Tóm tắt nhanh

Khô mắt ban đêm là gì?

Khô mắt ban đêm là tình trạng khó chịu ở mắt xuất hiện hoặc nặng hơn vào buổi tối, khi nằm ngủ, trong lúc ngủ hoặc khi vừa thức dậy. Người bệnh có thể thấy mắt nóng rát, cộm như có bụi, xốn, ngứa nhẹ, mỏi, nặng mi, đỏ mắt, chảy nước mắt, nhìn mờ từng lúc hoặc nhạy cảm hơn với ánh sáng. Có người chỉ khó chịu vài phút sau khi mở mắt, nhưng cũng có người bị kéo dài nhiều giờ và phải nhỏ mắt mới dễ chịu.

Bề mặt mắt được bảo vệ bởi phim nước mắt gồm nhiều thành phần. Lớp dầu giúp giảm bay hơi, lớp nước cung cấp độ ẩm và dinh dưỡng, lớp nhầy giúp nước mắt bám đều lên giác mạc. Khi một hoặc nhiều thành phần mất cân bằng, nước mắt bay hơi nhanh hoặc tiết không đủ, bề mặt mắt dễ bị kích thích. Ban đêm, tần suất chớp mắt giảm, mắt tiếp xúc lâu với môi trường ngủ, và nếu mí không khép kín hoàn toàn, bề mặt giác mạc có thể bị khô rõ hơn.

Điểm dễ gây nhầm lẫn là khô mắt không phải lúc nào cũng ít nước mắt. Khi bề mặt mắt bị kích thích, tuyến lệ có thể tiết nước mắt phản xạ, làm người bệnh chảy nước mắt sống. Tuy nhiên lượng nước mắt này thường thiếu ổn định về chất lượng, không bám tốt, nên mắt vẫn cộm và rát. Vì vậy, nếu bạn vừa khô vừa chảy nước mắt, điều đó vẫn có thể phù hợp với bệnh cảnh khô mắt.

Theo thông tin giáo dục sức khỏe của American Academy of Ophthalmology, khô mắt có thể liên quan đến giảm lượng nước mắt, tăng bay hơi hoặc viêm bề mặt nhãn cầu. Bạn có thể tham khảo thêm tại AAO, nhưng quyết định chăm sóc vẫn nên dựa trên thăm khám khi triệu chứng kéo dài hoặc bất thường.

Vì sao triệu chứng thường nặng hơn vào ban đêm?

Những nguyên nhân thường gặp của khô mắt ban đêm

1. Dùng màn hình nhiều trước khi ngủ

Điện thoại, máy tính bảng và máy tính là yếu tố rất phổ biến. Khi tập trung nhìn màn hình, chúng ta chớp mắt ít hơn và chớp không hoàn toàn. Nếu thói quen này kéo dài mỗi tối, bề mặt mắt có thể mệt, khô và nhạy cảm. Ánh sáng màn hình cũng có thể làm khó ngủ, khiến cảm giác khó chịu ở mắt được chú ý nhiều hơn.

2. Máy lạnh, quạt và không khí khô

Ở Bến Tre, nhiều gia đình dùng quạt hoặc máy lạnh vào ban đêm. Nếu luồng gió hướng thẳng vào mặt, nước mắt bay hơi nhanh. Phòng kín, ít thông thoáng, bụi trong máy lạnh hoặc chăn gối cũng có thể kích thích mắt. Người có cơ địa dị ứng, viêm mũi xoang hoặc viêm bờ mi thường nhạy cảm hơn với các yếu tố này.

3. Rối loạn tuyến Meibomius

Đây là nguyên nhân quan trọng của khô mắt do bay hơi. Dầu từ tuyến Meibomius giúp phủ trên bề mặt nước mắt và hạn chế bay hơi. Khi tuyến bị tắc, chất dầu đặc, viêm hoặc tiết không đều, nước mắt dễ vỡ. Người bệnh có thể thấy mắt khô về chiều tối, rát sau khi đọc sách, dùng máy tính, hoặc cảm giác như có màng mờ phải chớp mắt mới trong lại.

