Khô mắt: nguyên nhân, dấu hiệu và cách chăm sóc mắt đúng cách
Khô mắt là tình trạng rất thường gặp, nhất là ở người làm việc nhiều với điện thoại, máy tính, người lớn tuổi, người đeo kính áp tròng, người sau phẫu thuật mắt hoặc người có viêm bờ mi, rối loạn tuyến Meibomius.Nhiều trường hợp khô mắt không chỉ là “thiếu nước mắt”, mà còn do lớp dầu của phim nước mắt không ổn định, làm nước mắt bay hơi nhanh. Vì vậy, chườm ấm, vệ sinh bờ mi và khám đúng nguyên nhân đóng vai trò quan trọng trong điều trị.
Khô mắt là gì?
Khô mắt là tình trạng phim nước mắt không đủ số lượng hoặc không đủ chất lượng để bôi trơn, bảo vệ bề mặt nhãn cầu. Khi phim nước mắt mất ổn định, người bệnh có thể thấy cộm xốn, nóng rát, cay mắt, mỏi mắt, nhìn mờ dao động hoặc chảy nước mắt sống.Nước mắt không chỉ là nước. Một phim nước mắt bình thường gồm lớp dầu, lớp nước và lớp nhầy. Trong đó, lớp dầu do tuyến Meibomius ở bờ mi tiết ra giúp hạn chế bay hơi nước mắt. Khi tuyến này bị tắc, viêm hoặc tiết dầu kém chất lượng, mắt rất dễ bị khô dù người bệnh vẫn có cảm giác chảy nước mắt.Vì vậy, điều trị khô mắt không nên chỉ dùng nước mắt nhân tạo một cách kéo dài mà không tìm nguyên nhân. Với người bị khô mắt dai dẳng, cần khám bờ mi, giác mạc, kết mạc, phim nước mắt và các yếu tố nguy cơ đi kèm.
Dấu hiệu thường gặp của khô mắt
Triệu chứng khô mắt có thể nhẹ, thoáng qua hoặc kéo dài nhiều tháng. Một số người mô tả là “mỏi mắt”, “nhức mắt”, “cộm như có cát”, trong khi một số người lại than chảy nước mắt nhiều.
Cộm xốn, nóng rát
Người bệnh thường thấy mắt rát, cay, xốn như có bụi hoặc có cát trong mắt. Cảm giác này tăng khi làm việc máy tính, ngồi máy lạnh, đi ngoài gió hoặc thức khuya.Mỏi mắt khi nhìn màn hình
Khi tập trung nhìn điện thoại hoặc máy tính, tần suất chớp mắt giảm. Phim nước mắt dễ bốc hơi hơn, làm mắt mỏi, căng, nặng mi và khó duy trì sự tập trung.Nhìn mờ dao động
Người bệnh có thể nhìn mờ từng lúc, chớp mắt thì rõ hơn rồi lại mờ. Đây là dấu hiệu thường gặp khi bề mặt giác mạc không được phủ đều bởi phim nước mắt.Chảy nước mắt sống
Nghe có vẻ nghịch lý, nhưng khô mắt có thể gây chảy nước mắt. Khi bề mặt mắt bị kích thích, mắt phản xạ tiết nước mắt nhiều, nhưng lớp nước mắt này thường không ổn định.Đỏ mắt nhẹ, ngứa hoặc dính mi
Khô mắt có thể đi kèm viêm bờ mi, viêm kết mạc dị ứng hoặc rối loạn tuyến Meibomius. Người bệnh có thể thấy bờ mi đỏ, ngứa, có vảy chân lông mi hoặc mắt dính vào buổi sáng.Khó chịu khi đeo kính áp tròng
Người đeo kính áp tròng dễ nhận ra khô mắt qua cảm giác cộm, nhanh mỏi, phải tháo kính sớm hoặc nhìn mờ sau vài giờ sử dụng.Khô mắt có nguy hiểm không?
