Tóm tắt nhanh

Đục thủy tinh thể là gì và vì sao người trẻ vẫn có thể mắc?

Thủy tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm bên trong mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Khi thủy tinh thể trong, hình ảnh đi qua tương đối rõ. Khi các protein bên trong thủy tinh thể biến đổi, sắp xếp không còn đều hoặc bị tổn thương, ánh sáng bị tán xạ, gây mờ, lóa và giảm chất lượng thị giác. Tình trạng này gọi là đục thủy tinh thể, dân gian ở một số nơi còn gọi là cườm khô.

Ở người cao tuổi, đục thủy tinh thể thường liên quan quá trình lão hóa tự nhiên. Tuy nhiên, đục thủy tinh thể ở người trẻ lại có nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau. Có người đã có đục nhẹ từ nhỏ nhưng chỉ phát hiện khi đi khám mắt. Có người bị sau một lần chấn thương thể thao, tai nạn lao động hoặc va đập vùng mắt. Một số người bị do bệnh lý toàn thân như đái tháo đường, do viêm trong mắt kéo dài, hoặc do sử dụng thuốc corticosteroid trong thời gian dài theo chỉ định điều trị bệnh khác.

Điểm quan trọng là ở người trẻ, chỉ nhìn vào triệu chứng mờ mắt thì không thể kết luận nguyên nhân. Cận thị tăng, loạn thị, khô mắt, viêm giác mạc, bệnh võng mạc, bệnh thần kinh thị giác hoặc rối loạn điều tiết cũng có thể làm nhìn mờ. Vì vậy, nếu bạn còn trẻ nhưng thấy thị lực giảm bất thường, việc khám mắt tổng quát sẽ giúp phân biệt đục thủy tinh thể với các nguyên nhân khác.

Dấu hiệu đục thủy tinh thể ở người trẻ thường gặp

Dấu hiệu có thể rất kín đáo trong giai đoạn đầu. Nhiều người chỉ thấy học tập, làm việc máy tính hoặc lái xe ban đêm kém thoải mái hơn trước. Một số người đi cắt kính nhiều lần nhưng thị lực không đạt như mong muốn. Có người tình cờ phát hiện khi khám sức khỏe, khám tuyển dụng hoặc khám mắt trước khi đo kính.

Một số người có cảm giác nhìn đôi ở một mắt, thấy quầng quanh đèn hoặc thấy một bên mắt yếu hơn. Tuy nhiên, các triệu chứng này không đặc hiệu. Glaucoma, bệnh giác mạc, viêm mắt, bệnh võng mạc hoặc đau nửa đầu thị giác cũng có thể gây chói, quầng sáng hay mờ mắt. Nếu triệu chứng xuất hiện đột ngột, kèm đau đầu, buồn nôn, đau mắt, đỏ mắt hoặc nhìn mờ nhanh, nên đi khám sớm để loại trừ tình huống cần xử trí khẩn.

Nguyên nhân đục thủy tinh thể ở người trẻ

Không phải trường hợp nào cũng tìm được một nguyên nhân duy nhất. Đôi khi nhiều yếu tố cùng tồn tại, ví dụ người có cơ địa viêm mắt, dùng thuốc kéo dài và từng chấn thương nhẹ. Khi khám, bác sĩ sẽ hỏi bệnh sử, tiền sử dùng thuốc, bệnh toàn thân, nghề nghiệp, thói quen sinh hoạt, chấn thương và các triệu chứng đi kèm để định hướng.

1. Đục thủy tinh thể bẩm sinh hoặc phát hiện muộn

Một số người có đục thủy tinh thể từ khi sinh ra hoặc từ thời thơ ấu, nhưng mức độ nhẹ nên không được phát hiện sớm. Khi lớn lên, nhu cầu thị giác tăng, đi học, lái xe hoặc làm việc máy tính nhiều, người bệnh mới nhận thấy mắt không rõ. Đục bẩm sinh có thể ở một mắt hoặc hai mắt, có thể liên quan yếu tố di truyền, rối loạn chuyển hóa hoặc nhiễm trùng trong thai kỳ. Nếu đục xảy ra ở trẻ nhỏ và che trục nhìn, nguy cơ nhược thị cần được đánh giá sớm. Ở người trưởng thành, đục bẩm sinh nhẹ có thể chỉ cần theo dõi nếu thị lực vẫn tốt.

