Bệnh mắt thường gặp
Tắc lệ đạo ở trẻ: dấu hiệu chảy nước mắt kéo dài
Tắc lệ đạo là một nguyên nhân thường gặp làm trẻ nhỏ chảy nước mắt dai dẳng, mắt ướt, đóng ghèn tái diễn, đặc biệt từ những tuần đầu sau sinh. Tình trạng này thường không nguy hiểm ngay, nhưng cần được nhận biết đúng để tránh nhầm với nhiễm trùng mắt hoặc các bệnh mắt khác.
Lưu ý y khoa: Chỉ tham khảo, không thay thế khám. Triệu chứng nặng hãy khám sớm.
Tóm tắt nhanh cho phụ huynh
Tắc lệ đạo ở trẻ là tình trạng nước mắt không thoát tốt từ mắt xuống mũi do đường dẫn lệ bị hẹp, còn màng che hoặc chưa thông hoàn toàn. Dấu hiệu dễ thấy nhất là trẻ hay chảy nước mắt một bên hoặc hai bên, mắt lúc nào cũng long lanh, có thể kèm ghèn vàng nhạt hoặc đóng vảy ở mi sau khi ngủ.
Không phải cứ có ghèn là viêm kết mạc, và cũng không phải mọi trường hợp chảy nước mắt đều là tắc lệ đạo. Trẻ cần được khám nếu mắt đỏ nhiều, sưng đau vùng góc trong mắt, sốt, quấy khóc, giảm nhìn, sợ ánh sáng, giác mạc đục, chấn thương hoặc triệu chứng kéo dài không cải thiện. Khám mắt giúp bác sĩ phân biệt bệnh mắt lành tính với tình huống cần xử trí sớm.
Dấu hiệu gợi ý
Chảy nước mắt kéo dài, thường xuất hiện từ sớm sau sinh; nước mắt trào ra má dù trẻ không khóc; ghèn lặp lại; mi dính khi ngủ dậy; ấn nhẹ vùng túi lệ có thể thấy dịch trào ra ở khóe mắt. Các biểu hiện này có thể dao động theo ngày, nặng hơn khi trẻ cảm lạnh hoặc nghẹt mũi.
Điều quan trọng
Phần lớn trẻ cần được theo dõi đúng cách, giữ vệ sinh mắt và tái khám theo hẹn. Một số trường hợp cần can thiệp nếu tắc kéo dài, viêm tái phát hoặc có dấu hiệu biến chứng. Quyết định điều trị phụ thuộc tuổi, mức độ triệu chứng, khám thực tế và đánh giá của bác sĩ mắt.
Tắc lệ đạo là gì?
Nước mắt được tuyến lệ và các tuyến phụ quanh mắt tiết ra để làm ẩm, rửa trôi bụi nhỏ và bảo vệ bề mặt nhãn cầu. Sau khi phủ lên bề mặt mắt, nước mắt thường đi vào hai lỗ lệ nhỏ ở bờ mi trên và mi dưới, chảy qua lệ quản, túi lệ, ống lệ mũi rồi xuống khoang mũi. Vì vậy khi khóc, nhiều người có cảm giác chảy nước mũi; đó là do đường thoát nước mắt thông với mũi.
Tắc lệ đạo xảy ra khi hệ thống thoát nước mắt này bị hẹp, bị che bởi màng còn tồn tại, bị viêm phù nề hoặc không dẫn lưu tốt. Ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ, nguyên nhân hay gặp là tắc lệ đạo bẩm sinh, thường liên quan đến phần cuối ống lệ mũi chưa mở hoàn toàn. Khi nước mắt không thoát xuống mũi được, nước mắt ứ lại ở mắt, tràn ra ngoài và tạo môi trường thuận lợi để ghèn xuất hiện.
Điểm dễ gây nhầm lẫn là mắt trẻ có thể vẫn trắng, không đỏ nhiều nhưng cứ ướt và có ghèn tái đi tái lại. Có gia đình nghĩ trẻ bị viêm kết mạc kéo dài nên tự mua thuốc nhỏ mắt nhiều lần. Cách này không an toàn, vì thuốc có thể không giải quyết nguyên nhân tắc, đồng thời một số thuốc nhỏ mắt không phù hợp cho trẻ nếu dùng sai chỉ định hoặc kéo dài.
