là dữ liệu giúp cá thể hóa kiểm soát cận thị cho tuổi dậy thì.

• Tăng thời gian ngoài trời: nhiều khuyến nghị gợi ý trẻ nên có thời gian hoạt động ngoài trời đều đặn hằng ngày khi có thể. Gia đình có thể đặt mục tiêu thực tế (ví dụ đi bộ, thể thao nhẹ sau giờ học).
• Quy tắc nghỉ mắt: áp dụng nguyên tắc 20-20-20 (mỗi 20 phút nhìn gần, nghỉ 20 giây nhìn xa ~6m) để giảm mỏi mắt. Quy tắc này không “chữa cận”, nhưng hữu ích cho triệu chứng mệt mỏi thị giác.
• Khoảng cách và tư thế: tránh đọc quá gần, hạn chế nằm đọc; ưu tiên bàn ghế phù hợp chiều cao.
• Ánh sáng: học dưới ánh sáng đủ, tránh chói/loá; kết hợp ánh sáng phòng và đèn bàn.
• Giấc ngủ: ngủ đủ giúp giảm mỏi mắt và cải thiện khả năng tập trung.

Kính gọng là lựa chọn phổ biến, an toàn và phù hợp với nhiều bạn tuổi dậy thì. Bên cạnh kính đơn tròng điều chỉnh nhìn xa, hiện có một số thiết kế tròng kính nhằm hỗ trợ kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ em. Bác sĩ sẽ cân nhắc chỉ định dựa trên đặc điểm khúc xạ, lối sống và nguy cơ tiến triển.

Điểm cần thận trọng: kính cần được đo đúng, lắp đúng tâm, phù hợp khoảng cách đồng tử và tư thế đeo. Đeo kính sai độ hoặc sai tâm có thể gây nhức đầu, mỏi mắt, giảm chất lượng nhìn. Nếu trẻ có triệu chứng khô mắt do học nhiều/màn hình, có thể cần đánh giá thêm và chăm sóc bề mặt nhãn cầu. Bạn có thể tham khảo dịch vụ điều trị khô mắt khi có chỉ định.

Một số loại kính áp tròng mềm đa tiêu/cấu trúc đặc biệt có thể được dùng trong chương trình kiểm soát cận thị cho trẻ. Ưu điểm là thị trường nhìn rộng, thuận tiện khi chơi thể thao. Tuy nhiên, điều kiện bắt buộc là trẻ tuân thủ vệ sinh tay, thời gian đeo, thay kính đúng lịch và tái khám. Ở tuổi dậy thì, mức độ tự giác khác nhau, nên bác sĩ thường đánh giá kỹ trước khi chọn.

Nếu mắt đỏ, đau, sợ ánh sáng, chảy ghèn hoặc nhìn mờ khi đang đeo kính áp tròng, cần ngưng đeo và đi khám sớm để loại trừ viêm/nhiễm trùng giác mạc.

Ortho-K là kính áp tròng cứng thấm khí đeo ban đêm, giúp định hình tạm thời bề mặt giác mạc để ban ngày nhìn rõ hơn mà không cần kính. Một số nghiên cứu cho thấy Ortho-K có thể giúp làm chậm tiến triển cận thị ở một số trẻ phù hợp.

Điều cần nhấn mạnh: Ortho-K không chữa khỏi cận thị vĩnh viễn. Hiệu quả nhìn rõ ban ngày phụ thuộc việc đeo và chăm sóc đúng. Trẻ cần khám sàng lọc kỹ giác mạc, phim nước mắt và tái khám đúng hẹn để giảm nguy cơ biến chứng (ví dụ viêm giác mạc).

Nếu gia đình muốn tìm hiểu, có thể xem thông tin dịch vụ Ortho-K. Bác sĩ sẽ đánh giá phù hợp dựa trên độ cận/loạn, bản đồ giác mạc, thói quen vệ sinh và khả năng tái khám.

Atropine liều thấp là một lựa chọn được nhắc đến trong kiểm soát tiến triển cận thị ở trẻ em tại nhiều quốc gia. Việc dùng thuốc cần chỉ định và theo dõi bởi bác sĩ chuyên khoa mắt vì liên quan liều dùng, tác dụng phụ (như chói sáng, nhìn gần khó hơn ở một số trường hợp), và cần theo dõi đáp ứng theo thời gian.

Không nên tự mua và tự dùng theo “mách bảo”. Nếu đang dùng atropine, trẻ vẫn cần theo dõi khúc xạ và có thể cần phối hợp kính phù hợp để học tập.

Một số trẻ có nguy cơ cao hoặc tiến triển nhanh có thể được cân nhắc phối hợp các can thiệp (ví dụ thói quen + kính phù hợp, hoặc kết hợp theo chỉ định chuyên khoa). Tuy nhiên, phối hợp không đồng nghĩa “mạnh hơn là tốt hơn”; cần dựa trên đánh giá toàn diện và theo dõi sát để cân bằng lợi ích – rủi ro.

1. Tự tăng/giảm độ theo cảm giác hoặc theo kính của bạn bè.
2. Mua kính online không đo kiểm, không kiểm soát chất lượng lắp kính.
3. Tin vào bài tập “chữa khỏi cận” hoặc các mẹo không có bằng chứng.
4. Chỉ thay kính khi trẻ nhìn mờ rõ rệt.
5. Không hỏi về lịch dùng màn hình, tư thế học và giấc ngủ.
6. Cho trẻ dùng kính áp tròng/Ortho-K khi chưa sàng lọc giác mạc và chưa sẵn sàng tuân thủ vệ sinh.
7. Ngưng tái khám khi thấy “độ chưa tăng” sau 1 lần đo.

Tuổi dậy thì nhạy cảm với áp lực và hình ảnh bản thân. Phụ huynh nên tiếp cận theo hướng đồng hành: giải thích mục tiêu kiểm soát cận thị cho tuổi dậy thì là giảm tốc độ tăng, giúp học tập thoải mái; tránh trách mắng khi trẻ quên đeo kính hoặc dùng màn hình. Một “hệ thống nhắc nhẹ” (báo giờ nghỉ mắt, thống nhất giờ ra ngoài trời, kiểm tra vệ sinh kính áp tròng nếu có) thường hiệu quả hơn.

• Nhìn mờ đột ngột, chói sáng, sợ ánh sáng nhiều.
• Đau mắt, đỏ mắt rõ, chảy ghèn; đặc biệt nếu đang dùng kính áp tròng/Ortho-K.
• Thấy “ruồi bay” nhiều bất thường, chớp sáng, màn đen che một phần tầm nhìn.
• Chấn thương mắt, dị vật vào mắt. (Có thể tham khảo dịch vụ lấy dị vật mắt khi cần thiết.)
• Nhức đầu nhiều kèm nhìn đôi, hoặc triệu chứng kéo dài dù đã nghỉ ngơi.
• Kính mới đeo gây chóng mặt, nhức đầu dai dẳng, nhìn méo… không tự chịu đựng quá lâu.

• Mang theo tất cả kính đang dùng (kính cũ, kính mới, kính áp tròng nếu có).
• Ghi chú: giờ học/ngày, giờ màn hình, giờ ngoài trời, thời điểm trẻ than mỏi mắt.
• Nếu đang dùng Ortho-K hoặc áp tròng: ghi lịch đeo, dung dịch chăm sóc, và triệu chứng bất thường.