Tóm tắt nhanh cho người vừa mổ cườm khô

Khô mắt sau mổ đục thủy tinh thể là gì?

Khô mắt là tình trạng phim nước mắt không đủ ổn định để bảo vệ và làm trơn bề mặt nhãn cầu. Phim nước mắt không chỉ là nước. Nó gồm nhiều thành phần, trong đó có lớp lipid giúp hạn chế bay hơi, lớp nước giúp làm ẩm và lớp nhầy giúp nước mắt bám đều lên giác mạc. Khi một hoặc nhiều thành phần này mất cân bằng, người bệnh có thể thấy khô, rát, xốn, cay, nóng mắt hoặc nhìn không ổn định.

Sau mổ đục thủy tinh thể, còn gọi là mổ cườm khô, mắt vừa trải qua một phẫu thuật vi phẫu. Dù phaco hiện nay thường có đường mổ nhỏ, ít xâm lấn hơn nhiều so với các phương pháp cũ, bề mặt giác mạc và kết mạc vẫn có thể bị ảnh hưởng tạm thời. Ngoài ra, quá trình nhỏ thuốc sát trùng, dùng thuốc sau mổ, ánh sáng kính hiển vi, thao tác mở mi trong lúc mổ và thay đổi cảm giác thần kinh giác mạc đều có thể làm phim nước mắt chưa ổn định.

Cần phân biệt khô mắt sau mổ với kết quả phẫu thuật đục thủy tinh thể. Phẫu thuật nhằm lấy thủy tinh thể bị đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo phù hợp. Sau mổ, thị lực còn phụ thuộc vào giác mạc, võng mạc, thần kinh thị, độ loạn thị, tình trạng khô mắt, viêm bờ mi, bệnh nền toàn thân và quá trình lành thương. Vì vậy, một người có thể mổ thuận lợi nhưng vẫn than phiền nhìn lúc rõ lúc mờ do bề mặt mắt khô hoặc nước mắt bốc hơi nhanh.

Ở Bến Tre, nhiều người quen gọi đục thủy tinh thể là cườm khô. Cụm từ mổ cườm khô không có nghĩa là mổ sẽ làm mắt khô vĩnh viễn, cũng không đồng nghĩa mọi cảm giác khô sau mổ đều nguy hiểm. Tuy nhiên, vì mắt sau mổ cần được theo dõi cẩn thận, người bệnh không nên xem nhẹ các triệu chứng mới xuất hiện hoặc ngày càng tăng.

Vì sao mắt dễ khô sau phẫu thuật phaco?

Phẫu thuật phaco là phương pháp dùng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn nhân thủy tinh thể bị đục, hút ra ngoài và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Đây là kỹ thuật phổ biến trong điều trị đục thủy tinh thể. Dù đường mổ thường nhỏ, phẫu thuật vẫn có thể tạo ra một số thay đổi tạm thời trên bề mặt nhãn cầu.

Các yếu tố trên thường không tồn tại riêng lẻ. Một người có thể vừa có rối loạn tuyến Meibomius từ trước, vừa phải dùng thuốc sau mổ, vừa đọc điện thoại nhiều trong thời gian nghỉ dưỡng nên tần suất chớp mắt giảm. Vì vậy, đánh giá khô mắt sau mổ cần nhìn tổng thể, không chỉ dựa trên một triệu chứng đơn lẻ.

Theo thông tin giáo dục sức khỏe của American Academy of Ophthalmology, khô mắt có thể gây cộm, rát, đỏ, chảy nước mắt và nhìn mờ dao động. Người bệnh có thể tham khảo thêm tại AAO về bệnh khô mắt, nhưng việc điều trị cụ thể vẫn cần dựa trên khám trực tiếp và tình trạng sau mổ của từng mắt.

