Chớp sáng trong mắt là gì?

Chớp sáng trong mắt là hiện tượng người bệnh thấy ánh sáng lóe lên trong tầm nhìn dù không có đèn, tia sáng, đèn flash hay nguồn sáng thật từ bên ngoài. Người bệnh có thể mô tả bằng nhiều cách khác nhau: thấy tia chớp ở khóe mắt, thấy ánh sáng nháy ở rìa tầm nhìn, thấy đốm sáng, tia sáng chạy ngang, tia sáng như sét, ánh sáng lập lòe hoặc cảm giác “như có ai bật đèn flash”.

Trong chuyên môn mắt, hiện tượng này thường được gọi là photopsia. Photopsia không phải là một bệnh riêng biệt, mà là một triệu chứng. Điều quan trọng là phải tìm nguyên nhân gây ra chớp sáng trong mắt. Có nguyên nhân xuất phát từ võng mạc, dịch kính, thần kinh thị giác, não bộ, migraine, chấn thương hoặc sau phẫu thuật mắt. Trong đó, nhóm cần được chú ý nhiều nhất là chớp sáng do co kéo dịch kính lên võng mạc, vì tình trạng này có thể liên quan đến rách võng mạc và bong võng mạc.

Võng mạc là lớp thần kinh mỏng nằm ở phía sau mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và chuyển tín hiệu về não để tạo thành hình ảnh. Khi võng mạc bị kích thích cơ học, ví dụ bị dịch kính co kéo, não có thể “hiểu nhầm” kích thích đó thành ánh sáng. Vì vậy, người bệnh có thể thấy chớp sáng trong mắt ngay cả khi đang ở phòng tối hoặc nhắm mắt.

Nhiều người tại Bến Tre khi thấy ánh chớp thoáng qua thường nghĩ do mệt, thiếu ngủ hoặc nhìn màn hình nhiều. Điều này có thể đúng trong một số trường hợp, nhưng không nên chủ quan nếu triệu chứng mới xuất hiện, tăng nhanh, chỉ ở một mắt hoặc kèm theo ruồi bay trước mắt. Một đợt chớp sáng mới xuất hiện ở người trung niên, người lớn tuổi, người cận thị cao hoặc sau va chạm vùng mắt cần được đánh giá cẩn thận hơn.

Cơ chế co kéo dịch kính – võng mạc gây chớp sáng

Để hiểu vì sao chớp sáng trong mắt có thể liên quan đến võng mạc, cần hiểu cấu trúc dịch kính. Dịch kính là khối gel trong suốt nằm trong lòng nhãn cầu, phía sau thủy tinh thể và phía trước võng mạc. Khi còn trẻ, dịch kính thường đặc, trong và bám tương đối ổn định vào một số vùng của võng mạc. Theo tuổi tác, cận thị, chấn thương hoặc sau một số phẫu thuật mắt, dịch kính có thể hóa lỏng, co lại và tách dần khỏi bề mặt võng mạc.

Quá trình dịch kính tách khỏi võng mạc được gọi là bong dịch kính sau. Đây là hiện tượng khá thường gặp theo tuổi. Phần lớn trường hợp bong dịch kính sau không gây hậu quả nặng. Tuy nhiên, trong giai đoạn dịch kính đang tách, nếu có vùng bám dính chặt với võng mạc, dịch kính có thể kéo võng mạc. Sự co kéo cơ học này kích thích các tế bào cảm thụ ánh sáng, làm người bệnh thấy chớp sáng trong mắt.

Có thể hình dung võng mạc như một lớp phim mỏng lót mặt trong của mắt, còn dịch kính như một khối gel áp sát lớp phim đó. Khi khối gel co lại, nếu tách ra nhẹ nhàng thì có thể chỉ gây ruồi bay hoặc cảm giác vẩn đục. Nhưng nếu gel kéo mạnh vào một điểm bám, lớp võng mạc mỏng có thể bị kéo căng, tạo ra ánh chớp. Trong một số trường hợp, lực kéo đủ mạnh có thể làm rách võng mạc.

