Tóm tắt nhanh cho người đang bị ngứa đỏ mắt

Viêm kết mạc dị ứng là gì?

Kết mạc là lớp màng mỏng, trong suốt phủ lên phần trắng của mắt và mặt trong mi mắt. Khi kết mạc tiếp xúc với dị nguyên, hệ miễn dịch có thể giải phóng các chất trung gian gây viêm, trong đó có histamine. Kết quả là mắt bị ngứa, đỏ, chảy nước mắt, phù nề và khó chịu. Đây là cơ chế dị ứng, không phải lúc nào cũng do nhiễm trùng.

Viêm kết mạc dị ứng có thể xuất hiện theo mùa, chẳng hạn khi thời tiết thay đổi, mùa phấn hoa, mùa gió bụi; hoặc quanh năm nếu người bệnh thường xuyên tiếp xúc mạt bụi nhà, lông chó mèo, nấm mốc, khói thuốc, hóa chất, nước hồ bơi, mỹ phẩm, keo nối mi hoặc dung dịch vệ sinh kính áp tròng không phù hợp. Một số người có cơ địa dị ứng như viêm mũi dị ứng, hen, chàm da sẽ dễ gặp hơn.

Điều đáng lưu ý là bệnh có thể lành tính ở nhiều trường hợp nhưng không nên xem nhẹ. Dụi mắt kéo dài có thể làm trầy xước bề mặt mắt, tăng kích ứng, làm nặng khô mắt và ở một số người có nguy cơ ảnh hưởng giác mạc. Trẻ em thường khó kiểm soát hành vi dụi mắt, vì vậy cha mẹ cần quan sát kỹ, đặc biệt khi trẻ than ngứa, hay chớp mắt, nheo mắt hoặc học tập kém tập trung do khó chịu.

Dấu hiệu thường gặp của viêm kết mạc dị ứng

Một số trường hợp có ghèn nhầy trắng, kéo sợi, nhất là khi ngứa nhiều. Tuy nhiên ghèn vàng xanh đặc, dính mi nhiều, đau tăng hoặc đỏ một mắt nổi bật có thể gợi ý nhiễm trùng hoặc vấn đề khác. Khi không chắc chắn, nên để bác sĩ mắt thăm khám bằng sinh hiển vi nhằm đánh giá kết mạc, giác mạc, mi mắt và phim nước mắt.

Phân biệt dị ứng với các nguyên nhân đỏ mắt khác

Người bệnh thường gọi chung là đau mắt hoặc đỏ mắt, nhưng nguyên nhân rất khác nhau. Viêm kết mạc dị ứng thường ngứa nhiều, chảy nước mắt trong, liên quan môi trường và có thể tái phát theo đợt. Viêm kết mạc do virus thường dễ lây, có thể bắt đầu một mắt rồi sang mắt còn lại, kèm cộm, chảy nước mắt, đôi khi sau cảm cúm. Viêm kết mạc do vi khuẩn hay có ghèn mủ đặc, dính mi, nhất là khi ngủ dậy.

Khô mắt có thể gây đỏ, rát, cộm, chảy nước mắt phản xạ và nhìn mờ dao động, dễ nặng khi dùng màn hình lâu, ở phòng máy lạnh hoặc sau phẫu thuật mắt. Viêm bờ mi làm ngứa rát bờ mi, vảy chân lông mi, mắt khó chịu dai dẳng. Viêm giác mạc, loét giác mạc hoặc trầy xước giác mạc có thể gây đau, sợ ánh sáng, chảy nước mắt nhiều và giảm thị lực, cần khám sớm vì có nguy cơ ảnh hưởng thị lực.

Với người đeo kính áp tròng, bất kỳ tình trạng đỏ mắt kèm đau, cộm nhiều, chói sáng hoặc nhìn mờ đều cần thận trọng. Không nên tiếp tục đeo kính áp tròng khi mắt đang đỏ kích ứng. Bề mặt giác mạc ở nhóm này có thể nhạy cảm hơn với nhiễm trùng nếu vệ sinh kính không đúng hoặc đeo quá thời gian khuyến cáo.

Vì sao viêm kết mạc dị ứng dễ tái phát?

