Tóm tắt nhanh: điểm khác nhau quan trọng

Tăng nhãn áp là gì và vì sao có thể gây nhức mắt?

Nhãn áp là áp lực bên trong nhãn cầu, được duy trì nhờ sự cân bằng giữa quá trình tạo và thoát thủy dịch. Khi thủy dịch thoát ra kém hoặc dòng lưu thông bị cản trở, áp lực trong mắt có thể tăng. Nếu áp lực này vượt quá mức mà thần kinh thị giác chịu đựng được, nguy cơ tổn thương thần kinh thị giác và mất thị trường sẽ tăng lên. Trong thực hành, bác sĩ không chỉ nhìn vào một con số nhãn áp đơn lẻ, mà còn xem hình dạng gai thị, độ dày giác mạc, thị trường, yếu tố nguy cơ và diễn tiến qua thời gian.

Tăng nhãn áp không đồng nghĩa hoàn toàn với glôcôm trong mọi trường hợp. Có người nhãn áp cao nhưng chưa có tổn thương thần kinh thị giác rõ, thường được gọi là tăng nhãn áp hoặc tăng áp lực nội nhãn. Ngược lại, có người nhãn áp không quá cao nhưng thần kinh thị giác vẫn bị tổn thương, gọi là glôcôm nhãn áp bình thường. Vì vậy, khi tìm hiểu nhức mắt do tăng nhãn áp khác gì mỏi mắt thông thường, người bệnh nên hiểu rằng cảm giác nhức chỉ là một phần nhỏ của bức tranh.

Trong cơn tăng nhãn áp cấp, áp lực trong mắt tăng nhanh khiến mắt đau nhức dữ dội, đỏ, nhìn mờ, có thể thấy quầng sáng, đau đầu, buồn nôn hoặc nôn. Đây là tình huống cần khám sớm, không nên tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc chờ tự hết. Trong glôcôm góc mở mạn tính, triệu chứng thường nghèo nàn hơn: nhiều người không nhức mắt rõ, không đỏ mắt, thị lực trung tâm vẫn còn tốt trong giai đoạn đầu. Khi nhận ra nhìn hẹp, vấp ngã, khó quan sát hai bên, tổn thương có thể đã tiến triển.

Mỏi mắt thông thường thường đến từ đâu?

Mỏi mắt, hay căng thẳng thị giác, là tình trạng rất thường gặp trong đời sống hiện đại. Mắt phải điều tiết liên tục khi nhìn gần, đặc biệt khi dùng điện thoại, máy tính bảng, máy tính xách tay trong thời gian dài. Khi tập trung, tần suất chớp mắt giảm, màng phim nước mắt bốc hơi nhanh hơn, gây khô rát, cay mắt và cảm giác nhức nhẹ. Người bị tật khúc xạ chưa chỉnh đúng như cận thị, viễn thị, loạn thị hoặc lão thị cũng dễ bị nhức quanh mắt khi phải nhìn rõ trong thời gian dài.

Mỏi mắt thông thường có xu hướng liên quan rõ với hoàn cảnh. Ví dụ, bạn thấy mắt nặng hơn vào cuối ngày làm việc, sau khi đọc tài liệu lâu, sau khi lái xe đường dài hoặc sau nhiều giờ nhìn màn hình. Cảm giác này thường cải thiện khi nghỉ, ngủ đủ, giảm thời gian nhìn gần, điều chỉnh khoảng cách màn hình, tăng ánh sáng phù hợp hoặc thay kính đúng độ. Nếu kèm khô mắt kéo dài, người bệnh có thể cần đánh giá tuyến lệ, bờ mi và màng phim nước mắt; không nên lạm dụng thuốc nhỏ mắt không rõ thành phần.

Tuy nhiên, gọi là mỏi mắt thông thường không có nghĩa là luôn vô hại. Mỏi mắt kéo dài có thể báo hiệu kính không còn phù hợp, khô mắt, viêm bờ mi, rối loạn điều tiết, bệnh lý bề mặt nhãn cầu hoặc một số bệnh mắt khác. Với người trên 40 tuổi, người có tiền sử gia đình glôcôm, người cận thị nặng, từng chấn thương mắt, dùng corticoid kéo dài hoặc có bệnh toàn thân như đái tháo đường, việc khám định kỳ càng quan trọng.

Nhức mắt do tăng nhãn áp khác gì mỏi mắt thông thường?

Cách phân biệt thực tế nhất là xem bối cảnh xuất hiện, mức độ đau, triệu chứng đi kèm, khả năng hồi phục khi nghỉ và yếu tố nguy cơ của từng người. Dù vậy, cần nhấn mạnh rằng các dấu hiệu dưới đây chỉ giúp định hướng, không thay thế đo nhãn áp và khám mắt. Một người có thể vừa bị mỏi mắt do màn hình, vừa có nguy cơ tăng nhãn áp cần theo dõi.

