Nhiều người khi nhận kính mới thường chỉ hỏi: “Độ kính có đúng không?”. Thực tế, một chiếc kính đeo thoải mái
không chỉ phụ thuộc vào số độ cận, viễn, loạn hay độ thêm khi nhìn gần. Kính còn cần được đặt đúng tâm quang học,
đúng khoảng cách đồng tử, đúng chiều cao lắp tròng, đúng độ nghiêng gọng và đúng khoảng cách từ mắt đến tròng kính.

Vì vậy, tình trạng sai tâm kính gây mỏi mắt là có thật. Có người cảm giác kính mới “rõ nhưng khó chịu”.
Có người nhìn chữ vẫn thấy được nhưng đọc lâu rất mệt. Có người bước xuống cầu thang thấy mặt đất chênh, đi ngoài đường
bị choáng nhẹ, hoặc quay đầu nhanh thì chóng mặt. Những triệu chứng này không nên xem nhẹ, nhất là ở người có độ cao,
loạn thị, lệch độ hai mắt, trẻ em, người phải làm việc màn hình nhiều hoặc người đang dùng kính đa tròng.

Tại Bến Tre, nhiều khách đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh trong tình huống đã cắt kính ở nơi khác nhưng
vẫn mỏi mắt kéo dài. Khi kiểm tra lại, có trường hợp độ kính chưa tối ưu; có trường hợp gọng bị chỉnh lệch; có trường hợp
tâm kính, khoảng cách đồng tử hoặc chiều cao lắp tròng chưa phù hợp. Muốn xử lý đúng, cần phân biệt rõ: khó chịu do
chưa quen kính mới, do sai độ, do sai tâm kính, do gọng không phù hợp hay do bệnh lý mắt đi kèm.

Mỗi tròng kính thuốc đều có một vùng quang học quan trọng, thường được hiểu đơn giản là “tâm kính” hoặc “tâm quang học”.
Khi mắt nhìn qua đúng vùng này, tia sáng đi qua tròng kính theo cách ổn định nhất, giúp hình ảnh rõ và ít gây khó chịu.
Khi tâm kính bị đặt lệch so với vị trí đồng tử hoặc so với hướng nhìn thực tế của người đeo, mắt phải làm việc nhiều hơn
để thích nghi. Đây là cơ chế thường gặp khiến sai tâm kính gây mỏi mắt.

Nói dễ hiểu: nếu độ kính là “toa thuốc”, thì tâm kính và cách lắp kính là “cách đưa thuốc vào đúng vị trí”. Toa thuốc đúng
nhưng đưa sai vị trí vẫn có thể làm hiệu quả giảm đi. Kính đúng độ nhưng sai tâm có thể khiến người đeo thấy hình ảnh không
tự nhiên, méo nhẹ, bị kéo về một phía hoặc không ổn định khi di chuyển.

Sai tâm kính không phải lúc nào cũng nhìn thấy bằng mắt thường. Một chiếc kính có vẻ đẹp, gọng cân đối, tròng lắp gọn gàng
vẫn có thể chưa đúng về thông số quang học. Muốn xác định chính xác, cần kiểm tra bằng máy đo kính, kiểm tra thông số PD,
chiều cao tâm, vị trí tròng trên gọng và đối chiếu với đơn kính ban đầu.

Không phải cứ mỏi mắt sau khi đeo kính mới là chắc chắn sai tâm. Tuy nhiên, nếu bạn có nhiều dấu hiệu dưới đây, nên mang kính đến
cơ sở chuyên khoa để kiểm tra lại:

• Đeo kính mới thấy rõ nhưng nhanh mỏi mắt, nhất là khi đọc sách hoặc nhìn màn hình.
• Nhức đầu vùng trán, thái dương, hốc mắt sau vài giờ đeo kính.
• Chóng mặt, choáng nhẹ, cảm giác mặt đất nghiêng hoặc không gian bị méo.
• Nhìn chữ bị trôi, khó tập trung, phải nheo mắt hoặc xoay đầu để nhìn rõ.
• Đeo kính cũ tuy không rõ bằng nhưng lại dễ chịu hơn kính mới.
• Một bên mắt thấy rõ hơn bên còn lại, cảm giác hai mắt “không cùng làm việc”.
• Khó chịu rõ khi đi cầu thang, lái xe, nhìn bảng hiệu hoặc chuyển hướng nhìn nhanh.
• Với kính đa tròng: khó tìm vùng nhìn gần, phải ngửa đầu hoặc cúi đầu quá mức.
• Với trẻ em: trẻ hay tháo kính, than nhức đầu, dụi mắt, nghiêng đầu khi nhìn hoặc không chịu đeo kính mới.