2. Chấn thương mắt

Chấn thương là nguyên nhân đáng lưu ý ở người trẻ. Va đập khi chơi thể thao, tai nạn giao thông, tai nạn lao động, vật nhọn, dị vật xuyên nhãn cầu hoặc bỏng hóa chất đều có thể gây tổn thương thủy tinh thể. Đục có thể xuất hiện ngay sau chấn thương hoặc tiến triển dần sau đó. Nếu sau một va chạm vùng mắt bạn thấy mờ, đau, đỏ, chói, ruồi bay, tia chớp hoặc biến dạng đồng tử, nên khám sớm. Không nên tự nhỏ thuốc không rõ loại, đặc biệt là thuốc có corticosteroid, vì có thể che lấp triệu chứng hoặc làm nặng một số bệnh mắt.

3. Đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa

Đường huyết cao kéo dài có thể ảnh hưởng thủy tinh thể và võng mạc. Ở người trẻ mắc đái tháo đường, nhìn mờ không chỉ do đục thủy tinh thể mà còn có thể do biến động khúc xạ theo đường huyết, phù hoàng điểm hoặc bệnh võng mạc đái tháo đường. Vì vậy, khi người bệnh tiểu đường thấy thị lực thay đổi, cần khám đáy mắt và phối hợp kiểm soát bệnh toàn thân. Điều trị mắt đơn lẻ không thay thế việc theo dõi nội khoa.

4. Sử dụng corticosteroid kéo dài

Corticosteroid có thể cần thiết trong nhiều bệnh như hen suyễn, bệnh tự miễn, viêm da, viêm khớp, bệnh thận hoặc bệnh mắt. Tuy nhiên, dùng kéo dài, đặc biệt không theo dõi đầy đủ, có thể liên quan đục thủy tinh thể dưới bao sau và tăng nhãn áp ở một số người. Người đang dùng thuốc uống, thuốc xịt, thuốc bôi quanh mắt hoặc thuốc nhỏ mắt có steroid nên báo với bác sĩ mắt khi khám. Không tự ý ngừng thuốc điều trị bệnh nền, nhưng cần trao đổi với bác sĩ điều trị để cân nhắc liều, thời gian và phương án theo dõi an toàn.

5. Viêm màng bồ đào và bệnh viêm trong mắt

Viêm trong mắt kéo dài có thể làm thủy tinh thể đục. Đồng thời, thuốc điều trị viêm, nếu có steroid, cũng là yếu tố cần theo dõi. Người bệnh viêm màng bồ đào thường có tiền sử đỏ mắt, đau âm ỉ, sợ ánh sáng, nhìn mờ tái đi tái lại hoặc có bệnh tự miễn đi kèm. Trong nhóm này, thời điểm phẫu thuật cần thận trọng hơn, vì mắt cần được kiểm soát viêm tốt trước mổ để giảm nguy cơ biến chứng. Đây là tình huống cần khám chuyên khoa và tái khám đúng hẹn.

6. Cận thị cao và bệnh mắt đi kèm

Người cận thị cao có nguy cơ một số vấn đề mắt như thoái hóa võng mạc chu biên, lỗ rách võng mạc, bong võng mạc, tăng nhãn áp hoặc đục thủy tinh thể sớm hơn. Khi người cận thị cao thấy thị lực giảm, không nên mặc định chỉ là tăng độ. Cần kiểm tra khúc xạ, soi thủy tinh thể và đánh giá đáy mắt. Nếu có ruồi bay tăng nhanh, chớp sáng, màn che trước mắt hoặc mất một phần thị trường, cần đi khám sớm vì có thể liên quan võng mạc.

7. Tia cực tím, tia xạ và yếu tố nghề nghiệp

Tiếp xúc tia cực tím trong thời gian dài có thể góp phần làm tăng nguy cơ đục thủy tinh thể. Người làm việc ngoài trời, vùng nắng nhiều, nghề hàn, tiếp xúc bức xạ hoặc từng xạ trị vùng đầu mặt cổ cần chú ý bảo vệ mắt và khám định kỳ. Kính mát có chống UV, kính bảo hộ lao động đúng chuẩn và thói quen tránh nhìn trực tiếp nguồn sáng mạnh là những biện pháp hỗ trợ, nhưng không thay thế khám khi đã có triệu chứng.

