Bệnh mắt thường gặp
Cận thị cao và nguy cơ bệnh võng mạc
Cận thị cao không chỉ khiến người bệnh phụ thuộc nhiều hơn vào kính mà còn làm tăng nguy cơ một số bệnh võng mạc cần được theo dõi lâu dài. Hiểu đúng về cận thị cao giúp bạn nhận biết dấu hiệu cảnh báo, khám đúng thời điểm và giảm nguy cơ bỏ sót biến chứng.
Lưu ý y khoa: Chỉ tham khảo, không thay thế khám. Triệu chứng nặng hãy khám sớm.
Tóm tắt nhanh về cận thị cao và nguy cơ bệnh võng mạc
Cận thị cao là gì?
Cận thị cao thường được hiểu là cận từ khoảng -6.00 diop trở lên, hoặc mắt có trục nhãn cầu dài hơn bình thường. Khi nhãn cầu dài ra, các lớp phía sau mắt, đặc biệt là võng mạc và hắc mạc, có thể bị kéo giãn. Điều này làm võng mạc mỏng hơn, dễ xuất hiện vùng thoái hóa ngoại vi, lỗ rách võng mạc hoặc các tổn thương vùng hoàng điểm. Không phải ai cận nặng cũng có biến chứng, nhưng nguy cơ sẽ cao hơn so với người không cận hoặc cận nhẹ.
Điều quan trọng cần nhớ
Cận thị cao và nguy cơ bệnh võng mạc là vấn đề cần theo dõi định kỳ, ngay cả khi thị lực vẫn còn tốt sau khi đeo kính. Người bệnh cần khám mắt khi có dấu hiệu ruồi bay tăng nhanh, chớp sáng, màn che trước mắt, méo hình, nhìn mờ đột ngột, đau đỏ mắt hoặc sau chấn thương. Khám đáy mắt, đo khúc xạ, đánh giá trục nhãn cầu và theo dõi võng mạc giúp bác sĩ phát hiện sớm bất thường, từ đó tư vấn hướng xử trí phù hợp.
Vì sao cận thị cao ảnh hưởng đến võng mạc?
Võng mạc là lớp thần kinh nằm ở phía trong cùng của mắt, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu thị giác lên não. Có thể hình dung võng mạc giống như “màn phim” của mắt. Khi mắt bị cận thị, nhất là cận thị cao, nhãn cầu thường dài hơn bình thường. Sự kéo dài này làm hình ảnh hội tụ trước võng mạc, khiến nhìn xa bị mờ. Nhưng vấn đề không dừng ở chuyện phải đeo kính để nhìn rõ. Khi trục nhãn cầu dài ra, thành nhãn cầu phía sau bị căng giãn, các cấu trúc nâng đỡ võng mạc cũng thay đổi theo.
Ở người cận thị cao, võng mạc có thể mỏng hơn, đặc biệt ở vùng ngoại vi. Hắc mạc, lớp mạch máu nuôi võng mạc, cũng có thể mỏng và thoái hóa theo thời gian. Một số vùng võng mạc ngoại vi có thể xuất hiện thoái hóa dạng lattice, lỗ võng mạc hoặc vết rách nhỏ. Nếu dịch kính kéo vào các vùng yếu này, nguy cơ rách võng mạc và bong võng mạc sẽ tăng lên. Đây là lý do người cận nặng cần được soi đáy mắt định kỳ, kể cả khi không đau mắt và vẫn nhìn rõ với kính.
Cận thị cao còn có thể liên quan đến các thay đổi ở vùng hoàng điểm, là vùng trung tâm của võng mạc giúp nhìn chi tiết, đọc chữ, nhận diện khuôn mặt và phân biệt màu sắc. Một số người cận nặng có thể gặp thoái hóa hoàng điểm do cận thị, tân mạch hắc mạc, teo võng mạc vùng cực sau, lỗ hoàng điểm hoặc tách lớp võng mạc vùng hoàng điểm. Các tình trạng này có thể ảnh hưởng rõ đến thị lực trung tâm và cần được đánh giá chuyên khoa.