Theo thông tin giáo dục sức khỏe của American Academy of Ophthalmology, tắc ống dẫn lệ có thể gây chảy nước mắt và tiết dịch ở mắt, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Tuy nhiên, biểu hiện tương tự cũng có thể gặp trong nhiều bệnh mắt khác. Vì vậy, phụ huynh không nên chỉ dựa vào mô tả trên mạng để tự kết luận.
Vì sao trẻ bị chảy nước mắt kéo dài?
Ở trẻ nhỏ, chảy nước mắt kéo dài có thể đến từ ba nhóm nguyên nhân lớn: nước mắt tiết ra quá nhiều, nước mắt thoát đi kém hoặc cả hai cùng xảy ra. Tắc lệ đạo thuộc nhóm thoát nước mắt kém. Khi đường lệ bị hẹp hoặc chưa thông, nước mắt vẫn được sản xuất bình thường nhưng không thoát xuống mũi hiệu quả, khiến mắt lúc nào cũng ướt.
Trong tắc lệ đạo bẩm sinh, trẻ thường bắt đầu có triệu chứng trong vài tuần đầu sau sinh. Một số bé không biểu hiện ngay ngày đầu vì tuyến lệ của trẻ sơ sinh chưa hoạt động mạnh; khi lượng nước mắt tăng lên, tình trạng ứ nước mắt mới rõ hơn. Phụ huynh có thể thấy một mắt bị nhiều hơn mắt kia, hoặc cả hai mắt cùng chảy nước mắt.
Ngoài tắc lệ đạo, những nguyên nhân khác cũng cần được phân biệt. Viêm kết mạc có thể làm mắt đỏ, ghèn nhiều, lây lan trong gia đình hoặc nhà trẻ. Dị vật, lông quặm, lông mi cọ vào giác mạc có thể làm trẻ chảy nước mắt, dụi mắt, sợ ánh sáng. Viêm bờ mi, dị ứng, khô mắt phản xạ, viêm giác mạc hoặc tăng nhãn áp bẩm sinh cũng có thể gây chảy nước mắt. Một số tình huống hiếm gặp nhưng quan trọng cần được bác sĩ loại trừ, nhất là khi trẻ sợ ánh sáng, mắt to bất thường hoặc giác mạc mờ đục.
Vì vậy, khi phụ huynh nói “con tôi bị tắc lệ đạo”, bác sĩ thường vẫn cần hỏi bệnh, quan sát mắt, kiểm tra mi, kết mạc, giác mạc, phản xạ ánh sáng và vùng túi lệ. Mục tiêu không chỉ là xác nhận đường lệ có tắc hay không, mà còn bảo đảm không bỏ sót bệnh mắt cần xử trí khác.
Gợi ý tắc lệ đạo
Mắt ướt kéo dài, nước mắt trào ra má, ghèn tái diễn nhưng mắt không đỏ rực, trẻ vẫn bú ngủ tương đối bình thường. Triệu chứng thường tăng khi trời lạnh, nghẹt mũi hoặc trẻ viêm hô hấp trên.
Gợi ý cần khám sớm
Mắt đỏ nhiều, đau, sưng mí, sốt, sợ ánh sáng, nhìn mờ, giác mạc đục, trẻ dụi mắt liên tục, có chấn thương hoặc ghèn mủ nhiều. Đây không nên xem là tắc lệ đạo đơn thuần khi chưa khám.
Dấu hiệu tắc lệ đạo ở trẻ phụ huynh nên nhận biết
Dấu hiệu thường gặp nhất là chảy nước mắt không tương xứng với hoàn cảnh. Trẻ không khóc nhưng nước mắt vẫn đọng ở khóe mắt, làm mi dưới ướt, đôi khi chảy thành giọt xuống má. Phụ huynh lau xong một lúc lại thấy mắt ướt trở lại. Nếu chỉ xảy ra một bên, khuôn mặt trẻ có thể luôn có một bên má ẩm hơn.
Dấu hiệu thứ hai là ghèn lặp lại. Ghèn có thể trắng đục, vàng nhạt hoặc dính ở lông mi sau khi ngủ. Buổi sáng, mí có thể dính nhẹ khiến trẻ khó mở mắt. Khi lau sạch, mắt có thể trông khá bình thường trong vài giờ rồi lại có ghèn. Điều này khác với nhiều trường hợp viêm kết mạc cấp, trong đó mắt thường đỏ rõ, cộm, ghèn nhiều nhanh và có thể lây sang mắt còn lại.
