Vì sao đeo Ortho-K lại dễ làm chảy nước mắt?

Nước mắt là “hàng rào bảo vệ” tự nhiên của bề mặt nhãn cầu. Khi mắt nhận thấy có kích thích (ví dụ: dị vật, bụi, hóa chất, xà phòng, hoặc kính áp tròng), các tuyến lệ có thể tăng tiết để rửa trôi tác nhân và làm trơn bề mặt giác mạc. Vì vậy, trong giai đoạn mới bắt đầu, việc đeo Ortho-K bị chảy nước mắt không phải là điều hiếm gặp.

Tuy nhiên, Ortho-K là loại kính cứng thấm khí (RGP) thiết kế đeo khi ngủ. Mắt nhắm lại, mi mắt di chuyển trong lúc ngủ, bề mặt giác mạc thay đổi hình dạng tạm thời để giúp nhìn rõ hơn vào ban ngày. Nếu có cọ xát bất thường, khô bề mặt, hoặc tổn thương biểu mô giác mạc, phản xạ chảy nước mắt có thể tăng rõ và kèm các triệu chứng khác.

Chảy nước mắt khi đeo Ortho-K: bình thường hay bất thường?

Những nguyên nhân thường gặp khiến đeo Ortho-K bị chảy nước mắt

Dưới đây là các nhóm nguyên nhân hay gặp trong thực hành, sắp xếp theo mức độ thường gặp và mức độ cần thận trọng. Một người có thể có nhiều nguyên nhân cùng lúc (ví dụ: khô mắt nhẹ + bờ mi viêm + thao tác tháo kính mạnh tay).

1) Kích ứng khi mới làm quen kính (giai đoạn thích nghi)

Trong những ngày đầu, mắt có thể tăng tiết nước mắt do phản xạ bảo vệ khi có kính. Nếu các thông số kính phù hợp và kỹ thuật đeo đúng, hiện tượng này thường giảm dần. Ngược lại, nếu nước mắt chảy nhiều và kéo dài, cần nghĩ đến các nguyên nhân khác (fit, bề mặt kính, khô mắt, viêm).

2) Thao tác đeo/tháo gây cọ xát bề mặt giác mạc

Đeo Ortho-K đòi hỏi thao tác chính xác: đặt kính đúng tâm, không để móng tay chạm giác mạc, không “trượt” kính trên bề mặt khô. Thao tác không đúng có thể gây trầy xước biểu mô nhỏ (micro-abrasion), khiến chảy nước mắt và cộm rõ hơn.

Nhiều trường hợp chảy nước mắt xảy ra vào buổi sáng khi tháo kính do giác mạc còn tương đối khô hoặc kính bám chặt hơn bình thường. Việc cố kéo kính ra khi mắt khô có thể làm tăng kích thích.

3) Khô mắt, rối loạn phim nước mắt hoặc viêm bờ mi

Khô mắt không chỉ gây khô mà còn có thể gây chảy nước mắt phản xạ. Khi bề mặt mắt khô và kích thích, tuyến lệ tăng tiết “nước” nhưng chất lượng phim nước mắt (lớp lipid, mucin) không tốt, nên nước mắt dễ tràn ra ngoài.

Viêm bờ mi, rối loạn tuyến Meibomius, chắp/lẹo tái diễn, vệ sinh mi kém… đều có thể làm chất lượng nước mắt giảm, khiến khi đeo kính ban đêm dễ cộm và chảy nước mắt hơn.

Nếu bạn thường xuyên khô rát, nhìn mờ dao động, chớp mắt nhiều, hoặc làm việc điều hòa/màn hình kéo dài, bác sĩ có thể cần đánh giá và phối hợp điều trị khô mắt song song với Ortho-K.

4) Kính bẩn, bám cặn protein/lipid hoặc chăm sóc kính chưa phù hợp

Cặn bám trên kính có thể làm bề mặt kính trở nên thô, tăng ma sát với giác mạc và mi mắt, dẫn đến chảy nước mắt, cộm xốn, và đỏ mắt. Nguyên nhân có thể là:

• Chà rửa kính chưa đủ (hoặc bỏ qua bước chà).
• Thời gian ngâm không đủ theo hướng dẫn của dung dịch.
• Dùng nước máy/nước muối tự pha để rửa (tăng nguy cơ nhiễm khuẩn, lắng cặn).
• Hộp đựng kính bẩn, không thay định kỳ.

Ortho-K là kính dùng khi ngủ nên yêu cầu vệ sinh càng chặt chẽ. Mục tiêu là hạn chế vi khuẩn, nấm, và Acanthamoeba (một tác nhân có thể gây viêm giác mạc nặng liên quan kính áp tròng khi tiếp xúc nguồn nước không an toàn).

