Tóm tắt nhanh

Viêm kết mạc là gì và vì sao dễ gặp vào mùa nắng nóng?

Kết mạc là lớp mô trong suốt, mỏng, có nhiều mạch máu nhỏ. Khi bị kích thích hoặc nhiễm tác nhân gây bệnh, các mạch máu giãn ra khiến mắt đỏ. Người bệnh có thể cảm thấy cộm xốn như có cát, chảy nước mắt, ngứa, sưng mi nhẹ, ghèn dính mi khi ngủ dậy hoặc nhạy cảm hơn với ánh sáng. Trong đời sống hằng ngày, nhiều người gọi chung là đau mắt đỏ, nhưng về y khoa cần phân biệt nguyên nhân vì cách xử trí không giống nhau.

Mùa nắng nóng thường đi kèm độ ẩm thay đổi, nắng gắt, bụi đường, mồ hôi, điều hòa, quạt thổi trực tiếp và sinh hoạt ngoài trời nhiều hơn. Những yếu tố này làm bề mặt mắt dễ khô, hàng rào nước mắt kém ổn định và kết mạc dễ bị kích ứng. Khi mắt khó chịu, phản xạ tự nhiên là dụi mắt. Nếu tay có virus, vi khuẩn hoặc chất bẩn, việc dụi mắt làm nguy cơ viêm kết mạc tăng rõ rệt.

Ngoài ra, mùa hè là thời điểm trẻ em nghỉ học, tham gia bơi lội, du lịch, sinh hoạt tập thể. Viêm kết mạc do virus có thể lây qua tay, khăn, vật dụng cá nhân hoặc bề mặt bị nhiễm dịch tiết mắt. Người trong gia đình dùng chung khăn mặt, gối, chai thuốc nhỏ mắt hoặc kính bảo hộ bơi cũng có thể làm bệnh lan nhanh. Vì vậy, khi đặt câu hỏi viêm kết mạc mùa nắng nóng phòng tránh như thế nào, câu trả lời không chỉ là nhỏ thuốc gì mà còn là thay đổi thói quen vệ sinh và nhận biết dấu hiệu nguy hiểm.

Các nhóm nguyên nhân thường gặp

Vì sao phòng tránh viêm kết mạc mùa nóng lại quan trọng?

Nhiều trường hợp viêm kết mạc nhẹ có thể cải thiện theo thời gian, nhưng xem nhẹ bệnh mắt là điều không nên. Thứ nhất, viêm kết mạc lây nhiễm có thể lan cho người thân, đồng nghiệp hoặc bạn học nếu không cách ly đồ dùng và vệ sinh tay. Chỉ một thói quen dùng chung khăn mặt, dụi mắt rồi cầm nắm tay nắm cửa cũng đủ làm nguy cơ lây lan tăng lên.

Thứ hai, đỏ mắt làm người bệnh khó chịu, giảm tập trung khi học tập, làm việc, lái xe hoặc sử dụng máy tính. Trẻ em thường khó mô tả triệu chứng, dễ dụi mắt và có thể làm bệnh nặng hơn. Người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền mắt như khô mắt, viêm bờ mi, sẹo giác mạc, từng phẫu thuật mắt càng cần thận trọng.

Thứ ba, tự dùng thuốc không đúng có thể gây rủi ro. Một số thuốc nhỏ mắt chứa corticoid có thể làm giảm đỏ nhanh, tạo cảm giác bệnh đỡ, nhưng nếu nguyên nhân là nhiễm virus herpes, nấm, loét giác mạc hoặc vi khuẩn nặng, thuốc có thể làm bệnh tiến triển xấu. Thuốc co mạch làm mắt trắng tạm thời nhưng không giải quyết nguyên nhân, dùng kéo dài có thể gây kích ứng dội ngược. Thuốc kháng sinh không phù hợp có thể không cần thiết, gây dị ứng hoặc làm người bệnh trì hoãn khám.

Thứ tư, mùa nắng nóng thường làm khô mắt nặng hơn. Khi phim nước mắt mất ổn định, bề mặt mắt dễ viêm, dễ trầy và dễ nhạy cảm với môi trường. Vì vậy, phòng bệnh không chỉ dành cho người đang đau mắt đỏ mà còn cần cho người làm việc ngoài trời, tài xế, học sinh, nhân viên văn phòng dùng máy lạnh, người hay bơi và người có tiền sử dị ứng.

Nhận biết triệu chứng: khi nào có thể theo dõi, khi nào cần khám?