4. Viêm bờ mi, viêm kết mạc dị ứng

Viêm bờ mi làm bờ mi đỏ, ngứa, có vảy hoặc chất tiết. Viêm kết mạc dị ứng có thể gây ngứa, chảy nước mắt, cộm và dụi mắt nhiều. Dụi mắt làm bề mặt nhãn cầu kích thích hơn và có thể làm khô mắt nặng lên. Nếu có ghèn vàng xanh, đau, đỏ nhiều hoặc sợ ánh sáng, cần nghĩ đến nhiễm trùng hoặc tổn thương giác mạc và nên khám sớm.

5. Đeo kính áp tròng

Kính áp tròng có thể làm thay đổi phân bố nước mắt trên bề mặt mắt, nhất là khi đeo lâu, vệ sinh chưa đúng, ngủ quên với kính hoặc dùng trong môi trường máy lạnh. Khô mắt ban đêm ở người dùng kính áp tròng cần được chú ý vì nguy cơ kích ứng, trầy giác mạc hoặc nhiễm trùng có thể cao hơn nếu chăm sóc không đúng.

6. Thuốc và bệnh toàn thân

Một số thuốc có thể làm giảm tiết nước mắt hoặc làm khô niêm mạc, ví dụ một số thuốc dị ứng, thuốc cảm, thuốc chống trầm cảm, thuốc lợi tiểu hoặc thuốc điều trị mụn thuộc nhóm đặc biệt. Không nên tự ý ngưng thuốc đang điều trị. Nếu nghi thuốc liên quan, hãy trao đổi với bác sĩ điều trị và bác sĩ mắt để cân nhắc an toàn.

Các bệnh lý như viêm khớp dạng thấp, hội chứng Sjogren, bệnh tuyến giáp, đái tháo đường, rối loạn miễn dịch hoặc thay đổi nội tiết sau sinh, tiền mãn kinh, mãn kinh cũng có thể liên quan đến khô mắt. Khi khô mắt đi kèm khô miệng, đau khớp, mệt mỏi kéo dài hoặc khô nhiều cơ quan, nên đi khám để đánh giá toàn diện.

7. Tuổi tác, phẫu thuật mắt và yếu tố cơ địa

Tuổi càng cao, tuyến lệ và tuyến bờ mi có thể hoạt động kém hơn. Người từng phẫu thuật mắt, từng viêm giác mạc, sẹo giác mạc, rối loạn thần kinh cảm giác giác mạc hoặc dùng thuốc nhỏ mắt kéo dài cũng có thể bị khô mắt. Ở mỗi người, nguyên nhân có thể phối hợp, vì vậy việc chỉ nhỏ mắt theo cảm giác đôi khi không đủ.

Triệu chứng mắt nào gợi ý khô mắt ban đêm?

Các triệu chứng mắt của khô mắt ban đêm khá đa dạng. Người bệnh có thể không dùng đúng chữ “khô”, mà mô tả là mỏi, nóng, rát, xốn, nặng mi, cay mắt, chảy nước mắt, nhìn mờ hoặc khó mở mắt sau khi ngủ. Việc ghi nhận thời điểm xuất hiện, yếu tố làm nặng và yếu tố làm giảm sẽ giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân.

Không nên xem nhẹ các dấu hiệu cảnh báo. Nếu mắt đau nhiều, đỏ nhiều, sợ ánh sáng, nhìn mờ đột ngột, thấy quầng sáng, có ghèn nhiều, có tiền sử chấn thương, hóa chất bắn vào mắt, hoặc trẻ nhỏ than đau mắt kèm dụi mắt liên tục, bạn nên đi khám sớm. Những biểu hiện này có thể không đơn thuần là khô mắt.

Khô mắt ban đêm có nguy hiểm không?

Phần lớn trường hợp khô mắt mức độ nhẹ đến trung bình không gây nguy hiểm tức thì, nhưng có thể ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, khả năng làm việc, học tập và chất lượng sống. Khi mắt khó chịu vào ban đêm, người bệnh dễ ngủ không sâu, thức dậy mệt, phải chớp mắt nhiều hoặc phụ thuộc vào việc nhỏ mắt liên tục.

