Tóm tắt nhanh: đục thủy tinh thể một mắt có đáng lo?

Đục thủy tinh thể một mắt là gì?

Thủy tinh thể là một thấu kính tự nhiên nằm bên trong mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc để tạo hình ảnh rõ nét. Ở người trẻ, thủy tinh thể thường trong suốt và đàn hồi. Theo thời gian, protein trong thủy tinh thể có thể biến đổi, sắp xếp không còn đều, làm ánh sáng đi qua bị tán xạ. Khi đó hình ảnh trở nên mờ, nhòe, chói hoặc giảm tương phản. Tình trạng này được gọi là đục thủy tinh thể, dân gian còn gọi là cườm khô.

Phần lớn người bệnh nghĩ đục thủy tinh thể phải xảy ra đồng thời ở cả hai mắt. Thực tế, hai mắt có thể đục không đều. Có người mắt phải đục nhiều hơn mắt trái, có người chỉ phát hiện một bên mờ rõ trong khi bên còn lại vẫn sinh hoạt bình thường. Vì mắt tốt thường “bù” cho mắt kém, nhiều người không nhận ra sự khác biệt cho đến khi vô tình che từng mắt để kiểm tra.

Khi nói đục thủy tinh thể một mắt, cần hiểu rằng đây là mô tả về sự chênh lệch giữa hai bên, không phải một chẩn đoán đầy đủ về nguyên nhân. Một bên thủy tinh thể bị đục có thể do lão hóa không đều, nhưng cũng có thể liên quan chấn thương, viêm màng bồ đào, dùng thuốc corticoid, đái tháo đường, phẫu thuật mắt trước đó, cận thị nặng, hoặc bất thường bẩm sinh. Vì vậy, nếu chỉ tự kết luận “mắt bị cườm” mà không khám kỹ, người bệnh có thể bỏ sót bệnh phối hợp.

Vì sao một mắt bị đục thủy tinh thể còn mắt kia chưa rõ?

Nhiều bệnh nhân tại Bến Tre đi khám vì thắc mắc: “Tôi thấy chỉ một mắt mờ, vậy có đúng là đục thủy tinh thể không?”. Câu trả lời là có thể đúng, nhưng cần xác định bằng khám sinh hiển vi và các kiểm tra cần thiết. Dưới đây là các nhóm nguyên nhân thường được bác sĩ cân nhắc.

Lão hóa không đối xứng

Tuổi tác là yếu tố phổ biến nhất. Dù cả hai mắt cùng tiếp xúc với quá trình lão hóa, mức độ biến đổi của thủy tinh thể có thể khác nhau. Một bên có thể đục nhân nâu vàng làm nhìn xa mờ, một bên có thể đục vỏ gây lóa khi gặp ánh sáng mạnh, hoặc đục bao sau làm người bệnh khó chịu khi đọc sách, nhìn màn hình, lái xe ban đêm. Sự không đối xứng này thường tiến triển từ từ.

Chấn thương mắt

Một cú va đập, dị vật xuyên, tai nạn lao động, tai nạn giao thông hoặc chấn thương thể thao có thể làm thủy tinh thể đục ở một bên. Đục sau chấn thương đôi khi xuất hiện ngay, nhưng cũng có thể tiến triển sau nhiều tháng hoặc nhiều năm. Nếu có tiền sử bị vật bắn vào mắt, rách giác mạc, xuất huyết trong mắt hoặc phẫu thuật chấn thương, bạn nên cho bác sĩ biết khi đi khám.

Viêm trong mắt hoặc bệnh lý mắt trước đó

Viêm màng bồ đào, glôcôm, bong võng mạc đã điều trị, phẫu thuật nội nhãn hoặc viêm kéo dài có thể làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể ở mắt bị bệnh. Trong các trường hợp này, thủy tinh thể đục chỉ là một phần của bức tranh. Bác sĩ cần đánh giá cả áp lực nội nhãn, giác mạc, đồng tử, võng mạc và thần kinh thị giác để dự đoán khả năng hồi phục thị lực sau can thiệp.