Vì vậy, chớp sáng trong mắt không chỉ là cảm giác khó chịu. Nó có thể là tín hiệu cho thấy võng mạc đang bị kích thích. Khi đi kèm ruồi bay mới, đặc biệt là nhiều chấm đen xuất hiện cùng lúc, bác sĩ cần nghĩ đến khả năng có xuất huyết dịch kính nhẹ, rách võng mạc hoặc tổn thương võng mạc chu biên.

Khi nào chớp sáng trong mắt là dấu hiệu nguy hiểm?

Không phải mọi trường hợp chớp sáng trong mắt đều nguy hiểm. Tuy nhiên, trong thực hành lâm sàng, có một số dấu hiệu cần được xem là cảnh báo. Những dấu hiệu này không nhằm làm người bệnh hoang mang, mà giúp xác định khi nào cần đi khám sớm để bảo vệ thị lực.

Trong các dấu hiệu trên, tổ hợp đáng lo nhất là chớp sáng trong mắt + ruồi bay tăng đột ngột + màn đen. Đây có thể là biểu hiện của rách võng mạc hoặc bong võng mạc. Khi võng mạc bị bong, vùng võng mạc tách khỏi lớp nuôi dưỡng bên dưới, chức năng thị giác tại vùng đó bị ảnh hưởng. Nếu bong lan đến vùng hoàng điểm, thị lực trung tâm có thể giảm nhiều và khả năng phục hồi sẽ khó khăn hơn.

Người bệnh không nên chờ triệu chứng tự hết nếu có màn đen. Một số người mô tả màn đen như “rèm kéo xuống”, “bóng tối từ bên hông”, “mất một góc nhìn” hoặc “như có vật che trước mắt”. Đây là mô tả rất quan trọng khi bác sĩ khai thác bệnh sử. Nếu bạn đang ở Bến Tre và có biểu hiện này, nên sắp xếp khám chuyên khoa mắt trong thời gian sớm nhất có thể.

Chớp sáng trong mắt liên quan gì đến rách võng mạc và bong võng mạc?

Rách võng mạc xảy ra khi võng mạc có một vết rách hoặc lỗ rách. Trong nhiều trường hợp, vết rách hình thành do dịch kính co kéo mạnh vào vùng võng mạc bám dính bất thường. Khi dịch kính kéo, người bệnh có thể thấy chớp sáng trong mắt. Nếu vết rách làm mạch máu nhỏ bị tổn thương, người bệnh có thể thấy ruồi bay tăng đột ngột, nhiều chấm đen như muội than hoặc mạng nhện.

Rách võng mạc không phải lúc nào cũng gây đau. Đây là điểm khiến nhiều người chủ quan. Mắt có thể không đỏ, không nhức, bên ngoài nhìn vẫn bình thường. Nhưng bên trong đáy mắt có thể đã có vết rách. Nếu dịch trong lòng mắt chui qua vết rách và tách võng mạc khỏi lớp bên dưới, bong võng mạc có thể xảy ra.

Bong võng mạc là tình trạng nghiêm trọng vì võng mạc bị tách khỏi vị trí bình thường. Người bệnh có thể thấy màn đen, bóng đen, mất thị trường, nhìn mờ tăng dần. Nếu phát hiện khi mới có rách võng mạc nhưng chưa bong rộng, bác sĩ chuyên khoa võng mạc có thể chỉ định laser quang đông hoặc phương pháp phù hợp để hạn chế nguy cơ bong võng mạc. Nếu đã bong võng mạc, điều trị thường phức tạp hơn và có thể cần phẫu thuật.

Vì lý do này, khi người bệnh hỏi “chớp sáng trong mắt có nguy hiểm không?”, câu trả lời đúng là: nguy hiểm hay không phụ thuộc vào hoàn cảnh xuất hiện, triệu chứng đi kèm và kết quả khám võng mạc. Không thể kết luận chỉ dựa trên mô tả qua điện thoại hoặc nhìn bên ngoài mắt.

Chớp sáng trong mắt và migraine thị giác: phân biệt thế nào?

Không phải mọi trường hợp thấy ánh chớp đều do võng mạc. Một nguyên nhân khác là migraine thị giác hoặc migraine có aura. Người bệnh có thể thấy ánh sáng lấp lánh, đường zigzag, vùng mờ, điểm mù hoặc hình ảnh nhấp nháy trước khi đau đầu hoặc trong cơn đau đầu. Một số người có aura thị giác nhưng không đau đầu rõ.

