Tóm tắt nhanh: khi nào có thể nghĩ đến nước mắt nhân tạo?

Nước mắt nhân tạo là gì?

Nước mắt nhân tạo là các dung dịch hoặc dạng gel được thiết kế để bổ sung độ ẩm, làm trơn và hỗ trợ bảo vệ bề mặt mắt. Thành phần thường gặp là các chất giữ ẩm, chất làm tăng độ nhớt, chất điện giải hoặc các hệ nền giúp dung dịch lưu lại trên bề mặt mắt lâu hơn. Một số sản phẩm có chất bảo quản, một số không có chất bảo quản; có loại dạng nước loãng, dạng gel, dạng mỡ tra mắt ban đêm. Mỗi dạng phù hợp với hoàn cảnh khác nhau và không nên xem là giống nhau hoàn toàn.

Nước mắt tự nhiên không chỉ là nước. Lớp phim nước mắt có cấu trúc gồm lớp lipid, lớp nước và lớp nhầy, phối hợp với mi mắt, tuyến lệ, tuyến Meibomius và bề mặt giác mạc kết mạc. Khi một trong các thành phần này rối loạn, mắt có thể bị khô dù vẫn chảy nước mắt. Vì vậy, người bệnh có thể thấy vừa khô rát vừa chảy nước mắt sống, nhất là khi ra gió hoặc nhìn màn hình lâu. Đây là lý do nhiều người nghĩ mình dư nước mắt, trong khi thực tế lớp phim nước mắt kém ổn định.

Nước mắt nhân tạo giúp hỗ trợ lớp phim nước mắt, nhưng không giải quyết tất cả nguyên nhân. Ví dụ, nếu khô mắt do viêm bờ mi, rối loạn tuyến Meibomius, bệnh tự miễn, dùng thuốc toàn thân, sau phẫu thuật mắt, dị ứng mắt hoặc viêm nhiễm, người bệnh có thể cần thêm các biện pháp khác. Bác sĩ mắt sẽ đánh giá triệu chứng, đo thị lực, soi đèn khe, quan sát bề mặt giác mạc, mí mắt, tuyến Meibomius và có thể làm thêm xét nghiệm khi cần.

Nước mắt nhân tạo nên dùng khi nào?

Câu hỏi nước mắt nhân tạo nên dùng khi nào thường xuất hiện khi người bệnh bắt đầu thấy mắt khó chịu nhưng chưa rõ có cần đi khám hay không. Trong các tình huống nhẹ, không có dấu hiệu nguy hiểm, nước mắt nhân tạo có thể được dùng như một biện pháp hỗ trợ tạm thời. Tuy nhiên, nếu triệu chứng lặp lại nhiều ngày, cần nhỏ liên tục mới dễ chịu, hoặc ảnh hưởng học tập, làm việc, bạn nên khám mắt để tìm nguyên nhân.

Khi nào không nên tự xem nước mắt nhân tạo là đủ?

Nước mắt nhân tạo có tính hỗ trợ, nhưng có những dấu hiệu cho thấy mắt có thể đang gặp vấn đề nghiêm trọng hơn. Nếu bạn chỉ nhỏ cho dịu mà không đi khám, bệnh có thể tiến triển. Điều này đặc biệt quan trọng với người đeo kính áp tròng, người từng phẫu thuật mắt, bệnh nhân đái tháo đường, người suy giảm miễn dịch, trẻ em hoặc người có tiền sử bệnh giác mạc.

Trong các tình huống trên, bác sĩ cần soi giác mạc, đánh giá tiền phòng, đo nhãn áp khi phù hợp và tìm nguyên nhân. Một số bệnh mắt như viêm giác mạc do kính áp tròng, loét giác mạc, viêm màng bồ đào hoặc cơn tăng nhãn áp cấp cần xử trí đúng thời điểm. Nước mắt nhân tạo có thể được dùng kèm trong một số phác đồ, nhưng không phải điều trị chính.

Vì sao dùng đúng thời điểm lại quan trọng?