Điểm cần nhấn mạnh là mức độ cận trên đơn kính không phải yếu tố duy nhất. Có người -6.00 diop nhưng trục nhãn cầu không quá dài; có người độ cận thay đổi sau phẫu thuật khúc xạ nhưng nhãn cầu vẫn dài và nguy cơ võng mạc vẫn còn. Vì vậy, người từng cận cao trước khi mổ cận vẫn nên khám võng mạc định kỳ. Độ kính giảm không đồng nghĩa cấu trúc nhãn cầu đã trở về bình thường.
Cận thị cao được xác định như thế nào?
Trong thực hành, cận thị cao thường được nói đến khi độ cận từ -6.00 diop trở lên. Tuy nhiên, bác sĩ mắt không chỉ nhìn vào con số trên toa kính. Một đánh giá đầy đủ thường cần đo khúc xạ khách quan, thử kính chủ quan, kiểm tra thị lực tối đa sau chỉnh kính, đo nhãn áp, khám sinh hiển vi, soi đáy mắt và khi cần có thể đo chiều dài trục nhãn cầu. Ở trẻ em, bác sĩ có thể cân nhắc liệt điều tiết khi đo khúc xạ để hạn chế sai số do điều tiết quá mức.
Trục nhãn cầu là yếu tố rất quan trọng. Mắt trẻ em thường dài ra trong quá trình phát triển, nhưng nếu dài nhanh hơn mức sinh lý, cận thị có thể tăng nhanh. Khi trục nhãn cầu càng dài, nguy cơ các biến đổi ở cực sau và võng mạc ngoại vi có xu hướng tăng. Vì vậy, trong theo dõi cận thị trẻ em, việc chỉ hỏi “tăng mấy độ” đôi khi chưa đủ. Đo chiều dài trục nhãn cầu giúp đánh giá xu hướng tiến triển khách quan hơn, nhất là khi trẻ đang dùng các phương pháp kiểm soát cận thị.
Ở người trưởng thành, cận thị cao có thể ổn định về độ kính nhưng biến đổi võng mạc vẫn có thể xuất hiện theo thời gian. Sự lão hóa dịch kính, chấn thương, phẫu thuật nội nhãn, tiền sử gia đình hoặc các vùng võng mạc yếu có sẵn đều có thể làm nguy cơ thay đổi. Do đó, người lớn cận nặng cũng không nên chủ quan nếu nhiều năm không tăng độ.
Nguồn thông tin của American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh cận thị nặng có thể làm tăng nguy cơ một số bệnh mắt, bao gồm tổn thương võng mạc. Bạn có thể tham khảo thêm tại AAO, nhưng quyết định theo dõi và điều trị vẫn cần dựa trên khám thực tế của bác sĩ.
Những bệnh võng mạc thường được quan tâm ở người cận thị cao
Khi nói về cận thị cao và nguy cơ bệnh võng mạc, nhiều người thường chỉ nghĩ đến bong võng mạc. Thực tế, nhóm nguy cơ rộng hơn. Một số tổn thương có thể diễn tiến âm thầm trong thời gian dài, một số khác lại xuất hiện đột ngột và cần xử trí sớm. Việc hiểu các nhóm bệnh thường gặp giúp người bệnh biết vì sao bác sĩ cần nhỏ giãn đồng tử, soi đáy mắt hoặc chụp hình võng mạc trong những lần khám định kỳ.
Thoái hóa võng mạc ngoại vi
Thoái hóa võng mạc ngoại vi là các vùng võng mạc mỏng, yếu hoặc biến đổi cấu trúc nằm ở vùng rìa võng mạc. Ở người cận nặng, những vùng này có thể gặp nhiều hơn. Một dạng thường được nhắc đến là thoái hóa dạng lattice. Nhiều trường hợp không gây triệu chứng và chỉ được phát hiện khi bác sĩ soi đáy mắt sau giãn đồng tử. Không phải mọi vùng thoái hóa đều cần can thiệp, nhưng cần được đánh giá nguy cơ dựa trên hình dạng tổn thương, có lỗ rách kèm theo hay không, triệu chứng của người bệnh và tiền sử bong võng mạc ở mắt còn lại.
