Mục tiêu của tháo kính Ortho-K an toàn là lấy kính ra trơn tru, không cọ xát mạnh lên giác mạc, không làm rách/xước bề mặt mắt và không làm rơi kính xuống nơi bẩn.

• Luôn rửa tay – lau khô – cắt gọn móng trước khi chạm vào mi và kính.
• Không giật kính khi mắt đang khô. Nếu nghi khô/khít, làm theo hướng dẫn của bác sĩ/điều dưỡng (thường là bổ sung độ ẩm phù hợp) rồi mới tháo.
• Ưu tiên thao tác trước gương, đủ sáng, có khăn giấy sạch/khay sạch để tránh rơi mất.
• Tháo xong phải kiểm tra kính và mắt: kính có nguyên vẹn, mắt có đỏ/đau/cộm bất thường không.
• Khi có dấu hiệu cảnh báo (đau tăng, đỏ nhiều, sợ sáng, nhìn mờ, chảy ghèn), ngừng đeo lại và đi khám sớm.

Dấu hiệu cần ngừng đeo lại và khám sớm

• Đau mắt nhiều hoặc đau tăng dần, trẻ không chịu mở mắt.
• Đỏ mắt rõ, đỏ lan tỏa kèm cảm giác nóng rát.
• Nhìn mờ đột ngột, giảm thị lực rõ so với mọi ngày.
• Sợ ánh sáng, chói, chảy nước mắt nhiều, co quắp mi.
• Chảy ghèn vàng/xanh, nghi nhiễm trùng.
• Nghi có chấn thương, hóa chất bắn vào mắt, hoặc kính bị nứt vỡ trong mắt.

Nếu có các dấu hiệu trên, phụ huynh nên liên hệ cơ sở chuyên khoa mắt/đơn vị theo dõi Ortho-K để được hướng dẫn. Bài viết này không thay thế chẩn đoán hoặc xử trí cấp cứu.

• Trẻ có đau/đỏ mắt nhiều không? Nếu có, cân nhắc liên hệ cơ sở chuyên khoa trước khi cố tháo mạnh.
• Trẻ có dụi mắt trong khi ngủ không? Nếu dụi nhiều, kính có thể lệch.
• Trẻ có ghèn đặc hoặc mắt dính nhiều không? Đây có thể là dấu hiệu viêm/kích ứng.

• Chỉ kẹp vào phần rìa kính (không ấn mạnh vào trung tâm).
• Không kẹp khi trẻ đang chớp liên tục.
• Nếu kính không “nhả”, không cố kẹp mạnh; hãy quay về bước làm ẩm theo hướng dẫn và thử lại.

1) Kính “kẹt chặt”, tháo hoài không ra

Nguyên nhân thường gặp là mắt khô sau ngủ, kính còn nằm rất trung tâm và lực bám lớn, hoặc trẻ chớp nhiều khiến thao tác không hiệu quả.

• Không cố giật mạnh. Điều này làm tăng nguy cơ trầy xước giác mạc.
• Cho trẻ nghỉ vài chục giây, thở đều, nhìn cố định.
• Nếu bạn đã được hướng dẫn làm ẩm trước tháo (loại dung dịch cụ thể), hãy thực hiện đúng và đợi đủ thời gian theo hướng dẫn rồi thử lại.
• Nếu vẫn kẹt, hoặc trẻ đau/đỏ tăng: liên hệ cơ sở theo dõi để được hướng dẫn.

2) Kính bị lệch lên trên hoặc sang bên

Kính lệch có thể do trẻ dụi mắt lúc ngủ hoặc chớp mắt mạnh. Khi lệch, tháo theo cách cũ có thể khó.

• Nhìn gương để xác định kính đang nằm vị trí nào (thường thấy “vòng tròn” rìa kính).
• Giữ mi và hướng mắt theo hướng ngược lại để đưa kính về gần vùng dễ thao tác hơn (theo hướng dẫn đã học).
• Nếu không xác định được vị trí hoặc trẻ đau rõ: nên khám để kiểm tra giác mạc và vị trí kính.

3) Tháo xong mắt đỏ nhẹ

Đỏ nhẹ thoáng qua có thể xảy ra nếu trẻ chớp nhiều hoặc vừa mới học thao tác. Tuy nhiên, đỏ kéo dài hoặc đỏ kèm đau/cộm rõ không nên chủ quan.

• Theo dõi 30–60 phút: đỏ có giảm không?
• Nếu đỏ kèm nhìn mờ tăng, sợ ánh sáng, chảy nước mắt nhiều, ghèn: khám sớm.
• Không cho trẻ đeo lại kính vào tối đó nếu buổi sáng có dấu hiệu nặng mà chưa được kiểm tra.