Dấu hiệu thứ ba là vùng góc trong mắt có thể ẩm, đôi khi có dịch trào ra khi trẻ khóc hoặc khi vùng túi lệ bị tác động. Tuy nhiên phụ huynh không nên tự ấn mạnh nhiều lần, vì thao tác sai có thể làm trẻ đau, kích thích viêm hoặc tạo áp lực không cần thiết. Nếu bác sĩ hướng dẫn massage túi lệ, cần thực hiện đúng vị trí, lực vừa phải và giữ vệ sinh tay.
Một số trẻ có triệu chứng nặng hơn khi nghẹt mũi, cảm cúm hoặc viêm mũi. Lý do là niêm mạc vùng mũi phù nề có thể làm đường thoát nước mắt vốn đã hẹp càng dẫn lưu kém hơn. Khi trẻ hết nghẹt mũi, triệu chứng có thể giảm nhưng không hẳn biến mất hoàn toàn.
Cũng cần lưu ý rằng trẻ sơ sinh chưa biết diễn đạt đau, cộm hay nhìn mờ. Phụ huynh nên quan sát các dấu hiệu gián tiếp như trẻ quấy khi có ánh sáng, không mở mắt, dụi mắt liên tục, bú kém, ngủ kém, mí sưng đỏ hoặc mắt có vẻ đục. Những biểu hiện này không nên trì hoãn.
Vì sao không nên xem nhẹ tình trạng này?
Nhiều trường hợp tắc lệ đạo ở trẻ có thể cải thiện theo thời gian, đặc biệt trong năm đầu đời. Tuy vậy, “có thể tự cải thiện” không đồng nghĩa với “không cần quan tâm”. Khi nước mắt ứ đọng, vi khuẩn thường trú có thể phát triển, gây ghèn tái diễn hoặc viêm túi lệ. Nếu viêm nặng, vùng góc trong mắt có thể sưng đỏ, đau, trẻ sốt và cần được bác sĩ đánh giá sớm.
Lý do thứ hai là chảy nước mắt kéo dài có thể che lấp bệnh mắt khác. Ví dụ lông quặm làm lông mi cọ giác mạc có thể gây chảy nước mắt và ghèn. Nếu kéo dài, giác mạc có thể bị trầy xước. Tăng nhãn áp bẩm sinh, dù không phổ biến, là tình trạng cần nhận biết sớm vì có thể ảnh hưởng thị giác. Trẻ có mắt to bất thường, sợ ánh sáng, chảy nước mắt và giác mạc mờ cần đi khám ngay.
Lý do thứ ba là việc tự dùng thuốc nhỏ mắt không phù hợp có thể gây rủi ro. Một số thuốc kháng sinh nhỏ mắt chỉ nên dùng khi có chỉ định. Thuốc chứa corticoid càng cần thận trọng, vì dùng sai có thể làm nặng nhiễm trùng, tăng nhãn áp hoặc che lấp triệu chứng. Với trẻ nhỏ, liều lượng, loại thuốc và thời gian dùng phải được cá thể hóa.
Lý do thứ tư là thời điểm can thiệp, nếu cần, nên được cân nhắc đúng. Không phải bé nào cũng cần thông lệ đạo ngay, nhưng cũng không nên để tình trạng kéo dài quá lâu mà không tái khám. Bác sĩ sẽ dựa vào tuổi, mức độ chảy nước mắt, số lần viêm, đáp ứng với chăm sóc bảo tồn và khám thực tế để quyết định hướng xử trí.
Quan điểm thận trọng
Mục tiêu khi theo dõi tắc lệ đạo không phải là làm mọi thứ thật nhanh, mà là theo dõi đúng, giữ an toàn cho mắt trẻ và can thiệp đúng thời điểm nếu cần. Mỗi trẻ có diễn tiến khác nhau, nên lời khuyên cần dựa trên khám trực tiếp.
Khi nào có thể theo dõi, khi nào nên đưa trẻ đi khám?
Nếu trẻ chỉ chảy nước mắt nhẹ, mắt không đỏ, không sưng, không sốt, vẫn bú ngủ và sinh hoạt bình thường, phụ huynh có thể sắp xếp khám mắt trong thời gian phù hợp để được xác định nguyên nhân và hướng dẫn chăm sóc. Việc khám không nhất thiết là cấp cứu, nhưng nên thực hiện để tránh tự điều trị kéo dài.