Biểu hiện khô mắt sau mổ đục thủy tinh thể thường gặp

Biểu hiện khô mắt sau mổ không phải lúc nào cũng là cảm giác thiếu nước. Nhiều người nói mắt ướt liên tục, chảy nước mắt sống nhưng vẫn được chẩn đoán có khô mắt. Lý do là khi bề mặt mắt bị kích thích, tuyến lệ có thể tiết nước mắt phản xạ. Nước mắt này thường nhiều nước nhưng ít ổn định, không bám đều trên giác mạc nên vẫn không giải quyết được cảm giác khô cộm.

Cộm xốn như có bụi trong mắt

Đây là than phiền rất phổ biến. Người bệnh mô tả như có hạt cát, lông mi hoặc bụi nhỏ trong mắt, nhất là khi chớp mắt. Cảm giác này có thể tăng khi ở phòng máy lạnh, đi gió, nhìn màn hình lâu hoặc sau khi ngủ dậy. Nếu cộm nhẹ, không đỏ tăng và thị lực vẫn ổn định, bác sĩ có thể hướng dẫn theo dõi và chăm sóc bề mặt mắt. Nếu cộm kèm đau nhói, chảy nước mắt nhiều, không mở mắt được hoặc nghi có dị vật, cần khám để loại trừ trầy xước giác mạc, lông quặm, dị vật hoặc vấn đề vết mổ.

Rát, nóng, cay mắt

Cảm giác rát hoặc nóng mắt thường liên quan đến bay hơi nước mắt nhanh, viêm bờ mi hoặc kích ứng thuốc nhỏ. Một số bệnh nhân thấy cay ngay sau khi nhỏ thuốc. Điều này có thể xảy ra với một số loại thuốc, nhưng không nên tự ý ngưng thuốc sau mổ nếu chưa hỏi bác sĩ. Nếu cay mắt dữ dội kéo dài, đỏ nhiều hoặc sưng mi, cần báo lại để được đánh giá khả năng kích ứng, dị ứng hoặc viêm nhiễm.

Nhìn mờ dao động, chớp mắt thì rõ hơn

Khi lớp nước mắt phủ trên giác mạc không đều, bề mặt quang học của mắt trở nên kém ổn định. Người bệnh có thể thấy chữ nhòe khi đọc, nhìn xa lúc rõ lúc mờ, chớp mắt vài lần lại rõ hơn. Đây là đặc điểm gợi ý khô mắt hoặc rối loạn phim nước mắt. Tuy nhiên, nhìn mờ sau mổ còn có nhiều nguyên nhân khác như phù giác mạc, viêm trong mắt, tăng nhãn áp, lệch kính nội nhãn hiếm gặp, bệnh võng mạc, đục bao sau về sau hoặc sai lệch khúc xạ còn tồn dư. Vì vậy, nếu mờ nhiều, mờ tăng hoặc mờ đột ngột, không nên chỉ tự nhỏ nước mắt nhân tạo.

Chảy nước mắt sống

Nhiều người ngạc nhiên khi mắt chảy nước lại được tư vấn về khô mắt. Khô mắt kiểu bay hơi có thể làm bề mặt giác mạc bị kích thích, từ đó gây chảy nước mắt phản xạ. Nước mắt chảy tràn ra ngoài nhưng không tạo được lớp phim đều và bền. Cũng cần lưu ý, chảy nước mắt sau mổ có thể liên quan đến tắc lệ đạo, viêm kết mạc, lông xiêu, kích ứng môi trường hoặc dị ứng. Nếu chảy nước mắt kèm ghèn nhiều, dính mi buổi sáng hoặc đỏ mắt, nên tái khám.

Sợ gió, sợ máy lạnh, khó dùng màn hình

Gió quạt, máy lạnh và màn hình điện tử làm nước mắt bay hơi nhanh hơn. Khi tập trung nhìn điện thoại, tivi hoặc máy tính, tần suất chớp mắt giảm rõ rệt. Người vừa mổ đục thủy tinh thể thường ở nhà nghỉ ngơi và có xu hướng xem điện thoại nhiều, điều này có thể làm khô mắt tăng. Nên giảm thời gian nhìn gần kéo dài, chủ động chớp mắt, nghỉ mắt theo từng khoảng ngắn và tránh để gió thổi trực tiếp vào mặt.