Nếu khô mắt kéo dài mà không được đánh giá, bề mặt giác mạc có thể bị tổn thương vi thể, viêm kéo dài, giảm dung nạp kính áp tròng và tăng nguy cơ trầy xước. Ở người có bệnh nền, dùng thuốc đặc biệt, đã phẫu thuật mắt hoặc có bất thường mi mắt, tình trạng có thể phức tạp hơn. Vì vậy, câu hỏi không chỉ là có nguy hiểm không, mà là nguyên nhân nào đang gây khô mắt và mức độ ảnh hưởng đến giác mạc ra sao.

Cách chăm sóc khô mắt ban đêm tại nhà

Các biện pháp dưới đây phù hợp để tham khảo khi triệu chứng nhẹ, không có dấu hiệu cảnh báo. Nếu có đau, đỏ nhiều, nhìn mờ đột ngột, chói sáng hoặc nghi nhiễm trùng, không nên trì hoãn khám. Chăm sóc tại nhà nên thực hiện đều, nhẹ nhàng và theo dõi đáp ứng.

Điều chỉnh môi trường ngủ

Tránh để quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt. Có thể đổi hướng gió, dùng chế độ gió nhẹ, vệ sinh máy lạnh định kỳ, giặt chăn gối thường xuyên và hạn chế khói thuốc trong phòng. Nếu phòng quá khô, việc tạo ẩm hợp lý có thể giúp một số người dễ chịu hơn, nhưng cần giữ vệ sinh dụng cụ để tránh nấm mốc.

Giảm màn hình trước khi ngủ

Nên cho mắt nghỉ trước giờ ngủ, đặc biệt nếu ban ngày đã làm việc nhiều với máy tính. Khi dùng màn hình, hãy nhớ chớp mắt đầy đủ, nghỉ từng khoảng ngắn, nhìn xa để thư giãn điều tiết và tránh đọc điện thoại trong phòng tối quá lâu. Đây là thay đổi đơn giản nhưng thường tạo khác biệt ở người khô mắt do bay hơi và mỏi mắt.

Vệ sinh bờ mi đúng cách

Nếu có vảy mi, ngứa bờ mi hoặc cảm giác dính mi buổi sáng, vệ sinh bờ mi có thể hữu ích. Cần thao tác nhẹ, dùng sản phẩm phù hợp cho vùng mắt hoặc theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Không nên chà xát mạnh, tự nặn bờ mi, dùng dung dịch không rõ nguồn gốc hoặc nhỏ các loại thuốc truyền miệng.

Chườm ấm khi phù hợp

Chườm ấm có thể hỗ trợ trường hợp rối loạn tuyến Meibomius, giúp chất dầu mềm hơn và dễ lưu thông. Tuy nhiên, nhiệt độ phải an toàn, không quá nóng, không chườm khi mắt đang đỏ đau bất thường, sau chấn thương hoặc nghi nhiễm trùng. Nếu chườm làm mắt đỏ, rát hơn hoặc khó chịu tăng, nên ngưng và đi khám.

Dùng nước mắt nhân tạo thận trọng

Nước mắt nhân tạo có thể giúp giảm cộm rát và hỗ trợ bề mặt mắt. Tuy nhiên, không phải loại nào cũng phù hợp với mọi người. Người phải nhỏ nhiều lần, có bệnh nền, đeo kính áp tròng, từng phẫu thuật mắt hoặc có dị ứng nên hỏi ý kiến bác sĩ. Không dùng chung lọ thuốc nhỏ mắt, không chạm đầu lọ vào mắt và không dùng thuốc đã đổi màu, quá hạn hoặc bảo quản sai.

Không tự dùng thuốc chống viêm hoặc kháng sinh

Một sai lầm thường gặp là tự mua thuốc nhỏ mắt có kháng sinh, corticoid hoặc thuốc làm trắng mắt khi thấy đỏ rát. Một số thuốc có thể che lấp triệu chứng, làm nặng nhiễm trùng, tăng nhãn áp hoặc gây tác dụng phụ nếu dùng không đúng. Khô mắt ban đêm cần xác định nguyên nhân trước khi dùng thuốc điều trị đặc hiệu.

