Sự khác biệt giữa kính cận và kính viễn không chỉ nằm ở tên gọi. Đây là hai loại kính dùng để điều chỉnh hai tình trạng khúc xạ khác nhau. Kính cận thường dành cho người nhìn xa mờ, còn kính viễn thường dành cho người khó nhìn gần hoặc phải điều tiết nhiều khi nhìn gần. Nếu hiểu sai, tự mua kính không đúng độ hoặc dùng kính của người khác, mắt có thể bị mỏi, nhức đầu, nhìn không thoải mái và ảnh hưởng sinh hoạt hằng ngày.

Với người đang cần đo mắt, cắt kính tại Bến Tre, việc phân biệt kính cận và kính viễn càng quan trọng. Một cặp kính tốt không chỉ là tròng kính “đúng số”, mà còn cần đúng loại tật khúc xạ, đúng trục loạn thị nếu có, đúng khoảng cách đồng tử, đúng tâm kính, đúng chiều cao lắp kính và phù hợp với nhu cầu làm việc của từng người.

Bài viết này được viết theo hướng dễ hiểu cho người dùng phổ thông, nhưng vẫn giữ nền tảng chuyên môn để bạn có thể trao đổi tốt hơn với bác sĩ hoặc kỹ thuật viên khúc xạ khi đi khám mắt. Nội dung đặc biệt hữu ích cho phụ huynh có con bị cận thị, người trưởng thành bắt đầu mỏi mắt khi đọc gần, nhân viên văn phòng dùng máy tính nhiều và người đang phân vân không biết mình cần kính cận, kính viễn, kính đọc sách hay kính đa tròng.

Cận thị là tật khúc xạ trong đó người bệnh nhìn gần rõ nhưng nhìn xa mờ. Hình ảnh của vật ở xa không hội tụ đúng trên võng mạc mà nằm phía trước võng mạc. Nguyên nhân thường gặp là trục nhãn cầu dài hơn bình thường hoặc công suất khúc xạ của giác mạc, thủy tinh thể mạnh hơn mức cần thiết.

Trong đời sống hằng ngày, người cận thị có thể gặp khó khi nhìn bảng ở lớp, đọc biển số xe, xem chữ trên màn hình tivi từ xa, nhận diện khuôn mặt ở khoảng cách xa hoặc lái xe vào buổi tối. Trẻ em bị cận thị thường nheo mắt, ngồi sát tivi, cúi sát vở, than nhìn bảng không rõ hoặc học giảm tập trung do không nhìn được nội dung ở xa.

Ở Bến Tre cũng như nhiều địa phương khác, cận thị học đường ngày càng được phụ huynh quan tâm vì trẻ sử dụng thiết bị điện tử nhiều, học nhìn gần kéo dài và ít hoạt động ngoài trời. Khi trẻ bị cận thị, mục tiêu không chỉ là cắt kính để nhìn rõ, mà còn cần theo dõi tiến triển độ cận, chiều dài trục nhãn cầu và tư vấn giải pháp kiểm soát cận thị nếu có chỉ định.

Viễn thị là tật khúc xạ trong đó mắt có xu hướng hội tụ hình ảnh phía sau võng mạc. Người viễn thị thường phải điều tiết để nhìn rõ, đặc biệt khi nhìn gần. Vì vậy, biểu hiện của viễn thị không phải lúc nào cũng đơn giản là “nhìn gần mờ”. Nhiều người viễn thị nhẹ vẫn nhìn được cả xa và gần, nhưng lại dễ nhức đầu, mỏi mắt, chảy nước mắt hoặc khó duy trì tập trung khi đọc sách, dùng máy tính.

Ở trẻ em, viễn thị sinh lý có thể gặp trong quá trình phát triển. Tuy nhiên, nếu viễn thị cao, lệch khúc xạ giữa hai mắt hoặc có kèm lác, trẻ cần được khám mắt cẩn thận. Một số trường hợp cần nhỏ thuốc liệt điều tiết để đo khúc xạ chính xác hơn, vì khả năng điều tiết mạnh của trẻ có thể che bớt độ viễn thật.

