• Việc đầu tiên: Dừng tìm kính bằng cách “móc” trong mắt. Rửa tay, nhỏ nước nhỏ mắt phù hợp (nước mắt nhân tạo không chất bảo quản nếu có), kiểm tra kính có kẹt dưới mi trên hay không.
• Nếu Ortho-K bị mất một bên kính và bạn thường đeo cả hai mắt: đa số trường hợp nên tạm ngưng đeo chiếc còn lại cho đến khi được tư vấn, để tránh lệch khúc xạ/nhìn không cân bằng (đặc biệt khi đi học, lái xe, làm việc chính xác).
• Dùng giải pháp thay thế trong ngày: đeo kính gọng theo số gần nhất; hạn chế lái xe ban đêm nếu nhìn mờ/chói.
• Liên hệ cơ sở theo dõi Ortho-K để được hướng dẫn đặt kính thay và hẹn kiểm tra giác mạc (đặc biệt ở trẻ em).
• Khám sớm/ngay nếu đau nhiều, đỏ mắt rõ, chảy nước mắt nhiều, sợ sáng, nhìn mờ tăng nhanh, có ghèn, nghi trầy xước/nhiễm trùng hoặc có chấn thương.

Cách tự kiểm tra an toàn (không gây trầy giác mạc)

1. Rửa tay với xà phòng, lau khô bằng khăn sạch không xơ.
2. Nhỏ 1–2 giọt nước mắt nhân tạo (ưu tiên loại không chất bảo quản nếu có) để giảm ma sát.
3. Đứng trước gương nơi đủ sáng. Nhìn xuống, dùng ngón tay sạch nâng nhẹ mi trên. Quan sát xem có thấy bờ kính trong suốt nằm dưới mi không.
4. Nhìn lên và kéo nhẹ mi dưới quan sát. Nếu thấy kính, hãy làm theo hướng dẫn tháo kính an toàn đã được dạy khi nhận Ortho-K.
5. Nếu nghi kính kẹt mà không lấy ra được, không cố gắng móc. Hãy liên hệ cơ sở chuyên khoa để được hỗ trợ.

Những điều bạn có thể gặp trong vài ngày đến vài tuần

• Nhìn mờ tăng dần ở mắt không còn kính, nhất là về chiều/tối.
• Chói sáng, quầng sáng khi nhìn đèn ban đêm (tùy người).
• Lệch thị lực hai mắt làm khó đọc chữ xa, nhìn bảng, xem màn hình lâu.
• Với trẻ em: có thể nhức đầu, giảm tập trung, ngồi sát, nheo mắt.

Mức độ hồi nhanh hay chậm phụ thuộc vào thời gian bạn đã đeo Ortho-K, độ cận/loạn, đặc điểm giác mạc và lịch đeo. Do đó, khi Ortho-K bị mất một bên kính, việc có kế hoạch “chống đỡ” bằng kính gọng là rất quan trọng.

1) Cố móc kính ra bằng móng tay hoặc vật lạ

Khi nghi kính kẹt dưới mi, nhiều người cố lấy ra bằng móng tay/tăm bông khô. Cách này dễ làm trầy giác mạc. Nếu không thấy kính rõ ràng hoặc không tự lấy ra được bằng kỹ thuật đã được hướng dẫn, hãy khám để được hỗ trợ an toàn.

2) Tiếp tục đeo 1 kính như bình thường trong nhiều ngày

Khi Ortho-K bị mất một bên kính, việc duy trì chỉ một mắt có thể khiến bạn “chịu đựng” mỏi mắt, đau đầu và giảm tập trung. Một số trẻ em sẽ thích nghi tạm thời nhưng chất lượng học tập và sinh hoạt có thể bị ảnh hưởng. Hãy dùng kính gọng và xin hướng dẫn cá thể hóa.

3) Đeo lại kính cũ đã tìm thấy nhưng không kiểm tra

Không ít trường hợp vài ngày sau mới tìm thấy kính rơi dưới gầm giường hoặc trong nhà tắm. Kính có thể bị bám bụi, trầy xước hoặc nhiễm bẩn. Việc đeo lại ngay có thể gây kích ứng hoặc nhiễm trùng. Nếu muốn dùng lại, cần làm sạch/khử trùng đúng quy trình; tốt nhất là mang đến cơ sở theo dõi để được kiểm tra trước khi đeo.