Bệnh toàn thân và thuốc

Đái tháo đường có thể làm thủy tinh thể thay đổi nhanh hơn và cũng có thể gây bệnh võng mạc đái tháo đường. Corticoid dùng kéo dài, đặc biệt dạng uống hoặc nhỏ mắt không đúng chỉ định, có thể liên quan đến đục thủy tinh thể dưới bao sau và tăng nhãn áp. Vì vậy, khi khám, người bệnh nên mang theo danh sách thuốc đang dùng và thông tin bệnh nền để bác sĩ có cơ sở đánh giá.

Đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc ở trẻ em

Ở trẻ nhỏ, đục thủy tinh thể một mắt cần được quan tâm đặc biệt vì có nguy cơ gây nhược thị. Não trẻ đang phát triển thị giác; nếu một mắt không nhận được hình ảnh rõ trong giai đoạn quan trọng, thị lực có thể không phát triển bình thường. Dấu hiệu có thể là đồng tử trắng, lé, trẻ hay nghiêng đầu, nheo mắt hoặc không phản ứng tốt với đồ vật một bên. Trẻ có dấu hiệu bất thường cần khám chuyên khoa mắt sớm, không nên chờ tự hết.

Dấu hiệu gợi ý đục thủy tinh thể một mắt

Triệu chứng của đục thủy tinh thể thường âm thầm. Nhiều người không thấy đau, không đỏ, không chảy ghèn nên chủ quan. Một cách đơn giản để tự nhận biết là che lần lượt từng mắt trong điều kiện ánh sáng tốt, nhìn cùng một vật ở xa và gần. Nếu một bên mờ hơn rõ, màu sắc vàng hơn, hình ảnh tối hơn hoặc chói hơn, bạn nên đi khám để kiểm tra.

Đục thủy tinh thể một mắt nguy hiểm ở điểm nào?

Từ “nguy hiểm” cần được hiểu đúng. Đục thủy tinh thể thông thường không phải ung thư, không lây và đa số tiến triển chậm. Tuy nhiên, khi chỉ một mắt bị mờ, người bệnh dễ đánh giá thấp vì vẫn còn một mắt nhìn được. Chính sự bù trừ này khiến nhiều trường hợp đến khám muộn, nhất là khi cần lái xe, leo cầu thang, làm việc với máy móc, chăm sóc gia đình hoặc sinh hoạt trong môi trường thiếu sáng.

Giảm cảm nhận chiều sâu và ước lượng khoảng cách

Hai mắt phối hợp giúp não nhận biết độ sâu. Khi một mắt mờ, hình ảnh từ hai mắt không cân xứng, khả năng ước lượng khoảng cách có thể giảm. Người bệnh có thể bước hụt bậc thang, va vào vật bên hông, khó rót nước, khó gắp đồ, khó lái xe hoặc khó làm các việc cần độ chính xác. Người lớn tuổi có nguy cơ té ngã cao hơn, đặc biệt khi nhà thiếu ánh sáng, nền trơn hoặc có nhiều vật cản.

Chói lóa và giảm an toàn khi lái xe

Đục thủy tinh thể làm ánh sáng tán xạ, khiến đèn xe ban đêm hoặc ánh nắng gắt trở nên khó chịu. Một số người vẫn đọc được bảng chữ trong phòng khám nhưng ra ngoài lại rất lóa, nhìn biển báo kém hoặc bị đèn pha làm chói. Đây là lý do bác sĩ không chỉ hỏi thị lực bao nhiêu phần mười, mà còn hỏi người bệnh gặp khó khăn gì trong đời sống thật.

Che lấp bệnh lý võng mạc hoặc thần kinh thị giác

Khi thủy tinh thể đục nhiều, bác sĩ có thể khó quan sát đáy mắt. Ở người đái tháo đường, tăng huyết áp, cận thị nặng hoặc có tiền sử bệnh võng mạc, việc đánh giá phía sau mắt rất quan trọng. Nếu chỉ tập trung vào thủy tinh thể mà bỏ qua võng mạc, tiên lượng sau mổ có thể không như mong đợi. Vì vậy, khám trước mổ thường bao gồm đo thị lực, khám sinh hiển vi, đo nhãn áp, soi đáy mắt khi có thể và các xét nghiệm hình ảnh nếu cần.