Dùng nước mắt nhân tạo đúng lúc có thể giúp giảm khó chịu, cải thiện chất lượng làm việc và hạn chế việc dụi mắt. Dụi mắt nhiều có thể làm bề mặt mắt kích thích hơn, tăng nguy cơ trầy xước, đặc biệt ở người dị ứng mắt, khô mắt hoặc có bất thường giác mạc. Khi mắt được bôi trơn tốt hơn, nhiều người cảm thấy dễ chịu hơn khi đọc, lái xe, dùng máy tính hoặc sinh hoạt trong môi trường khô.

Ngược lại, dùng sai cách hoặc lạm dụng có thể gây phiền toái. Một số sản phẩm có chất bảo quản nếu dùng quá thường xuyên có thể gây kích ứng ở người nhạy cảm. Dạng gel hoặc mỡ có thể làm nhìn mờ tạm thời, không phù hợp ngay trước khi lái xe hoặc làm việc cần thị lực sắc nét. Nếu dùng chung lọ thuốc, chạm đầu lọ vào mắt, để lọ bẩn hoặc dùng quá hạn, nguy cơ nhiễm bẩn tăng lên.

Điều quan trọng khác là không để nước mắt nhân tạo che lấp vấn đề cần khám. Ví dụ, người bị viêm bờ mi thường có cặn bờ mi, ngứa, rát, đỏ nhẹ tái đi tái lại; nếu chỉ nhỏ nước mắt nhân tạo mà không vệ sinh bờ mi hoặc điều trị nguyên nhân, triệu chứng dễ lặp lại. Người có rối loạn tuyến Meibomius cần đánh giá tuyến mi, thói quen chườm ấm và chăm sóc mi. Người có dị ứng mắt cần tránh dụi mắt và có thể cần thuốc phù hợp sau khám.

Cách chọn nước mắt nhân tạo: cần thận trọng, không chọn theo quảng cáo

Trên thị trường có nhiều loại nước mắt nhân tạo, từ dạng loãng đến dạng gel, từ có chất bảo quản đến không chất bảo quản, từ lọ đa liều đến ống đơn liều. Người bệnh thường chọn theo lời giới thiệu hoặc cảm giác dùng thử. Cách này có thể tạm chấp nhận khi triệu chứng rất nhẹ, nhưng không nên kéo dài nếu không rõ nguyên nhân. Mỗi người có tình trạng bề mặt mắt, độ nhạy cảm và nhu cầu khác nhau.

Không nên nhầm nước mắt nhân tạo với thuốc nhỏ mắt giảm đỏ, thuốc có kháng sinh, thuốc có corticoid hoặc thuốc điều trị tăng nhãn áp. Các nhóm thuốc này có chỉ định riêng và có thể gây tác dụng phụ nếu dùng sai. Đặc biệt, thuốc nhỏ mắt có corticoid không nên tự mua dùng vì có nguy cơ làm nặng nhiễm trùng, tăng nhãn áp hoặc gây vấn đề khác nếu dùng không kiểm soát.

Dùng nước mắt nhân tạo thế nào cho an toàn?

Cách nhỏ thuốc tưởng đơn giản nhưng ảnh hưởng lớn đến hiệu quả và an toàn. Trước khi nhỏ, nên rửa tay sạch. Khi mở nắp, tránh để đầu lọ chạm vào tay, mi mắt, lông mi hoặc bề mặt khác. Ngửa đầu nhẹ, kéo mi dưới tạo túi kết mạc, nhỏ một giọt theo hướng dẫn, sau đó nhắm mắt nhẹ. Không cần chớp mắt mạnh liên tục vì có thể làm thuốc trào ra ngoài nhanh hơn.

Nếu đang dùng nhiều loại thuốc nhỏ mắt, khoảng cách giữa các loại cần theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc dược sĩ. Không tự trộn thuốc, không nhỏ liên tục nhiều loại cùng lúc vì thuốc sau có thể rửa trôi thuốc trước. Nếu có thuốc mỡ hoặc gel, thường cần lưu ý thời điểm dùng vì có thể làm mờ mắt tạm thời. Khi lọ đã mở, cần chú ý hạn sử dụng sau mở nắp theo hướng dẫn của nhà sản xuất; không dùng nếu dung dịch đổi màu, vẩn đục, có mùi lạ hoặc nghi nhiễm bẩn.

