Tóm tắt nhanh: đỏ mắt kèm đau nhức khi nào cần khám ngay?

Nhiều người từng bị đỏ mắt sau khi thức khuya, làm việc máy tính lâu, đi đường bụi hoặc dị ứng thời tiết. Trong các trường hợp nhẹ, mắt có thể cộm, rát, chảy nước mắt và đỏ ít. Tuy nhiên, khi đỏ mắt kèm đau nhức, câu hỏi quan trọng không còn là nhỏ thuốc gì cho hết đỏ, mà là nguyên nhân có đang đe dọa giác mạc, áp lực trong mắt hoặc thị lực hay không.

Đỏ mắt là biểu hiện mạch máu kết mạc giãn ra hoặc phản ứng viêm ở các cấu trúc của mắt. Đau nhức có thể đến từ bề mặt mắt như khô mắt, trầy xước giác mạc, dị vật; cũng có thể đến từ bên trong mắt như viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp cấp, viêm củng mạc. Hai triệu chứng này kết hợp với nhau cần được đánh giá cẩn thận, nhất là khi đau sâu trong hốc mắt, đau tăng khi nhìn sáng, nhìn mờ, hoặc cảm giác có vật cắm trong mắt.

Vì sao đỏ mắt kèm đau nhức không nên xem nhẹ?

Mắt là cơ quan nhỏ nhưng cấu trúc rất tinh vi. Giác mạc trong suốt ở phía trước mắt cần bề mặt lành lặn để ánh sáng đi qua. Màng bồ đào, thủy dịch, góc tiền phòng và dây thần kinh thị giác liên quan trực tiếp đến khả năng nhìn. Khi một bệnh lý gây đau và đỏ, điều đó thường cho thấy có kích thích, viêm, tăng áp lực hoặc tổn thương mô. Một số bệnh diễn tiến nhanh, nếu chậm khám có thể để lại sẹo giác mạc, giảm thị lực kéo dài hoặc tổn thương thần kinh thị giác.

Điểm khó là mắt đỏ nhìn bên ngoài có thể khá giống nhau. Người bệnh có thể thấy mắt đỏ, cộm, chảy nước mắt và tự nghĩ là đau mắt đỏ thông thường. Nhưng cùng biểu hiện đỏ mắt, nguyên nhân có thể là viêm kết mạc, viêm giác mạc do vi khuẩn, loét giác mạc, viêm màng bồ đào trước, glôcôm góc đóng cấp, dị vật giác mạc hoặc bỏng hóa chất. Mỗi nguyên nhân cần hướng xử trí khác nhau; dùng sai thuốc, đặc biệt là thuốc nhỏ có corticoid không được bác sĩ chỉ định, có thể làm nhiễm trùng nặng hơn hoặc che lấp triệu chứng.

Đỏ mắt kèm đau nhức cũng cần thận trọng ở người đeo kính áp tròng. Kính áp tròng làm thay đổi môi trường bề mặt giác mạc; nếu vệ sinh không đúng, đeo quá lâu, ngủ qua đêm khi không được hướng dẫn hoặc tiếp xúc nước không đảm bảo, nguy cơ viêm giác mạc tăng lên. Viêm giác mạc liên quan kính áp tròng đôi khi tiến triển nhanh và cần khám sớm, đặc biệt khi có đau, sợ sáng, nhìn mờ hoặc chấm trắng trên giác mạc.

Ở người lớn tuổi, đỏ mắt đau nhức kèm nhức đầu, buồn nôn, nhìn quầng xanh đỏ quanh bóng đèn có thể gợi ý tình trạng tăng nhãn áp cấp. Đây là tình huống cần xử trí khẩn vì áp lực trong mắt tăng cao có thể gây tổn thương thần kinh thị giác. Ở trẻ em, việc mô tả đau mắt không luôn chính xác; nếu trẻ dụi mắt nhiều, sợ sáng, nheo mắt, chảy nước mắt, không chịu mở mắt hoặc thị lực có vẻ giảm, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám.