Một điểm khác nữa là tính lặp lại. Mỏi mắt có thể tái diễn khi thói quen sinh hoạt không thay đổi. Nhức mắt liên quan tăng nhãn áp cấp có thể đến thành cơn, đôi khi có giai đoạn báo trước như nhìn mờ thoáng qua, đau quanh hốc mắt, thấy quầng sáng khi ở nơi tối. Nhưng không phải ai cũng có triệu chứng báo trước. Vì vậy, nếu bạn đang tự hỏi nhức mắt do tăng nhãn áp khác gì mỏi mắt thông thường, hãy xem đây là câu hỏi nên được giải quyết bằng thăm khám, không chỉ bằng quan sát tại nhà.

Những dấu hiệu cần khám sớm, không nên chờ

Có những tình huống nhức mắt nên được xem là cảnh báo. Người bệnh cần đi khám mắt sớm nếu đau mắt nhiều, đỏ mắt, giảm thị lực, nhìn mờ đột ngột, thấy quầng sáng quanh đèn, chói sáng, buồn nôn, nôn, đau đầu dữ dội, đồng tử bất thường, có tiền sử chấn thương mắt, nghi dị vật hoặc nghi nhiễm trùng. Đặc biệt, nếu một bên mắt đau rõ và thị lực giảm, không nên tự xử trí bằng thuốc nhỏ mắt còn dư hoặc toa thuốc cũ.

Với trẻ em, người lớn tuổi, phụ nữ mang thai, người có bệnh nền hoặc người đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến mắt, việc khám càng cần thận trọng. Một số thuốc toàn thân, thuốc nhỏ mắt chứa corticoid hoặc việc dùng thuốc không kiểm soát có thể liên quan đến tăng nhãn áp ở một số người. Bác sĩ cần biết tiền sử dùng thuốc để đánh giá đầy đủ.

Vì sao không nên chỉ dựa vào cảm giác nhức mắt?

Cảm giác đau phụ thuộc vào nhiều yếu tố: ngưỡng đau, tình trạng bề mặt mắt, căng cơ quanh mắt, xoang, đau nửa đầu, thần kinh, khô mắt, tật khúc xạ và cả stress. Một người làm việc căng thẳng có thể thấy nhức hốc mắt dù nhãn áp bình thường. Ngược lại, một người bị glôcôm góc mở mạn tính có thể không thấy đau, vẫn đọc sách và sinh hoạt bình thường trong thời gian dài.

Glôcôm thường được gọi là bệnh có thể gây mất thị lực âm thầm vì tổn thương thần kinh thị giác và thị trường ngoại biên có thể tiến triển trước khi người bệnh nhận ra. Thị lực trung tâm, tức khả năng đọc chữ nhỏ, có thể còn tốt trong giai đoạn đầu. Vì vậy, khám mắt tổng quát định kỳ có vai trò phát hiện sớm các bất thường về nhãn áp, đáy mắt và thần kinh thị giác.

Để hiểu đúng nhức mắt do tăng nhãn áp khác gì mỏi mắt thông thường, cần kết hợp nhiều dữ kiện: tuổi, tiền sử gia đình, độ cận, tiền sử phẫu thuật hoặc chấn thương, thuốc đang dùng, triệu chứng hiện tại, đo nhãn áp, soi góc tiền phòng khi cần, soi đáy mắt, chụp hoặc đánh giá thần kinh thị giác và đo thị trường nếu có chỉ định. Một lần đo nhãn áp bình thường cũng chưa chắc loại trừ mọi nguy cơ nếu có yếu tố nghi ngờ; bác sĩ có thể hẹn theo dõi theo thời gian.

Quy trình khám khi nghi nhức mắt liên quan tăng nhãn áp

Khi đến phòng khám, người bệnh nên mô tả rõ nhức mắt bắt đầu khi nào, đau một mắt hay hai mắt, đau âm ỉ hay dữ dội, có đỏ mắt, nhìn mờ, quầng sáng, buồn nôn, đau đầu hay không. Cũng nên cho bác sĩ biết tiền sử gia đình có ai bị glôcôm, từng chấn thương mắt, từng phẫu thuật mắt, đang dùng thuốc gì, có bệnh toàn thân hay không.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ tăng nhãn áp

Không phải ai nhức mắt cũng có tăng nhãn áp, nhưng một số nhóm cần cảnh giác hơn. Tuổi trên 40, tiền sử gia đình có người bị glôcôm, cận thị trung bình đến nặng, viễn thị hoặc cấu trúc góc tiền phòng hẹp, từng chấn thương mắt, từng phẫu thuật mắt, dùng corticoid kéo dài, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc một số bệnh mạch máu có thể làm nguy cơ cao hơn. Người có giác mạc mỏng hoặc hình thái gai thị nghi ngờ cũng cần được theo dõi kỹ.

Ở người cận thị, đặc biệt cận thị cao, hình dạng nhãn cầu và gai thị có thể làm việc đánh giá glôcôm phức tạp hơn. Trẻ em hiếm khi than phiền theo cách giống người lớn, nên nếu trẻ nheo mắt, dụi mắt, đau đầu, học giảm tập trung hoặc nhìn mờ, phụ huynh nên cho trẻ khám mắt. Với cận thị trẻ em, các phương pháp kiểm soát như kính kiểm soát cận, Ortho-K hoặc atropine liều thấp cần được cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn và không phù hợp cho mọi trẻ.