Những yếu tố làm khô mắt dễ tái phát

Khô mắt thường không chỉ do thiếu nước mắt đơn thuần. Một người có thể bị nhiều yếu tố cùng lúc, ví dụ làm việc máy tính nhiều, ngủ ít, phòng máy lạnh, viêm bờ mi nhẹ và dùng thuốc dị ứng. Khi chỉ xử lý một yếu tố, triệu chứng có thể giảm chưa đủ. Vì vậy, khi hỏi nước mắt nhân tạo nên dùng khi nào, cũng cần hỏi vì sao mắt bạn khô và điều gì làm mắt nặng hơn.

Những sai lầm thường gặp khi dùng nước mắt nhân tạo

Lời khuyên của bác sĩ để giảm khô, mỏi mắt hằng ngày

Nước mắt nhân tạo chỉ là một phần trong chăm sóc mắt. Với nhiều người, thay đổi thói quen sinh hoạt có vai trò rất quan trọng. Khi làm việc màn hình, hãy đặt màn hình thấp hơn tầm mắt một chút để giảm độ mở khe mi, giữ khoảng cách phù hợp, tránh ánh sáng phản chiếu và chủ động chớp mắt. Sau một khoảng thời gian nhìn gần, nên nhìn xa để mắt thư giãn. Nếu bạn có tật khúc xạ, kính không đúng độ có thể làm mỏi mắt tăng lên, vì vậy cần đo khám khi có dấu hiệu nhòe, nheo mắt hoặc nhức đầu.

Ở người làm việc trong phòng máy lạnh, nên tránh để quạt hoặc luồng lạnh thổi trực tiếp vào mắt. Nếu môi trường quá khô, có thể cân nhắc điều chỉnh độ ẩm phù hợp. Khi đi đường bụi hoặc gió, kính bảo vệ giúp giảm kích thích. Không nên dụi mắt khi cộm, vì dụi có thể làm trầy bề mặt giác mạc hoặc làm nặng dị ứng. Nếu cảm giác có hạt bụi không hết sau khi chớp mắt và nhỏ nước mắt nhân tạo, cần nghĩ đến dị vật và nên khám.

Giấc ngủ cũng ảnh hưởng đến cảm giác mắt. Thiếu ngủ làm mắt dễ mỏi, khô, đỏ và nhạy cảm. Uống đủ nước, hạn chế thức khuya, nghỉ ngơi hợp lý giúp cơ thể và bề mặt mắt phục hồi tốt hơn. Tuy nhiên, uống nhiều nước không thể thay thế điều trị nếu bạn có rối loạn tuyến Meibomius, viêm bờ mi hoặc bệnh tự miễn. Mỗi nguyên nhân cần cách xử trí riêng.

Với trẻ em, cảm giác mỏi mắt hoặc chảy nước mắt có thể liên quan tật khúc xạ, viêm kết mạc dị ứng, dùng thiết bị điện tử kéo dài hoặc thói quen dụi mắt. Không nên tự dùng thuốc nhỏ mắt có hoạt chất điều trị cho trẻ khi chưa khám. Nếu trẻ nheo mắt, nghiêng đầu, đọc gần, than nhức đầu, học giảm tập trung hoặc chớp mắt nhiều, nên đưa trẻ khám mắt và đo khúc xạ. Các vấn đề như cận thị, kiểm soát cận thị, Ortho-K, atropine hoặc kính kiểm soát cận thị cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và không phù hợp cho mọi trẻ.

Người lớn tuổi không nên quy mọi nhìn mờ cho khô mắt. Đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc do đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, glôcôm và tật khúc xạ đều có thể làm thị lực giảm. Nước mắt nhân tạo có thể làm mắt dễ chịu hơn nhưng không làm trong thủy tinh thể hay điều trị bệnh đáy mắt. Nếu nhìn mờ tăng dần, nhìn méo hình, mất vùng nhìn, ruồi bay nhiều đột ngột hoặc chớp sáng, cần khám chuyên khoa mắt.

Khi đi khám vì khô mắt, bác sĩ thường đánh giá những gì?

