Tóm tắt nhanh

Đau quanh hốc mắt là cảm giác như thế nào?

Hốc mắt là vùng xương bao quanh nhãn cầu, chứa mắt, cơ vận nhãn, mạch máu, thần kinh, mô mỡ và nhiều cấu trúc liên quan. Khi nói đau quanh hốc mắt, người bệnh có thể mô tả rất khác nhau: đau âm ỉ ở trên cung mày, nhức sâu sau mắt, đau ở góc trong mắt sát sống mũi, nặng vùng trán, đau khi liếc mắt, đau lan lên thái dương hoặc đau kèm căng tức vùng má. Vì vậy, cùng một cụm từ “đau quanh mắt” có thể xuất phát từ mắt, xoang, cơ, dây thần kinh hoặc bệnh toàn thân.

Trong thực tế khám mắt, bác sĩ không chỉ hỏi “đau ở đâu” mà còn hỏi đau bắt đầu khi nào, kéo dài bao lâu, có liên quan đến làm việc gần hay không, có đỏ mắt, chảy nước mắt, ghèn, sợ ánh sáng, nhìn mờ, nhìn đôi, buồn nôn, nghẹt mũi, sốt hoặc tiền sử chấn thương không. Những chi tiết này giúp định hướng nguyên nhân và mức độ khẩn cấp. Ví dụ, nhức quanh hốc mắt sau vài giờ nhìn màn hình thường khác với cơn đau dữ dội kèm mắt đỏ và nhìn mờ đột ngột.

Cũng cần phân biệt đau quanh hốc mắt với cảm giác cộm xốn bề mặt mắt. Cộm xốn thường liên quan đến khô mắt, dị vật, viêm kết mạc hoặc viêm bờ mi. Đau sâu sau mắt có thể gặp trong mỏi điều tiết, đau đầu migraine, viêm xoang, viêm thần kinh thị hoặc một số bệnh lý hốc mắt. Tuy nhiên, ranh giới này không tuyệt đối; nhiều bệnh có biểu hiện chồng lấp nên thăm khám vẫn là bước quan trọng khi triệu chứng kéo dài hoặc có dấu hiệu bất thường.

Vì sao đau quanh hốc mắt cần được quan tâm?

Mắt là cơ quan có cấu trúc nhỏ nhưng chức năng rất tinh tế. Một số bệnh ở bề mặt mắt có thể gây đau, đỏ, chảy nước mắt và ảnh hưởng sinh hoạt. Một số bệnh ở trong mắt hoặc hốc mắt nếu chậm xử trí có thể làm giảm thị lực. Ngoài ra, đau quanh mắt đôi khi không bắt nguồn từ mắt mà liên quan đến xoang, răng hàm mặt, đau đầu nguyên phát, huyết áp, bệnh tự miễn hoặc nhiễm trùng vùng mặt. Vì vậy, đánh giá triệu chứng mắt cần nhìn toàn diện.

Đau quanh hốc mắt còn quan trọng vì người bệnh dễ tự mua thuốc nhỏ mắt, đặc biệt là thuốc có corticoid hoặc thuốc kháng sinh, khi chưa biết nguyên nhân. Việc dùng thuốc không phù hợp có thể che lấp triệu chứng, làm chậm chẩn đoán, tăng nguy cơ tác dụng phụ hoặc làm nặng một số tình trạng như nhiễm virus herpes ở giác mạc, tăng nhãn áp ở người nhạy cảm. Thuốc nhỏ mắt không phải loại nào cũng dùng được cho mọi trường hợp đau mắt.

Với trẻ em, đau quanh hốc mắt có thể được trẻ mô tả bằng cách than nhức đầu, nheo mắt, dụi mắt, tránh đọc sách hoặc không muốn học bài. Nguyên nhân có thể đơn giản là tật khúc xạ chưa được chỉnh, nhưng cũng có thể liên quan đến viêm nhiễm, chấn thương hoặc bệnh khác. Trẻ nhỏ thường không diễn đạt rõ mức độ nhìn mờ, vì vậy phụ huynh nên quan sát hành vi và đưa trẻ khám khi triệu chứng lặp lại.

Ở người lớn tuổi, đau quanh mắt kèm nhìn mờ, quầng xanh đỏ quanh đèn, buồn nôn hoặc đau đầu nhiều cần được chú ý vì có thể liên quan đến cơn tăng nhãn áp cấp. Đây là tình huống cần khám sớm. Tương tự, đau mắt kèm giảm thị lực, đau khi liếc mắt hoặc xuất hiện sau chấn thương cũng không nên trì hoãn.