Trẻ nên được khám sớm hơn nếu triệu chứng xuất hiện ngay sau sinh và kéo dài nhiều tuần, mắt có ghèn lặp lại, phụ huynh phải lau nhiều lần mỗi ngày, hoặc tình trạng ảnh hưởng sinh hoạt của trẻ. Khám sớm cũng cần thiết nếu gia đình đã dùng thuốc nhỏ mắt nhưng triệu chứng cứ tái phát sau khi ngưng thuốc.
Cần đưa trẻ đi khám nhanh nếu có một trong các dấu hiệu cảnh báo: mắt đỏ nhiều, mí sưng, vùng góc trong mắt sưng đỏ hoặc có khối căng, trẻ sốt, quấy khóc bất thường, đau khi chạm vùng quanh mắt, ghèn mủ nhiều, sợ ánh sáng, không mở mắt, mắt nhìn mờ, giác mạc đục, đồng tử bất thường hoặc có chấn thương. Đây là nhóm triệu chứng có thể liên quan nhiễm trùng, viêm giác mạc, viêm túi lệ cấp hoặc bệnh mắt khác.
Với trẻ lớn hơn, chảy nước mắt mới xuất hiện sau một thời gian bình thường cũng cần được đánh giá. Tắc lệ đạo ở trẻ lớn có thể liên quan viêm mũi xoang, chấn thương, bất thường giải phẫu, viêm mạn tính hoặc hẹp đường lệ mắc phải. Cách tiếp cận sẽ khác trẻ sơ sinh tắc lệ đạo bẩm sinh.
Nhóm có thể đặt lịch khám thường
Chảy nước mắt kéo dài nhưng trẻ tỉnh táo, mắt không đỏ nhiều, không sưng đau, không sốt. Phụ huynh vẫn nên khám để xác định nguyên nhân và được hướng dẫn chăm sóc đúng.
Nhóm nên khám sớm
Ghèn tái diễn, triệu chứng tăng dần, đã nhỏ thuốc nhưng tái phát, hoặc trẻ có biểu hiện khó chịu. Cần tránh lặp lại thuốc cũ khi chưa biết nguyên nhân.
Nhóm cần ưu tiên
Đau, đỏ nhiều, sưng vùng khóe mắt, sốt, chói sáng, giác mạc đục, giảm nhìn hoặc chấn thương. Các dấu hiệu này cần đánh giá y khoa kịp thời.
Bác sĩ khám tắc lệ đạo ở trẻ như thế nào?
Quy trình khám bắt đầu bằng hỏi bệnh kỹ. Bác sĩ cần biết trẻ bao nhiêu tuổi, triệu chứng bắt đầu khi nào, một mắt hay hai mắt, mức độ chảy nước mắt, màu sắc ghèn, có đỏ mắt hay không, có sốt hay sưng khóe mắt không, trẻ đã dùng thuốc gì và đáp ứng ra sao. Những thông tin này giúp phân biệt tắc lệ đạo bẩm sinh với viêm kết mạc, dị ứng, dị vật, lông quặm hoặc bệnh mắt khác.
Sau đó bác sĩ quan sát mi mắt, lông mi, kết mạc, giác mạc và phản xạ ánh sáng. Ở trẻ nhỏ, việc khám cần nhẹ nhàng, kiên nhẫn và có sự phối hợp của phụ huynh. Bác sĩ có thể đánh giá vùng túi lệ ở góc trong mắt xem có sưng, đỏ, đau hoặc dịch tiết bất thường không. Nếu cần, bác sĩ kiểm tra thêm tình trạng bề mặt mắt để loại trừ trầy xước giác mạc.
Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể dùng nghiệm pháp nhuộm màu hoặc kiểm tra thoát nước mắt để đánh giá khả năng dẫn lưu. Tùy độ tuổi và biểu hiện, không phải trẻ nào cũng cần làm tất cả xét nghiệm. Điều quan trọng là khám lâm sàng đầy đủ và đặt triệu chứng vào bối cảnh cụ thể.
Nếu trẻ đủ lớn hoặc có nghi ngờ vấn đề thị giác đi kèm, bác sĩ có thể đánh giá thêm thị lực, khúc xạ hoặc các yếu tố khác. Ở phòng khám mắt, việc kiểm tra tổng quát giúp không bỏ sót những bệnh mắt thường gặp ở trẻ. Khi cần đánh giá khúc xạ, phụ huynh có thể tham khảo dịch vụ đo khúc xạ; còn với tình trạng chảy nước mắt, đỏ mắt hoặc ghèn kéo dài, khám mắt tổng quát thường là bước khởi đầu phù hợp.