Khô mắt nhẹ thường không nguy hiểm ngay, nhưng nếu kéo dài có thể gây viêm bề mặt nhãn cầu, tổn thương biểu mô giác mạc, giảm chất lượng thị giác và ảnh hưởng sinh hoạt. Người bệnh có thể khó đọc sách, khó làm việc máy tính, sợ ánh sáng, dễ mỏi mắt và giảm hiệu quả công việc.Đặc biệt, không nên xem mọi trường hợp cộm xốn hoặc đỏ mắt là khô mắt đơn thuần. Một số bệnh như viêm giác mạc, dị vật giác mạc, viêm màng bồ đào, glaucoma cấp hoặc biến chứng sau phẫu thuật mắt có thể gây khó chịu mắt nhưng cần xử trí khác.Nguyên nhân gây khô mắt
Khô mắt thường không chỉ có một nguyên nhân. Một người có thể vừa làm việc màn hình nhiều, vừa có viêm bờ mi, vừa sống trong môi trường máy lạnh hoặc đang dùng thuốc làm giảm tiết nước mắt.1. Rối loạn tuyến Meibomius
Đây là nguyên nhân rất thường gặp của khô mắt bay hơi. Tuyến Meibomius nằm ở bờ mi, có nhiệm vụ tiết lớp dầu phủ lên bề mặt nước mắt. Khi tuyến bị tắc hoặc tiết dầu đặc, nước mắt bay hơi nhanh, gây khô, cộm, rát và mỏi mắt.2. Làm việc màn hình nhiều
Khi dùng máy tính, điện thoại hoặc xem tivi lâu, mắt chớp ít hơn. Điều này làm phim nước mắt không được dàn đều, dễ bốc hơi, gây mỏi mắt và nhìn mờ dao động.3. Môi trường máy lạnh, gió, bụi
Không khí khô, quạt thổi trực tiếp, điều hòa, khói bụi, gió khi chạy xe hoặc làm việc ngoài trời có thể làm khô mắt nặng hơn.4. Tuổi tác và thay đổi nội tiết
Người lớn tuổi, phụ nữ sau mãn kinh hoặc người có thay đổi nội tiết dễ bị khô mắt hơn do giảm tiết nước mắt và thay đổi chất lượng phim nước mắt.5. Thuốc và bệnh toàn thân
Một số thuốc dị ứng, thuốc huyết áp, thuốc chống trầm cảm, thuốc nội tiết hoặc bệnh tự miễn có thể liên quan đến khô mắt. Người có bệnh tuyến giáp, viêm khớp, hội chứng Sjögren cũng cần được đánh giá kỹ hơn.6. Sau phẫu thuật mắt
Một số người có khô mắt sau phẫu thuật khúc xạ, sau mổ cườm khô hoặc sau các thủ thuật tại mắt. Trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá để chọn thuốc và cách chăm sóc phù hợp.Chườm ấm có tác dụng gì trong điều trị khô mắt?
Chườm ấm là biện pháp hỗ trợ quan trọng trong khô mắt do rối loạn tuyến Meibomius, viêm bờ mi, chắp, lẹo hoặc tắc tuyến bờ mi. Nhiệt ấm giúp làm mềm chất dầu bị đặc trong tuyến Meibomius, hỗ trợ tuyến tiết dầu tốt hơn và giúp phim nước mắt ổn định hơn.Với người làm việc văn phòng, học sinh, người dùng máy tính hoặc điện thoại nhiều, chườm ấm còn giúp thư giãn vùng mi mắt, giảm cảm giác căng mỏi quanh mắt. Tuy nhiên, chườm ấm không thay thế hoàn toàn việc khám mắt nếu triệu chứng kéo dài, đỏ mắt nhiều, đau mắt hoặc nhìn mờ.
Phù hợp trong trường hợp nào?
- Khô mắt do rối loạn tuyến Meibomius.
- Viêm bờ mi, bờ mi có vảy, dính hoặc dễ kích ứng.
- Chắp, lẹo giai đoạn phù hợp theo tư vấn bác sĩ.
- Mỏi mắt do dùng màn hình kéo dài.
- Cảm giác cộm xốn, khô rát tăng khi ngồi máy lạnh.
Không nên tự chườm khi nào?
- Mắt đau nhiều, đỏ nhiều hoặc sợ ánh sáng.
- Nhìn mờ đột ngột hoặc thị lực giảm nhanh.
- Mi mắt có vết thương, trầy xước, bỏng hoặc nhiễm trùng da.
- Vừa phẫu thuật mắt nếu chưa được bác sĩ cho phép.