Viêm kết mạc thường biểu hiện bằng đỏ mắt, cộm, xốn, chảy nước mắt, ngứa, ghèn, sưng mi nhẹ. Tuy nhiên, mức độ và kiểu triệu chứng giúp định hướng nguyên nhân. Ngứa nhiều hai mắt gợi ý dị ứng. Chảy nước mắt trong, cảm giác rát và có triệu chứng cảm cúm gợi ý virus. Ghèn đặc, dính mi nhiều có thể gặp trong viêm kết mạc do vi khuẩn. Cảm giác rát sau khi đi nắng, đi đường bụi hoặc tiếp xúc nước hồ bơi có thể là kích ứng.

Trong các trường hợp nhẹ, người bệnh có thể tạm thời vệ sinh mắt, nghỉ ngơi, tránh tác nhân kích thích và theo dõi sát. Tuy nhiên, tự theo dõi không có nghĩa là tự dùng thuốc mạnh. Nếu có kính áp tròng, cần ngưng đeo vì nguy cơ viêm giác mạc cao hơn. Nếu là trẻ em, phụ huynh cần quan sát thị lực, mức độ đau, khả năng mở mắt và lượng ghèn. Trẻ không chịu mở mắt, quấy khóc nhiều, sưng đỏ quanh mắt hoặc sốt cần được khám.

Dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm

Đối với người ở Bến Tre đang tìm nơi khám mắt khi có triệu chứng bất thường, có thể cân nhắc thăm khám với bác sĩ mắt để được đo thị lực, soi sinh hiển vi và đánh giá bề mặt mắt. Khám trực tiếp giúp phân biệt viêm kết mạc với các bệnh mắt khác có biểu hiện tương tự.

Viêm kết mạc mùa nắng nóng phòng tránh như thế nào?

Phòng tránh hiệu quả bắt đầu từ những việc rất cơ bản nhưng cần làm đều. Không có biện pháp nào giúp tránh bệnh tuyệt đối, vì viêm kết mạc có nhiều nguyên nhân và môi trường sống luôn thay đổi. Tuy vậy, giảm tiếp xúc tác nhân gây bệnh, bảo vệ bề mặt mắt và phát hiện sớm dấu hiệu bất thường sẽ giúp hạn chế lây lan và giảm nguy cơ biến chứng.

1. Rửa tay và hạn chế chạm mắt

Tay là đường lây truyền quan trọng của viêm kết mạc do virus và vi khuẩn. Trong ngày, tay chạm điện thoại, tay nắm cửa, bàn phím, tiền, đồ chơi, khăn, chai lọ và rất nhiều bề mặt khác. Khi đưa tay lên dụi mắt, tác nhân gây bệnh có thể tiếp xúc trực tiếp với kết mạc. Hãy rửa tay bằng xà phòng và nước sạch, đặc biệt trước khi vệ sinh mắt, trước khi nhỏ thuốc theo chỉ định, sau khi lau ghèn và sau khi tiếp xúc với người đang đỏ mắt.

Với trẻ em, cần nhắc trẻ không dụi mắt và cắt móng tay gọn. Nếu trẻ hay ngứa mắt do dị ứng, phụ huynh nên đưa trẻ khám để kiểm soát nguyên nhân thay vì chỉ nhắc nhở. Dụi mắt kéo dài không chỉ làm kết mạc viêm hơn mà còn có thể gây trầy xước bề mặt mắt.

2. Không dùng chung vật dụng cá nhân

Khăn mặt, khăn tắm, gối, kính mát, kính bơi, mỹ phẩm mắt, thuốc nhỏ mắt và khăn giấy lau mắt nên dùng riêng. Nếu trong nhà có người đang viêm kết mạc, nên giặt khăn, vỏ gối thường xuyên, phơi nơi thoáng nắng nếu phù hợp chất liệu và tránh để khăn ẩm. Không chạm đầu lọ thuốc nhỏ mắt vào mi, lông mi hoặc bề mặt mắt vì có thể làm nhiễm bẩn lọ thuốc.

Người bệnh nên dùng khăn giấy một lần khi lau nước mắt hoặc ghèn, bỏ ngay sau khi dùng và rửa tay. Khi đi làm hoặc đi học, nên hạn chế bắt tay, dùng chung đồ trang điểm, khăn lạnh hoặc vật dụng tiếp xúc gần vùng mặt trong giai đoạn triệu chứng còn rõ.