5) Dị ứng hoặc kích ứng với dung dịch chăm sóc kính

Một số người nhạy cảm với thành phần trong dung dịch ngâm/rửa kính hoặc chất bảo quản, gây đỏ, chảy nước mắt, ngứa, sưng nhẹ mi, hoặc cảm giác xốn sau khi đeo. Khi nghi ngờ, bác sĩ thường cần hỏi kỹ loại dung dịch, quy trình vệ sinh, thời gian ngâm, và thăm khám bề mặt giác mạc để phân biệt dị ứng với nhiễm trùng.

6) Kính không phù hợp (fit) hoặc đặt lệch tâm

Ortho-K cần độ vừa chính xác dựa trên bản đồ giác mạc (topography), độ cong, đường kính, độ nâng rìa… Nếu kính quá chật, quá lỏng, hoặc lệch tâm khi ngủ, có thể gây:

• Chảy nước mắt và cộm do ma sát bất thường.
• Đỏ mắt theo vùng.
• Thị lực sáng hôm sau dao động, bóng mờ/halo.
• Tổn thương biểu mô giác mạc ở những vùng chịu lực.

Vì vậy, tái khám đúng hẹn là bắt buộc. Việc “tự chịu” hoặc kéo dài tái khám có thể khiến tổn thương bề mặt tiến triển.

7) Trầy xước giác mạc, viêm kết mạc, hoặc viêm giác mạc liên quan kính áp tròng

Đây là nhóm nguyên nhân cần cảnh giác nhất. Viêm giác mạc có thể biểu hiện với đau, đỏ, sợ ánh sáng, chảy nước mắt nhiều, nhìn mờ. Không phải trường hợp nào cũng nặng, nhưng vì nguy cơ ảnh hưởng thị lực, bạn nên đi kiểm tra sớm nếu có biểu hiện nghi ngờ.

Để tham khảo thêm thông tin nền tảng về kính áp tròng và nguy cơ viêm nhiễm, bạn có thể xem tài liệu hướng dẫn của Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ (AAO): https://www.aao.org/eye-health/glasses-contacts/contact-lens-care.

8) Dị vật, bụi, lông mi rơi vào mắt hoặc vào mặt sau kính

Nếu trước khi đeo không rửa tay sạch, hoặc môi trường đeo có bụi, dị vật có thể kẹt giữa kính và giác mạc, gây đau nhói, chảy nước mắt ròng ròng. Trường hợp nghi có dị vật hoặc không chắc đã lấy sạch, không nên cố đeo tiếp. Nếu cần hỗ trợ an toàn, có thể cân nhắc khám dịch vụ lấy dị vật mắt.

Khi nào cần kiểm tra ngay? (Dấu hiệu cảnh báo)

Trong các tình huống dưới đây, bạn nên ngừng đeo kính và đi khám sớm (cùng ngày hoặc trong 24 giờ tùy mức độ), đặc biệt nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh.

Nếu đang đeo Ortho-K bị chảy nước mắt: xử trí an toàn tại nhà (mức độ nhẹ)

Hướng dẫn dưới đây chỉ phù hợp khi triệu chứng nhẹ, không có dấu hiệu cảnh báo (đau nhiều, đỏ nhiều, sợ sáng, nhìn mờ đột ngột, ghèn). Nếu bạn không chắc mức độ, cách an toàn nhất là đi kiểm tra.

Vì sao cần thận trọng với chảy nước mắt khi đeo kính áp tròng ban đêm?

Ortho-K giúp cải thiện thị lực ban ngày mà không cần đeo kính gọng, đồng thời có thể là một lựa chọn trong chiến lược kiểm soát cận thị cho một số trẻ/thiếu niên. Nhưng vì là kính đeo qua đêm, bề mặt mắt có thời gian tiếp xúc kéo dài trong môi trường nhắm mắt, nên các vấn đề nhỏ (khô mắt, cặn bám, xước nhẹ) có thể trở thành vấn đề lớn nếu bỏ qua.

Chảy nước mắt đôi khi chỉ là phản xạ nhẹ. Nhưng nếu đi kèm đau/đỏ/sợ sáng, đó có thể là tín hiệu của viêm nhiễm hoặc tổn thương giác mạc. Việc thăm khám kịp thời giúp:

• Phát hiện sớm tổn thương biểu mô giác mạc (nhuộm fluorescein) và xử trí phù hợp.
• Đánh giá độ vừa kính và điều chỉnh nếu cần.
• Đánh giá khô mắt, viêm bờ mi và xây dựng kế hoạch chăm sóc lâu dài.
• Giảm nguy cơ để lại sẹo giác mạc hoặc giảm thị lực kéo dài (trong các tình huống nặng).