Dị ứng là phản ứng của cơ thể với yếu tố kích thích. Nếu dị nguyên vẫn còn trong môi trường sống, triệu chứng có thể quay lại dù đợt trước đã giảm. Nhiều người chỉ chú ý nhỏ thuốc khi mắt đỏ nhưng chưa tìm nguyên nhân lặp lại: phòng ngủ nhiều bụi, ga gối ít giặt, thú cưng ngủ chung, máy lạnh bẩn, khói thuốc, mùi hóa chất tẩy rửa, phấn trang điểm rơi vào mắt hoặc thói quen dụi mắt khi làm việc.

Yếu tố thời tiết cũng quan trọng. Ở thời điểm giao mùa, độ ẩm thay đổi, gió bụi tăng, nấm mốc trong nhà hoặc phấn hoa ngoài trời có thể nhiều hơn. Người có viêm mũi dị ứng thường nhận ra mắt ngứa cùng lúc với nghẹt mũi, hắt hơi. Nếu chỉ xử trí mắt mà không kiểm soát mũi xoang, giấc ngủ và môi trường, nguy cơ tái phát vẫn cao.

Một lý do khác là bề mặt mắt bị suy yếu. Khô mắt, viêm bờ mi, dùng màn hình kéo dài, thiếu ngủ, đeo kính áp tròng không phù hợp, dùng thuốc nhỏ mắt không đúng cách đều có thể làm hàng rào bảo vệ của mắt kém ổn định. Khi gặp dị nguyên, mắt phản ứng mạnh hơn. Do đó phòng tái phát không chỉ là tránh dị nguyên mà còn cần chăm sóc bề mặt mắt và điều chỉnh thói quen sinh hoạt.

Khi nào cần khám mắt sớm?

Nhiều trường hợp viêm kết mạc dị ứng mức độ nhẹ có thể giảm khi tránh tác nhân kích thích và chăm sóc mắt đúng. Tuy vậy, có những dấu hiệu không nên trì hoãn. Khám sớm giúp bác sĩ xác định có tổn thương giác mạc, nhiễm trùng, dị vật, tăng nhãn áp hay bệnh lý khác hay không.

Đặc biệt, không nên tự mua thuốc nhỏ có corticoid hoặc dùng lại toa cũ khi chưa được khám. Một số thuốc có thể làm tăng nhãn áp, che lấp nhiễm trùng hoặc gây tác dụng phụ nếu dùng không đúng chỉ định và thời gian. Việc dùng thuốc cần cá thể hóa theo tình trạng mắt, độ nặng triệu chứng, bệnh nền và nguy cơ của từng người.

Bác sĩ mắt thường đánh giá những gì?

Khi đến khám vì nghi viêm kết mạc dị ứng, bác sĩ không chỉ nhìn mắt đỏ hay không mà còn hỏi kỹ hoàn cảnh khởi phát, thời điểm tái phát, nghề nghiệp, môi trường sống, thú cưng, mỹ phẩm, thuốc đang dùng, tiền sử dị ứng và thói quen đeo kính áp tròng. Những thông tin này giúp tìm yếu tố liên quan để phòng tái phát thực tế hơn.

Cách phòng tái phát viêm kết mạc dị ứng

Phòng tái phát cần bắt đầu từ việc nhận diện yếu tố làm mắt bùng phát. Không phải ai cũng dị ứng với cùng một tác nhân, vì vậy bạn nên ghi chú thời điểm mắt ngứa đỏ: sau khi dọn nhà, nằm phòng máy lạnh, tiếp xúc chó mèo, dùng mỹ phẩm mới, đi ngoài đường bụi, bơi hồ bơi, làm việc ở nơi có hóa chất hoặc sau khi đeo kính áp tròng. Nhật ký triệu chứng đơn giản trong vài tuần có thể giúp nhận ra quy luật.

Giảm bụi và mạt bụi trong không gian sống

Phòng ngủ là nơi tiếp xúc lâu mỗi ngày. Ga gối, chăn, rèm, thú bông, thảm và nệm có thể tích tụ mạt bụi. Nên giặt ga gối định kỳ, phơi nơi thông thoáng, hút bụi bằng cách hạn chế làm bụi bay mạnh, lau bề mặt bằng khăn ẩm và vệ sinh máy lạnh. Nếu nhà ẩm, cần chú ý nấm mốc ở tường, tủ, nhà vệ sinh, khu vực gần cửa sổ. Không gian sạch hơn không bảo đảm hết dị ứng, nhưng thường giúp giảm tần suất kích hoạt.