8. Nguyên nhân khác

Một số bệnh di truyền, rối loạn chuyển hóa, bệnh da liễu, suy dinh dưỡng nặng, hút thuốc, lạm dụng rượu hoặc phẫu thuật mắt trước đó có thể liên quan đục thủy tinh thể sớm. Tuy nhiên, mức độ liên quan tùy từng trường hợp. Thông tin từ Học viện Nhãn khoa Hoa Kỳ cũng nhấn mạnh đục thủy tinh thể có nhiều yếu tố nguy cơ, không chỉ riêng tuổi tác. Bạn có thể tham khảo thêm kiến thức nền tại AAO, nhưng chẩn đoán vẫn cần khám trực tiếp.

Vì sao đục thủy tinh thể ở người trẻ cần được đánh giá kỹ?

Ở người trẻ, thị giác thường phục vụ học tập, công việc, lái xe, chăm sóc gia đình và nhiều hoạt động cần độ chính xác cao. Một mức giảm thị lực tưởng như nhẹ cũng có thể gây mệt mỏi, giảm hiệu suất làm việc hoặc tăng nguy cơ tai nạn khi lái xe ban đêm. Ngoài ra, đục thủy tinh thể ở tuổi trẻ có thể là dấu hiệu của bệnh nền chưa được phát hiện.

Đánh giá kỹ giúp trả lời bốn câu hỏi quan trọng. Thứ nhất, có đúng là đục thủy tinh thể gây mờ mắt hay còn bệnh khác đi kèm? Thứ hai, đục đang ở mức độ nào và có tiến triển nhanh không? Thứ ba, nguyên nhân có cần điều trị hoặc kiểm soát riêng không, ví dụ đường huyết, viêm mắt, chấn thương hoặc thuốc đang dùng? Thứ tư, nếu cần mổ, lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo nào phù hợp với nhu cầu thị giác, tình trạng giác mạc, võng mạc và khả năng theo dõi sau mổ?

Một điểm khác biệt so với người lớn tuổi là người trẻ còn khả năng điều tiết tự nhiên. Sau phẫu thuật lấy thủy tinh thể đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo, khả năng điều tiết sinh lý sẽ thay đổi. Vì vậy, người trẻ cần được tư vấn kỹ về kỳ vọng nhìn xa, nhìn gần, nhu cầu kính sau mổ, đặc điểm nghề nghiệp và các giới hạn của từng loại kính nội nhãn. Không có một lựa chọn phù hợp cho tất cả mọi người.

Khi nào người trẻ cần đi kiểm tra mắt?

Bạn nên đặt lịch khám nếu nhìn mờ kéo dài vài ngày đến vài tuần, thị lực giảm dù đã thay kính, một mắt nhìn kém hơn rõ, chói lóa tăng khi ra nắng hoặc lái xe ban đêm, hoặc màu sắc trở nên nhạt hơn. Người có bệnh nền như đái tháo đường, viêm khớp tự miễn, lupus, viêm màng bồ đào, cận thị cao hoặc đang dùng corticosteroid kéo dài nên chủ động khám định kỳ hơn.

Nếu triệu chứng nhẹ, không đau, không đỏ, bạn vẫn nên khám theo lịch phù hợp, đặc biệt khi thị lực ảnh hưởng học tập, công việc hoặc lái xe. Đừng chỉ tự mua thuốc nhỏ mắt bổ sung hoặc thay kính nhiều lần mà không kiểm tra cấu trúc mắt. Một lần khám đầy đủ thường giúp tiết kiệm thời gian vì xác định đúng vấn đề hơn.

Quy trình kiểm tra thường gồm những gì?

Tùy triệu chứng và tình trạng mắt, quy trình có thể khác nhau. Dưới đây là các bước thường gặp khi đánh giá nghi ngờ đục thủy tinh thể ở người trẻ. Không phải ai cũng cần tất cả xét nghiệm nâng cao, nhưng khám cơ bản nên đủ để phân biệt tật khúc xạ, bệnh giác mạc, thủy tinh thể và đáy mắt.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được thăm khám mắt, đo khúc xạ, đánh giá nhu cầu kính và tư vấn hướng xử trí phù hợp. Các thiết bị như hệ thống đo và gia công kính Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 hoặc định vị chuyên môn ZEISS Vision Expert có thể hỗ trợ quy trình kính thuốc và tư vấn thị giác, nhưng kết luận bệnh lý vẫn dựa trên khám lâm sàng của bác sĩ.

Đục thủy tinh thể ở người trẻ có cần mổ không?