Rách võng mạc và lỗ võng mạc
Rách võng mạc có thể xảy ra khi dịch kính co kéo lên một vùng võng mạc yếu. Người bệnh có thể thấy ruồi bay đột ngột, chớp sáng như tia sét, hoặc có cảm giác bóng đen thoáng qua. Một số lỗ võng mạc nhỏ có thể ít triệu chứng. Nếu dịch trong mắt đi qua vết rách và tách võng mạc khỏi lớp nuôi dưỡng bên dưới, bong võng mạc có thể xảy ra. Đây là tình trạng cần được phát hiện và xử trí kịp thời để giảm nguy cơ mất thị lực.
Bong võng mạc
Bong võng mạc là biến chứng nghiêm trọng, trong đó võng mạc bị tách khỏi vị trí bình thường. Triệu chứng cảnh báo gồm chớp sáng, ruồi bay tăng nhanh, thấy màn che hoặc rèm đen từ một phía, nhìn mờ đột ngột, méo hình hoặc mất một phần thị trường. Bong võng mạc không phải lúc nào cũng đau nên nhiều người dễ trì hoãn. Người cận thị cao nếu có các dấu hiệu này nên khám mắt sớm, đặc biệt khi triệu chứng xuất hiện sau va chạm, té ngã hoặc hoạt động mạnh.
Thoái hóa hoàng điểm do cận thị
Hoàng điểm là vùng giúp nhìn rõ chi tiết. Ở người cận thị cao, vùng cực sau của mắt có thể bị giãn lồi, hắc mạc mỏng và lớp biểu mô sắc tố võng mạc bị teo. Người bệnh có thể thấy nhìn mờ trung tâm, khó đọc chữ nhỏ, hình ảnh méo, đường thẳng thành cong hoặc có vùng tối giữa tầm nhìn. Tổn thương hoàng điểm do cận thị cần được đánh giá kỹ vì ảnh hưởng trực tiếp đến thị lực sinh hoạt, học tập và làm việc.
Tân mạch hắc mạc ở mắt cận nặng
Tân mạch hắc mạc là tình trạng mạch máu bất thường phát triển dưới võng mạc, có thể rò dịch hoặc chảy máu, gây giảm thị lực trung tâm. Ở người cận thị cao, tân mạch có thể xuất hiện trên nền thoái hóa vùng hoàng điểm. Dấu hiệu thường gặp là méo hình, nhìn mờ trung tâm, xuất hiện đốm đen hoặc khó nhận diện chi tiết. Đây là tình trạng cần được khám chuyên khoa để xác định bằng soi đáy mắt, chụp cắt lớp võng mạc hoặc các xét nghiệm hình ảnh phù hợp.
Vì sao nhiều người cận cao vẫn chủ quan?
Một lý do thường gặp là người bệnh quen với việc “chỉ cần thay kính là nhìn rõ”. Khi thị lực cải thiện sau đeo kính, họ nghĩ mắt không có vấn đề gì khác. Tuy nhiên, kính chỉ giúp điều chỉnh đường đi của ánh sáng để hình ảnh hội tụ đúng trên võng mạc. Kính không làm võng mạc dày lên, không làm trục nhãn cầu ngắn lại và không loại bỏ hoàn toàn nguy cơ tổn thương đáy mắt. Vì vậy, thị lực 10/10 sau chỉnh kính không đồng nghĩa đáy mắt hoàn toàn bình thường.
Một lý do khác là nhiều bệnh võng mạc giai đoạn đầu không đau. Võng mạc không có cảm giác đau như giác mạc hay kết mạc. Vết rách nhỏ ở vùng ngoại vi có thể chỉ gây vài chấm ruồi bay hoặc chớp sáng thoáng qua. Một số người nghĩ đó là mỏi mắt, thiếu ngủ hoặc dùng điện thoại nhiều. Nếu bỏ qua dấu hiệu này, cơ hội phát hiện sớm có thể bị trễ.
Ngoài ra, người từng phẫu thuật khúc xạ như LASIK, SMILE hoặc các phương pháp khác có thể nhầm rằng mình đã “hết cận” nên không cần theo dõi nguy cơ cận thị cao. Thực tế, phẫu thuật khúc xạ làm thay đổi độ cong giác mạc để giảm phụ thuộc kính, nhưng không làm thay đổi chiều dài nhãn cầu vốn là yếu tố liên quan đến nguy cơ võng mạc. Người từng cận cao trước phẫu thuật vẫn cần thông báo tiền sử này khi đi khám mắt.