Migraine thị giác thường liên quan đến hoạt động thần kinh ở não bộ, đặc biệt vùng xử lý thị giác. Triệu chứng có thể xuất hiện ở cả hai mắt theo nghĩa là khi che từng mắt, người bệnh vẫn thấy bất thường trong trường nhìn. Cơn thường kéo dài một khoảng thời gian nhất định rồi tự hết. Tuy nhiên, người bệnh rất khó tự phân biệt chính xác giữa migraine, vấn đề võng mạc và các nguyên nhân thần kinh khác nếu chỉ dựa vào cảm giác.

Một điểm cần lưu ý là cụm từ “migraine mắt” thường được dùng không thống nhất. Có người dùng để chỉ migraine có aura, có người dùng để chỉ triệu chứng chỉ ở một mắt. Nếu triệu chứng thị giác chỉ xảy ra ở một mắt, đặc biệt là chớp sáng trong mắt kèm ruồi bay hoặc mất một vùng nhìn, nên ưu tiên khám mắt để loại trừ rách võng mạc, bong võng mạc hoặc bệnh lý mạch máu võng mạc trước khi kết luận do migraine.

Cận thị cao, chấn thương mắt và những người dễ bị vấn đề võng mạc

Người cận thị cao là nhóm cần đặc biệt chú ý khi có chớp sáng trong mắt. Ở mắt cận thị cao, trục nhãn cầu thường dài hơn, võng mạc có thể mỏng hơn ở một số vùng chu biên và dễ có thoái hóa võng mạc ngoại vi. Khi dịch kính co kéo, nguy cơ rách võng mạc có thể cao hơn so với người không có yếu tố nguy cơ.

Chấn thương mắt cũng là một nguyên nhân quan trọng. Một cú va đập trực tiếp vào mắt, vùng hốc mắt hoặc đầu có thể làm dịch kính rung lắc, kéo võng mạc hoặc gây tổn thương bên trong mắt. Sau chấn thương, nếu người bệnh thấy chớp sáng trong mắt, ruồi bay, nhìn mờ, đau mắt hoặc giảm thị lực, không nên chỉ chườm lạnh và chờ đợi. Cần khám để kiểm tra giác mạc, tiền phòng, thủy tinh thể, dịch kính và đáy mắt.

Người lớn tuổi cũng thường gặp bong dịch kính sau. Đây là quá trình liên quan đến tuổi, nhưng vẫn cần phân biệt giữa bong dịch kính sau đơn thuần và bong dịch kính sau có biến chứng rách võng mạc. Người đã từng phẫu thuật đục thủy tinh thể, người có tiền sử laser võng mạc, người có bệnh võng mạc trước đó hoặc gia đình có người bong võng mạc cũng nên thận trọng hơn.

Tại Bến Tre, nhiều bệnh nhân cận thị cao chỉ quan tâm đến độ kính mà chưa có thói quen kiểm tra đáy mắt định kỳ. Điều này là chưa đủ. Người cận thị cao không chỉ cần đo khúc xạ và chỉnh kính, mà còn cần được đánh giá võng mạc khi có triệu chứng bất thường như ruồi bay, chớp sáng, nhìn méo, nhìn mờ hoặc giảm thị lực.

Đi khám chớp sáng trong mắt sẽ kiểm tra những gì?

Khi người bệnh đến khám vì chớp sáng trong mắt, mục tiêu không chỉ là xác nhận có thấy ánh chớp hay không, mà là tìm nguyên nhân và đánh giá nguy cơ với võng mạc. Bác sĩ sẽ hỏi kỹ thời điểm xuất hiện, một hay hai mắt, có ruồi bay không, có màn đen không, có chấn thương không, tiền sử cận thị, phẫu thuật mắt và bệnh lý toàn thân.