Câu trả lời phụ thuộc vào mức độ ảnh hưởng thị lực và chất lượng sống. Nếu đục nhẹ, thị lực còn tốt, không ảnh hưởng học tập, làm việc hay lái xe, bác sĩ có thể hẹn theo dõi định kỳ, điều chỉnh kính khi phù hợp và kiểm soát yếu tố nguy cơ. Nếu đục làm giảm thị lực rõ, gây lóa nhiều, ảnh hưởng nghề nghiệp hoặc cản trở việc khám, điều trị bệnh đáy mắt, phẫu thuật có thể được cân nhắc.

Hiện nay, khi nói đến mổ cườm khô hoặc mổ đục thủy tinh thể, nhiều người biết đến phương pháp phaco. Phaco sử dụng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn thủy tinh thể đục, hút ra ngoài và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Đây là phẫu thuật phổ biến, nhưng vẫn là can thiệp nội nhãn, cần khám trước mổ, đánh giá nguy cơ, chuẩn bị đúng và tái khám sau mổ.

Ở người trẻ, tư vấn trước mổ cần đặc biệt chú ý. Người bệnh có thể kỳ vọng không cần đeo kính hoàn toàn sau mổ, nhưng thực tế còn phụ thuộc loại thủy tinh thể nhân tạo, độ loạn thị, chiều dài trục nhãn cầu, tình trạng giác mạc, võng mạc, đồng tử, nghề nghiệp và khả năng thích nghi. Một số người vẫn cần kính đọc sách, kính làm việc gần hoặc kính khi lái xe ban đêm. Với người cận thị cao, tiền sử viêm mắt hoặc chấn thương, bác sĩ sẽ cân nhắc kỹ hơn về nguy cơ và lịch theo dõi.

Thủy tinh thể nhân tạo: cần hiểu đúng trước khi lựa chọn

Thủy tinh thể nhân tạo là thấu kính được đặt vào mắt sau khi lấy thủy tinh thể đục. Có nhiều nhóm thủy tinh thể nhân tạo khác nhau, ví dụ đơn tiêu, toric chỉnh loạn thị, đa tiêu hoặc kéo dài tiêu điểm. Mỗi loại có ưu điểm, giới hạn và điều kiện phù hợp riêng. Không phải cứ loại nhiều tính năng là phù hợp với mọi mắt.

Người trẻ thường có nhu cầu nhìn xa, nhìn gần, làm việc máy tính, dùng điện thoại, lái xe ban đêm và tham gia thể thao. Vì vậy, bác sĩ cần trao đổi kỹ về khoảng cách nhìn ưu tiên. Người làm việc nhiều ban đêm hoặc nhạy cảm với quầng sáng có thể cần cân nhắc kỹ trước một số lựa chọn đa tiêu. Người có bệnh võng mạc, giác mạc không đều, khô mắt nặng, đồng tử bất thường hoặc tiền sử viêm mắt cũng cần đánh giá thận trọng.

Một yếu tố khác là sau mổ đục thủy tinh thể, bao sau có thể mờ theo thời gian, gọi là đục bao sau. Tình trạng này không phải thủy tinh thể nhân tạo bị đục, mà là lớp bao giữ kính nội nhãn bị mờ. Nếu ảnh hưởng thị lực, bác sĩ có thể cân nhắc laser mở bao sau khi phù hợp. Người trẻ có thể có nguy cơ đục bao sau cao hơn một số nhóm lớn tuổi, vì vậy cần biết trước để không quá lo lắng nếu được bác sĩ giải thích trong quá trình theo dõi.

Các yếu tố ảnh hưởng đến theo dõi và điều trị

Không có lịch theo dõi chung cho mọi người trẻ bị đục thủy tinh thể. Một người đục nhẹ, thị lực ổn định, không bệnh nền có thể chỉ cần tái khám theo hẹn. Ngược lại, người có viêm màng bồ đào, tiểu đường, cận thị cao, chấn thương hoặc đục tiến triển nhanh cần theo dõi sát hơn. Bác sĩ cũng sẽ cân nhắc mức độ ảnh hưởng đến công việc. Người lái xe đường dài, vận hành máy móc, làm nghề cần nhận diện màu sắc hoặc học sinh sinh viên cần đọc nhiều có thể cần can thiệp sớm hơn so với người ít bị ảnh hưởng.