Nhận biết mức độ đau: đau rát, cộm hay đau nhức sâu?

Khi người bệnh nói đau mắt, bác sĩ thường cần hỏi kỹ cảm giác đau như thế nào. Đau rát nhẹ, khô, nóng mắt sau nhiều giờ nhìn màn hình thường gợi ý khô mắt, mỏi điều tiết hoặc kích ứng bề mặt. Cảm giác cộm như có hạt cát có thể gặp trong khô mắt, viêm bờ mi, viêm kết mạc, trầy giác mạc hoặc dị vật. Đau nhói mỗi lần chớp mắt thường làm bác sĩ nghĩ nhiều đến tổn thương bề mặt giác mạc hoặc vật lạ dưới mi.

Ngược lại, đau âm ỉ sâu trong hốc mắt, đau lan lên đầu, đau tăng khi nhìn ánh sáng, kèm nhìn mờ hoặc co quắp mi mắt là nhóm triệu chứng đáng chú ý hơn. Những biểu hiện này có thể gặp trong viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, tăng nhãn áp hoặc viêm củng mạc. Không thể kết luận chỉ dựa vào cảm giác đau, nhưng mô tả đúng giúp bác sĩ định hướng thăm khám và ưu tiên xử trí.

Mức độ đỏ cũng có giá trị tham khảo. Đỏ lan tỏa cả mắt thường gặp trong viêm kết mạc hoặc kích ứng. Đỏ khu trú một mảng đỏ tươi nhưng không đau, không nhìn mờ có thể là xuất huyết dưới kết mạc, thường nhìn đáng sợ nhưng nhiều trường hợp không nguy hiểm. Tuy nhiên, đỏ quanh rìa giác mạc, đỏ tím sâu hoặc đỏ kèm đục giác mạc là những dấu hiệu cần khám. Người bệnh không nên tự soi và tự phân loại quá mức, vì nhiều thay đổi chỉ rõ khi bác sĩ dùng đèn khe sinh hiển vi.

Nếu bạn đang tìm thông tin về đỏ mắt kèm đau nhức khi nào cần khám ngay, hãy nhớ rằng đau là tín hiệu cảnh báo. Cường độ đau không phải lúc nào cũng tương ứng hoàn toàn với mức độ nguy hiểm, nhưng đau nhiều, đau tăng nhanh, đau kèm giảm thị lực hoặc đau ở người có yếu tố nguy cơ đều nên được đánh giá trực tiếp.

Các dấu hiệu cần khám mắt ngay trong ngày

Dưới đây là những tình huống người bệnh không nên chờ tự khỏi. Khám sớm không có nghĩa là chắc chắn bệnh nặng, nhưng giúp loại trừ các nguyên nhân có thể ảnh hưởng thị lực và giúp bác sĩ đưa ra hướng xử trí phù hợp.

Khi nào có thể theo dõi ngắn tại nhà?

Không phải mọi trường hợp đỏ mắt đều là cấp cứu. Nếu mắt chỉ đỏ nhẹ, cảm giác rát hoặc khô sau khi làm việc lâu, không đau nhức rõ, không nhìn mờ, không sợ ánh sáng, không chấn thương, không đeo kính áp tròng và không có dịch mủ nhiều, bạn có thể nghỉ ngơi, hạn chế màn hình, tránh dụi mắt và theo dõi trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, theo dõi không có nghĩa là tự dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt không rõ thành phần.

Trong giai đoạn theo dõi, bạn nên ghi nhận các thay đổi: mắt đỏ tăng hay giảm, có đau tăng không, thị lực có thay đổi không, có chảy ghèn vàng xanh không, có sưng mi hoặc sốt không, người xung quanh có bị đỏ mắt lây lan không. Nếu triệu chứng không cải thiện sau 24 đến 48 giờ, hoặc bất kỳ dấu hiệu nặng nào xuất hiện, hãy khám mắt. Với trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc từng bệnh mắt, ngưỡng đi khám nên thấp hơn.