Sau phần hỏi bệnh, người bệnh thường được kiểm tra thị lực, đo khúc xạ khi cần, khám sinh hiển vi phần trước, đánh giá phản xạ đồng tử, đo nhãn áp trong một số trường hợp và kiểm tra đáy mắt. Nếu cần quan sát võng mạc rõ hơn, bác sĩ có thể chỉ định giãn đồng tử để soi đáy mắt. Giãn đồng tử giúp quan sát võng mạc rộng hơn, đặc biệt là vùng võng mạc chu biên – nơi có thể xuất hiện rách võng mạc hoặc thoái hóa võng mạc ngoại vi.

Người bệnh nên chuẩn bị rằng sau nhỏ thuốc giãn đồng tử, mắt có thể chói và nhìn gần mờ tạm thời trong vài giờ. Vì vậy, nếu có thể, nên đi cùng người thân, hạn chế tự lái xe đường xa ngay sau khám. Đặc biệt với người ở các huyện xa tại Bến Tre, nên sắp xếp thời gian khám phù hợp nếu bác sĩ dự kiến cần soi đáy mắt sau giãn đồng tử.

Vì sao không nên tự nhỏ thuốc khi thấy chớp sáng?

Một sai lầm thường gặp là tự mua thuốc nhỏ mắt khi có chớp sáng trong mắt. Thuốc nhỏ mắt thông thường có thể giúp dịu khô mắt, đỏ mắt nhẹ hoặc mỏi mắt, nhưng không thể làm liền rách võng mạc, không phát hiện bong võng mạc và không xử trí được co kéo dịch kính – võng mạc. Nếu triệu chứng thật sự đến từ đáy mắt, việc tự nhỏ thuốc có thể làm chậm thời điểm khám.

Một số người cũng tự cho rằng chớp sáng là do dùng điện thoại nhiều. Đúng là nhìn màn hình lâu có thể gây mỏi mắt, khô mắt, nhức mắt, chói sáng hoặc đau đầu. Tuy nhiên, màn hình không phải là lời giải thích an toàn cho mọi trường hợp chớp sáng. Nếu ánh chớp xuất hiện ở rìa tầm nhìn, rõ hơn khi đảo mắt, đi kèm ruồi bay hoặc màn đen, cần nghĩ đến võng mạc trước.

Tương tự, người bệnh không nên tự kết luận là migraine nếu chưa từng được khám mắt. Migraine thị giác có thể gây ánh sáng lấp lánh, nhưng rách võng mạc cũng có thể gây chớp sáng. Hai nhóm này có cách xử trí rất khác nhau. Với triệu chứng mới, đặc biệt chỉ ở một mắt, khám mắt là bước an toàn hơn.

Chớp sáng trong mắt ở người cận thị cao: cần chú ý hơn

Người cận thị cao thường có trục nhãn cầu dài hơn. Khi nhãn cầu dài, võng mạc bị kéo giãn và có thể mỏng hơn ở một số vùng. Đây là lý do người cận thị cao dễ được bác sĩ khuyên kiểm tra đáy mắt định kỳ, nhất là khi có triệu chứng mới như ruồi bay hoặc chớp sáng trong mắt.

Người cận thị cao không nên chỉ quan tâm đến việc tăng hay giảm độ kính. Một người có độ cận ổn định vẫn có thể có thoái hóa võng mạc chu biên. Ngược lại, một người mới tăng độ cận nhanh, nhìn mờ, thấy ruồi bay hoặc ánh chớp cần được khám kỹ hơn. Đặc biệt, nếu từng được bác sĩ nói có võng mạc mỏng, thoái hóa võng mạc, lỗ võng mạc hoặc từng laser võng mạc, mỗi đợt triệu chứng mới đều nên được đánh giá lại.

Tại phòng khám mắt, bác sĩ có thể soi đáy mắt để tìm các dấu hiệu như thoái hóa dạng hàng rào, lỗ võng mạc, vết rách võng mạc, xuất huyết dịch kính hoặc bong võng mạc khu trú. Nếu phát hiện tổn thương cần can thiệp, người bệnh sẽ được tư vấn hướng xử trí chuyên khoa võng mạc.