Hạn chế khói, hương liệu và hóa chất kích ứng

Khói thuốc, nhang, tinh dầu đậm mùi, nước hoa, thuốc xịt phòng, hóa chất tẩy rửa hoặc hơi sơn có thể làm mắt kích ứng. Người dễ dị ứng nên giữ phòng thông thoáng, tránh đứng gần nguồn khói và đeo kính bảo hộ khi dọn dẹp, phun hóa chất, làm vườn hoặc làm việc trong môi trường nhiều bụi. Khi có hóa chất bắn vào mắt, cần rửa mắt ngay bằng nước sạch hoặc dung dịch phù hợp và đi khám cấp cứu mắt sớm.

Chăm sóc thú cưng hợp lý

Lông, vảy da và nước bọt của chó mèo có thể là dị nguyên ở một số người. Nếu nhận thấy mắt ngứa sau khi bế thú cưng, bạn nên rửa tay, tránh chạm tay lên mắt, hạn chế để thú cưng ngủ trên giường, vệ sinh khu vực nằm của thú cưng và hút bụi thường xuyên. Không nhất thiết mọi người dị ứng đều phải xa thú cưng, nhưng cần quan sát mối liên hệ để điều chỉnh phù hợp.

Cẩn trọng với mỹ phẩm và sản phẩm quanh mắt

Mascara, phấn mắt, kem dưỡng, keo dán mi, nối mi, dung dịch tẩy trang hoặc thuốc nhuộm tóc có thể gây kích ứng hoặc dị ứng tiếp xúc. Khi mắt đang đỏ ngứa, nên tạm ngưng trang điểm vùng mắt. Không dùng chung mỹ phẩm mắt với người khác, không dùng sản phẩm quá hạn, tẩy trang nhẹ nhàng và tránh để sản phẩm rơi vào mắt. Nếu triệu chứng xuất hiện sau một sản phẩm mới, nên ngưng sản phẩm và đem theo thông tin khi đi khám.

Không dụi mắt

Dụi mắt tạo cảm giác dễ chịu trong vài giây nhưng thường làm phản ứng viêm nặng hơn. Lực dụi có thể làm trầy xước bề mặt mắt, làm vỡ mạch máu nhỏ, tăng sưng mi và kéo dài ngứa. Với trẻ em, cha mẹ nên cắt móng tay ngắn, nhắc trẻ rửa tay, chườm mát bên ngoài mi mắt trong thời gian ngắn khi khó chịu và đưa trẻ đi khám nếu dụi mắt nhiều hoặc nhìn kém.

Quản lý thời gian màn hình và khô mắt

Người làm việc máy tính lâu thường chớp mắt ít, khiến nước mắt bay hơi nhanh. Bề mặt mắt khô và không ổn định dễ rát, cộm, đỏ, làm triệu chứng dị ứng khó chịu hơn. Hãy nghỉ mắt định kỳ, chớp mắt chủ động, điều chỉnh độ cao màn hình, tránh luồng gió quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào mặt. Nếu cần dùng nước mắt nhân tạo, nên hỏi bác sĩ hoặc dược sĩ về loại phù hợp, đặc biệt khi dùng nhiều lần trong ngày hoặc đang có bệnh mắt khác.

Đeo kính bảo vệ khi ra đường hoặc làm việc bụi

Kính mát hoặc kính bảo hộ có thể giảm bụi, gió và dị nguyên bay vào mắt. Người đi xe máy, làm công trình, làm vườn, cắt cỏ, làm mộc, cơ khí hoặc tiếp xúc hóa chất nên ưu tiên bảo vệ mắt. Nếu có dị vật bắn vào mắt, không nên tự móc hoặc dụi; cần rửa nhẹ và khám nếu đau cộm kéo dài.