Một dấu hiệu rất đáng chú ý là cảm giác “rõ nhưng không thoải mái”. Nếu kính sai độ nhiều, người đeo thường than mờ. Nhưng khi
tâm kính lệch, hình ảnh có thể vẫn khá rõ ở một số tư thế, nhưng não và mắt phải bù trừ liên tục. Vì vậy, người đeo dễ nói:
“Kính không hẳn là mờ, nhưng đeo rất khó chịu”.

Có. Sai tâm kính có thể gây chóng mặt, nhất là khi người đeo di chuyển, đi cầu thang, lái xe, nhìn xuống nền nhà hoặc quay đầu nhanh.
Cảm giác này thường xuất hiện vì hình ảnh qua kính không còn ổn định như mắt mong đợi. Não nhận tín hiệu thị giác khác với cảm giác
thăng bằng của cơ thể, từ đó tạo cảm giác choáng, lâng lâng hoặc khó định hướng không gian.

Tuy nhiên, chóng mặt không phải lúc nào cũng do kính. Chóng mặt còn có thể liên quan đến rối loạn tiền đình, huyết áp, thiếu ngủ,
căng thẳng, bệnh lý thần kinh, thuốc đang dùng hoặc bệnh lý toàn thân. Vì vậy, nếu chóng mặt dữ dội, kèm buồn nôn nhiều, yếu liệt,
nói khó, đau đầu bất thường, nhìn đôi mới xuất hiện hoặc mất thăng bằng rõ, cần đi khám y khoa ngay thay vì chỉ nghĩ đến kính.

Nếu chóng mặt chỉ xuất hiện sau khi đổi kính mới, giảm khi tháo kính, tăng khi đi lại hoặc nhìn qua vùng rìa tròng kính,
khả năng liên quan đến kính sẽ cao hơn. Khi đó cần kiểm tra lại độ kính, tâm kính, khoảng cách đồng tử, chiều cao lắp tròng,
độ cong gọng và độ nghiêng gọng.

Đây là điểm rất dễ nhầm. Người đeo thường gom tất cả khó chịu sau khi làm kính mới vào một câu: “Kính bị sai”.
Nhưng “sai” có nhiều loại: sai độ cầu, sai độ loạn, sai trục loạn, sai độ thêm nhìn gần, sai tâm kính, sai chiều cao,
sai thiết kế tròng, gọng chỉnh chưa đúng hoặc bệnh lý mắt chưa được phát hiện.

Khi cắt kính sai độ, người đeo thường than nhìn mờ, nhìn không nét, nhìn xa hoặc gần không đạt như mong muốn. Khi sai trục loạn,
chữ có thể bị bóng, méo, kéo dài hoặc khó chịu khi nhìn đường thẳng. Khi sai tâm kính, người đeo có thể vẫn nhìn rõ ở một số
tình huống nhưng nhanh mỏi, chóng mặt, nhức đầu hoặc thấy hình ảnh thiếu tự nhiên.

Vì vậy, khi đánh giá một trường hợp nghi sai tâm kính gây mỏi mắt, không nên chỉ đo lại thị lực. Cần kiểm tra
toàn bộ quy trình:

• Đơn kính ban đầu có phù hợp không?
• Độ tròng thực tế có đúng với đơn kính không?
• Trục loạn có đúng không?
• PD và tâm kính có khớp không?
• Chiều cao lắp tròng có phù hợp với gọng và tư thế đeo không?
• Gọng có bị lệch, trượt, nghiêng hoặc ép mặt không?
• Người đeo có bệnh lý mắt, khô mắt, rối loạn điều tiết hoặc bất thường phối hợp hai mắt không?

Nếu chỉ cắt lại tròng mà không tìm đúng nguyên nhân, người đeo có thể tiếp tục khó chịu dù đã thay kính mới. Đây là lý do tại sao
một quy trình đo khúc xạ
kỹ và kiểm tra kính sau lắp rất quan trọng.