Các yếu tố làm tăng nguy cơ chảy nước mắt khi đeo Ortho-K

Với trẻ em, yếu tố quan trọng là khả năng hợp tác và giám sát của phụ huynh. Trẻ có thể không mô tả rõ “cộm vs. đau”, nên phụ huynh cần quan sát đỏ mắt, sợ sáng, chảy nước mắt, thói quen dụi mắt và báo ngay khi bất thường.

Những sai lầm thường gặp khiến tình trạng nặng hơn

Khi đến khám, bác sĩ thường kiểm tra những gì?

Nhiều người lo lắng “mắt chảy nước mắt thì có phải ngưng Ortho-K không?”. Thực tế, quyết định có tiếp tục hay tạm dừng phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ tổn thương bề mặt mắt. Tại phòng khám, các bước đánh giá thường bao gồm:

Trong định hướng kiểm soát cận thị, ngoài Ortho-K còn có những lựa chọn khác như kính gọng kiểm soát cận, thay đổi thói quen nhìn gần, hoặc một số trường hợp dùng thuốc (ví dụ atropine nồng độ thấp) theo chỉ định. Bạn có thể xem tổng quan tại trang kiểm soát cận thị. Mỗi lựa chọn có ưu/nhược riêng và không phải ai cũng phù hợp.

Lời khuyên thực tế để giảm chảy nước mắt khi dùng Ortho-K (an toàn, không quá đà)

Dưới đây là các điểm thường giúp giảm kích ứng và chảy nước mắt trong quá trình đeo Ortho-K. Bạn nên áp dụng theo hướng dẫn của nơi đang theo dõi Ortho-K cho bạn, và tái khám nếu triệu chứng vẫn lặp lại.

Nếu bạn đang tìm nơi theo dõi Ortho-K tại địa phương, có thể tham khảo dịch vụ Ortho-K tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre. Việc theo dõi thường dựa trên đo đạc giác mạc và đánh giá chất lượng bề mặt mắt; tại phòng khám có thể nhắc đến các tiêu chuẩn và thiết bị tùy thời điểm như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, cùng hệ tròng kính Essilor/ZEISS cho các nhu cầu thị lực khác (tùy chỉ định).

Khi nào nên cân nhắc tạm ngưng Ortho-K và chuyển hướng đánh giá?

Không phải cứ chảy nước mắt là phải ngưng Ortho-K lâu dài. Tuy nhiên, có một số tình huống thường cần tạm ngưng (theo hướng dẫn chuyên môn) để bảo vệ giác mạc:

Trong thời gian tạm ngưng, bác sĩ có thể hướng dẫn các lựa chọn hỗ trợ thị lực thay thế (kính gọng), và khi bề mặt mắt ổn định có thể đánh giá lại việc tiếp tục Ortho-K. Mục tiêu là an toàn và bền vững, không chạy theo “đeo cho đủ giờ” khi mắt đang báo động.

Trong một số trường hợp, nguyên nhân chảy nước mắt không chỉ từ Ortho-K mà do vấn đề khác như viêm kết mạc, dị ứng, hoặc bệnh lý đáy mắt đi kèm triệu chứng nhìn mờ. Khi cần, khám toàn diện có thể gồm soi đáy mắt để loại trừ các nguyên nhân khác (tùy triệu chứng và chỉ định).

Gợi ý cho phụ huynh: trẻ đeo Ortho-K bị chảy nước mắt

Ortho-K thường được phụ huynh quan tâm vì mục tiêu kiểm soát tiến triển cận thị. Tuy nhiên, trẻ em có thể không diễn đạt rõ cảm giác “cộm – xốn – đau”. Do đó, phụ huynh nên theo dõi bằng dấu hiệu khách quan và xây dựng thói quen an toàn.

Đeo Ortho-K bị chảy nước mắt: khi nào chỉ cần theo dõi, khi nào nên đi khám?

Nếu bạn muốn một “mốc” dễ áp dụng, có thể tham khảo cách phân tầng sau. Đây không phải quy tắc tuyệt đối, nhưng giúp bạn ra quyết định an toàn hơn.

Nếu bạn ở khu vực Bến Tre và cần đánh giá bài bản, có thể đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre (35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre) để khám tổng quát và kiểm tra Ortho-K theo tình trạng thực tế. Hotline: 079 860 86 86. Việc khám nhằm xác định nguyên nhân thật sự và đưa ra hướng xử trí phù hợp, thay vì tự đoán tại nhà.

Nếu bạn muốn tham khảo thêm về an toàn kính áp tròng từ nguồn y khoa uy tín, Mayo Clinic có bài tổng quan về kính áp tròng và cách chăm sóc an toàn (mang tính phổ quát): https://www.mayoclinic.org/healthy-lifestyle/adult-health/in-depth/contact-lenses/art-20046222.

Câu hỏi thường gặp