Nguyên tắc điều trị: đúng nguyên nhân, đúng mức độ

Điều trị viêm kết mạc dị ứng phụ thuộc mức độ triệu chứng, tần suất tái phát, tình trạng giác mạc, bệnh phối hợp và yếu tố nguy cơ. Với trường hợp nhẹ, tránh dị nguyên, chườm mát ngoài mi mắt, vệ sinh tay, hạn chế dụi mắt và chăm sóc bề mặt mắt có thể giúp dễ chịu hơn. Tuy nhiên, khi triệu chứng nhiều hoặc tái phát liên tục, bác sĩ có thể cân nhắc nhóm thuốc phù hợp sau khi khám.

Một số thuốc nhỏ mắt chống dị ứng có cơ chế khác nhau. Có loại giúp giảm ngứa, có loại ổn định tế bào mast, có loại phối hợp nhiều tác dụng. Thuốc kháng viêm mạnh hơn cần được dùng thận trọng, nhất là nhóm corticoid, vì có nguy cơ tác dụng phụ nếu dùng sai. Người bệnh không nên tự kê toa, không dùng thuốc của người khác và không tự kéo dài thuốc khi triệu chứng chưa được đánh giá lại.

Kháng sinh không có vai trò thường quy trong viêm kết mạc dị ứng nếu không có bằng chứng nhiễm khuẩn. Việc lạm dụng thuốc nhỏ kháng sinh có thể không giải quyết nguyên nhân ngứa, gây tốn kém và làm chậm chẩn đoán. Tương tự, các loại thuốc nhỏ mắt làm trắng mắt có thể giảm đỏ tạm thời nhưng không xử lý dị ứng nền và có thể gây đỏ bật lại hoặc kích ứng ở một số người.

Thông tin từ các tổ chức nhãn khoa như American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh việc tránh tác nhân dị ứng, không dụi mắt và đi khám khi triệu chứng nặng hoặc kéo dài. Nguồn tham khảo quốc tế hữu ích, nhưng quyết định điều trị cụ thể vẫn cần dựa trên khám trực tiếp và hoàn cảnh của từng người.

Những sai lầm thường gặp làm bệnh kéo dài

Một sai lầm khác là nhầm viêm kết mạc dị ứng với khô mắt hoặc tật khúc xạ. Người nhìn mờ, nhức mắt khi học hoặc làm việc gần có thể đồng thời bị cận thị, loạn thị, viễn thị hoặc dùng kính chưa phù hợp. Khi đó, chỉ xử trí dị ứng sẽ không giải quyết hết khó chịu. Khám mắt tổng quát và đo khúc xạ khi cần giúp nhìn nhận vấn đề đầy đủ hơn.

Viêm kết mạc dị ứng ở trẻ em: cần chú ý gì?

Trẻ em thường biểu hiện bằng dụi mắt, chớp mắt, nheo mắt, than ngứa hoặc cộm, học kém tập trung. Trẻ có thể không mô tả được nhìn mờ hay đau, vì vậy phụ huynh cần quan sát. Nếu trẻ đỏ mắt kèm sốt, sưng mi nhiều, ghèn đặc, sợ sáng, không chịu mở mắt, chấn thương hoặc nghi dị vật, nên đưa trẻ đi khám sớm.

Ở trẻ có tật khúc xạ hoặc nghi cận thị, khó chịu ở mắt có thể làm trẻ dụi mắt nhiều hơn. Việc đánh giá cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen học tập, thời gian ngoài trời và lịch tái khám. Các lựa chọn kiểm soát cận thị như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc atropine nồng độ thấp nếu được cân nhắc đều cần bác sĩ đánh giá kỹ; Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và không phù hợp cho mọi trẻ.

Với trẻ đang dùng kính áp tròng hoặc Ortho-K, đỏ mắt, đau, cộm nhiều, chói sáng hoặc nhìn mờ là dấu hiệu cần ngưng đeo và khám sớm. Vệ sinh kính, dung dịch, hộp kính, thời gian đeo và tái khám định kỳ rất quan trọng để giảm nguy cơ biến chứng. Không nên tự mua thuốc nhỏ hoặc tự thay đổi lịch đeo khi chưa được hướng dẫn.