Khô mắt sau mổ có nguy hiểm không?

Câu trả lời phụ thuộc vào mức độ triệu chứng, thời điểm sau mổ, thị lực, tình trạng đỏ đau và kết quả khám. Khô mắt nhẹ đến vừa thường gây khó chịu nhưng có thể cải thiện khi bề mặt nhãn cầu ổn định, thuốc sau mổ được điều chỉnh đúng giai đoạn và các yếu tố đi kèm như viêm bờ mi được xử trí. Tuy vậy, không nên vì nghe nói khô mắt thường gặp mà bỏ qua các dấu hiệu cảnh báo.

Điều quan trọng là khô mắt có thể ảnh hưởng đến chất lượng thị giác sau mổ. Sau khi thủy tinh thể đục được thay bằng thủy tinh thể nhân tạo, nhiều người kỳ vọng nhìn rõ ngay. Nếu phim nước mắt không ổn định, ánh sáng đi qua giác mạc bị nhiễu, làm người bệnh thấy lóa, quầng sáng, nhòe chữ hoặc mỏi mắt. Đôi khi kết quả đo khúc xạ cũng dao động nếu mắt quá khô. Vì vậy, điều trị và kiểm soát khô mắt không chỉ để giảm khó chịu mà còn giúp đánh giá thị lực sau mổ chính xác hơn.

Với người có bệnh nền như đái tháo đường, viêm khớp dạng thấp, bệnh tuyến giáp, hội chứng Sjogren, dùng thuốc lợi tiểu hoặc thuốc chống dị ứng kéo dài, khô mắt có thể nặng hơn và cần theo dõi sát hơn. Người từng mổ khúc xạ, từng viêm giác mạc, có sẹo giác mạc hoặc có bệnh võng mạc cũng cần được đánh giá cá thể hóa. Không có một lịch chăm sóc chung phù hợp cho mọi trường hợp.

Khi nào có thể theo dõi, khi nào cần tái khám sớm?

Người bệnh sau mổ thường được hẹn tái khám theo lịch của cơ sở phẫu thuật. Lịch này rất quan trọng để bác sĩ kiểm tra vết mổ, giác mạc, phản ứng viêm, nhãn áp, vị trí thủy tinh thể nhân tạo và thị lực. Ngoài lịch hẹn, người bệnh cần biết những dấu hiệu nào nên đi khám sớm hơn.

Đau nhiều sau mổ không nên xem là khô mắt đơn thuần

Khô mắt thường gây xốn, rát, cay hoặc khó chịu. Đau nhức sâu, đau tăng dần, đau kèm đỏ nhiều hoặc đau làm người bệnh không ngủ được cần được kiểm tra. Sau mổ đục thủy tinh thể, bác sĩ cần loại trừ tăng nhãn áp, viêm trong mắt, tổn thương giác mạc, nhiễm trùng hoặc các vấn đề khác. Tự chịu đau và chờ vài ngày có thể làm chậm thời điểm xử trí.

Giảm thị lực đột ngột là dấu hiệu cần khám

Nhìn mờ dao động có thể do phim nước mắt, nhưng giảm thị lực rõ rệt, nhìn như có màn che, méo hình, thấy nhiều đốm đen mới hoặc chớp sáng mới xuất hiện cần khám sớm. Ở người có bệnh võng mạc, đái tháo đường hoặc cận thị nặng, bác sĩ có thể cần soi đáy mắt để đánh giá phần sau của mắt. Không nên tự kết luận mọi mờ mắt sau mổ là do khô mắt.