Ảnh hưởng tâm lý và chất lượng sống

Một mắt mờ kéo dài có thể làm người bệnh thiếu tự tin, ngại ra đường, giảm khả năng đọc sách, xem tivi, sử dụng điện thoại, làm việc hoặc giao tiếp. Một số người tưởng do tuổi già nên chấp nhận sống chung trong khi thị lực có thể cải thiện nếu được điều trị đúng thời điểm. Ngược lại, cũng có người quá lo lắng và muốn mổ ngay dù mức đục nhẹ, thị lực còn tốt. Cả hai thái cực đều không tối ưu; quyết định nên dựa trên khám và tư vấn cá thể hóa.

Khi nào chỉ cần theo dõi, khi nào nên cân nhắc mổ?

Không phải cứ phát hiện đục thủy tinh thể là phải mổ ngay. Ở giai đoạn sớm, nếu thị lực còn đáp ứng với kính, người bệnh vẫn sinh hoạt an toàn và chưa có biến chứng, bác sĩ có thể hẹn theo dõi định kỳ. Tuy nhiên, khi đục ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt hoặc cản trở theo dõi bệnh lý đáy mắt, phẫu thuật có thể được cân nhắc.

Quyết định mổ một mắt cũng cần xem xét mắt còn lại. Nếu mắt còn lại thị lực tốt, sau mổ có thể xuất hiện chênh lệch khúc xạ giữa hai mắt trong một thời gian, khiến người bệnh thấy khó chịu với kính cũ. Nếu cả hai mắt đều đục nhưng một bên nặng hơn, bác sĩ thường tư vấn mổ mắt nặng trước, sau đó đánh giá nhu cầu mắt còn lại. Lịch mổ, loại thủy tinh thể nhân tạo và mục tiêu khúc xạ cần được trao đổi kỹ.

Khám đục thủy tinh thể một mắt gồm những gì?

Khám mắt không chỉ là đọc bảng chữ. Với trường hợp nghi đục thủy tinh thể một mắt, bác sĩ cần xác định đúng nguyên nhân gây mờ, mức độ đục, thị lực có thể cải thiện với kính hay không, có bệnh phối hợp hay không và người bệnh có phù hợp để theo dõi hay cần can thiệp. Một quy trình khám thường bao gồm nhiều bước.

Mổ đục thủy tinh thể một mắt: cần hiểu đúng trước khi quyết định

Điều trị đục thủy tinh thể hiện nay chủ yếu là phẫu thuật lấy thủy tinh thể đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo. Thuốc nhỏ mắt, thực phẩm bổ sung hoặc mẹo dân gian không thể làm thủy tinh thể đã đục trở lại trong suốt như ban đầu. Tuy vậy, không phải ai cũng cần mổ ngay; thời điểm can thiệp phải dựa trên lợi ích thực tế so với rủi ro và nhu cầu của người bệnh.

Phương pháp phaco là kỹ thuật thường được sử dụng trong phẫu thuật cườm khô. Bác sĩ tạo đường rạch nhỏ, dùng năng lượng siêu âm tán nhuyễn thủy tinh thể đục, hút ra ngoài và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Sau mổ, ánh sáng có thể đi qua trục quang học tốt hơn. Tuy nhiên, kết quả thị lực còn phụ thuộc vào võng mạc, thần kinh thị giác, giác mạc, tình trạng khô mắt, loạn thị, bệnh nền và quá trình chăm sóc sau mổ.

Thủy tinh thể nhân tạo có vai trò gì?

Thủy tinh thể nhân tạo thay thế thấu kính tự nhiên đã bị lấy ra. Có nhiều loại với đặc tính khác nhau, chẳng hạn đơn tiêu, toric cho loạn thị, hoặc các thiết kế hỗ trợ nhiều khoảng nhìn trong một số trường hợp phù hợp. Không có loại nào phù hợp cho tất cả mọi người. Người bệnh cần được đo sinh trắc học nhãn cầu, đánh giá giác mạc, đồng tử, võng mạc, thói quen sinh hoạt và mong muốn thị giác trước khi chọn. Mục tiêu là cân bằng giữa độ rõ, độ tương phản, nhu cầu đeo kính và khả năng thích nghi.