Đau quanh hốc mắt nguyên nhân thường gặp

Dưới đây là các nhóm nguyên nhân thường gặp trong thực hành lâm sàng. Mục tiêu là giúp bạn có định hướng ban đầu, không nhằm tự chẩn đoán. Một người có thể có nhiều nguyên nhân cùng lúc, chẳng hạn vừa khô mắt vừa cận thị chưa chỉnh đúng, hoặc viêm xoang làm nặng cảm giác nhức quanh mắt khi làm việc với màn hình.

Khi nào cần đi khám sớm?

Không phải mọi cơn đau quanh hốc mắt đều cần cấp cứu, nhưng có một số dấu hiệu không nên chủ quan. Hãy đi khám sớm nếu đau mắt nhiều, đau tăng nhanh, đỏ mắt rõ, nhìn mờ, giảm thị lực, chói sáng, nhìn quầng quanh đèn, buồn nôn, nôn, đau khi liếc mắt, nhìn đôi, sưng mi nhiều, sốt, lồi mắt, chảy ghèn nhiều, có chấn thương hoặc nghi dị vật. Những biểu hiện này có thể liên quan đến viêm giác mạc, tăng nhãn áp cấp, viêm mô hốc mắt, viêm thần kinh thị hoặc tổn thương sau chấn thương.

Người đeo kính áp tròng nếu đau mắt, đỏ mắt hoặc chói sáng nên ngưng đeo kính và khám sớm. Viêm giác mạc liên quan kính áp tròng có thể diễn tiến nhanh. Người có bệnh nền như đái tháo đường, suy giảm miễn dịch, đang dùng thuốc ức chế miễn dịch, hoặc vừa phẫu thuật mắt cũng nên thận trọng hơn với bất kỳ triệu chứng đau mắt mới xuất hiện.

Với trẻ em, nên đưa trẻ đi khám nếu trẻ than đau quanh mắt nhiều lần, nheo mắt, dụi mắt liên tục, học mau mỏi, nhìn gần bất thường, sợ ánh sáng, đỏ mắt, sưng mi hoặc có tiền sử té ngã, va đập. Trẻ không phải lúc nào cũng nói rõ “con nhìn mờ”, nên phụ huynh không nên chỉ chờ trẻ than giảm thị lực.

Khi nào có thể theo dõi ngắn hạn?

Bạn có thể theo dõi trong thời gian ngắn nếu đau nhẹ, không đỏ mắt, không chói sáng, không nhìn mờ, không chấn thương, không sốt, không sưng mi và triệu chứng xuất hiện rõ sau khi thiếu ngủ, làm việc màn hình lâu hoặc đọc sách kéo dài. Trong trường hợp này, hãy nghỉ mắt, ngủ đủ, giảm thời gian nhìn gần liên tục, chớp mắt có ý thức, điều chỉnh ánh sáng và uống đủ nước. Nếu triệu chứng giảm rõ sau nghỉ ngơi, khả năng mỏi mắt hoặc khô mắt chức năng cao hơn.

Tuy nhiên, theo dõi không có nghĩa là bỏ qua. Nếu đau lặp lại nhiều ngày, ảnh hưởng học tập hoặc công việc, cần khám để kiểm tra thị lực, khúc xạ, bề mặt mắt, nhãn áp và các dấu hiệu viêm. Nhiều người chịu đựng nhức mắt kéo dài vì nghĩ do “làm việc nhiều”, nhưng khi đo khúc xạ mới phát hiện loạn thị, viễn thị hoặc kính hiện tại không còn phù hợp.

Một số thay đổi nhỏ có thể hữu ích: đặt màn hình cách mắt khoảng một sải tay, mép trên màn hình thấp hơn tầm mắt một chút, tránh ánh sáng chói phản xạ, tăng cỡ chữ, nghỉ 20 giây sau mỗi 20 phút nhìn gần bằng cách nhìn xa, không dùng điện thoại trong bóng tối quá lâu. Nếu có điều hòa hoặc quạt thổi trực tiếp vào mặt, hãy điều chỉnh hướng gió vì có thể làm khô mắt.