4) Trẻ than “cộm như có hạt cát” sau tháo

Cảm giác cộm có thể do khô bề mặt mắt, do thao tác cọ xát, hoặc do trầy xước nhỏ ở biểu mô giác mạc. Nếu cộm tăng dần, kèm sợ sáng hoặc chảy nước mắt nhiều, nên khám.

Không tự ý mua thuốc nhỏ kháng sinh/corticoid khi chưa khám, vì có nguy cơ dùng sai chỉ định.

5) Rơi kính xuống bồn rửa/sàn nhà

• Không đặt kính lên khăn/giấy bẩn để “lau cho khô”.
• Làm theo hướng dẫn làm sạch/khử trùng đã được dặn. Nếu kính tiếp xúc bề mặt bẩn, nên thận trọng và hỏi lại nơi theo dõi về khả năng tiếp tục dùng.
• Kiểm tra rìa kính: nếu sứt mẻ, không nên đeo lại.

1) Độ khô mắt và chất lượng phim nước mắt

Trẻ học nhiều, dùng màn hình nhiều, ngủ máy lạnh hoặc dị ứng theo mùa có thể khô mắt hơn. Khi bề mặt mắt khô, kính có xu hướng bám chặt, làm tháo khó và dễ gây cộm. Đây là lý do nhiều kế hoạch chăm sóc Ortho-K phải đi kèm đánh giá khô mắt và hướng dẫn làm ẩm phù hợp.

2) Độ vừa và vị trí kính sau ngủ

Kính quá chặt, quá lỏng hoặc thường xuyên lệch có thể khiến tháo khó và thị lực dao động. Việc kiểm tra độ vừa cần thiết bị chuyên dụng và kinh nghiệm lâm sàng. Tại cơ sở khám, bác sĩ có thể kết hợp thăm khám, soi bề mặt giác mạc và đánh giá hình dạng giác mạc (ví dụ bằng các hệ thống đo/đánh giá phù hợp).

Tại phòng khám mắt BS Minh Bến Tre, quá trình kiểm tra thường phối hợp thăm khám và đo đạc chuyên sâu (tùy trường hợp), nhằm đảm bảo an toàn bề mặt mắt cho trẻ trong quá trình theo dõi Ortho-K.

3) Thời gian ngủ và thói quen dụi mắt

Ngủ quá ít, ngủ chập chờn hoặc dụi mắt lúc ngủ có thể làm kính lệch và khiến buổi sáng tháo khó hơn. Phụ huynh nên quan sát thói quen ngủ, nhắc trẻ tránh dụi mắt, và giữ vệ sinh gối/ga.

4) Tâm lý và kỹ năng của trẻ

Trẻ sợ đau thường chớp mạnh và co người, khiến thao tác khó. Nên tập luyện theo “nấc”: đầu tiên tập giữ mi và nhìn cố định, sau đó mới tập tháo. Nhiều trẻ tiến bộ rõ sau 1–2 tuần nếu được hướng dẫn đúng.

5) Kế hoạch kiểm soát cận thị đi kèm

Ortho-K thường là một phần trong chiến lược kiểm soát cận thị. Kế hoạch có thể cần phối hợp thói quen ngoài trời, quản lý thời gian màn hình, và theo dõi trục nhãn cầu/khúc xạ định kỳ. Nếu bạn quan tâm lộ trình tổng thể, có thể xem thêm dịch vụ kiểm soát cận thị. Lưu ý rằng hiệu quả kiểm soát cận thị khác nhau giữa từng trẻ và không có cam kết “ngừng tăng độ”.

Nên khám sớm khi

• Tháo khó lặp lại > 2–3 ngày dù đã làm đúng hướng dẫn.
• Trẻ đỏ mắt/cộm tái diễn sau tháo, hoặc buổi sáng thường xuyên chảy nước mắt.
• Thị lực ban ngày dao động lớn, nhìn mờ kéo dài.
• Trẻ có tiền sử dị ứng, khô mắt, viêm bờ mi, hay dụi mắt.
• Nghi kính bị mẻ/nứt, rìa kính gây cộm, hoặc kính hay lệch.

Gợi ý những việc có thể được kiểm tra tại phòng khám

• Khám bề mặt mắt và giác mạc, đánh giá dấu hiệu kích ứng/trầy xước.
• Đánh giá độ vừa kính, vị trí kính sau ngủ, và hướng dẫn lại kỹ thuật tháo phù hợp.
• Đo khúc xạ, kiểm tra thị lực và tư vấn kế hoạch theo dõi cá thể hóa.

Nếu cần, bạn có thể tham khảo thêm các dịch vụ liên quan như đo khúc xạ hoặc soi đáy mắt theo chỉ định.