Khi nào người cận thị cao cần khám mắt sớm?
Người cận thị cao nên khám mắt định kỳ, nhưng cũng cần biết những dấu hiệu cần khám sớm hơn lịch hẹn. Đặc biệt, các triệu chứng mới xuất hiện, tăng nhanh hoặc xảy ra một bên mắt cần được chú ý. Không nên tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc chờ vài tuần nếu có dấu hiệu gợi ý tổn thương võng mạc.
Dấu hiệu liên quan võng mạc
- Ruồi bay xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh về số lượng.
- Chớp sáng, lóe sáng như tia sét, nhất là trong bóng tối.
- Cảm giác có màn che, rèm đen hoặc bóng tối từ một phía.
- Nhìn mờ đột ngột, méo hình, đường thẳng bị cong.
- Mất một phần thị trường hoặc có vùng tối cố định.
Dấu hiệu cần khám khẩn hơn
- Đau mắt nhiều, đỏ mắt nhiều hoặc sợ ánh sáng rõ.
- Giảm thị lực nhanh sau chấn thương mắt hoặc đầu.
- Nghi dị vật, nhiễm trùng, hóa chất bắn vào mắt.
- Nhìn mờ kèm đau đầu dữ dội, buồn nôn hoặc quầng sáng.
- Bất kỳ triệu chứng bất thường nào ở trẻ em chưa mô tả rõ được.
Với bệnh mắt, thời điểm khám có thể ảnh hưởng đến tiên lượng. Một vết rách võng mạc phát hiện sớm có thể được bác sĩ cân nhắc xử trí dự phòng trong trường hợp phù hợp. Ngược lại, nếu đã bong võng mạc lan rộng, việc điều trị thường phức tạp hơn và kết quả tùy thuộc nhiều yếu tố như vị trí bong, thời gian bong, tình trạng hoàng điểm, tuổi, bệnh kèm theo và kỹ thuật điều trị.
Khám và theo dõi cận thị cao thường gồm những gì?
Một lần khám cho người cận thị cao không nên chỉ dừng ở việc đo độ và cắt kính. Tùy triệu chứng, tuổi, tiền sử và kết quả khám ban đầu, bác sĩ có thể chỉ định các bước khác nhau. Mục tiêu là đánh giá thị lực, khúc xạ, cấu trúc trước mắt, áp lực nội nhãn và đặc biệt là đáy mắt. Với trẻ em hoặc thanh thiếu niên đang tăng cận, việc theo dõi trục nhãn cầu cũng có giá trị trong đánh giá tiến triển.
Bước 1: Khai thác triệu chứng và tiền sử
Bác sĩ hỏi về độ cận hiện tại, tốc độ tăng độ, tiền sử gia đình cận nặng, từng có chấn thương mắt, từng phẫu thuật khúc xạ hay chưa, có ruồi bay hoặc chớp sáng không. Với trẻ em, cần hỏi thêm thời gian học gần, dùng thiết bị điện tử, hoạt động ngoài trời, thói quen đọc viết và lịch tái khám trước đó.
Bước 2: Đo thị lực và khúc xạ
Đo khúc xạ giúp xác định độ cận, loạn thị, chênh lệch giữa hai mắt và mức thị lực đạt được sau chỉnh kính. Ở trẻ em, một số trường hợp cần đo sau liệt điều tiết để đánh giá chính xác hơn. Kết quả này là nền tảng để kê kính phù hợp, nhưng chưa đủ để kết luận võng mạc an toàn.
Bước 3: Khám phần trước và đo nhãn áp
Bác sĩ kiểm tra mi mắt, kết mạc, giác mạc, tiền phòng, thủy tinh thể và có thể đo nhãn áp. Người cận thị cao cũng có nguy cơ cao hơn với một số bệnh mắt khác như glôcôm hoặc đục thủy tinh thể sớm, nên việc đánh giá toàn diện giúp tránh bỏ sót bệnh đi kèm.