Hướng theo dõi và điều trị thường được cân nhắc
Hướng xử trí tắc lệ đạo phụ thuộc vào tuổi của trẻ, mức độ triệu chứng và có biến chứng hay không. Với nhiều trẻ nhỏ, bác sĩ có thể khuyến nghị chăm sóc bảo tồn và theo dõi. Chăm sóc bảo tồn thường bao gồm vệ sinh mắt đúng cách, lau ghèn bằng gạc sạch hoặc bông sạch thấm nước muối sinh lý phù hợp, rửa tay trước khi chạm vùng mắt và theo dõi dấu hiệu nặng lên.
Massage vùng túi lệ có thể được hướng dẫn trong một số trường hợp. Tuy nhiên, phụ huynh nên được bác sĩ hoặc nhân viên y tế hướng dẫn trực tiếp về vị trí, hướng và lực massage. Massage sai cách, ấn quá mạnh hoặc thực hiện khi vùng khóe mắt đang sưng đỏ đau có thể không phù hợp. Nếu trẻ khóc nhiều, đau hoặc vùng mắt đỏ hơn sau thao tác, nên ngưng và hỏi lại bác sĩ.
Khi có nhiễm trùng hoặc ghèn nhiều, bác sĩ có thể cân nhắc thuốc nhỏ mắt hoặc thuốc điều trị khác tùy tình trạng. Bài viết này không đưa ra toa thuốc cụ thể vì lựa chọn thuốc cho trẻ phải dựa trên khám trực tiếp, tuổi, cân nặng, mức độ viêm, nguy cơ dị ứng và bệnh đi kèm. Phụ huynh không nên dùng lại thuốc cũ của anh chị em hoặc thuốc người lớn cho trẻ.
Nếu tắc lệ đạo kéo dài, tái viêm nhiều lần hoặc không cải thiện theo thời gian, bác sĩ có thể trao đổi về can thiệp như thông lệ đạo. Đây là thủ thuật nhằm mở đường dẫn lưu nước mắt, thường được cân nhắc theo độ tuổi và diễn tiến. Một số trường hợp phức tạp có thể cần phương pháp khác hoặc chuyển tuyến chuyên sâu. Không thể cam kết một cách chung chung rằng mọi trẻ đều đáp ứng giống nhau, vì kết quả phụ thuộc giải phẫu đường lệ, mức độ hẹp, tình trạng viêm và chăm sóc sau thủ thuật.
Đặt lịch khám
Nếu trẻ chảy nước mắt kéo dài, có ghèn tái diễn hoặc phụ huynh chưa chắc là tắc lệ đạo hay bệnh mắt khác, hãy đưa trẻ đi khám để được đánh giá trực tiếp và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám.
Các yếu tố ảnh hưởng đến diễn tiến
Tuổi là yếu tố quan trọng. Ở trẻ nhỏ, đường lệ còn đang phát triển, nên một số trường hợp có thể cải thiện dần. Tuy nhiên nếu triệu chứng vẫn dai dẳng khi trẻ lớn hơn, khả năng cần đánh giá can thiệp sẽ tăng. Mốc thời gian cụ thể nên do bác sĩ quyết định sau khi theo dõi, vì không thể áp dụng một lịch chung cho mọi trẻ.
Mức độ tắc cũng ảnh hưởng đến biểu hiện. Có trẻ chỉ chảy nước mắt nhẹ khi trời lạnh hoặc khi nghẹt mũi. Có trẻ mắt ướt liên tục, ghèn nhiều, lau xong lại có. Tắc một phần có thể dao động, còn tắc nhiều thường dai dẳng hơn. Nếu có viêm mũi, cảm lạnh hoặc dị ứng, triệu chứng có thể tăng trong từng đợt.
Tình trạng viêm nhiễm lặp lại cũng là yếu tố cần theo dõi. Mỗi đợt ghèn nhiều, đỏ mắt hoặc sưng túi lệ có thể làm phụ huynh lo lắng và trẻ khó chịu. Nếu viêm tái phát, bác sĩ có thể thay đổi kế hoạch theo dõi. Việc ghi lại thời điểm tái phát, số lần phải dùng thuốc và hình ảnh mắt khi nặng có thể giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn.