- Mắt không nhắm kín bình thường.
- Có tiết ghèn nhiều, nghi viêm nhiễm cấp.
Hướng dẫn chườm ấm mắt đúng cách
Chườm ấm cần đủ ấm, đủ thời gian và thực hiện đều. Chườm quá nóng có thể gây bỏng da mi hoặc làm mắt khó chịu. Chườm quá nhanh, quá nguội hoặc không đều thì hiệu quả thường kém.Bước 1: Rửa tay sạch
Trước khi chạm vào mắt hoặc mi mắt, cần rửa tay sạch để giảm nguy cơ đưa bụi bẩn, vi khuẩn hoặc chất kích ứng vào mắt.Bước 2: Chuẩn bị miếng chườm ấm
Có thể dùng mặt nạ chườm ấm chuyên dụng hoặc khăn sạch nhúng nước ấm. Nhiệt độ nên dễ chịu, không gây bỏng rát khi áp lên da mi.Bước 3: Nhắm mắt nhẹ
Đặt miếng chườm lên hai mắt đang nhắm. Không ép mạnh lên nhãn cầu. Người bệnh nên ngồi hoặc nằm ở tư thế thoải mái.Bước 4: Chườm khoảng 10 phút
Thời gian thường dùng là khoảng 10 phút mỗi lần. Nếu khăn nguội nhanh, có thể làm ấm lại để duy trì nhiệt ổn định.Bước 5: Massage bờ mi nhẹ nhàng
Sau chườm, có thể massage nhẹ vùng bờ mi theo hướng dẫn của bác sĩ để hỗ trợ tuyến dầu hoạt động tốt hơn. Không day ấn mạnh vào mắt.Bước 6: Vệ sinh bờ mi nếu cần
Người có viêm bờ mi, vảy chân lông mi hoặc tắc tuyến Meibomius có thể cần vệ sinh bờ mi bằng sản phẩm phù hợp. Không nên tự dùng xà phòng, dầu gội hoặc dung dịch gây cay mắt nếu chưa được hướng dẫn.Tần suất gợi ý
Với khô mắt và rối loạn tuyến Meibomius, có thể chườm ấm 1-2 lần mỗi ngày tùy mức độ. Với chắp, lẹo, tần suất có thể nhiều hơn nhưng nên theo hướng dẫn của bác sĩ. Nếu chườm ấm làm mắt đau, rát, đỏ hơn hoặc nhìn mờ hơn, cần ngưng và đi khám.Lưu ý khi dùng mặt nạ chườm ấm
- Tháo kính áp tròng trước khi chườm ấm.
- Không chườm khi mi mắt có vết thương, trầy xước hoặc nhiễm trùng da.
- Không dùng nếu mắt không nhắm kín bình thường.
- Không để nhiệt quá nóng vì có thể gây bỏng da mi.
- Nếu vừa phẫu thuật mắt, cần hỏi bác sĩ trước khi chườm.
- Nếu thấy bỏng rát, đau, đỏ mắt tăng hoặc khó chịu nhiều, cần tháo ngay.
- Với loại mặt nạ dùng một lần, không tái sử dụng.
- Tránh xa tầm tay trẻ em.
Điều trị khô mắt gồm những gì?
Điều trị khô mắt cần dựa vào nguyên nhân. Không phải ai khô mắt cũng dùng cùng một loại thuốc nhỏ mắt. Có người cần nước mắt nhân tạo, có người cần điều trị viêm bờ mi, có người cần kiểm soát bệnh toàn thân hoặc thay đổi thói quen sinh hoạt.Nước mắt nhân tạo
Nước mắt nhân tạo giúp bôi trơn bề mặt mắt, giảm cộm xốn và nóng rát. Người dùng thường xuyên nên hỏi bác sĩ về loại phù hợp, đặc biệt khi cần dùng nhiều lần trong ngày.Chườm ấm và vệ sinh bờ mi
Đây là nhóm chăm sóc quan trọng trong khô mắt do bay hơi, viêm bờ mi và rối loạn tuyến Meibomius. Cần làm đúng cách và đủ thời gian để có hiệu quả.Điều chỉnh thói quen màn hình
Nên chớp mắt chủ động, nghỉ mắt định kỳ, tránh nhìn màn hình liên tục quá lâu, chỉnh màn hình ngang hoặc thấp hơn tầm mắt và hạn chế quạt, máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt.Điều trị viêm bề mặt mắt
Một số trường hợp khô mắt dai dẳng có viêm bề mặt nhãn cầu cần thuốc theo toa. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid kéo dài vì có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể hoặc nhiễm trùng.Kiểm soát bệnh liên quan
Dị ứng mắt, viêm bờ mi, bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn, đái tháo đường hoặc tác dụng phụ của thuốc có thể làm khô mắt nặng hơn. Điều trị tốt bệnh nền giúp mắt ổn định hơn.Theo dõi sau phẫu thuật mắt
Sau phẫu thuật khúc xạ hoặc mổ cườm khô, một số người có thể bị khô mắt tạm thời hoặc kéo dài. Nếu khô mắt sau mổ gây khó chịu, người bệnh nên tái khám để được điều chỉnh thuốc.Khi nào khô mắt cần đi khám?