3. Bảo vệ mắt khi ra nắng, đi đường bụi hoặc làm việc ngoài trời

Kính mát có khả năng chống tia UV, nón rộng vành hoặc kính bảo hộ phù hợp giúp giảm nắng, gió, bụi và dị vật bay vào mắt. Người đi xe máy, làm vườn, công trình, chợ, kho bãi hoặc môi trường nhiều bụi nên bảo vệ mắt đúng cách. Khi mồ hôi chảy xuống mắt, nên dùng khăn sạch thấm nhẹ vùng trán, không quệt trực tiếp vào mắt bằng tay bẩn.

Không nên nhìn trực tiếp vào ánh nắng mạnh. Tia UV và ánh sáng chói có thể làm mắt mỏi, rát, kích thích chảy nước mắt. Với người đã có khô mắt hoặc viêm bờ mi, nắng nóng càng làm cảm giác rát tăng lên. Khi có kính thuốc, nên bảo đảm kính đúng độ và tròng kính sạch; kính bẩn, trầy nhiều có thể làm người đeo mỏi mắt, dụi mắt nhiều hơn.

4. Cẩn thận khi bơi lội

Hồ bơi là nơi mắt tiếp xúc với nước, hóa chất khử khuẩn và nguy cơ mầm bệnh nếu vệ sinh không tốt. Nên chọn hồ bơi đảm bảo vệ sinh, dùng kính bơi riêng vừa vặn, tránh mở mắt lâu dưới nước. Sau khi bơi, có thể rửa mặt bằng nước sạch và theo dõi cảm giác mắt. Nếu mắt đỏ, đau, cộm kéo dài sau bơi hoặc có ghèn, nên đi khám thay vì tự nhỏ thuốc không rõ thành phần.

Người đang đỏ mắt, chảy ghèn hoặc nghi viêm kết mạc lây nhiễm nên tạm ngưng bơi để tránh làm bệnh nặng hơn và giảm nguy cơ lây cho người khác. Người đeo kính áp tròng không nên đeo kính áp tròng khi bơi vì tăng nguy cơ nhiễm trùng giác mạc.

5. Giữ môi trường sống sạch và giảm tác nhân dị ứng

Phòng ngủ, bàn làm việc, quạt, máy lạnh, rèm cửa, chăn gối và thú bông là nơi dễ tích bụi. Vệ sinh định kỳ giúp giảm kích thích kết mạc, đặc biệt với người viêm mũi dị ứng hoặc ngứa mắt theo mùa. Khi dùng máy lạnh, tránh luồng gió thổi trực tiếp vào mặt. Có thể điều chỉnh độ ẩm và nghỉ mắt hợp lý nếu làm việc lâu trước màn hình.

Mỹ phẩm mắt cần được sử dụng thận trọng. Không dùng mascara, eyeliner, phấn mắt đã quá hạn, có mùi lạ hoặc dùng chung với người khác. Nếu mắt đang đỏ hoặc ngứa, nên ngưng trang điểm vùng mắt cho đến khi ổn định và được bác sĩ hướng dẫn nếu cần.

6. Chăm sóc mắt khi làm việc với màn hình

Mùa nắng nóng, nhiều người ở trong phòng điều hòa và dùng máy tính, điện thoại liên tục. Khi tập trung nhìn màn hình, tần suất chớp mắt giảm, khiến mắt khô và dễ kích ứng. Quy tắc nghỉ mắt định kỳ, chớp mắt chủ động, uống đủ nước và tránh gió thổi trực tiếp có thể giúp bề mặt mắt dễ chịu hơn. Nếu khô mắt kéo dài, cảm giác rát nhiều hoặc phải phụ thuộc thuốc nhỏ mắt thường xuyên, nên khám để đánh giá tuyến mi, phim nước mắt và các yếu tố liên quan.

Quy trình xử trí khi một người trong nhà bị đỏ mắt

Khi trong gia đình có người đỏ mắt, cách xử trí ban đầu nên tập trung vào vệ sinh, giảm lây lan và theo dõi dấu hiệu nặng. Không nên vội vàng dùng chung đơn thuốc cũ hoặc hỏi mua thuốc mạnh chỉ vì muốn mắt hết đỏ nhanh. Một quy trình đơn giản có thể giúp gia đình bình tĩnh hơn.

Những sai lầm thường gặp khi bị viêm kết mạc mùa nóng

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ mắt

Trong thực hành khám bệnh mắt, một vấn đề thường gặp là người bệnh đến khám muộn sau nhiều ngày tự nhỏ thuốc. Có người nhỏ nhiều loại cùng lúc, có người dùng thuốc của người thân, có người dùng thuốc vì nghe nói hết đỏ nhanh. Khi đó, biểu hiện ban đầu có thể bị thay đổi, làm việc đánh giá khó hơn. Vì vậy, lời khuyên đầu tiên là hãy quan sát triệu chứng khách quan: mắt đỏ một hay hai bên, có đau không, có nhìn mờ không, ghèn màu gì, có ngứa không, có tiếp xúc hồ bơi, bụi, hóa chất hay người đau mắt đỏ không.