Cách chăm sóc tại nhà ảnh hưởng đáng kể đến sự an toàn. Lau mắt bằng khăn không sạch, dùng chung khăn giữa hai mắt, nhỏ thuốc không rõ loại, tự pha nước rửa mắt hoặc day ấn mạnh vùng khóe mắt đều có thể làm tình trạng rối hơn. Ngược lại, vệ sinh tay, lau mắt đúng cách, không lạm dụng thuốc và tái khám đúng hẹn giúp giảm nguy cơ biến chứng.
Các yếu tố giải phẫu như hẹp ống lệ, bất thường mũi, tiền sử chấn thương vùng mặt hoặc viêm mạn tính có thể khiến diễn tiến khác nhau. Đây là lý do cùng là tắc lệ đạo nhưng trẻ này chỉ cần theo dõi, trẻ khác lại cần can thiệp. Phụ huynh nên tránh so sánh trực tiếp với kinh nghiệm của bé khác trong gia đình hoặc trên mạng.
Những sai lầm thường gặp khi chăm sóc mắt trẻ
Tự mua thuốc nhỏ mắt lặp lại
Nhiều phụ huynh thấy mắt trẻ có ghèn là mua thuốc kháng sinh nhỏ. Triệu chứng có thể giảm tạm thời nhưng dễ tái phát nếu nguyên nhân là tắc lệ đạo. Dùng thuốc sai loại hoặc kéo dài có thể gây tác dụng không mong muốn và làm khó đánh giá bệnh.
Dùng thuốc của người khác
Thuốc nhỏ mắt của người lớn, của anh chị hoặc toa cũ không nên dùng cho trẻ nếu chưa được bác sĩ đồng ý. Trẻ nhỏ nhạy cảm hơn, và một số thuốc không phù hợp với độ tuổi hoặc tình trạng mắt hiện tại.
Day ấn quá mạnh vùng khóe mắt
Massage túi lệ chỉ nên thực hiện khi được hướng dẫn. Ấn mạnh, làm nhiều lần trong ngày hoặc massage khi vùng góc trong mắt đang sưng đỏ đau có thể làm trẻ khó chịu và không an toàn.
Chủ quan với dấu hiệu nặng
Nếu trẻ sốt, mí sưng, mắt đỏ nhiều, sợ ánh sáng hoặc vùng túi lệ sưng đỏ, không nên chờ tự hết. Đây có thể là tình huống cần bác sĩ đánh giá sớm.
Một sai lầm khác là cho rằng chảy nước mắt ở trẻ chỉ là “nóng trong”, “bụi mắt” hoặc “ghèn sữa”. Những cách gọi dân gian có thể khiến gia đình trì hoãn khám. Nếu triệu chứng chỉ thoáng qua một hai ngày và không kèm dấu hiệu bất thường, có thể theo dõi. Nhưng nếu kéo dài, tái diễn hoặc làm trẻ khó chịu, khám mắt là lựa chọn an toàn hơn.
Phụ huynh cũng không nên tự dùng mẹo như nhỏ sữa mẹ, nước lá, nước muối tự pha hoặc các dung dịch không vô khuẩn vào mắt trẻ. Mắt trẻ rất nhạy cảm, bề mặt giác mạc dễ bị kích ứng và nhiễm trùng. Các dung dịch không được kiểm soát vô khuẩn có thể đưa thêm vi sinh vật vào mắt.
Chăm sóc tại nhà thế nào cho an toàn?
Chăm sóc tại nhà không thay thế khám, nhưng có thể giúp giảm khó chịu và hạn chế nhiễm bẩn trong lúc chờ lịch khám hoặc theo dõi theo hướng dẫn bác sĩ. Trước khi lau mắt cho trẻ, phụ huynh cần rửa tay sạch. Dùng gạc sạch hoặc bông sạch thấm dung dịch phù hợp, lau nhẹ từ vùng sạch đến vùng có ghèn, không chà xát mạnh lên giác mạc hoặc mi mắt.
Nếu cả hai mắt đều có ghèn, nên dùng gạc riêng cho từng mắt để giảm nguy cơ lây nhiễm chéo. Sau khi lau, bỏ gạc ngay, không dùng lại. Khăn mặt của trẻ nên được giặt sạch, phơi khô và không dùng chung với người khác. Nếu trẻ đi nhà trẻ, phụ huynh nên báo với người chăm sóc về tình trạng của trẻ và cách lau mắt an toàn.