Một số người có thói quen tự mua thuốc nhỏ đỏ mắt vì thấy mắt đỡ đỏ nhanh. Cần hiểu rằng giảm đỏ không đồng nghĩa với hết bệnh. Một số thuốc co mạch có thể làm mắt trắng tạm thời nhưng không xử lý nguyên nhân, dùng kéo dài có thể gây kích ứng hoặc đỏ hồi ứng. Thuốc nhỏ chứa kháng sinh, kháng viêm hoặc corticoid cần có chỉ định phù hợp; dùng sai có thể làm chậm lành vết thương, tăng nguy cơ nhiễm trùng hoặc tăng nhãn áp ở người nhạy cảm.

Những bệnh mắt thường gặp có thể gây đỏ mắt kèm đau nhức

Đỏ mắt kèm đau nhức là một biểu hiện, không phải chẩn đoán. Dưới đây là các nhóm bệnh thường gặp để bạn hiểu vì sao bác sĩ cần khám trực tiếp trước khi kết luận.

Viêm kết mạc

Viêm kết mạc thường gây đỏ mắt, cộm, chảy nước mắt, ngứa hoặc ghèn. Nguyên nhân có thể do virus, vi khuẩn, dị ứng hoặc kích ứng. Nhiều trường hợp viêm kết mạc gây khó chịu nhiều nhưng đau thường không quá sâu và thị lực thường không giảm rõ, trừ khi có nhiều dịch tiết hoặc kèm tổn thương giác mạc. Nếu đỏ mắt lan nhanh trong gia đình, có ghèn, sưng mi, bạn nên khám để được hướng dẫn vệ sinh và điều trị phù hợp, đồng thời tránh lây lan.

Khô mắt và mỏi mắt

Khô mắt có thể gây nóng rát, cộm, đỏ nhẹ, chảy nước mắt phản xạ và nhức mỏi. Người làm việc màn hình lâu, ngủ ít, ở môi trường máy lạnh, phụ nữ sau sinh hoặc quanh tuổi tiền mãn kinh, người dùng một số thuốc toàn thân có thể dễ khô mắt hơn. Dù khô mắt thường không phải cấp cứu, tình trạng kéo dài có thể làm giảm chất lượng sống và gây tổn thương bề mặt giác mạc. Nếu mắt khô đỏ kèm đau, sợ sáng hoặc nhìn mờ dao động, nên khám để đánh giá phim nước mắt và bề mặt nhãn cầu.

Trầy xước giác mạc, dị vật giác mạc

Giác mạc có nhiều đầu dây thần kinh nên chỉ một vết trầy nhỏ cũng có thể gây đau nhói, chảy nước mắt, sợ sáng và cảm giác cộm dữ dội. Dị vật có thể nằm trên giác mạc hoặc mặt trong mi mắt, khiến mỗi lần chớp mắt càng đau. Người bệnh không nên tự dùng tăm bông, móng tay hoặc vật nhọn để lấy dị vật. Nếu nghi có dị vật hoặc từng bị vật bắn vào mắt, cần khám để lấy đúng cách và kiểm tra có tổn thương xuyên thấu hay không.

Viêm giác mạc, loét giác mạc

Đây là nhóm bệnh cần thận trọng vì giác mạc là cửa sổ quang học của mắt. Viêm hoặc loét giác mạc có thể do vi khuẩn, virus, nấm, ký sinh trùng hoặc nguyên nhân khác. Triệu chứng thường gồm đau, đỏ, sợ sáng, chảy nước mắt, nhìn mờ, cảm giác có dị vật. Người đeo kính áp tròng, người bị chấn thương do cây cỏ, bụi bẩn hoặc dùng thuốc nhỏ không đúng có nguy cơ cao hơn. Điều trị phụ thuộc nguyên nhân, không nên tự dùng thuốc vì mỗi loại tác nhân cần hướng xử trí khác nhau.