Ở người lớn, viễn thị có thể bộc lộ rõ hơn khi khả năng điều tiết giảm dần theo tuổi. Người trước đây không đeo kính có thể bắt đầu thấy mỏi mắt, đọc gần khó hơn, phải đưa sách ra xa, cần ánh sáng nhiều hơn hoặc cần kính đọc. Cần phân biệt viễn thị với lão thị, vì hai khái niệm này có liên quan đến nhìn gần nhưng không hoàn toàn giống nhau.

Phân biệt đúng sự khác biệt giữa kính cận và kính viễn giúp tránh nhiều sai lầm khi chọn kính. Một người nhìn mờ không có nghĩa là chắc chắn bị cận. Nhìn mờ có thể do viễn thị, loạn thị, lão thị, khô mắt, đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc, tăng nhãn áp hoặc nhiều nguyên nhân khác. Vì vậy, cắt kính chỉ dựa trên cảm giác “mờ xa” hay “mờ gần” là chưa đủ.

Nếu người viễn thị bị bỏ sót độ viễn, họ có thể vẫn nhìn được nhưng mắt luôn phải gắng sức. Điều này dễ gây mỏi mắt, đau đầu, giảm hiệu suất học tập hoặc làm việc. Ngược lại, nếu người cận thị dùng kính không đúng độ, thiếu độ hoặc quá độ, hình ảnh có thể không rõ, không ổn định, chóng mặt hoặc khó thích nghi.

Tại một cơ sở đo mắt chuyên nghiệp, quy trình không nên chỉ dừng ở máy đo tự động. Máy đo khúc xạ tự động là công cụ hỗ trợ, nhưng kết quả cần được kiểm tra lại bằng phương pháp chủ quan, thử kính, đánh giá thị lực, hỏi nhu cầu sử dụng và xem xét các yếu tố như tuổi, nghề nghiệp, thời gian dùng máy tính, khoảng cách làm việc, tiền sử bệnh mắt và mức độ thích nghi với kính cũ.

Có. Trên thực tế, nhiều người không chỉ bị cận thị hoặc viễn thị đơn thuần. Họ có thể kèm loạn thị, nghĩa là bề mặt quang học của mắt không đều ở các kinh tuyến khác nhau, làm hình ảnh bị nhòe, méo hoặc bóng đôi. Đơn kính khi đó sẽ có thêm độ trụ và trục loạn.

Ví dụ, một đơn kính có thể ghi -2.00/-0.75 x 180, nghĩa là người này bị cận kèm loạn. Một đơn khác có thể ghi +1.50/-1.00 x 90, nghĩa là viễn kèm loạn. Với người không chuyên, các con số này dễ gây nhầm lẫn. Vì vậy, khi tìm hiểu sự khác biệt giữa kính cận và kính viễn, bạn cũng nên hiểu rằng đơn kính thực tế có thể phức tạp hơn hai nhóm “cận” và “viễn”.

Việc cắt kính sai trục loạn thị có thể gây khó chịu, méo hình, nhức đầu hoặc cảm giác đi lại không vững. Do đó, bên cạnh việc xác định kính cận hay kính viễn, kỹ thuật đo và lắp kính cần kiểm tra cả độ loạn, trục loạn, cân bằng hai mắt và khả năng thích nghi của người đeo.

Nhiều người gọi chung tình trạng khó nhìn gần là “viễn”. Tuy nhiên, viễn thị và lão thị không hoàn toàn giống nhau. Viễn thị là tật khúc xạ có thể gặp ở trẻ em, người trẻ và người lớn. Lão thị là tình trạng giảm khả năng điều tiết theo tuổi, thường rõ hơn sau khoảng 40 tuổi, khiến việc đọc gần trở nên khó khăn.