Bước 4: Soi đáy mắt sau giãn đồng tử khi cần
Soi đáy mắt giúp quan sát võng mạc trung tâm, hoàng điểm, gai thị và võng mạc ngoại vi. Với người cận nặng, bước này rất quan trọng vì nhiều tổn thương ngoại vi không thể phát hiện nếu chỉ nhìn phần trước mắt. Sau nhỏ giãn đồng tử, người bệnh có thể chói và nhìn gần mờ tạm thời, nên cần được hướng dẫn an toàn khi di chuyển.
Bước 5: Chỉ định hình ảnh học khi phù hợp
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể cần chụp đáy mắt, chụp cắt lớp võng mạc hoặc các xét nghiệm khác để đánh giá hoàng điểm, gai thị, lớp võng mạc và theo dõi diễn tiến. Chỉ định phụ thuộc vào dấu hiệu khám, không phải ai cận cao cũng cần làm tất cả xét nghiệm trong cùng một lần.
Đặt lịch khám
Nếu bạn cận thị cao, có ruồi bay, chớp sáng hoặc lâu chưa soi đáy mắt, nên đặt lịch khám để được đánh giá võng mạc và tư vấn theo tình trạng cụ thể.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám.
Những yếu tố làm tăng nguy cơ biến chứng võng mạc
Không phải người cận thị cao nào cũng có cùng mức nguy cơ. Bác sĩ cần xem xét nhiều yếu tố để đưa ra lịch theo dõi phù hợp. Độ cận càng cao và trục nhãn cầu càng dài, nguy cơ tổn thương võng mạc thường càng đáng lưu ý. Tuy nhiên, tốc độ tăng cận, tiền sử gia đình, hình thái võng mạc ngoại vi và triệu chứng hiện tại cũng quan trọng không kém.
Tiền sử bong võng mạc ở một mắt làm mắt còn lại cần được theo dõi kỹ hơn. Người từng có rách võng mạc, từng điều trị laser võng mạc, từng phẫu thuật nội nhãn hoặc chấn thương mắt cũng cần thông báo cho bác sĩ trong mọi lần khám. Ở phụ nữ mang thai cận cao, đa số trường hợp không tự động cần mổ lấy thai chỉ vì cận nặng, nhưng nếu có bệnh võng mạc đặc biệt, cần được bác sĩ sản khoa và bác sĩ mắt phối hợp đánh giá.
Tuổi cũng ảnh hưởng đến nguy cơ. Khi lớn tuổi, dịch kính trong mắt có thể hóa lỏng và bong khỏi võng mạc. Quá trình bong dịch kính sau thường là sinh lý, nhưng ở mắt cận cao, sự co kéo lên vùng võng mạc yếu có thể gây rách. Vì vậy, người trung niên hoặc lớn tuổi cận nặng khi thấy ruồi bay và chớp sáng mới xuất hiện không nên xem nhẹ.
Hoạt động sinh hoạt cũng cần cân nhắc. Người cận cao không nhất thiết phải kiêng mọi vận động, nhưng nên thận trọng với môn có nguy cơ va chạm mạnh vào đầu và mắt. Nếu tham gia thể thao đối kháng, bóng tốc độ cao hoặc hoạt động dễ chấn thương, nên dùng bảo hộ mắt phù hợp và khám khi có triệu chứng sau va đập.
Trẻ em cận thị cao: cần theo dõi cả độ cận và trục nhãn cầu
Ở trẻ em, cận thị cao là vấn đề cần quan tâm sớm vì mắt vẫn đang phát triển. Nếu cận tăng nhanh qua từng năm, trục nhãn cầu có thể tiếp tục dài ra, làm tăng nguy cơ bệnh võng mạc về sau. Mục tiêu chăm sóc trẻ cận thị không chỉ là giúp trẻ nhìn rõ trên lớp, mà còn là theo dõi tiến triển và cân nhắc biện pháp kiểm soát cận thị phù hợp.