Quy trình khám mắt khi bị đau quanh hốc mắt

Khi đến khám, bạn nên mô tả triệu chứng càng cụ thể càng tốt. Bác sĩ sẽ hỏi vị trí đau, thời điểm khởi phát, mức độ đau, yếu tố làm tăng hoặc giảm, tiền sử bệnh mắt, kính đang dùng, thuốc nhỏ mắt đã dùng, tiền sử chấn thương, bệnh toàn thân và triệu chứng đi kèm như nghẹt mũi, sốt, đau đầu, buồn nôn, nhìn đôi. Những thông tin này giúp định hướng khám đúng trọng tâm.

Những yếu tố làm đau quanh hốc mắt dễ xuất hiện hơn

Một số yếu tố trong sinh hoạt làm triệu chứng quanh mắt dễ xảy ra hoặc kéo dài. Thứ nhất là thời gian nhìn gần quá lâu. Khi đọc sách, học bài, làm việc văn phòng, thiết kế, kế toán, học online hoặc sử dụng điện thoại liên tục, mắt phải điều tiết và hội tụ trong thời gian dài. Nếu nghỉ ít, ánh sáng không phù hợp hoặc chữ quá nhỏ, cảm giác nhức quanh hốc mắt càng rõ.

Thứ hai là chất lượng giấc ngủ và mức độ căng thẳng. Thiếu ngủ làm mắt dễ khô, cơ thể nhạy cảm với đau hơn và đau đầu dễ khởi phát. Stress kéo dài có thể làm tăng căng cơ vùng trán, thái dương, cổ gáy, từ đó gây cảm giác đau quanh mắt dù khám mắt không thấy bệnh nặng. Tuy nhiên, không nên quy mọi triệu chứng cho stress nếu có dấu hiệu đỏ mắt, nhìn mờ hoặc đau tăng.

Thứ ba là môi trường. Phòng máy lạnh, gió quạt, khói bụi, ánh sáng chói, làm việc ngoài nắng, hồ bơi có clo hoặc trang điểm mắt có thể kích thích bề mặt mắt. Người có cơ địa dị ứng dễ ngứa mắt, dụi mắt nhiều, dẫn đến viêm bề mặt và mỏi mắt. Dụi mắt mạnh cũng làm tăng nguy cơ trầy xước giác mạc hoặc làm nặng bệnh giác mạc ở người có yếu tố nguy cơ.

Thứ tư là kính và thói quen dùng kính. Kính sai độ, tròng trầy, gọng lệch, khoảng cách đồng tử không phù hợp hoặc đeo kính cũ nhiều năm có thể gây mỏi. Với người trên 40 tuổi, lão thị khiến việc nhìn gần khó hơn; nếu cố đọc không kính hoặc dùng kính không đúng khoảng cách, nhức quanh mắt có thể tăng. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện thay đổi này.

Thứ năm là bệnh nền và thuốc. Một số thuốc có thể làm khô mắt hoặc ảnh hưởng điều tiết. Bệnh tuyến giáp, bệnh tự miễn, đái tháo đường, viêm xoang mạn, đau đầu migraine hoặc rối loạn khớp thái dương hàm cũng có thể liên quan đến đau vùng quanh mắt. Khi đi khám, hãy thông báo thuốc đang dùng và bệnh đã biết để bác sĩ có cái nhìn đầy đủ.

Các sai lầm thường gặp khi tự xử trí

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ mắt

Với người làm việc màn hình nhiều, hãy coi đau quanh hốc mắt là tín hiệu cần xem lại thói quen sử dụng mắt. Mắt không được thiết kế để nhìn gần liên tục nhiều giờ mà không nghỉ. Quy tắc nghỉ mắt, ánh sáng phù hợp, cỡ chữ đủ lớn và tư thế ngồi đúng có thể giảm đáng kể mỏi mắt. Tuy nhiên, nếu đã điều chỉnh thói quen mà triệu chứng vẫn lặp lại, khám mắt là cần thiết để tìm nguyên nhân.

Với học sinh, sinh viên, đau quanh mắt thường đi kèm học nhiều, dùng điện thoại, ngủ muộn và có thể có tật khúc xạ. Phụ huynh không nên chỉ nhắc trẻ “đừng dùng điện thoại” mà quên kiểm tra thị lực. Nếu trẻ cận thị, việc theo dõi cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám. Các phương pháp như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc atropine khi được cân nhắc phải do bác sĩ đánh giá; Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và không phải trẻ nào cũng phù hợp.