Mổ một mắt có khó chịu vì hai mắt không đều không?

Sau khi mổ một mắt, mắt đó có thể có khúc xạ khác mắt còn lại. Nếu chênh lệch lớn, người bệnh có thể khó đeo kính hai mắt cùng lúc, thấy hình ảnh to nhỏ khác nhau hoặc chóng mặt. Tình huống này thường được bác sĩ dự đoán trước bằng đo khúc xạ và tư vấn mục tiêu sau mổ. Với người còn đục mắt kia, đôi khi bác sĩ sẽ trao đổi về khả năng mổ mắt thứ hai sau một khoảng thời gian nếu đủ chỉ định. Tuy nhiên, quyết định này vẫn cần cá thể hóa.

Có rủi ro gì không?

Phẫu thuật đục thủy tinh thể là một phẫu thuật phổ biến, nhưng không phải không có nguy cơ. Các vấn đề có thể gặp gồm viêm, nhiễm trùng, phù giác mạc, tăng nhãn áp, lệch thủy tinh thể nhân tạo, rách bao sau, phù hoàng điểm, bong võng mạc ở người có nguy cơ, khô mắt hoặc đục bao sau về sau. Tỷ lệ biến chứng nghiêm trọng không cao trong điều kiện phù hợp, nhưng người bệnh cần được tư vấn thận trọng và tái khám đúng lịch. Không nên hiểu mổ là “xong vĩnh viễn” hay chắc chắn đạt thị lực như người trẻ.

Những yếu tố ảnh hưởng đến mức độ nguy hiểm và kết quả điều trị

Cùng là đục thủy tinh thể một mắt, nhưng mỗi người có mức nguy cơ khác nhau. Một người lớn tuổi mờ nhẹ, không lái xe, mắt còn lại tốt và đáy mắt bình thường có thể theo dõi. Một người trẻ bị chấn thương, một tài xế thường lái ban đêm, hoặc một bệnh nhân đái tháo đường cần theo dõi võng mạc sẽ có cách tiếp cận khác. Dưới đây là các yếu tố thường được cân nhắc.

Ngoài ra, khô mắt, viêm bờ mi, bệnh giác mạc, loạn thị, kích thước đồng tử, khả năng nằm yên khi mổ, thuốc chống đông, kiểm soát đường huyết và huyết áp cũng có thể ảnh hưởng đến kế hoạch. Người bệnh không nên giấu bệnh nền hoặc tự ngưng thuốc. Mọi thay đổi thuốc cần trao đổi với bác sĩ điều trị liên quan.

Các sai lầm thường gặp khi chỉ mờ một mắt

Vì đục thủy tinh thể một mắt thường tiến triển âm thầm, người bệnh dễ có những quyết định chưa phù hợp. Nhận biết các sai lầm này giúp bạn đi khám đúng lúc, tránh lo lắng quá mức nhưng cũng không chủ quan.

Chỉ thử mắt bằng cách nhìn hai mắt cùng lúc

Khi mở cả hai mắt, mắt tốt có thể bù cho mắt mờ. Vì vậy, bạn có thể tưởng thị lực vẫn ổn. Thỉnh thoảng, hãy che từng mắt để so sánh. Nếu một bên giảm rõ, đừng chỉ đổi kính theo cảm tính mà nên khám mắt để tìm nguyên nhân.

Tự mua thuốc nhỏ hoặc sản phẩm truyền miệng

Hiện chưa có thuốc nhỏ nào được chứng minh có thể làm tan cườm khô đã hình thành theo cách thay thế phẫu thuật. Việc tự dùng thuốc, nhất là thuốc có corticoid, có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể nặng hơn hoặc che lấp nhiễm trùng. Nếu mắt khó chịu, đỏ, đau hoặc mờ, nên khám thay vì tự nhỏ kéo dài.