Đỏ mắt tăng hoặc ghèn mủ cần được đánh giá

Một chút đỏ nhẹ trong những ngày đầu có thể gặp sau phẫu thuật, nhưng đỏ tăng, đau tăng, ghèn vàng xanh, mi sưng, mắt dính nhiều khi ngủ dậy hoặc sốt là dấu hiệu không nên trì hoãn. Nhiễm trùng sau mổ là tình huống cần phát hiện sớm. Người bệnh không nên tự dùng lại thuốc cũ, thuốc của người khác hoặc thuốc mua theo lời mách.

Quy trình đánh giá khô mắt sau mổ tại phòng khám mắt

Khi người bệnh đến khám vì khô mắt sau mổ đục thủy tinh thể, bác sĩ không chỉ hỏi có khô hay không. Việc khám cần xác định tình trạng sau mổ có ổn định không, bề mặt nhãn cầu đang ở mức nào, có dấu hiệu viêm nhiễm hay không và có bệnh lý đi kèm ảnh hưởng thị lực hay không. Quy trình có thể thay đổi tùy từng trường hợp, nhưng thường bao gồm các bước sau.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được thăm khám mắt, khúc xạ và đánh giá bề mặt nhãn cầu theo tình trạng cụ thể. Phòng khám ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Hotline: 079 860 86 86. Các thông tin về thiết bị như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ trong mảng khúc xạ và kính mắt, nhưng quyết định điều trị vẫn dựa trên khám lâm sàng và chỉ định của bác sĩ.

Những yếu tố làm khô mắt sau mổ nặng hơn

Không phải ai sau mổ phaco cũng khô mắt giống nhau. Có người chỉ khó chịu vài ngày, có người kéo dài nhiều tuần hoặc tái phát từng đợt. Sự khác biệt này thường đến từ tình trạng mắt trước mổ, tuổi, bệnh nền, môi trường sống và cách chăm sóc sau mổ.

Nhận diện yếu tố làm nặng giúp việc chăm sóc thực tế hơn. Ví dụ, một người thường ngồi quạt thổi trực tiếp khi ngủ có thể cần điều chỉnh hướng quạt. Người dùng điện thoại nhiều cần chia nhỏ thời gian nhìn gần. Người có viêm bờ mi cần được hướng dẫn vệ sinh mi phù hợp. Những điều này không thay thế thuốc sau mổ nhưng có thể hỗ trợ quá trình hồi phục.

Sai lầm thường gặp khi bị khô mắt sau mổ

Khó chịu sau mổ khiến người bệnh dễ tìm cách xử trí nhanh. Một số cách tưởng như đơn giản lại có thể làm mắt lâu hồi phục hoặc che lấp dấu hiệu nặng. Dưới đây là các sai lầm cần tránh.

Tự ý mua thuốc nhỏ mắt có corticoid hoặc kháng sinh

Thuốc nhỏ mắt sau mổ có thể bao gồm nhiều nhóm thuốc, nhưng việc dùng loại nào, liều nào và trong bao lâu phải do bác sĩ chỉ định. Tự mua thuốc có corticoid có thể làm tăng nguy cơ tăng nhãn áp, chậm lành biểu mô hoặc che lấp nhiễm trùng ở một số tình huống. Tự dùng kháng sinh không đúng cũng không giải quyết được nguyên nhân khô mắt và có thể gây kích ứng.

Ngưng thuốc sau mổ vì thấy cay mắt

Một số thuốc nhỏ có thể gây cay vài giây hoặc vài phút. Nếu người bệnh tự ngưng vì khó chịu, tình trạng viêm sau mổ có thể không được kiểm soát đúng. Cách an toàn là gọi hoặc tái khám để bác sĩ xem có cần điều chỉnh loại thuốc, khoảng cách nhỏ thuốc hoặc cách nhỏ thuốc hay không.

Dụi mắt để giảm cộm

Dụi mắt sau mổ là thói quen nguy hiểm. Dụi có thể làm kích thích giác mạc, tăng viêm, ảnh hưởng vết mổ hoặc đưa vi khuẩn vào mắt. Khi cộm, người bệnh nên rửa tay sạch, nhỏ thuốc theo hướng dẫn nếu được chỉ định và liên hệ bác sĩ nếu cảm giác dị vật rõ hoặc kéo dài.