Không nên cố mở mí khi ghèn đóng cứng. Có thể làm mềm ghèn bằng gạc ẩm sạch rồi lau từ từ. Nếu mí sưng đỏ, trẻ đau khi chạm hoặc ghèn mủ đặc nhiều, nên đưa trẻ khám thay vì cố xử lý tại nhà. Không tự nặn vùng góc trong mắt vì có thể làm viêm lan rộng hoặc gây đau.
Nếu bác sĩ đã hướng dẫn massage túi lệ, phụ huynh nên làm đúng số lần và kỹ thuật được dặn. Khi trẻ có dấu hiệu viêm cấp như sưng đỏ nóng đau vùng túi lệ, sốt hoặc quấy nhiều, cần hỏi lại bác sĩ trước khi tiếp tục massage. Mỗi lần tái khám, phụ huynh có thể nhờ bác sĩ kiểm tra lại thao tác để bảo đảm thực hiện đúng.
Theo dõi bằng nhật ký ngắn cũng hữu ích. Phụ huynh có thể ghi trẻ chảy nước mắt bên nào, ghèn màu gì, tăng vào thời điểm nào, có kèm nghẹt mũi hay không, đã dùng thuốc gì và hình ảnh mắt khi triệu chứng nặng. Thông tin này giúp bác sĩ đánh giá diễn tiến thay vì chỉ dựa vào mô tả chung chung.
Nguyên tắc chăm sóc
Sạch tay, dụng cụ sạch, thao tác nhẹ, không tự dùng thuốc, không nhỏ dung dịch dân gian và tái khám khi triệu chứng kéo dài hoặc nặng lên. Đây là những điểm quan trọng hơn việc cố tìm một mẹo xử lý nhanh.
Lời khuyên của bác sĩ mắt cho phụ huynh
Khi trẻ bị chảy nước mắt kéo dài, phụ huynh thường sốt ruột vì ngày nào cũng phải lau mắt và lo sợ ảnh hưởng thị lực. Cảm giác này rất dễ hiểu. Tuy nhiên, hướng tiếp cận nên bình tĩnh: xác định nguyên nhân, loại trừ dấu hiệu nguy hiểm, chăm sóc đúng và theo dõi có kế hoạch. Tắc lệ đạo là tình trạng thường gặp, nhưng cách xử trí không nên dựa trên phỏng đoán.
Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu triệu chứng kéo dài nhiều ngày đến nhiều tuần, đặc biệt khi bắt đầu từ giai đoạn sơ sinh. Khám sớm giúp gia đình biết có cần massage, cần vệ sinh ra sao, khi nào tái khám và dấu hiệu nào phải quay lại ngay. Việc có một kế hoạch rõ ràng thường giúp phụ huynh yên tâm hơn so với tự xử lý mỗi khi mắt trẻ có ghèn.
Nếu bác sĩ kết luận trẻ tắc lệ đạo và cho theo dõi, phụ huynh không nên hiểu là “không cần làm gì”. Theo dõi đúng bao gồm giữ vệ sinh, quan sát dấu hiệu nặng, tái khám đúng hẹn và không tự ý dùng thuốc. Nếu có đợt viêm mới, thông tin cho bác sĩ biết trẻ đã từng được chẩn đoán tắc lệ đạo sẽ giúp quyết định phù hợp hơn.
Nếu bác sĩ đề nghị can thiệp, phụ huynh nên hỏi rõ mục tiêu, cách thực hiện, lợi ích kỳ vọng, rủi ro có thể gặp, chăm sóc sau thủ thuật và khả năng cần theo dõi tiếp. Một quyết định tốt là quyết định được đưa ra sau khi hiểu đầy đủ, không phải vì nghe lời truyền miệng rằng làm càng sớm càng tốt hoặc càng để lâu càng tốt trong mọi trường hợp.
Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, trẻ có thể được khám mắt, đánh giá khúc xạ khi phù hợp và tư vấn theo từng tình trạng. Phòng khám định vị trong khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS. Với trẻ em, mọi khuyến nghị liên quan đến kính, kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc các lựa chọn khác đều cần cá thể hóa theo tuổi, độ khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám; Ortho-K không phải phương pháp chữa khỏi cận vĩnh viễn.
Khi nào nên đến phòng khám mắt?