Chờ đến khi mù hẳn mới mổ

Quan niệm “cườm phải chín mới mổ” không còn phù hợp cho mọi trường hợp. Đục quá nhiều có thể làm sinh hoạt nguy hiểm, che khuất đáy mắt và đôi khi làm phẫu thuật phức tạp hơn. Thời điểm mổ nên dựa trên mức ảnh hưởng chức năng và đánh giá của bác sĩ.

Kỳ vọng sau mổ không cần kính trong mọi hoàn cảnh

Nhiều người mong sau mổ sẽ nhìn rõ mọi khoảng cách và không cần kính. Điều này tùy thuộc loại thủy tinh thể nhân tạo, tình trạng mắt, mục tiêu khúc xạ và khả năng thích nghi. Ngay cả khi phẫu thuật thuận lợi, một số người vẫn cần kính đọc sách, kính lái xe hoặc kính điều chỉnh loạn thị nhẹ. Tư vấn trước mổ giúp kỳ vọng thực tế hơn.

Bỏ tái khám sau mổ vì thấy đã rõ

Sau mổ, mắt cần được theo dõi để phát hiện viêm, tăng nhãn áp, phù hoàng điểm, khô mắt hoặc vấn đề khác. Người bệnh cần dùng thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ, tái khám đúng hẹn và báo ngay nếu đau tăng, đỏ nhiều, nhìn mờ đi, chói lóa bất thường hoặc có nhiều ruồi bay, chớp sáng.

Lời khuyên của bác sĩ khi nghi ngờ đục thủy tinh thể một mắt

Nếu bạn đang băn khoăn đục thủy tinh thể một mắt có nguy hiểm không, hãy bắt đầu bằng việc đánh giá mức ảnh hưởng thật trong cuộc sống. Bạn có còn đọc được chữ nhỏ không? Có bị lóa khi đi nắng hoặc chạy xe ban đêm không? Có từng vấp ngã do nhìn không rõ bậc thềm không? Có phải đổi kính liên tục nhưng vẫn mờ không? Những câu hỏi này giúp bác sĩ hiểu vấn đề hơn là chỉ nhìn vào con số thị lực.

Trong thời gian chờ khám hoặc nếu bác sĩ hẹn theo dõi, bạn có thể cải thiện an toàn bằng cách tăng ánh sáng khi đọc, dùng kính đúng số, đội nón hoặc đeo kính mát chống tia UV khi ra nắng, hạn chế lái xe ban đêm nếu bị lóa, giữ đường đi trong nhà thông thoáng và kiểm soát bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp. Đây không phải cách làm hết đục thủy tinh thể, nhưng có thể giúp sinh hoạt an toàn hơn.

Người bệnh cũng nên khám mắt định kỳ, đặc biệt sau 40 tuổi hoặc sớm hơn nếu có bệnh nền, tiền sử chấn thương, cận thị nặng, dùng corticoid kéo dài. Khám định kỳ giúp phát hiện không chỉ cườm khô mà còn tật khúc xạ, khô mắt, glôcôm, bệnh võng mạc và các nguyên nhân khác gây giảm thị lực. Với trẻ em, bất kỳ dấu hiệu mắt trắng, lé, nhìn kém một bên hoặc bất thường phản xạ ánh sáng đều nên được kiểm tra sớm.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Người bệnh tại Bến Tre và khu vực lân cận có thể đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh khi có biểu hiện nhìn mờ một mắt, chói sáng, nghi cườm khô, cần đo kính nhưng thị lực không rõ, hoặc muốn được tư vấn về mổ cườm khô. Phòng khám tọa lạc tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre; hotline 079 860 86 86.

Phòng khám định vị ở các dịch vụ khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS. Trong thăm khám mắt, bác sĩ sẽ đánh giá từng trường hợp cụ thể, không chỉ dựa vào tuổi hay lời kể “mắt mờ do cườm”. Các thiết bị và quy trình phù hợp giúp đo khúc xạ, đánh giá thị lực, quan sát cấu trúc mắt và tư vấn hướng xử trí. Một số trust point như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ trong mảng khúc xạ và kính, nhưng quyết định điều trị bệnh lý vẫn phải dựa trên khám y khoa.