Với người thường bị khô mắt, cần chú ý bờ mi và môi trường. Chườm ấm, vệ sinh mi hoặc nước mắt nhân tạo có thể được khuyên trong một số trường hợp, nhưng loại sản phẩm, tần suất và thời gian dùng nên theo tư vấn chuyên môn, nhất là khi có bệnh giác mạc, đeo kính áp tròng hoặc đã phẫu thuật mắt. Khô mắt mạn tính thường cần kế hoạch chăm sóc lâu dài hơn là nhỏ thuốc vài ngày.

Với người có đau quanh mắt kèm đau đầu, hãy ghi lại nhật ký triệu chứng: cơn đau kéo dài bao lâu, đau một bên hay hai bên, có buồn nôn, sợ ánh sáng, nhìn lóe sáng, nghẹt mũi, chảy nước mắt hay không, có liên quan chu kỳ kinh nguyệt, thiếu ngủ, cà phê, rượu, stress hoặc thực phẩm nào không. Nhật ký này hữu ích cho cả bác sĩ mắt và bác sĩ thần kinh nếu cần phối hợp.

Thông tin y khoa quốc tế cũng nhấn mạnh rằng đau mắt kèm giảm thị lực, chấn thương, hóa chất, đỏ mắt nặng hoặc đau dữ dội cần được đánh giá sớm. Bạn có thể tham khảo thêm tài liệu giáo dục sức khỏe của American Academy of Ophthalmology về đau mắt, nhưng việc tự đọc không thay thế thăm khám trực tiếp.

Chuẩn bị gì trước khi đi khám mắt?

Để buổi khám hiệu quả, bạn nên mang theo kính đang dùng, toa kính cũ nếu có, danh sách thuốc nhỏ mắt và thuốc uống đang dùng, thông tin bệnh nền, tiền sử phẫu thuật hoặc chấn thương mắt. Nếu đã dùng thuốc nhỏ mắt trước đó, hãy ghi tên thuốc hoặc chụp hình lọ thuốc. Điều này giúp bác sĩ tránh trùng thuốc, nhận biết thuốc có corticoid hoặc chất bảo quản có thể gây kích ứng.

Hãy mô tả rõ triệu chứng theo thời gian: đau bắt đầu ngày nào, xuất hiện liên tục hay từng cơn, đau một mắt hay hai mắt, có nặng hơn khi cúi đầu, khi liếc mắt, khi đọc sách, khi dùng điện thoại, khi ra nắng hay khi chạm vào vùng xoang không. Nếu có đau đầu, hãy nói vị trí đau và triệu chứng đi kèm. Nếu có chấn thương, kể rõ vật gì va vào mắt, thời điểm và có rửa mắt hay dùng thuốc gì chưa.

Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt. Sau nhỏ thuốc, mắt có thể nhìn gần mờ và chói sáng tạm thời trong vài giờ. Bạn nên sắp xếp người đưa về nếu lo ngại lái xe khó khăn, đặc biệt khi khám vào buổi tối hoặc phải di chuyển xa. Không phải trường hợp nào cũng cần giãn đồng tử, nhưng chuẩn bị trước sẽ thuận tiện hơn.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, quá trình khám có thể kết hợp đánh giá thị lực, khúc xạ, bề mặt mắt, nhãn áp và đáy mắt tùy tình huống. Phòng khám định vị chăm sóc khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS. Các trang thiết bị như hệ thống trong chuỗi ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ khâu đo khám và cắt kính, nhưng kết luận điều trị vẫn cần dựa trên thăm khám và tình trạng cụ thể của từng người.

Đau quanh hốc mắt ở trẻ em: phụ huynh cần chú ý gì?

Trẻ em thường không mô tả triệu chứng chính xác như người lớn. Trẻ có thể nói “đau đầu”, “mỏi mắt”, “con không muốn học”, hoặc đơn giản là dụi mắt, nheo mắt, nghiêng đầu, dí sát sách vở. Đau quanh hốc mắt ở trẻ có thể liên quan đến cận thị, viễn thị, loạn thị, điều tiết quá mức, khô mắt do màn hình, dị ứng, viêm kết mạc, viêm xoang hoặc chấn thương khi chơi.

Nếu trẻ than nhức mắt sau giờ học hoặc sau khi dùng thiết bị điện tử, phụ huynh nên xem lại thời gian nhìn gần, tư thế ngồi, ánh sáng, khoảng cách sách vở và giấc ngủ. Nhưng nếu trẻ nhìn bảng kém, hay chép bài sai, tiến sát tivi, nheo mắt hoặc đau đầu tái diễn, nên đo khúc xạ và khám mắt. Việc phát hiện sớm tật khúc xạ giúp trẻ học tập thoải mái hơn và giúp theo dõi tiến triển cận thị nếu có.