Các phương pháp như kính gọng kiểm soát cận thị, kính áp tròng Ortho-K hoặc atropine nồng độ thấp có thể được bác sĩ cân nhắc trong một số trường hợp, nhưng cần cá thể hóa. Không có phương pháp nào phù hợp cho mọi trẻ, và cũng không nên hiểu là có thể cam kết ngừng tăng độ tuyệt đối. Bác sĩ cần đánh giá tuổi, độ cận, loạn thị, giác mạc, bề mặt nhãn cầu, trục nhãn cầu, khả năng hợp tác, vệ sinh khi dùng kính áp tròng, thói quen học tập và lịch tái khám.
Ortho-K là kính áp tròng cứng đeo ban đêm nhằm định hình tạm thời bề mặt giác mạc, giúp trẻ nhìn rõ hơn ban ngày mà không cần đeo kính gọng trong nhiều trường hợp. Tuy nhiên, Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn. Nếu ngưng đeo, giác mạc có xu hướng trở lại hình dạng ban đầu và độ cận có thể biểu hiện lại. Kính áp tròng cũng đòi hỏi vệ sinh nghiêm ngặt để giảm nguy cơ viêm nhiễm giác mạc. Vì vậy, trẻ dùng Ortho-K cần được khám, hướng dẫn và tái khám đúng hẹn.
Bên cạnh phương pháp chuyên môn, thói quen sinh hoạt vẫn rất quan trọng. Trẻ nên có thời gian hoạt động ngoài trời hợp lý, giảm thời gian nhìn gần liên tục, giữ khoảng cách đọc viết phù hợp, đủ ánh sáng khi học và nghỉ mắt định kỳ. Cha mẹ không nên tự mua thuốc nhỏ mắt kiểm soát cận, tự đổi kính hoặc dùng lại kính của trẻ khác. Mọi quyết định nên dựa trên khám mắt đầy đủ.
Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc mắt cận thị cao
Chỉ đo kính, không khám đáy mắt
Đây là sai lầm phổ biến. Đo kính giúp nhìn rõ, nhưng không đánh giá được đầy đủ võng mạc ngoại vi. Người cận cao nên hỏi bác sĩ về nhu cầu soi đáy mắt, đặc biệt khi lâu chưa khám hoặc có triệu chứng ruồi bay, chớp sáng.
Tự giảm độ kính để mắt “đỡ phụ thuộc”
Đeo kính thấp hơn nhu cầu không làm cận khỏi đi và có thể gây nhìn mờ, nheo mắt, mỏi mắt hoặc ảnh hưởng học tập, lái xe, làm việc. Kính cần được kê dựa trên thị lực, khúc xạ và nhu cầu sinh hoạt, không nên tự ý giảm độ.
Nghĩ mổ cận là hết mọi nguy cơ
Phẫu thuật khúc xạ có thể giảm phụ thuộc kính ở người phù hợp, nhưng không làm nhãn cầu ngắn lại. Nếu từng cận thị cao, nguy cơ bệnh võng mạc liên quan cấu trúc mắt vẫn cần được theo dõi sau phẫu thuật.
Bỏ qua chớp sáng và ruồi bay mới
Ruồi bay lâu năm, ổn định có thể lành tính, nhưng ruồi bay mới xuất hiện, tăng nhanh hoặc kèm chớp sáng cần được khám. Đây có thể là dấu hiệu dịch kính co kéo võng mạc hoặc rách võng mạc.
Tự dùng thuốc nhỏ mắt khi nhìn mờ
Nhìn mờ ở người cận cao có nhiều nguyên nhân: sai kính, khô mắt, đục thể thủy tinh, bệnh hoàng điểm, glôcôm hoặc tổn thương võng mạc. Tự nhỏ thuốc kéo dài có thể làm chậm chẩn đoán, đặc biệt nếu có steroid hoặc thuốc không rõ thành phần.
Không tái khám sau khi được dặn theo dõi
Một số tổn thương võng mạc cần theo dõi sự thay đổi theo thời gian. Nếu bỏ tái khám, bác sĩ khó biết tổn thương ổn định hay tiến triển. Người bệnh nên giữ hồ sơ khám, hình ảnh đáy mắt và toa kính để so sánh ở những lần sau.
Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ mắt
Với cận thị cao, mục tiêu quan trọng là quản lý nguy cơ một cách bình tĩnh và có kế hoạch. Người bệnh không cần quá lo lắng đến mức né tránh mọi hoạt động, nhưng cũng không nên xem cận nặng chỉ là chuyện thẩm mỹ hoặc kính dày. Hãy coi việc khám mắt định kỳ như một phần chăm sóc sức khỏe lâu dài, tương tự kiểm tra huyết áp hoặc đường huyết ở người có nguy cơ.
Thứ nhất, hãy biết rõ độ cận, độ loạn và thị lực tối đa sau chỉnh kính của mình. Nếu thị lực không đạt tốt dù đã chỉnh kính tối ưu, bác sĩ cần tìm nguyên nhân. Ở người cận cao, nhìn mờ có thể do bệnh võng mạc, nhược thị, đục thủy tinh thể, bệnh giác mạc, khô mắt hoặc vấn đề thần kinh thị giác. Không nên mặc định mọi nhìn mờ đều do tăng độ.
Thứ hai, nên lưu lại kết quả khám đáy mắt. Nếu có chụp đáy mắt hoặc chụp cắt lớp võng mạc, hình ảnh theo thời gian giúp so sánh khách quan. Điều này đặc biệt hữu ích trong theo dõi vùng hoàng điểm, gai thị nghi glôcôm hoặc các vùng thoái hóa ngoại vi. Khi chuyển nơi khám, bạn nên mang theo hồ sơ cũ để bác sĩ có thêm thông tin.
Thứ ba, bảo vệ mắt khỏi chấn thương. Người cận cao nên cân nhắc kính bảo hộ khi chơi thể thao, làm việc cơ khí, làm vườn, tiếp xúc hóa chất hoặc môi trường có nguy cơ dị vật. Chấn thương có thể làm nặng thêm các vấn đề sẵn có ở võng mạc. Nếu bị va đập vào mắt hoặc đầu và sau đó có ruồi bay, chớp sáng, nhìn mờ, cần đi khám.
Thứ tư, duy trì thói quen thị giác hợp lý. Với người làm việc máy tính nhiều, nên nghỉ mắt định kỳ, chớp mắt đủ, điều chỉnh ánh sáng và khoảng cách màn hình. Những điều này không thể xóa bỏ nguy cơ võng mạc do cận cao, nhưng giúp giảm mỏi mắt, khô mắt và hạn chế nhầm lẫn giữa khó chịu bề mặt mắt với triệu chứng bệnh sâu hơn.
Thứ năm, nếu là cha mẹ của trẻ cận nặng, hãy theo dõi lâu dài thay vì chỉ chờ “lớn sẽ ổn”. Cận thị ở trẻ có thể tiến triển nhanh trong giai đoạn học đường. Khám định kỳ, đo khúc xạ đúng cách, cân nhắc đo sinh trắc học nhãn cầu và tư vấn kiểm soát cận thị có thể giúp gia đình có kế hoạch phù hợp. Kết quả mỗi trẻ khác nhau, nên cần kiên nhẫn và tái khám đúng hẹn.
Người cận thị cao nên khám định kỳ bao lâu một lần?
Không có một mốc thời gian duy nhất phù hợp cho tất cả. Với người cận cao nhưng đáy mắt ổn định, không triệu chứng và không có yếu tố nguy cơ đặc biệt, bác sĩ có thể hẹn khám định kỳ theo khoảng thời gian phù hợp. Nếu có thoái hóa võng mạc ngoại vi, tiền sử rách võng mạc, bong võng mạc ở mắt còn lại, triệu chứng mới hoặc bệnh hoàng điểm, lịch tái khám có thể gần hơn.
Trẻ em và thanh thiếu niên đang tăng cận thường cần theo dõi sát hơn người trưởng thành đã ổn định. Việc tái khám giúp kiểm tra độ kính, thị lực, trục nhãn cầu, sự phù hợp của phương pháp kiểm soát cận thị và phát hiện tác dụng không mong muốn nếu có. Với trẻ dùng Ortho-K, lịch tái khám càng quan trọng vì cần kiểm tra giác mạc, độ vừa kính, bề mặt nhãn cầu và tuân thủ vệ sinh.