Bạn nên đi khám sớm hơn nếu mờ mắt ảnh hưởng công việc, phải lái xe, có bệnh nền đái tháo đường, từng chấn thương mắt, có đau đỏ, hoặc thị lực giảm nhanh. Khi đi khám, hãy mang theo kính đang dùng, đơn kính cũ nếu có, thuốc đang sử dụng, giấy tờ bệnh nền và ghi chú các triệu chứng. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn và tránh bỏ sót yếu tố nguy cơ.

Chuẩn bị trước khi khám hoặc trước khi mổ cườm khô

Chuẩn bị tốt giúp buổi khám hiệu quả hơn. Nếu bạn đi khám vì đục thủy tinh thể một mắt, không nên chỉ nói “mắt mờ” mà hãy mô tả cụ thể: mờ bao lâu, có tăng nhanh không, mờ xa hay gần, có chói không, có nhìn đôi không, có đau đỏ không, có chấn thương hay phẫu thuật mắt trước đó không. Những chi tiết nhỏ có thể thay đổi hướng chẩn đoán.

Nếu bác sĩ chỉ định nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt, bạn có thể bị chói và nhìn gần mờ vài giờ. Vì vậy, nên đi cùng người thân nếu phải di chuyển xa hoặc không quen lái xe sau khám. Với người đang làm việc cần đọc nhiều, hãy sắp xếp thời gian phù hợp. Nếu có bệnh nền, nên kiểm soát đường huyết, huyết áp và trao đổi với bác sĩ điều trị trước các thủ thuật hoặc phẫu thuật khi cần.

Trước khi mổ, người bệnh thường được đo sinh trắc học nhãn cầu để tính công suất thủy tinh thể nhân tạo. Bác sĩ sẽ tư vấn mục tiêu nhìn xa, nhìn gần, mức độ phụ thuộc kính, xử lý loạn thị nếu có và các rủi ro liên quan. Bạn nên hỏi rõ mắt còn lại sẽ xử trí thế nào, bao lâu tái khám, khi nào có thể sinh hoạt bình thường, dấu hiệu nào cần quay lại ngay. Sự hiểu biết trước mổ giúp giảm lo lắng và phối hợp tốt hơn sau mổ.

Sau mổ một mắt cần lưu ý gì?

Sau phẫu thuật phaco đặt thủy tinh thể nhân tạo, nhiều người thấy sáng hơn khá sớm, nhưng mắt vẫn cần thời gian hồi phục. Bác sĩ sẽ hẹn tái khám và hướng dẫn dùng thuốc. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc khi thấy rõ, cũng không tự mua thêm thuốc ngoài đơn. Tránh dụi mắt, tránh để nước bẩn hoặc bụi vào mắt trong giai đoạn đầu, và làm việc trở lại theo hướng dẫn cụ thể.

Nếu sau mổ có đau nhiều, đỏ nhiều, nhìn mờ đi, chớp sáng, ruồi bay dày đặc, buồn nôn, hoặc cảm giác thị lực giảm so với trước đó, cần liên hệ cơ sở y tế sớm. Một số khó chịu nhẹ như cộm, khô, chói nhẹ có thể gặp, nhưng vẫn cần phân biệt với dấu hiệu bất thường. Tái khám đúng lịch giúp bác sĩ điều chỉnh thuốc, kiểm tra nhãn áp, đánh giá vị trí thủy tinh thể nhân tạo và phát hiện sớm biến chứng nếu có.

Về kính sau mổ, bác sĩ thường đánh giá khúc xạ khi mắt ổn định hơn. Tùy mục tiêu đặt thủy tinh thể nhân tạo, bạn có thể cần kính đọc sách, kính nhìn xa hoặc kính hỗ trợ một số hoạt động. Nếu mắt còn lại chưa mổ và còn số kính khác biệt, việc đeo kính có thể cần điều chỉnh. Đừng vội cắt kính mới quá sớm nếu bác sĩ chưa khuyên, vì khúc xạ có thể thay đổi trong giai đoạn hồi phục.

Câu hỏi thường gặp