Người viễn thị có thể cần kính cộng để đưa tiêu điểm về võng mạc. Người lão thị cần thêm độ cộng cho nhìn gần vì thủy tinh thể giảm khả năng thay đổi công suất. Có người vừa viễn thị vừa lão thị, khi đó nhu cầu kính sẽ khác với người chỉ bị lão thị đơn thuần. Có người cận thị khi lớn tuổi lại tháo kính cận ra để đọc gần dễ hơn, nhưng vẫn cần kính cận khi nhìn xa.

Đây là lý do người trên 40 tuổi khi đi cắt kính không nên chỉ hỏi “tôi viễn mấy độ?”. Cần đo cả nhìn xa, nhìn gần, khoảng cách làm việc, nhu cầu đọc sách, dùng máy tính, lái xe và có thể cần tư vấn kính đa tròng, kính văn phòng hoặc kính đọc riêng tùy trường hợp.

Với người cận thị, chọn tròng kính không chỉ dựa vào độ cận. Độ càng cao, việc chọn chiết suất, thiết kế tròng, kích thước gọng và vị trí tâm kính càng quan trọng. Một cặp kính cận tốt cần giúp nhìn xa rõ, hạn chế méo rìa, đeo lâu ít mỏi và phù hợp với sinh hoạt hằng ngày.

Người cận nhẹ có thể dùng tròng phổ thông nếu nhu cầu đơn giản. Người cận vừa hoặc cận nặng nên cân nhắc tròng chiết suất cao để giảm độ dày và trọng lượng. Người thường xuyên dùng máy tính có thể cần lớp phủ chống phản quang tốt, hạn chế bám bẩn, dễ vệ sinh. Trẻ em cần tròng bền, an toàn, gọng vừa vặn và được cân chỉnh định kỳ.

Một lỗi thường gặp là chọn gọng quá to cho độ cận cao. Vì kính cận dày ở rìa, gọng càng lớn thì phần rìa càng dày, kính càng nặng và kém thẩm mỹ. Tại nơi cắt kính chuyên nghiệp, người tư vấn cần giải thích rõ điều này để khách hàng không chỉ chọn gọng theo mẫu mã mà bỏ qua yếu tố quang học.

Với người viễn thị, đặc biệt là viễn độ cao hoặc có kèm lão thị, kính cần được thiết kế để nhìn thoải mái ở khoảng cách sử dụng thực tế. Một người chủ yếu đọc sách sẽ có nhu cầu khác với người dùng máy tính 8 giờ mỗi ngày. Một người lái xe nhiều sẽ khác với người cần nhìn gần chi tiết như may vá, sửa đồng hồ, làm thủ công hoặc khám chữa bệnh.

Kính viễn có xu hướng dày ở giữa và có thể làm mắt trông to hơn. Chọn tròng chiết suất phù hợp và gọng vừa phải sẽ giúp kính thẩm mỹ hơn. Với người cần nhìn cả xa và gần, có thể cân nhắc kính đa tròng, kính hai tròng hoặc kính văn phòng tùy nhu cầu. Kính đọc bán sẵn đôi khi chỉ giải quyết tạm thời việc nhìn gần, nhưng không phù hợp nếu hai mắt lệch độ, có loạn thị hoặc cần chỉnh thị lực xa.

Vì vậy, khi nói đến sự khác biệt giữa kính cận và kính viễn, không nên chỉ hỏi “kính nào nhìn xa, kính nào nhìn gần”. Điều quan trọng hơn là hiểu mục tiêu điều chỉnh thị giác của từng người: nhìn rõ, nhìn bền, nhìn thoải mái và giảm gắng sức điều tiết.

Không nên tự mua kính cận hoặc kính viễn chỉ dựa trên cảm giác nhìn mờ. Một cặp kính không đúng độ có thể gây mỏi mắt, nhức đầu, chóng mặt, nhìn không rõ hoặc làm giảm chất lượng sinh hoạt. Đặc biệt, trẻ em, người có độ cao, người bị loạn thị, người có bệnh mắt, người trên 40 tuổi và người đeo kính lần đầu nên được khám và đo mắt đầy đủ.