Độ tuổi cũng ảnh hưởng đến tư vấn. Ở trẻ em và thiếu niên, đục thủy tinh thể có thể gây nhược thị nếu che trục nhìn trong giai đoạn phát triển thị giác. Ở người trưởng thành trẻ, nguy cơ nhược thị thấp hơn nhưng nhu cầu thị giác cao và thời gian sống với thủy tinh thể nhân tạo dài hơn. Điều này khiến việc chọn công suất kính nội nhãn, dự đoán khúc xạ sau mổ và tư vấn kỳ vọng trở nên quan trọng.

Tình trạng khô mắt, dị ứng, viêm bờ mi hoặc sử dụng màn hình nhiều cũng có thể làm người bệnh cảm thấy mờ hơn dù đục không quá nặng. Trước khi kết luận thị lực giảm hoàn toàn do thủy tinh thể, bác sĩ có thể điều trị bề mặt nhãn cầu, tối ưu kính và đánh giá lại. Cách tiếp cận này giúp tránh mổ quá sớm trong những trường hợp triệu chứng chủ yếu đến từ nguyên nhân khác.

Những sai lầm thường gặp

Một sai lầm khác là tin rằng phẫu thuật sẽ giải quyết mọi vấn đề thị giác. Nếu người bệnh có bệnh võng mạc, glaucoma, sẹo giác mạc, nhược thị hoặc tổn thương thần kinh thị giác, thị lực sau mổ có thể bị giới hạn. Vì vậy, khám trước mổ và tư vấn kỳ vọng là bước không thể bỏ qua.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Nếu bạn nghi ngờ đục thủy tinh thể ở người trẻ, hãy bắt đầu bằng việc ghi lại triệu chứng. Mắt nào mờ hơn, mờ khi nhìn xa hay nhìn gần, có lóa đèn không, có đau đỏ không, có liên quan chấn thương hay không, có đang dùng thuốc gì không. Khi đi khám, mang theo kính đang dùng, toa kính cũ, danh sách thuốc và thông tin bệnh nền. Những dữ liệu này giúp bác sĩ đánh giá tiến triển chính xác hơn.

Nếu bạn có đái tháo đường, cần kiểm soát đường huyết và khám đáy mắt định kỳ theo khuyến cáo của bác sĩ. Nếu đang dùng corticosteroid kéo dài, không tự ý ngưng thuốc, nhưng nên hỏi bác sĩ điều trị về kế hoạch theo dõi mắt. Nếu làm việc ngoài trời hoặc trong môi trường nguy cơ, hãy dùng kính bảo hộ, kính chống UV phù hợp và tuân thủ an toàn lao động.

Với người chưa cần mổ, việc theo dõi định kỳ có mục tiêu rõ ràng: xem thị lực có giảm không, đục có tiến triển không, có bệnh khác xuất hiện không và nhu cầu sinh hoạt có thay đổi không. Với người đã được chỉ định mổ, nên hỏi rõ về phương pháp, loại thủy tinh thể nhân tạo, khả năng cần đeo kính sau mổ, lịch tái khám, dấu hiệu bất thường sau mổ và các nguy cơ có thể gặp. Sự chuẩn bị tốt giúp người bệnh hợp tác tốt hơn và có kỳ vọng thực tế hơn.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Nếu bạn ở Bến Tre hoặc khu vực lân cận và đang gặp tình trạng nhìn mờ, chói sáng, nghi đục thủy tinh thể, cần đo kính nhưng thị lực không rõ, hoặc muốn kiểm tra mắt trước khi quyết định mổ cườm khô, bạn có thể liên hệ Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh. Phòng khám tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, hotline 079 860 86 86.

Phòng khám định vị ở các dịch vụ khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K, tròng kính Essilor và ZEISS. Với chủ đề đục thủy tinh thể, điều quan trọng là khám đúng quy trình, xác định nguyên nhân gây mờ mắt và tư vấn hướng theo dõi hoặc chuyển phẫu thuật khi phù hợp. Nếu người bệnh có dấu hiệu nặng như đau mắt nhiều, đỏ mắt, giảm thị lực đột ngột, chấn thương hoặc nghi nhiễm trùng, nên đi khám sớm, không chờ đến lịch hẹn xa.

Trong trường hợp đã có chỉ định mổ đục thủy tinh thể, bác sĩ sẽ giải thích các bước cần chuẩn bị, các xét nghiệm liên quan và những điểm cần cân nhắc khi chọn thủy tinh thể nhân tạo. Người bệnh không nên so sánh đơn giản theo giá hoặc lời giới thiệu của người quen, vì mỗi mắt có cấu trúc và nhu cầu khác nhau.

Câu hỏi thường gặp