Trẻ em không phải lúc nào cũng nói rõ “con mỏi mắt” hay “con chóng mặt”. Nhiều trẻ chỉ biểu hiện bằng hành vi:
không thích đeo kính, hay tháo kính khi học, cúi sát vở, nghiêng đầu, dụi mắt, giảm tập trung hoặc than nhức đầu mơ hồ.
Nếu phụ huynh nghĩ trẻ “không chịu hợp tác” mà không kiểm tra lại kính, vấn đề có thể kéo dài.

Với trẻ cận thị, một chiếc kính đúng không chỉ giúp trẻ nhìn bảng rõ hơn. Kính còn ảnh hưởng đến tư thế học tập,
khả năng tập trung và theo dõi tiến triển cận thị. Nếu trẻ đeo kính khó chịu, trẻ có thể bỏ kính hoặc đeo không đều.
Khi đó, việc theo dõi độ cận và triển khai các phương pháp như
kiểm soát cận thị
cũng bị ảnh hưởng.

Đặc biệt, những trẻ đang dùng tròng kiểm soát cận thị, kính Ortho-K hoặc đang theo dõi trục nhãn cầu cần được đánh giá kỹ hơn.
Nếu trẻ phù hợp, phụ huynh có thể tìm hiểu thêm về
Ortho-K
như một lựa chọn kiểm soát cận thị ban đêm. Tuy nhiên, việc chọn phương pháp nào cần dựa trên khám mắt, độ cận,
giác mạc, thói quen sinh hoạt và khả năng tuân thủ của trẻ.

Sai tâm kính chủ yếu gây khó chịu thị giác, mỏi mắt, nhức đầu, chóng mặt hoặc giảm chất lượng nhìn. Không nên nói đơn giản rằng
sai tâm kính chắc chắn làm tăng độ cận. Tuy nhiên, ở trẻ em, một chiếc kính không thoải mái có thể làm trẻ đeo kính không đều,
học tập sai tư thế, cúi sát vở hoặc nheo mắt kéo dài. Những yếu tố này có thể làm việc theo dõi cận thị trở nên khó khăn hơn.

Nếu trẻ tăng độ nhanh, cần đánh giá nhiều yếu tố: tuổi khởi phát cận thị, tiền sử gia đình, thời gian nhìn gần, thời gian hoạt động ngoài trời,
độ cận hiện tại, tốc độ tăng độ, chiều dài trục nhãn cầu và phương pháp đang dùng. Khi đó, việc chỉ đổi kính thường có thể chưa đủ.
Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở có quy trình
kiểm soát cận thị
để được tư vấn phù hợp.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh ở Bến Tre, trẻ cận thị không chỉ được đo độ kính mà còn được tư vấn theo dõi tiến triển,
đánh giá nguy cơ tăng độ và lựa chọn giải pháp phù hợp như kính gọng kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc các phương án khác khi có chỉ định.

Sau khi đổi kính mới, một số người cần vài ngày để thích nghi, nhất là khi độ thay đổi nhiều, lần đầu đeo loạn thị,
chuyển sang kính đa tròng hoặc thay đổi kiểu gọng lớn hơn trước. Tuy nhiên, không phải triệu chứng nào cũng nên chờ.

Bạn nên kiểm tra lại kính nếu có một trong các tình huống sau:

• Mỏi mắt, nhức đầu hoặc chóng mặt kéo dài sau vài ngày đeo kính mới.
• Đeo kính mới thấy khó chịu hơn kính cũ dù thị lực có vẻ rõ hơn.
• Nhìn méo, nhìn nghiêng, thấy mặt đất không bằng phẳng.
• Phải nghiêng đầu, ngửa đầu hoặc cúi đầu mới thấy rõ.
• Đọc sách nhanh mệt, chữ bị trôi hoặc khó giữ dòng.
• Trẻ em không chịu đeo kính mới, than đau đầu hoặc học giảm tập trung.
• Kính bị rơi, va đập, cong gọng hoặc trượt xuống mũi thường xuyên.
• Kính đa tròng gây khó đi lại, khó nhìn gần hoặc khó nhìn máy tính.

Nếu nghi ngờ sai tâm kính gây mỏi mắt, bạn nên mang theo cả kính cũ, kính mới và đơn kính nếu có.
Việc so sánh trực tiếp giúp bác sĩ hoặc kỹ thuật viên xác định vấn đề nhanh hơn: do độ thay đổi, do thông số lắp kính,
do gọng hay do mắt chưa thích nghi.