Kính của người khác cũng không nên dùng chung, dù “đeo thử thấy rõ”. Mỗi người có độ cầu, độ trụ, trục loạn, khoảng cách đồng tử và nhu cầu nhìn khác nhau. Dùng kính không đúng thông số có thể làm mắt khó chịu và khiến bạn đánh giá sai tình trạng thị lực của mình.

Với trẻ em, tự mua kính càng không phù hợp. Trẻ có thể có viễn thị ẩn, co quắp điều tiết, lác, nhược thị hoặc cận thị đang tiến triển. Những trường hợp này cần được bác sĩ hoặc chuyên viên khúc xạ có kinh nghiệm đánh giá, không nên chỉ dựa vào máy đo nhanh.

Khi tìm nơi cắt kính tại Bến Tre, nhiều người thường chú ý mẫu gọng, giá tròng hoặc thời gian lấy kính. Những yếu tố này quan trọng, nhưng nền tảng vẫn là đo mắt đúng và lắp kính đúng. Nếu đơn kính chưa chính xác, dù tròng kính đắt tiền vẫn có thể không mang lại cảm giác nhìn thoải mái.

Một quy trình đo mắt kỹ giúp phân biệt rõ người cần kính cận, kính viễn, kính loạn, kính đọc sách hay kính đa tròng. Người đo cũng cần kiểm tra kính cũ, đánh giá mức độ thay đổi, hỏi thời gian sử dụng kính mỗi ngày và tư vấn cách thích nghi nếu đơn mới khác nhiều so với kính cũ.

Với người dân tại Bến Tre và các huyện lân cận, Phòng khám Mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính BS Minh là địa chỉ kết hợp khám mắt và kính thuốc. Mô hình này phù hợp với những trường hợp cần phân biệt giữa vấn đề khúc xạ đơn thuần và bệnh lý mắt, đặc biệt khi người bệnh có mờ mắt, đau nhức, khô mắt, nhìn đôi, tăng độ nhanh hoặc trẻ em có nguy cơ cận thị tiến triển.

Bạn có thể tham khảo thêm thông tin nền tảng về tật khúc xạ tại các nguồn y khoa quốc tế uy tín như:

• American Academy of Ophthalmology – Myopia/Nearsightedness
• American Academy of Ophthalmology – Hyperopia/Farsightedness

Các liên kết này chỉ có tính chất tham khảo. Để biết chính xác bạn cần kính cận, kính viễn hay loại kính khác, vẫn nên đo mắt trực tiếp và được tư vấn theo tình trạng cụ thể.

Sự khác biệt giữa kính cận và kính viễn nằm ở bản chất tật khúc xạ và loại thấu kính dùng để điều chỉnh. Kính cận là thấu kính phân kỳ, thường mang độ âm, giúp người cận thị nhìn xa rõ hơn. Kính viễn là thấu kính hội tụ, thường mang độ dương, giúp người viễn thị giảm gắng sức điều tiết và đưa hình ảnh hội tụ đúng trên võng mạc.

Tuy nhiên, trong thực tế, mắt người không chỉ có cận hoặc viễn đơn thuần. Nhiều trường hợp có kèm loạn thị, lão thị, lệch khúc xạ hai mắt hoặc bệnh lý mắt khác. Vì vậy, chọn kính đúng cần bắt đầu từ đo mắt đúng. Một cặp kính phù hợp phải đảm bảo đúng độ, đúng trục, đúng tâm kính, đúng nhu cầu sử dụng và được lắp ráp cẩn thận.

Nếu bạn đang sinh sống tại Bến Tre, đang phân vân mình cần kính cận, kính viễn, kính đọc sách hay kính đa tròng, hãy ưu tiên kiểm tra mắt tại cơ sở có quy trình đo khúc xạ kỹ và có tư vấn chuyên môn. Đôi mắt rõ hơn, thoải mái hơn và ít mỏi hơn bắt đầu từ một đơn kính chính xác.