Khám mắt vì khô, cộm, rát không chỉ là hỏi nên dùng loại nước mắt nhân tạo nào. Bác sĩ cần tìm nguyên nhân và mức độ ảnh hưởng. Quá trình khám có thể bao gồm hỏi bệnh sử, công việc, thói quen màn hình, môi trường sống, thuốc đang dùng, bệnh toàn thân, tiền sử phẫu thuật mắt, thói quen đeo kính áp tròng và các triệu chứng kèm theo. Thông tin càng rõ, việc định hướng càng chính xác.

Sau đó, bác sĩ có thể kiểm tra thị lực, đo khúc xạ khi cần, soi đèn khe để quan sát mi mắt, kết mạc, giác mạc, lớp nước mắt và tuyến Meibomius. Một số trường hợp cần nhuộm bề mặt giác mạc để phát hiện chấm khô hoặc trầy xước nhỏ. Nếu có nhìn mờ, đau nhức hoặc yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể đo nhãn áp, soi đáy mắt hoặc chỉ định thăm khám thêm. Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được tư vấn theo triệu chứng cụ thể, không chỉ dựa vào cảm giác khô mắt chung chung.

Với các trường hợp có liên quan kính, đo khúc xạ chính xác giúp phân biệt mỏi mắt do khô với mỏi mắt do cận, viễn, loạn hoặc lão thị chưa chỉnh đúng. Phòng khám có định vị về khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor, ZEISS. Những thông tin về thiết bị như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200 hoặc Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quá trình tư vấn kính trong từng trường hợp phù hợp, nhưng kết quả vẫn phụ thuộc vào khám trực tiếp và nhu cầu của từng người.

Các nhóm người cần đặc biệt thận trọng

Khi nào nên đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh?

Bạn nên đặt lịch khám nếu triệu chứng khô, cộm, rát xuất hiện thường xuyên, tái đi tái lại, ảnh hưởng công việc hoặc học tập, dùng nước mắt nhân tạo không cải thiện rõ, hoặc không biết mình nên chọn loại nào. Người ở Bến Tre có nhu cầu khám mắt Bến Tre, kiểm tra khúc xạ, tư vấn bệnh mắt thường gặp hoặc cần bác sĩ mắt đánh giá trực tiếp có thể liên hệ phòng khám tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre.

Khám sớm đặc biệt cần thiết khi có đau mắt nhiều, đỏ mắt, giảm thị lực, chói sáng, nhìn mờ đột ngột, chấn thương hoặc nghi nhiễm trùng. Với các triệu chứng này, không nên chờ thêm chỉ vì sau khi nhỏ nước mắt nhân tạo cảm giác dịu tạm thời. Mục tiêu của khám là xác định nguyên nhân, mức độ, nguy cơ và hướng xử trí phù hợp, tránh tự điều trị kéo dài không cần thiết.

Nếu bạn làm việc màn hình nhiều, đeo kính áp tròng, có tật khúc xạ, có con đang trong độ tuổi học đường hoặc người thân lớn tuổi nhìn mờ, việc khám mắt tổng quát định kỳ cũng hữu ích. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể tư vấn đo khúc xạ, kiểm tra khô mắt, soi đáy mắt hoặc theo dõi các bệnh mắt khác. Kế hoạch chăm sóc luôn cần cá thể hóa, không nên áp dụng máy móc theo kinh nghiệm của người khác.

Thông tin tham khảo thêm

Các tổ chức nhãn khoa quốc tế như American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh rằng khô mắt có nhiều nguyên nhân và việc điều trị tùy thuộc mức độ, nguyên nhân, tình trạng bề mặt mắt và bệnh kèm theo. Bạn có thể tham khảo thêm thông tin tổng quan về khô mắt tại American Academy of Ophthalmology. Tuy nhiên, thông tin trực tuyến chỉ giúp định hướng ban đầu, không thay thế khám với bác sĩ mắt.

Tóm lại, nước mắt nhân tạo nên dùng khi nào còn phụ thuộc vào triệu chứng và bối cảnh. Có thể dùng khi khô, cộm, rát nhẹ do môi trường hoặc nhìn gần kéo dài, nhưng cần khám nếu triệu chứng nặng, kéo dài, tái phát hoặc kèm dấu hiệu nguy hiểm. Dùng đúng loại, đúng vệ sinh, đúng thời điểm giúp giảm khó chịu và hạn chế rủi ro không đáng có.

Câu hỏi thường gặp