4) Dùng nước máy để rửa kính hoặc rửa mắt

Nước máy không vô trùng và không phù hợp để rửa kính áp tròng. Đây là nguyên tắc an toàn cơ bản khi sử dụng kính áp tròng. Thông tin tổng quan về Ortho-K bạn có thể tham khảo thêm tại AAO: https://www.aao.org/eye-health/glasses-contacts/what-is-orthokeratology.

5) Tự ý dùng thuốc nhỏ mắt (đặc biệt thuốc có corticoid)

Thuốc nhỏ có corticoid có thể làm giảm đỏ/đỡ cộm tạm thời nhưng che lấp triệu chứng và làm nặng thêm một số nhiễm trùng. Khi Ortho-K bị mất một bên kính kèm đỏ đau, cần khám để xác định nguyên nhân trước khi dùng thuốc.

Kịch bản 1: Mất kính sau khi ngủ dậy, mắt hơi cộm

Trước hết kiểm tra kính có kẹt dưới mi không (như phần hướng dẫn). Nếu cộm kéo dài, đỏ tăng hoặc sợ sáng, nên khám sớm để kiểm tra giác mạc. Trong lúc chờ khám, dùng kính gọng, tránh dụi mắt.

Kịch bản 2: Mất kính lúc tháo rửa, không đau không đỏ

Nhiều khả năng kính rơi ra ngoài. Hãy dừng đeo chiếc còn lại (nếu bình thường đeo cả hai), dùng kính gọng và liên hệ nơi theo dõi để đặt kính thay. Nếu mắt hoàn toàn ổn, việc khám có thể được sắp xếp sớm nhưng không nhất thiết phải cấp cứu.

Kịch bản 3: Trẻ em báo “không thấy kính”, nhưng không hợp tác kiểm tra

Trẻ nhỏ khó mô tả và có thể dụi mắt. Trong trường hợp này, nên ưu tiên khám sớm để chắc chắn kính không kẹt, đồng thời kiểm tra trầy xước. Phụ huynh cũng nên xem lại khu vực ngủ, gối, chăn, sàn… nhưng không nên chậm trễ nếu mắt đỏ/đau.

Kịch bản 4: Bạn đang đi công tác/du lịch ở xa

Khi Ortho-K bị mất một bên kính ở xa, hãy chuyển sang kính gọng ngay. Nếu không có kính gọng, bạn có thể cần đến cơ sở khúc xạ gần nhất để đo và làm kính tạm (mức độ phù hợp tùy tình huống). Nếu có đau đỏ/sợ sáng/nhìn mờ tăng nhanh, cần khám chuyên khoa mắt tại nơi gần nhất.

Kịch bản 5: Bạn tìm lại được kính sau vài ngày

Không nên đeo lại ngay nếu kính rơi ở nơi bẩn hoặc không rõ tình trạng. Kính có thể trầy xước nhỏ gây cọ xát. Hãy mang đến nơi theo dõi để được hướng dẫn làm sạch/đánh giá trước khi dùng lại. Nếu đã đặt kính mới, bác sĩ sẽ tư vấn phương án hợp lý (tiếp tục dùng kính mới, hoặc giữ kính cũ dự phòng nếu đủ điều kiện).

• Bạn mất kính lặp lại nhiều lần (cần xem lại kỹ thuật đeo/tháo, tình trạng khô mắt, độ bám kính, thói quen ngủ).
• Gần đây thị lực ban ngày dao động nhiều, mờ về chiều, hoặc thường chói/quầng sáng.
• Trẻ đang trong giai đoạn tăng độ nhanh hoặc có dấu hiệu học tập bị ảnh hưởng do nhìn không rõ.
• Đã lâu chưa tái khám theo lịch; hoặc bạn muốn đánh giá lại kế hoạch kiểm soát cận thị (kết hợp thói quen nhìn gần, thời gian ngoài trời, các lựa chọn khác nếu phù hợp).