Kính đa tròng có thiết kế phức tạp hơn kính đơn tròng. Người đeo sử dụng vùng trên để nhìn xa, vùng giữa để nhìn trung gian
và vùng dưới để nhìn gần. Nếu vị trí lắp tròng không khớp với tư thế đeo thật, vùng nhìn có thể bị đặt quá cao, quá thấp,
lệch trong hoặc lệch ngoài. Khi đó, người đeo phải “tìm vùng rõ” bằng cách xoay đầu hoặc thay đổi tư thế liên tục.

Vì vậy, ở người dùng kính đa tròng, câu chuyện không chỉ là “đúng độ”. Cần đo chính xác PD, chiều cao fitting, khoảng cách tròng đến mắt,
độ nghiêng mặt kính, độ cong gọng và thói quen sử dụng. Người mới đeo đa tròng cần được hướng dẫn cách nhìn, cách đi cầu thang,
cách đọc sách và cách làm việc với màn hình.

Nếu kính đa tròng gây chóng mặt kéo dài, nhìn gần khó, vùng trung gian hẹp bất thường hoặc phải ngửa đầu nhiều khi đọc,
nên kiểm tra lại sớm. Không nên cố chịu trong nhiều tuần nếu triệu chứng làm ảnh hưởng sinh hoạt.

Dù sai tâm kính gây mỏi mắt là vấn đề thường gặp, không phải mọi trường hợp mỏi mắt đều do tâm kính.
Nếu chỉ tập trung vào kính mà bỏ qua mắt, có thể bỏ sót các nguyên nhân khác.

Một số nguyên nhân khác gây mỏi mắt gồm:

• Khô mắt, viêm bờ mi, dị ứng mắt.
• Đeo kính sai độ hoặc sai trục loạn.
• Co quắp điều tiết, đặc biệt ở trẻ em và người nhìn gần nhiều.
• Rối loạn điều tiết – hội tụ.
• Lão thị bắt đầu sau tuổi 40 nhưng chưa được chỉnh kính nhìn gần phù hợp.
• Bệnh lý giác mạc, thủy tinh thể, võng mạc hoặc thần kinh thị giác.
• Thói quen dùng màn hình kéo dài, thiếu ngủ, ánh sáng làm việc không phù hợp.

Vì vậy, khi mỏi mắt kéo dài, tốt nhất nên khám mắt đầy đủ thay vì chỉ thay tròng theo cảm giác. Một quy trình khám có bác sĩ chuyên khoa
giúp phân biệt vấn đề quang học của kính với bệnh lý mắt cần điều trị.

Nếu bạn ở Bến Tre và nghi ngờ sai tâm kính gây mỏi mắt, bạn có thể thực hiện theo các bước sau:

1. Không vội bỏ kính hoặc tự đặt kính mới nếu chưa biết nguyên nhân.
2. Ghi lại triệu chứng: mỏi khi nhìn xa hay gần, chóng mặt khi đi lại hay khi đọc, xuất hiện sau bao lâu.
3. Mang theo kính cũ, kính mới, đơn kính cũ nếu có.
4. Đến cơ sở có đo khúc xạ, kiểm tra độ tròng và chỉnh gọng trực tiếp trên gương mặt.
5. Nếu là trẻ em, nên cho trẻ khám mắt thay vì chỉ đo máy nhanh.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, quy trình cắt kính được định hướng theo hướng
“đo đúng – chọn đúng – lắp đúng – kiểm tra lại”. Người đeo được đánh giá nhu cầu thị giác thực tế, đo khúc xạ, tư vấn gọng – tròng
phù hợp và kiểm tra kính sau khi hoàn thiện.

Với trẻ cận thị, phòng khám không chỉ dừng ở việc cắt kính nhìn rõ. Nếu trẻ có nguy cơ tăng độ nhanh, phụ huynh sẽ được tư vấn thêm về
kiểm soát cận thị,
theo dõi tiến triển và các lựa chọn phù hợp như
Ortho-K
khi có chỉ định.

Bạn có thể đọc thêm các nguồn tham khảo quốc tế về khoảng cách đồng tử, tâm kính và hiệu ứng lăng kính:

• 
  Cleveland Clinic: Pupillary Distance
  
• 
  American Academy of Ophthalmology: Prism Correction in Eyeglasses