Viêm màng bồ đào trước

Viêm màng bồ đào trước có thể gây đỏ quanh rìa giác mạc, đau nhức, sợ ánh sáng và nhìn mờ. Một số trường hợp liên quan bệnh toàn thân như bệnh tự miễn, nhiễm trùng hoặc tái phát nhiều lần. Bệnh cần khám bằng đèn khe để thấy tế bào viêm trong tiền phòng và đánh giá biến chứng. Người từng bị viêm màng bồ đào nếu tái phát đỏ đau mắt nên đi khám sớm, không tự dùng lại đơn cũ khi chưa được bác sĩ kiểm tra.

Tăng nhãn áp cấp

Tăng nhãn áp cấp, thường liên quan góc đóng, có thể biểu hiện bằng đau mắt dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ, thấy quầng quanh đèn, nhức đầu, buồn nôn. Đây là tình huống cần cấp cứu chuyên khoa mắt. Người trung niên, người lớn tuổi, người viễn thị, tiền sử gia đình có glôcôm hoặc từng được bác sĩ nói góc tiền phòng hẹp cần đặc biệt chú ý. Việc đo nhãn áp và đánh giá góc tiền phòng là cần thiết để xác định nguy cơ.

Viêm củng mạc và thượng củng mạc

Viêm thượng củng mạc thường gây đỏ khu trú và khó chịu nhẹ đến vừa, trong khi viêm củng mạc có thể đau sâu, đau lan, đỏ tím và liên quan bệnh tự miễn. Người bệnh khó phân biệt bằng mắt thường. Nếu đỏ mắt khu trú nhưng đau nhiều hoặc tái phát, nên khám mắt và có thể cần phối hợp đánh giá sức khỏe toàn thân tùy trường hợp.

Thông tin tham khảo từ các tổ chức nhãn khoa như American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh rằng đỏ mắt kèm đau, giảm thị lực hoặc nhạy cảm ánh sáng cần được đánh giá y tế.

Nên làm gì trước khi đến khám?

Cách xử trí ban đầu đúng có thể giúp giảm nguy cơ làm nặng thêm tổn thương. Nếu bị hóa chất bắn vào mắt, ưu tiên đầu tiên là rửa mắt ngay lập tức bằng nước sạch đang chảy hoặc nước muối sinh lý nếu có. Không chờ tìm thuốc nhỏ mắt, không cố trung hòa bằng hóa chất khác. Sau khi rửa liên tục, người bệnh nên đến cơ sở y tế hoặc phòng khám mắt để kiểm tra pH, bề mặt giác mạc và mức độ tổn thương.

Nếu nghi dị vật, bạn có thể chớp mắt nhẹ hoặc rửa bằng nước sạch nếu dị vật là bụi nhỏ. Không dụi mạnh vì có thể làm trầy giác mạc sâu hơn. Không tự lấy dị vật bằng vật nhọn, không cố lấy mạt kim loại bám trên giác mạc. Với chấn thương do vật tốc độ cao như mài cắt kim loại, bắn đinh, đá văng, cần xem đây là nguy cơ nặng cho đến khi được bác sĩ loại trừ tổn thương xuyên nhãn cầu.

Nếu đang đeo kính áp tròng, hãy tháo kính ra nếu có thể, ngưng đeo và mang theo kính cùng hộp đựng khi đi khám. Không tiếp tục đeo để cố làm việc, không đổi sang cặp kính áp tròng khác. Nếu mắt đau đỏ sau khi đeo kính áp tròng, bác sĩ cần biết loại kính, thời gian đeo, dung dịch ngâm, có ngủ qua đêm hay không và có tiếp xúc nước hồ bơi, nước máy, nước biển hay không.

Nếu đỏ mắt kèm đau nhức nhưng chưa rõ nguyên nhân, bạn không nên tự dùng thuốc nhỏ có corticoid, thuốc tê mắt hoặc thuốc của người khác. Thuốc tê mắt có thể làm mất cảm giác đau tạm thời nhưng gây hại nếu lạm dụng và che dấu tổn thương. Hãy mang theo các thuốc đang dùng, đơn cũ, kính đang đeo, kết quả khám trước đây nếu có. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá toàn diện hơn.