Lời khuyên thứ hai là bảo vệ bề mặt mắt. Hạn chế dụi mắt, giảm bụi, tránh nắng gắt, không để quạt hoặc máy lạnh thổi thẳng vào mặt. Nếu làm việc màn hình, hãy nghỉ mắt định kỳ. Nếu có khô mắt, viêm bờ mi hoặc dị ứng tái phát, cần kiểm soát các bệnh nền này vì chúng làm mắt dễ kích ứng hơn trong mùa nóng.

Lời khuyên thứ ba là quan tâm thị lực. Nhiều người chỉ nhìn vào độ đỏ mà quên hỏi mắt có thấy rõ không. Viêm kết mạc đơn thuần thường không làm giảm thị lực rõ. Nếu nhìn mờ, thấy quầng sáng, chói nhiều, đau sâu hoặc cảm giác có màng che, nên khám sớm. Đối với người có tật khúc xạ, kính không đúng độ cũng có thể làm mỏi mắt, dụi mắt và khó chịu hơn. Khi cần, đo thị lực và đo khúc xạ giúp đánh giá phần nhìn rõ song song với kiểm tra bề mặt mắt.

Lời khuyên thứ tư là chăm sóc trẻ em theo hướng cá thể hóa. Trẻ nhỏ chưa mô tả được đau, chói hay nhìn mờ. Phụ huynh cần quan sát hành vi: trẻ nheo mắt, che mắt, tránh sáng, dụi mắt liên tục, ghèn nhiều, sưng mi hoặc học tập giảm tập trung. Nếu trẻ có cận thị, đang đeo kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc dùng thuốc theo chỉ định trước đó, mọi thay đổi về mắt đỏ, đau, cộm khi đeo kính cần được trao đổi với bác sĩ. Các phương pháp kiểm soát cận thị không chữa khỏi cận vĩnh viễn và phải cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám.

Lời khuyên cuối cùng là đừng ngại đi khám khi không chắc. Một lần khám mắt có thể giúp xác định vấn đề chỉ là kích ứng nhẹ hay có dấu hiệu cần điều trị. Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt, đánh giá khúc xạ và tư vấn chăm sóc mắt phù hợp. Phòng khám định vị trong khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS; các thiết bị như Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 và tiêu chuẩn ZEISS Vision Expert có thể hỗ trợ quá trình phục vụ, nhưng quyết định chăm sóc vẫn dựa trên thăm khám cụ thể của từng người.

Khi nào nên đến phòng khám mắt?

Bạn nên đi khám khi triệu chứng không đơn giản, không rõ nguyên nhân hoặc ảnh hưởng sinh hoạt. Đặc biệt, hãy ưu tiên khám sớm nếu có đau mắt nhiều, đỏ mắt dữ dội, giảm thị lực, nhìn mờ đột ngột, chói sáng, chấn thương, nghi dị vật, hóa chất bắn vào mắt, ghèn mủ nhiều, sưng mi, sốt hoặc đang đeo kính áp tròng. Những dấu hiệu này cần được kiểm tra bằng dụng cụ chuyên khoa, không nên chỉ mô tả qua điện thoại hoặc tự điều trị.

Trong buổi khám, bác sĩ có thể hỏi thời điểm khởi phát, yếu tố tiếp xúc, bệnh sử dị ứng, thuốc đã dùng, tiền sử đeo kính áp tròng, bệnh mắt trước đây và tình trạng lây trong gia đình. Người bệnh thường được đo thị lực, quan sát mi mắt, kết mạc, giác mạc, phản ứng đồng tử và có thể kiểm tra thêm khi cần. Mục tiêu là xác định nhóm nguyên nhân, loại trừ bệnh nguy hiểm và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.

Đối với người tìm kiếm dịch vụ khám mắt Bến Tre, việc chọn cơ sở có bác sĩ mắt thăm khám trực tiếp và giải thích rõ ràng sẽ giúp người bệnh yên tâm hơn. Tuy nhiên, bất kỳ thông tin trên mạng nào, kể cả bài viết này, chỉ đóng vai trò tham khảo. Chẩn đoán cuối cùng cần dựa trên khám trực tiếp, tình trạng mắt hiện tại và các yếu tố riêng của từng người.

Câu hỏi thường gặp