Người đeo kính áp tròng cần thận trọng hơn

Kính áp tròng tiếp xúc trực tiếp với giác mạc và phim nước mắt. Ở người có cơ địa dị ứng, bề mặt mắt có thể nhạy cảm hơn với bụi, protein bám trên kính, dung dịch ngâm rửa hoặc thời gian đeo quá dài. Khi mắt ngứa đỏ, việc tiếp tục đeo kính áp tròng có thể làm triệu chứng nặng hơn và che lấp dấu hiệu viêm giác mạc.

Nếu đang đeo kính áp tròng mà xuất hiện đau, đỏ, cộm nhiều, sợ sáng, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ, bạn nên tháo kính, không đeo lại và đi khám. Mang theo kính, hộp kính và dung dịch đang dùng để bác sĩ có thêm thông tin. Không nên tự nhỏ thuốc rồi tiếp tục đeo kính, vì một số thuốc hoặc chất bảo quản không phù hợp với kính áp tròng.

Người có nhu cầu dùng kính áp tròng lâu dài cần được hướng dẫn vệ sinh, lịch thay kính, thời gian đeo, cách nhận biết dấu hiệu nguy hiểm và tái khám. Đây là nhóm nên đặc biệt tránh chủ quan với đỏ mắt tái phát.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ mắt

Khi tư vấn cho người bệnh bị viêm kết mạc dị ứng, mục tiêu không chỉ là làm mắt hết đỏ trong vài ngày mà là giảm nguy cơ tái phát và phát hiện sớm tình trạng không phải dị ứng. Bạn có thể áp dụng cách tiếp cận ba bước: nhận diện yếu tố khởi phát, chăm sóc bề mặt mắt, và khám khi có dấu hiệu cảnh báo hoặc tái phát nhiều lần.

Hãy bắt đầu bằng những việc đơn giản: không dụi mắt, rửa tay trước khi chạm vùng mắt, không dùng chung khăn mặt, vệ sinh kính đeo hằng ngày, giặt vỏ gối, giảm bụi phòng ngủ, tránh khói thuốc, hạn chế mỹ phẩm khi mắt đang kích ứng. Nếu làm việc nhiều với màn hình, hãy nghỉ mắt theo chu kỳ, chớp mắt chủ động và tránh gió máy lạnh thổi trực tiếp.

Khi đi khám, bạn nên kể rõ các thuốc nhỏ mắt đã dùng, kể cả thuốc mua ở nhà thuốc, thuốc cũ hoặc thuốc người quen cho. Nếu có hình ảnh mắt đỏ ở những đợt trước, có thể mang theo. Thông tin về bệnh dị ứng toàn thân, viêm mũi dị ứng, hen, chàm da, thuốc đang dùng và môi trường làm việc cũng hữu ích.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận khám mắt, khúc xạ và tư vấn các vấn đề bệnh mắt thường gặp. Phòng khám có định hướng khám mắt, đo khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor, ZEISS. Các yếu tố chuyên môn và thiết bị như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quá trình đánh giá thị lực và kính mắt khi phù hợp, nhưng kết luận điều trị luôn cần dựa trên thăm khám cụ thể.

Khi nào nên đến phòng khám mắt tại Bến Tre?

Nếu bạn ở Bến Tre và đang tìm thông tin bệnh mắt, khám mắt Bến Tre hoặc bác sĩ mắt để đánh giá tình trạng ngứa đỏ mắt, hãy cân nhắc đi khám khi triệu chứng tái phát, kéo dài, ảnh hưởng học tập làm việc hoặc không rõ nguyên nhân. Khám trực tiếp giúp xác định có đúng viêm kết mạc dị ứng hay có thêm khô mắt, viêm bờ mi, tật khúc xạ, tổn thương giác mạc hoặc nhiễm trùng.

Bạn cũng nên khám nếu đã thử vệ sinh môi trường nhưng mắt vẫn ngứa đỏ, hoặc phải dùng thuốc nhỏ mắt lặp đi lặp lại. Việc đánh giá sớm giúp xây dựng kế hoạch phòng tái phát cá thể hóa hơn, thay vì chỉ xử trí theo từng đợt. Với trẻ em, người đeo kính áp tròng, người làm việc môi trường bụi hóa chất, người có bệnh mắt nền hoặc người từng phẫu thuật mắt, ngưỡng đi khám nên thấp hơn.

Câu hỏi thường gặp