Quy trình khám khi bị đỏ mắt kèm đau nhức

Khi đến khám, bác sĩ không chỉ nhìn mắt đỏ hay không mà sẽ đánh giá nhiều yếu tố để xác định mức độ nguy hiểm. Quy trình có thể thay đổi tùy triệu chứng, tuổi, bệnh nền và tình trạng cấp cứu, nhưng thường gồm các bước sau.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được thăm khám mắt, đánh giá khúc xạ và tư vấn hướng xử trí phù hợp với từng tình huống. Phòng khám đặt tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre; hotline 079 860 86 86. Nội dung này chỉ nhằm cung cấp kiến thức, quyết định điều trị cần dựa trên khám trực tiếp.

Yếu tố ảnh hưởng đến mức độ nguy hiểm

Cùng là đỏ mắt kèm đau nhức, mức độ cần khẩn trương có thể khác nhau tùy hoàn cảnh. Người đeo kính áp tròng cần chú ý hơn vì nguy cơ viêm giác mạc nhiễm trùng. Người làm nghề cơ khí, xây dựng, làm vườn, nông nghiệp hoặc thường tiếp xúc bụi, hóa chất có nguy cơ chấn thương, dị vật hoặc nhiễm nấm sau va quẹt với cây cỏ. Người thường tự mua thuốc nhỏ mắt, nhất là thuốc có corticoid, có thể làm biểu hiện bệnh thay đổi và khiến việc điều trị khó hơn.

Tuổi cũng là yếu tố quan trọng. Trẻ nhỏ khó mô tả đau, nên phụ huynh cần quan sát hành vi: trẻ sợ sáng, nheo mắt, dụi mắt, chảy nước mắt, không chịu nhìn, than nhức đầu hoặc học tập giảm tập trung. Với trẻ có tật khúc xạ, mắt đỏ đau có thể kèm mỏi mắt, nhưng không nên quy mọi triệu chứng cho cận thị. Việc đo khúc xạ và khám bề mặt mắt giúp phân biệt mỏi điều tiết với bệnh lý viêm hoặc tổn thương giác mạc.

Ở người trưởng thành, làm việc máy tính lâu và thiếu ngủ thường gây khô, mỏi, đỏ mắt nhẹ. Tuy nhiên, nếu chỉ nghỉ ngơi mà đau không giảm, hoặc một bên mắt đỏ đau rõ, cần nghĩ đến nguyên nhân khác. Ở người lớn tuổi, đặc biệt khi có nhìn quầng quanh đèn hoặc đau đầu buồn nôn, cần loại trừ tăng nhãn áp cấp. Người có bệnh tự miễn, đau khớp, viêm ruột, vảy nến hoặc tiền sử viêm màng bồ đào nên nói với bác sĩ vì thông tin này có thể liên quan.

Một yếu tố khác là thời gian diễn tiến. Đỏ mắt mới xuất hiện sau chấn thương hoặc hóa chất là tình huống cấp. Đỏ mắt đau âm ỉ nhiều ngày không đỡ cũng cần khám vì bệnh có thể tiến triển chậm nhưng vẫn gây tổn thương. Đỏ mắt tái phát nhiều lần nên được đánh giá nguyên nhân nền như khô mắt, viêm bờ mi, dị ứng, bệnh miễn dịch hoặc bất thường bề mặt mắt.

Những sai lầm thường gặp khi tự xử trí mắt đỏ đau

Lời khuyên của bác sĩ khi mắt đỏ kèm đau nhức

Điều quan trọng nhất là không đánh giá bệnh chỉ bằng màu đỏ của mắt. Có những trường hợp đỏ rất nhiều nhưng ít nguy hiểm, và cũng có trường hợp đỏ không quá dữ nhưng đau sâu, nhìn mờ, sợ sáng, cần xử trí sớm. Khi tư vấn cho người bệnh, bác sĩ thường ưu tiên ba câu hỏi: thị lực có giảm không, đau có nhiều không, và có yếu tố nguy cơ như chấn thương, hóa chất, kính áp tròng hay bệnh nền không.