Khô mắt nhẹ có thể cải thiện khi nghỉ mắt, dùng nước mắt nhân tạo phù hợp và điều chỉnh môi trường. Tuy nhiên, nếu triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường, nên đi khám để tránh bỏ sót bệnh lý khác.Nên khám nếu
- Khô mắt kéo dài nhiều tuần, tái phát thường xuyên.
- Dùng nước mắt nhân tạo nhưng không cải thiện.
- Cộm xốn, nóng rát, mỏi mắt ảnh hưởng công việc.
- Bờ mi đỏ, ngứa, có vảy hoặc dính mi buổi sáng.
- Đang đeo kính áp tròng và mắt dễ kích ứng.
- Người lớn tuổi, người tiểu đường, người có bệnh tuyến giáp hoặc bệnh tự miễn.
Cần khám sớm nếu
- Đau mắt nhiều hoặc đỏ mắt nhiều.
- Sợ ánh sáng, chảy nước mắt dữ dội.
- Nhìn mờ đột ngột hoặc giảm thị lực rõ.
- Có ghèn nhiều, nghi nhiễm trùng.
- Có tiền sử chấn thương mắt.
- Vừa phẫu thuật mắt và thấy đau, đỏ, mờ tăng.
Khô mắt và đục thủy tinh thể có liên quan không?
Khô mắt và đục thủy tinh thể là hai bệnh khác nhau, nhưng đều thường gặp ở người lớn tuổi. Khô mắt gây cộm xốn, rát, nhìn mờ dao động; trong khi đục thủy tinh thể thường gây nhìn mờ tăng dần, chói sáng, thay kính không rõ.Ở người chuẩn bị mổ cườm khô, tình trạng khô mắt cần được đánh giá và điều trị trước khi đo thông số phẫu thuật trong nhiều trường hợp. Bề mặt mắt không ổn định có thể ảnh hưởng đến chất lượng đo đạc và cảm giác sau mổ.Vì vậy, nếu người lớn tuổi vừa nhìn mờ, vừa cộm xốn, vừa chói sáng, không nên tự kết luận chỉ là khô mắt hoặc chỉ là cườm khô. Khám mắt tổng quát giúp bác sĩ phân biệt nguyên nhân và tư vấn hướng xử trí phù hợp.
Khám và điều trị khô mắt tại Bến Tre
Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, người bệnh khô mắt được kiểm tra triệu chứng, đo thị lực, khám bờ mi, kết mạc, giác mạc, đánh giá tình trạng viêm bờ mi, rối loạn tuyến Meibomius và các bệnh mắt đi kèm.Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể tư vấn nước mắt nhân tạo, chườm ấm, vệ sinh bờ mi, điều chỉnh thói quen màn hình, điều trị viêm bề mặt mắt hoặc theo dõi các bệnh lý khác. Với người lớn tuổi có nhìn mờ, bác sĩ cũng có thể kiểm tra thêm đục thủy tinh thể, võng mạc, nhãn áp và các nguyên nhân giảm thị lực khác.Nếu anh/chị ở Bến Tre có triệu chứng khô mắt kéo dài, cộm xốn, nóng rát, mỏi mắt khi dùng máy tính hoặc nhìn mờ không ổn định, nên đặt lịch khám mắt tổng quát để được kiểm tra đúng nguyên nhân.