Khi nào cần khám mắt?

Bạn nên sắp xếp khám mắt nếu khô mắt ban đêm kéo dài trên vài ngày đến vài tuần, tái phát thường xuyên, phải nhỏ mắt liên tục, ảnh hưởng giấc ngủ hoặc đi kèm nhìn mờ. Việc khám giúp phân biệt khô mắt với viêm kết mạc, viêm bờ mi, trầy giác mạc, dị vật, dị ứng, rối loạn khúc xạ, tăng nhãn áp cấp hoặc các bệnh lý khác.

Trẻ em than cộm rát mắt về đêm cũng cần được chú ý. Trẻ có thể không mô tả chính xác triệu chứng, chỉ biểu hiện bằng dụi mắt, nheo mắt, chảy nước mắt, né ánh sáng hoặc học tập kém tập trung. Nếu trẻ đồng thời có cận thị, loạn thị, sử dụng kính kiểm soát cận thị hoặc Ortho-K, việc đánh giá cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và cần theo dõi an toàn giác mạc định kỳ.

Khám khô mắt thường gồm những gì?

Khi đi khám vì khô mắt ban đêm, bác sĩ không chỉ hỏi “có khô không” mà sẽ tìm bối cảnh toàn diện: thời điểm khô, môi trường ngủ, nghề nghiệp, thời gian dùng màn hình, thuốc đang dùng, bệnh nền, tiền sử phẫu thuật, thói quen đeo kính áp tròng và các dấu hiệu đi kèm. Những thông tin này giúp định hướng nhóm nguyên nhân giảm tiết nước mắt, tăng bay hơi, viêm bờ mi, bất thường mi mắt hoặc bệnh lý khác.

Những yếu tố khiến khô mắt ban đêm dễ tái phát

Khô mắt thường không chỉ do một nguyên nhân. Nhiều người đã nhỏ mắt nhưng vẫn tái phát vì chưa kiểm soát yếu tố nền. Hiểu các yếu tố này giúp bạn chăm sóc thực tế hơn và trao đổi với bác sĩ đầy đủ hơn khi đi khám.

Sai lầm thường gặp khi xử lý khô mắt ban đêm

Chỉ chú ý đến nước mắt nhân tạo

Nước mắt nhân tạo có vai trò hỗ trợ, nhưng nếu nguyên nhân chính là viêm bờ mi, rối loạn tuyến Meibomius, ngủ hở mi hoặc môi trường ngủ quá khô, chỉ nhỏ mắt có thể không đủ. Người bệnh dễ rơi vào vòng lặp nhỏ mắt nhiều lần nhưng vẫn khó chịu.

Dùng thuốc làm trắng mắt để giảm đỏ

Mắt đỏ do kích thích không nên xử lý bằng thuốc làm trắng mắt kéo dài. Một số thuốc co mạch có thể gây khô, kích ứng hồi ứng hoặc che lấp dấu hiệu bệnh. Nếu đỏ mắt tái diễn, cần tìm nguyên nhân thay vì chỉ làm mắt bớt đỏ tạm thời.

Tự điều trị theo kinh nghiệm người khác

Cùng là khô mắt ban đêm nhưng người này do máy lạnh, người khác do tuyến bờ mi, người khác do thuốc toàn thân hoặc bệnh miễn dịch. Cách chăm sóc phải dựa trên nguyên nhân và mức độ tổn thương. Không nên dùng toa của người khác, đặc biệt thuốc kháng viêm, kháng sinh hoặc thuốc dùng sau phẫu thuật.

Bỏ qua dấu hiệu cảnh báo

Đau nhiều, sợ ánh sáng, giảm thị lực, nhìn mờ đột ngột hoặc ghèn nhiều không nên quy hết cho khô mắt. Những dấu hiệu này có thể liên quan đến viêm giác mạc, loét giác mạc, dị vật, nhiễm trùng hoặc bệnh lý nội nhãn. Khám sớm giúp giảm nguy cơ bỏ sót vấn đề cần xử trí.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Nếu bạn thường khô mắt về đêm, hãy bắt đầu bằng việc quan sát có hệ thống trong một đến hai tuần: ngày nào nặng hơn, có dùng điện thoại lâu không, máy lạnh có thổi vào mặt không, có đeo kính áp tròng không, sáng dậy mắt có dính hay đỏ không. Nhật ký triệu chứng ngắn gọn giúp buổi khám hiệu quả hơn.