Nếu câu trả lời có cho bất kỳ yếu tố nguy hiểm nào, người bệnh nên khám sớm. Khám mắt không chỉ để nhận thuốc mà còn để loại trừ các tình huống cần can thiệp khác như lấy dị vật, đánh giá loét giác mạc, đo nhãn áp, theo dõi phản ứng viêm hoặc chuyển tuyến khi cần. Với bệnh mắt, thời điểm khám đôi khi quyết định khả năng hạn chế biến chứng.

Trong sinh hoạt hằng ngày, hãy bảo vệ mắt bằng kính khi đi đường bụi, làm việc với máy cắt, máy mài, hóa chất hoặc khi chơi thể thao có nguy cơ va chạm. Giữ vệ sinh tay, không dùng chung khăn mặt, không dùng chung thuốc nhỏ mắt. Nếu làm việc màn hình, nên nghỉ mắt định kỳ, chớp mắt đầy đủ, điều chỉnh ánh sáng và khám khi khô mắt kéo dài. Người có tật khúc xạ nên đeo kính đúng độ; kính không phù hợp có thể gây mỏi, nhức, nhưng không nên bỏ qua các dấu hiệu viêm hoặc tổn thương khác.

Với trẻ em, phụ huynh nên đưa trẻ khám khi trẻ than đau mắt, nheo mắt, dụi mắt nhiều, sợ sáng hoặc học tập giảm do nhìn mờ. Các lựa chọn liên quan kiểm soát cận thị như kính kiểm soát cận, Ortho-K hoặc thuốc nhỏ atropine nếu có chỉ định đều cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn; mọi quyết định cần dựa trên khám và theo dõi chuyên khoa.

Khi nào nên đến phòng khám mắt tại Bến Tre?

Nếu bạn ở Bến Tre hoặc khu vực lân cận và đang có đỏ mắt kèm đau nhức, nên cân nhắc khám sớm khi triệu chứng ảnh hưởng sinh hoạt, làm việc, học tập hoặc có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo đã nêu. Nhu cầu khám mắt Bến Tre thường gặp không chỉ là đo kính, mà còn bao gồm đánh giá bệnh mắt, khô mắt, viêm kết mạc, dị vật, chấn thương nhẹ, khúc xạ trẻ em và theo dõi các vấn đề thị lực.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre cung cấp các dịch vụ thăm khám mắt, đo khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tư vấn tròng kính. Các trang thiết bị và quy trình như đo khúc xạ, khám bằng dụng cụ chuyên khoa, cùng hệ thống hỗ trợ cắt kính như Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 hoặc định vị ZEISS Vision Expert có thể hỗ trợ lựa chọn kính phù hợp khi cần. Tuy vậy, với mắt đỏ đau, ưu tiên đầu tiên vẫn là xác định bệnh lý và mức độ an toàn của mắt, không phải chỉ làm mắt hết đỏ nhanh.

Khi đi khám, bạn nên mô tả rõ triệu chứng theo thứ tự thời gian: bắt đầu lúc nào, đau mức nào, có chấn thương hay hóa chất không, có đeo kính áp tròng không, đã nhỏ thuốc gì, thị lực thay đổi ra sao. Nếu có thể, không trang điểm mắt trước khi khám, không tự nhỏ nhiều loại thuốc ngay trước giờ khám vì có thể làm thay đổi dấu hiệu. Trường hợp đau rất nhiều, nhìn mờ nhanh, buồn nôn hoặc nghi bỏng hóa chất, hãy ưu tiên đi cơ sở cấp cứu hoặc liên hệ hotline để được hướng dẫn phù hợp.

Câu hỏi thường gặp