Dùng nước muối tự pha hoặc rửa mắt không đúng cách

Nhiều người nghĩ rửa mắt càng nhiều càng sạch. Tuy nhiên, rửa không đúng có thể làm loãng thuốc, gây kích ứng hoặc tăng nguy cơ nhiễm bẩn. Không nên dùng nước lá, nước muối tự pha, dung dịch không rõ nguồn gốc hoặc mẹo dân gian cho mắt sau mổ.

Chờ quá lâu khi mắt đau đỏ

Đây là sai lầm quan trọng nhất. Sau mổ, thời gian phát hiện sớm bất thường rất có giá trị. Nếu có đau nhiều, đỏ tăng, giảm thị lực, chói sáng, ghèn nhiều hoặc chấn thương, hãy khám sớm. Không nên chờ đến đúng lịch hẹn nếu triệu chứng đang xấu đi.

Lời khuyên chăm sóc mắt sau mổ khi có cảm giác khô

Chăm sóc mắt sau mổ cần dựa trên hướng dẫn của bác sĩ phẫu thuật. Các gợi ý dưới đây mang tính hỗ trợ chung, không thay thế đơn thuốc hoặc lịch tái khám. Nếu bác sĩ của bạn đã dặn khác, hãy ưu tiên hướng dẫn cá nhân đó.

Dùng thuốc đúng lịch và đúng cách

Rửa tay trước khi nhỏ thuốc. Tránh để đầu lọ chạm vào mắt, mi hoặc da. Nếu phải nhỏ nhiều loại, nên hỏi bác sĩ khoảng cách giữa các loại để tránh thuốc bị trôi. Không tự tăng số lần nhỏ vì nghĩ nhiều hơn sẽ nhanh khỏi. Với nước mắt nhân tạo hoặc gel làm ẩm, nên dùng loại và tần suất theo tư vấn, đặc biệt trong giai đoạn vừa mổ khi mắt còn nhạy cảm.

Nghỉ mắt và giảm yếu tố bay hơi

Khi đọc sách, xem điện thoại hoặc xem tivi, hãy nghỉ mắt định kỳ. Có thể áp dụng nguyên tắc nhìn xa sau mỗi khoảng thời gian nhìn gần, chớp mắt chủ động và tránh nhìn màn hình liên tục nhiều giờ. Tránh quạt thổi thẳng vào mặt, hạn chế khói bụi, đeo kính bảo vệ khi ra ngoài nếu bác sĩ cho phép. Không để nước bẩn, xà phòng hoặc hóa chất bắn vào mắt.

Không dụi mắt, không ấn mắt

Cảm giác cộm thường làm người bệnh muốn dụi. Tuy nhiên, sau mổ, mắt cần thời gian để vết mổ ổn định. Nếu ngứa hoặc cộm, hãy hỏi bác sĩ về cách xử trí phù hợp. Việc ấn mạnh lên mắt, cúi gập lâu, mang vác nặng hoặc hoạt động dễ va chạm cũng cần tuân theo dặn dò sau mổ.

Chú ý vệ sinh mi nhưng không tự làm quá mức

Nếu có viêm bờ mi, bác sĩ có thể hướng dẫn vệ sinh mi. Không nên tự chườm nóng quá sớm hoặc quá nóng khi vừa mổ nếu chưa được dặn, vì có thể gây khó chịu hoặc ảnh hưởng vùng quanh mắt. Mỗi giai đoạn sau mổ có mức độ chăm sóc khác nhau, do đó cần hỏi rõ khi tái khám.