Thứ hai, hãy ưu tiên những thay đổi ít rủi ro: giảm gió trực tiếp, nghỉ màn hình, chớp mắt đầy đủ, vệ sinh chăn gối, tránh khói thuốc, uống đủ nước theo nhu cầu cơ thể và không tự dùng thuốc mạnh. Nếu có vảy mi hoặc viêm bờ mi, việc vệ sinh mi đều đặn theo hướng dẫn thường quan trọng không kém việc nhỏ mắt.

Thứ ba, đừng chờ đến khi thị lực giảm rõ mới đi khám. Khô mắt có thể dao động, hôm nay nhẹ nhưng ngày mai nặng hơn khi gặp máy lạnh, thiếu ngủ hoặc làm việc căng thẳng. Khám mắt giúp đánh giá tình trạng giác mạc, tuyến bờ mi và các yếu tố phối hợp. Với người ở Bến Tre, việc tiếp cận khám sớm khi có triệu chứng mắt bất thường sẽ thuận tiện hơn so với để bệnh kéo dài rồi mới xử lý.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, địa chỉ 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được tư vấn theo hướng cá thể hóa cho khô mắt, khúc xạ và chăm sóc thị giác. Phòng khám định vị ở các dịch vụ khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS. Các thiết bị và hệ thống như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quy trình chuyên môn phù hợp từng trường hợp, nhưng quyết định điều trị vẫn dựa trên thăm khám và đánh giá lâm sàng.

Chuẩn bị gì trước khi đi khám khô mắt?

Chuẩn bị tốt giúp bác sĩ nắm vấn đề nhanh và giảm nguy cơ bỏ sót yếu tố liên quan. Bạn nên mang theo kính đang dùng, toa kính cũ nếu có, danh sách thuốc đang uống hoặc đang nhỏ mắt, thông tin bệnh nền và loại kính áp tròng nếu đang sử dụng. Nếu từng phẫu thuật mắt, từng viêm giác mạc hoặc từng dị ứng thuốc, hãy báo rõ với bác sĩ.

Nếu triệu chứng đang nặng, nên tránh tự lái xe đường xa, nhất là khi nhìn mờ hoặc sợ ánh sáng. Người bệnh có thể đi cùng người thân để hỗ trợ di chuyển và ghi nhớ hướng dẫn chăm sóc sau khám.

Phòng ngừa khô mắt ban đêm tái diễn

Phòng ngừa không có nghĩa là chắc chắn không tái phát, nhưng có thể giảm yếu tố kích thích và giúp mắt ổn định hơn. Hãy xem đây là thói quen chăm sóc lâu dài, đặc biệt nếu bạn làm việc nhiều với màn hình, sống trong môi trường máy lạnh hoặc có viêm bờ mi mạn tính.

Khi nào nên đến phòng khám tại Bến Tre?

Nếu bạn ở Bến Tre hoặc khu vực lân cận và đang băn khoăn về khô mắt ban đêm nguyên nhân và cách chăm sóc, bạn nên đi khám khi triệu chứng lặp lại, gây mất ngủ, ảnh hưởng công việc hoặc không cải thiện sau khi điều chỉnh môi trường. Khám trực tiếp giúp bác sĩ đánh giá bề mặt mắt, bờ mi, phim nước mắt và loại trừ các nguyên nhân cần xử trí sớm.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận các vấn đề khám mắt tổng quát, khúc xạ, khô mắt và tư vấn chăm sóc thị giác. Bạn có thể gọi hotline 079 860 86 86 để hỏi lịch khám. Thông tin trong bài chỉ giúp bạn hiểu vấn đề và chuẩn bị tốt hơn, không thay thế kết luận của bác sĩ sau khi khám.

Câu hỏi thường gặp