Phụ huynh nên đưa trẻ đến khám mắt khi trẻ chảy nước mắt kéo dài, có ghèn lặp lại, mắt hay ướt dù không khóc, hoặc gia đình đã lau rửa nhiều ngày nhưng không cải thiện rõ. Khám mắt đặc biệt cần thiết nếu trẻ từng được chẩn đoán tắc lệ đạo nhưng gần đây triệu chứng thay đổi, ghèn nhiều hơn, mắt đỏ hơn hoặc trẻ có biểu hiện đau.
Đối với trẻ sơ sinh, không nên chủ quan khi mắt có biểu hiện bất thường kéo dài. Giai đoạn đầu đời là thời điểm thị giác đang phát triển, và một số bệnh mắt cần được nhận biết sớm. Ngay cả khi cuối cùng chỉ là tắc lệ đạo nhẹ, việc khám vẫn giúp phụ huynh biết cách chăm sóc đúng và tránh lạm dụng thuốc.
Đối với trẻ lớn, chảy nước mắt kéo dài có thể liên quan nhiều nguyên nhân hơn. Bác sĩ mắt sẽ đánh giá mi, giác mạc, kết mạc, đường lệ và thị lực khi cần. Nếu trẻ than nhìn mờ, nheo mắt, học tập khó khăn hoặc có nghi ngờ tật khúc xạ, bác sĩ có thể tư vấn kiểm tra thêm. Đây là lý do khám tổng quát thường hữu ích hơn việc chỉ tập trung vào ghèn mắt.
Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tọa lạc tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Phụ huynh có thể gọi hotline 079 860 86 86 để hỏi lịch khám. Trong quá trình khám, bác sĩ sẽ tư vấn theo tình trạng thực tế của trẻ; thông tin trong bài viết này chỉ nhằm giúp phụ huynh hiểu triệu chứng và biết khi nào cần đi khám.
Thông tin liên hệ
Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Hotline: 079 860 86 86. Khi đặt lịch, phụ huynh nên mô tả tuổi của trẻ, thời gian chảy nước mắt, có ghèn hay không và các dấu hiệu như đỏ, sưng, sốt hoặc sợ ánh sáng.
Đặt lịch khám
Nếu trẻ chảy nước mắt kéo dài hoặc nghi ngờ tắc lệ đạo, khám trực tiếp giúp xác định nguyên nhân và chọn hướng theo dõi phù hợp, an toàn hơn so với tự dùng thuốc.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám.
Câu hỏi thường gặp
Tắc lệ đạo ở trẻ có tự hết không?
Một số trường hợp tắc lệ đạo bẩm sinh có thể cải thiện dần khi trẻ lớn lên, nhưng không thể áp dụng cho mọi trẻ. Phụ huynh nên cho trẻ khám để xác định nguyên nhân, được hướng dẫn vệ sinh hoặc massage nếu phù hợp và biết thời điểm cần tái khám hoặc can thiệp.
Trẻ chảy nước mắt nhưng mắt không đỏ có cần khám không?
Có. Mắt không đỏ nhiều vẫn có thể là tắc lệ đạo hoặc nguyên nhân khác như lông quặm, kích ứng bề mặt mắt. Nếu chảy nước mắt kéo dài, tái diễn hoặc kèm ghèn, khám mắt giúp phân biệt bệnh và tránh tự dùng thuốc không cần thiết.
Có nên tự massage túi lệ cho trẻ tại nhà?
Chỉ nên thực hiện khi đã được bác sĩ hướng dẫn đúng vị trí, hướng và lực. Không nên day ấn mạnh, không massage khi vùng khóe mắt sưng đỏ đau hoặc trẻ sốt. Nếu trẻ khó chịu nhiều sau massage, nên ngưng và hỏi lại bác sĩ.
Khi nào tắc lệ đạo cần đi khám gấp?
Hãy đưa trẻ đi khám sớm nếu mắt đỏ nhiều, mí sưng, vùng góc trong mắt sưng đỏ, trẻ sốt, quấy khóc, ghèn mủ nhiều, sợ ánh sáng, giác mạc đục, nhìn mờ hoặc có chấn thương. Đây có thể không còn là tắc lệ đạo đơn thuần.
Có nên dùng thuốc nhỏ mắt cũ khi trẻ có ghèn?
Không nên tự dùng lại thuốc cũ hoặc thuốc của người khác. Ghèn mắt có thể do nhiều nguyên nhân, và một số thuốc không phù hợp cho trẻ nếu dùng sai. Bác sĩ mắt cần khám trước khi quyết định có cần thuốc hay không.