Chớp sáng trong mắt sau chấn thương: không nên xem nhẹ

Sau chấn thương vùng mắt hoặc đầu, chớp sáng trong mắt có thể xuất hiện do võng mạc bị kích thích, dịch kính bị rung kéo, xuất huyết trong mắt hoặc các tổn thương khác. Ngay cả khi mắt bên ngoài không chảy máu và không sưng nhiều, phần bên trong mắt vẫn có thể bị ảnh hưởng.

Người bệnh nên đi khám nếu sau va chạm có nhìn mờ, đau mắt, sợ ánh sáng, song thị, ruồi bay, ánh chớp, màn đen hoặc giảm thị lực. Trẻ em bị va chạm trong lúc chơi thể thao, người lớn bị tai nạn xe máy, té ngã, vật bắn vào mắt hoặc bị đánh vào vùng hốc mắt đều cần được hỏi kỹ triệu chứng thị giác.

Khám sau chấn thương không chỉ để kiểm tra võng mạc. Bác sĩ còn cần đánh giá giác mạc, tiền phòng, mống mắt, thủy tinh thể, nhãn áp và các dấu hiệu tổn thương phần trước nhãn cầu. Nếu có nghi ngờ tổn thương nặng, người bệnh có thể cần chuyển tuyến chuyên sâu hoặc làm thêm xét nghiệm hình ảnh phù hợp.

Chớp sáng trong mắt có tự hết không?

Một số trường hợp chớp sáng trong mắt do bong dịch kính sau có thể giảm dần khi dịch kính tách ổn định và không còn co kéo nhiều lên võng mạc. Ruồi bay cũng có thể giảm cảm nhận theo thời gian do vẩn đục lắng xuống hoặc não thích nghi. Tuy nhiên, điều này chỉ an toàn khi đã được khám và không phát hiện rách võng mạc, bong võng mạc hoặc tổn thương nguy hiểm khác.

Vấn đề là người bệnh không thể tự nhìn thấy võng mạc của mình. Cảm giác chớp sáng ít hay nhiều không phản ánh chính xác mức độ nguy hiểm. Có người có rách võng mạc nhưng triệu chứng không rầm rộ. Có người ruồi bay nhiều nhưng không có rách. Vì vậy, với triệu chứng mới, đặc biệt khi có yếu tố nguy cơ, khám đáy mắt là cách đánh giá đáng tin cậy hơn.

Sau khi khám, nếu bác sĩ kết luận chưa thấy tổn thương nguy hiểm, người bệnh vẫn cần theo dõi. Nếu trong những ngày tiếp theo ruồi bay tăng, chớp sáng tăng, xuất hiện màn đen hoặc nhìn mờ hơn, cần tái khám ngay, vì một số tổn thương có thể xuất hiện sau đó trong quá trình dịch kính tiếp tục thay đổi.

Khám chớp sáng trong mắt tại Bến Tre: nên chuẩn bị gì?

Khi đi khám vì chớp sáng trong mắt tại Bến Tre, bạn nên mô tả triệu chứng càng cụ thể càng tốt. Bác sĩ cần biết triệu chứng bắt đầu từ khi nào, xuất hiện ở mắt phải hay mắt trái, có kéo dài liên tục hay từng cơn, có liên quan đến đảo mắt không, có kèm ruồi bay, màn đen, nhức đầu hoặc chấn thương không.

Nếu bạn đang đeo kính, hãy mang theo kính đang dùng. Nếu có hồ sơ cũ về cận thị cao, bệnh võng mạc, laser võng mạc, phẫu thuật đục thủy tinh thể hoặc bệnh toàn thân như tiểu đường, tăng huyết áp, nên mang theo để bác sĩ tham khảo. Người lớn tuổi hoặc người cần nhỏ thuốc giãn đồng tử nên đi cùng người thân nếu có thể.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, người bệnh có thể được kiểm tra theo hướng bác sĩ chuyên khoa mắt, kết hợp đánh giá thị lực, khúc xạ, soi đáy mắt và tư vấn nguy cơ võng mạc. Trường hợp nghi ngờ rách võng mạc, bong võng mạc hoặc cần can thiệp chuyên sâu, bác sĩ sẽ giải thích rõ và hướng dẫn chuyển chuyên khoa phù hợp.

Liên kết nội bộ nên đọc thêm

Câu hỏi thường gặp về chớp sáng trong mắt