Trong kiểm soát cận thị trẻ em, không có một lựa chọn phù hợp cho tất cả. Bác sĩ cần xem tuổi, độ cận, tốc độ tăng độ, khúc xạ hai mắt, giác mạc, trục nhãn cầu, tiền sử gia đình, thời gian ngoài trời, thời gian nhìn gần và khả năng tuân thủ tái khám. Kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc atropine có thể được cân nhắc trong từng trường hợp, nhưng không cam kết ngừng tăng độ và Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn. Phụ huynh nên tránh các quảng cáo hứa hẹn quá mức.

Nếu trẻ đau quanh mắt kèm đỏ mắt, sưng mi, sốt, chói sáng, chảy ghèn nhiều, nhìn mờ, đau sau té ngã hoặc bị vật bắn vào mắt, cần đưa trẻ đi khám sớm. Không nên tự dùng thuốc nhỏ mắt của người lớn cho trẻ, vì liều lượng, thành phần và nguy cơ tác dụng phụ có thể khác.

Đau quanh hốc mắt ở người lớn tuổi

Ở người lớn tuổi, đau quanh hốc mắt cần được đánh giá kỹ hơn vì nguy cơ một số bệnh mắt tăng theo tuổi. Lão thị làm đọc gần khó hơn, kính không phù hợp dễ gây mỏi mắt. Khô mắt cũng thường gặp hơn do thay đổi nội tiết, thuốc toàn thân và bệnh nền. Tuy nhiên, đau mắt kèm nhìn mờ không nên được xem đơn giản là “tuổi già”.

Cơn tăng nhãn áp cấp, viêm màng bồ đào, viêm giác mạc, bệnh lý mạch máu võng mạc, viêm động mạch thái dương hoặc bệnh thần kinh có thể biểu hiện bằng đau vùng mắt hoặc đau đầu. Đặc biệt, nếu đau vùng thái dương ở người lớn tuổi kèm đau khi nhai, mệt mỏi, sốt nhẹ hoặc giảm thị lực, cần đi khám sớm vì có những bệnh cần xử trí khẩn cấp để bảo vệ thị lực.

Người có đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc đang dùng nhiều thuốc nên khám mắt định kỳ, ngay cả khi không đau. Khi có đau quanh mắt mới xuất hiện, bác sĩ sẽ cân nhắc cả bệnh mắt và bệnh toàn thân. Việc cung cấp đầy đủ hồ sơ bệnh, thuốc đang dùng và kết quả khám gần đây giúp quá trình đánh giá an toàn hơn.

Khi nào nên đến phòng khám mắt tại Bến Tre?

Nếu bạn ở Bến Tre và có triệu chứng mắt kéo dài, việc khám trực tiếp giúp tránh đoán mò. Bạn nên đặt lịch khi đau quanh hốc mắt tái phát nhiều lần, đau ảnh hưởng công việc, cần kiểm tra kính, nghi khô mắt, có đỏ mắt, cộm xốn, chảy nước mắt, nhìn mờ hoặc muốn kiểm tra mắt định kỳ. Khám mắt không chỉ để tìm bệnh nặng mà còn để tối ưu thị lực và thói quen chăm sóc mắt.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tọa lạc tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Bạn có thể liên hệ hotline 079 860 86 86 để hỏi lịch khám phù hợp. Khi gọi, hãy nói rõ triệu chứng chính, mức độ đau, có giảm thị lực hay không và thời điểm bắt đầu. Nếu có dấu hiệu nặng như đau dữ dội, nhìn mờ đột ngột, chấn thương hoặc hóa chất bắn vào mắt, nên ưu tiên đi khám cấp cứu hoặc cơ sở y tế gần nhất tùy tình huống.

Khám mắt tổng quát có thể phù hợp khi bạn chưa rõ nguyên nhân đau quanh mắt, cần kiểm tra thị lực, khúc xạ, bề mặt mắt và nhãn áp. Nếu triệu chứng chủ yếu là mỏi khi đọc hoặc làm việc màn hình, đo khúc xạ sẽ giúp đánh giá kính. Nếu nghi bệnh đáy mắt hoặc có yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể chỉ định soi đáy mắt. Mỗi bước khám được cá thể hóa theo triệu chứng và tiền sử của bạn.

Câu hỏi thường gặp