Thông báo bệnh nền và thuốc đang dùng

Người bệnh nên cho bác sĩ biết nếu có đái tháo đường, bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn, dị ứng thuốc, từng mổ mắt trước đây hoặc đang dùng thuốc toàn thân. Một số thuốc có thể làm khô mắt hơn. Việc cung cấp đầy đủ thông tin giúp bác sĩ đánh giá nguyên nhân và lựa chọn hướng chăm sóc an toàn hơn.

Khô mắt sau mổ đục thủy tinh thể thường cần sự kiên nhẫn. Mắt không chỉ cần hết đục thủy tinh thể mà còn cần bề mặt nhãn cầu ổn định để thị giác đạt chất lượng tốt. Người bệnh nên ghi lại thời điểm khô rát tăng, loại thuốc đang dùng, thời gian dùng màn hình và các triệu chứng đi kèm để trao đổi rõ hơn khi tái khám.

Khô mắt ảnh hưởng thế nào đến việc đo kính sau mổ?

Sau khi đặt thủy tinh thể nhân tạo, một số người vẫn cần kính để nhìn gần, nhìn xa hoặc chỉnh loạn thị còn lại, tùy loại thủy tinh thể, tình trạng mắt và mục tiêu thị giác trước mổ. Tuy nhiên, nếu mắt đang khô, kết quả đo khúc xạ có thể dao động. Người bệnh có thể thử kính lúc thấy rõ, lúc lại nhòe; hoặc đo ở hai thời điểm cho kết quả hơi khác nhau.

Lý do là giác mạc là bề mặt khúc xạ quan trọng của mắt. Khi phim nước mắt phủ trên giác mạc không đều, ánh sáng vào mắt bị tán xạ và hình ảnh không ổn định. Vì vậy, trong một số trường hợp, bác sĩ hoặc chuyên viên khúc xạ sẽ ưu tiên ổn định bề mặt mắt trước, sau đó mới đánh giá kính chính xác hơn. Điều này đặc biệt quan trọng với người cần chất lượng nhìn cao khi đọc sách, lái xe hoặc làm việc tỉ mỉ.

Tại cơ sở có dịch vụ khám mắt và khúc xạ, việc đo kính sau mổ nên đi kèm đánh giá tình trạng mắt tổng thể. Các hệ thống hỗ trợ như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200 hoặc Essilor Neksia 600 có thể giúp trong quy trình kính mắt, nhưng không thay thế việc bác sĩ kiểm tra mắt sau mổ khi người bệnh đang đau, đỏ hoặc nhìn mờ bất thường.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Nếu bạn ở Bến Tre hoặc khu vực lân cận và đang lo lắng về khô mắt sau mổ đục thủy tinh thể, bạn nên đi khám khi triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng sinh hoạt, không rõ có bình thường hay không, hoặc có bất kỳ dấu hiệu cảnh báo đã nêu. Khám trực tiếp giúp bác sĩ đánh giá vết mổ, bề mặt giác mạc, phản ứng viêm, nhãn áp, tình trạng thủy tinh thể nhân tạo và các bệnh lý khác có thể làm giảm thị lực.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tọa lạc tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Phòng khám định vị trong khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và kính mắt với các dòng tròng kính như Essilor, ZEISS. Với người sau mổ cườm khô, nội dung thăm khám sẽ tập trung vào an toàn sau phẫu thuật và tình trạng bề mặt nhãn cầu, không nên chỉ xem đây là vấn đề mua thuốc nhỏ mắt.

Bạn nên mang theo toa thuốc sau mổ, giấy ra viện hoặc phiếu phẫu thuật nếu có, danh sách thuốc đang dùng, kính đang đeo và ghi chú triệu chứng. Nếu mổ ở cơ sở khác, thông tin về ngày mổ, loại mắt đã mổ, loại thủy tinh thể nhân tạo nếu biết và lịch tái khám cũ sẽ giúp bác sĩ tư vấn chính xác hơn. Trong trường hợp đau nhiều, đỏ nhiều hoặc giảm thị lực nhanh, hãy đi khám sớm, không cần chờ đủ giấy tờ.

Câu hỏi thường gặp