Người lớn tuổi cận cao nên chú ý thêm các bệnh mắt khác như đục thủy tinh thể, glôcôm, thoái hóa hoàng điểm hoặc bệnh võng mạc do đái tháo đường nếu có bệnh toàn thân. Khi nhiều yếu tố nguy cơ cùng tồn tại, việc đánh giá tổng thể sẽ giúp ưu tiên vấn đề cần xử trí trước.
Khi nào nên đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh?
Bạn nên cân nhắc khám nếu đang cận thị cao, lâu chưa soi đáy mắt, độ cận tăng nhanh, có ruồi bay hoặc chớp sáng, từng chấn thương mắt, từng phẫu thuật khúc xạ khi trước đó cận nặng, hoặc có người thân từng bong võng mạc. Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt, đo khúc xạ, tư vấn kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và các lựa chọn kính phù hợp theo nhu cầu.
Phòng khám định vị theo hướng khám mắt và khúc xạ thận trọng, chú trọng giải thích rõ tình trạng cho người bệnh. Một số hệ thống và tiêu chuẩn như ZEISS Vision Expert, thiết bị Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ trong quy trình đo khám và cắt kính, nhưng điều quan trọng nhất vẫn là đánh giá lâm sàng phù hợp từng người. Không có thiết bị nào thay thế hoàn toàn việc thăm khám, hỏi bệnh và tư vấn cá thể hóa của bác sĩ mắt.
Nếu bạn ở Bến Tre và đang tìm thông tin về bệnh mắt, khám mắt Bến Tre hoặc cần gặp bác sĩ mắt để đánh giá cận thị cao và nguy cơ bệnh võng mạc, hãy đặt lịch trước để được hướng dẫn thời điểm khám phù hợp. Khi đi khám, nên mang theo kính đang dùng, toa kính cũ, hồ sơ phẫu thuật mắt nếu có và ghi lại triệu chứng đã xuất hiện từ khi nào.
Đặt lịch khám
Cận thị cao cần được theo dõi đúng cách, đặc biệt khi có dấu hiệu nghi ngờ bệnh võng mạc. Bạn có thể liên hệ phòng khám để được tư vấn lịch khám phù hợp.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám.
Câu hỏi thường gặp
Cận thị bao nhiêu độ được xem là cận thị cao?
Cận thị cao thường được hiểu là từ khoảng -6.00 diop trở lên. Tuy nhiên, bác sĩ còn xem xét chiều dài trục nhãn cầu, thị lực sau chỉnh kính, tình trạng võng mạc và các yếu tố nguy cơ khác. Vì vậy, người có độ cận cao nên khám mắt đầy đủ thay vì chỉ dựa vào con số trên toa kính.
Cận thị cao có chắc chắn bị bong võng mạc không?
Không. Cận thị cao làm tăng nguy cơ bong võng mạc và một số bệnh võng mạc, nhưng không có nghĩa mọi người cận nặng đều sẽ mắc. Điều quan trọng là theo dõi định kỳ, soi đáy mắt khi cần và khám sớm nếu có ruồi bay tăng nhanh, chớp sáng, màn che hoặc nhìn mờ đột ngột.
Đã mổ cận rồi có cần khám võng mạc nữa không?
Có, đặc biệt nếu trước đây bạn từng cận thị cao. Phẫu thuật khúc xạ giúp giảm độ kính bằng cách thay đổi giác mạc, nhưng không làm trục nhãn cầu ngắn lại. Nguy cơ võng mạc liên quan đến mắt cận nặng vẫn cần được theo dõi theo hướng dẫn của bác sĩ.
Trẻ cận thị cao có nên dùng Ortho-K hoặc atropine không?
Có thể cân nhắc trong một số trường hợp, nhưng phải cá thể hóa theo tuổi, độ cận, loạn thị, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và khả năng tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và atropine không nên tự dùng nếu chưa được bác sĩ mắt đánh giá.
Người cận thị cao nên làm gì khi thấy ruồi bay?
Nếu ruồi bay đã lâu năm và ổn định, bạn vẫn nên nhắc bác sĩ trong lần khám định kỳ. Nếu ruồi bay mới xuất hiện, tăng nhanh, kèm chớp sáng, màn che, nhìn mờ hoặc sau chấn thương, nên khám mắt sớm để loại trừ rách võng mạc hoặc bong võng mạc.