Những yếu tố nguy cơ không có nghĩa chắc chắn sẽ mắc bệnh, nhưng giúp bác sĩ quyết định mức độ cần theo dõi. Nếu bạn thuộc nhóm nguy cơ và thường xuyên băn khoăn nhức mắt do tăng nhãn áp khác gì mỏi mắt thông thường, một lần khám mắt có đo nhãn áp và đánh giá đáy mắt sẽ hữu ích hơn việc tự suy đoán.

Sai lầm thường gặp khi bị nhức mắt

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ mắt

Với người trẻ làm việc văn phòng, nguyên nhân nhức mắt thường gặp là khô mắt, nhìn gần quá lâu, ánh sáng không phù hợp, thiếu ngủ hoặc kính chưa đúng. Bạn có thể áp dụng thói quen nghỉ mắt: sau khoảng 20 phút nhìn gần, nhìn xa trong một thời gian ngắn, chớp mắt có ý thức hơn, đặt màn hình ở khoảng cách phù hợp, tránh để quạt hoặc máy lạnh thổi trực tiếp vào mắt. Tuy nhiên, nếu triệu chứng không cải thiện, đừng tự kết luận chỉ là mỏi mắt.

Với người trên 40 tuổi, việc khám mắt định kỳ có ý nghĩa lớn hơn vì nguy cơ lão thị, đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc và glôcôm tăng dần theo tuổi. Một số người chỉ đi khám khi đau hoặc nhìn mờ, nhưng các bệnh mắt mạn tính có thể cần phát hiện trước khi triệu chứng rõ. Khám mắt không chỉ để cắt kính mà còn để đánh giá sức khỏe mắt tổng thể.

Với người có tiền sử gia đình glôcôm, nên thông báo rõ cho bác sĩ. Tiền sử gia đình là yếu tố quan trọng vì glôcôm có thể gặp ở nhiều thành viên. Nếu từng được bác sĩ nói nhãn áp cao, gai thị nghi ngờ hoặc thị trường bất thường, hãy giữ lại hồ sơ cũ để so sánh. Diễn tiến theo thời gian thường quan trọng hơn một kết quả đơn lẻ.

Trong sinh hoạt hằng ngày, không có một mẹo đơn giản nào có thể thay thế điều trị hoặc theo dõi tăng nhãn áp. Uống nước hợp lý, ngủ đủ, vận động phù hợp và kiểm soát bệnh toàn thân là thói quen tốt, nhưng không làm mất nhu cầu khám mắt khi có chỉ định. Nếu đã được kê thuốc điều trị glôcôm, người bệnh cần dùng theo hướng dẫn và tái khám đúng hẹn; không tự ngưng khi thấy đỡ nhức vì mục tiêu điều trị thường là kiểm soát nguy cơ tổn thương thần kinh thị giác lâu dài.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh?

Bạn có thể cân nhắc khám khi nhức mắt lặp lại nhiều lần, mỏi mắt kéo dài dù đã nghỉ ngơi, nhìn mờ, thấy quầng sáng, đỏ mắt, đau đầu kèm triệu chứng mắt, nghi kính sai độ hoặc thuộc nhóm nguy cơ tăng nhãn áp. Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh được định hướng khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tư vấn tròng kính phù hợp theo nhu cầu thực tế.

Phòng khám có các điểm mạnh về khám mắt và khúc xạ, với định hướng đánh giá cá thể hóa thay vì chỉ dựa vào một triệu chứng. Trong mảng kính thuốc và khúc xạ, phòng khám có thể tư vấn tròng kính Essilor hoặc ZEISS theo tình trạng thị lực, nghề nghiệp và thói quen sử dụng mắt. Các thiết bị như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể được nhắc đến như một phần hỗ trợ trong quy trình kính và thị giác, nhưng quyết định y khoa vẫn cần dựa trên khám trực tiếp.

Nếu bạn đang tìm khám mắt Bến Tre hoặc cần bác sĩ mắt đánh giá tình trạng nhức mắt, hãy chuẩn bị trước thông tin về thời điểm đau, yếu tố làm nặng, thuốc đang dùng và kính hiện tại. Việc cung cấp thông tin đầy đủ giúp buổi khám hiệu quả hơn và hạn chế bỏ sót yếu tố nguy cơ.

Phân biệt nhanh tại nhà: có thể làm gì và không nên làm gì?

Tại nhà, bạn có thể ghi nhận triệu chứng một cách có hệ thống: đau một mắt hay hai mắt, thời gian kéo dài bao lâu, có liên quan màn hình không, nghỉ ngơi có giảm không, có đỏ mắt hay không, thị lực có thay đổi không, có quầng sáng quanh đèn không, có đau đầu hoặc buồn nôn không. Những ghi chú này giúp bác sĩ đánh giá tốt hơn. Bạn cũng có thể tạm giảm thời gian nhìn gần, ngủ đủ, tránh dụi mắt, vệ sinh tay, điều chỉnh ánh sáng và sử dụng kính đúng chỉ định nếu đã có.

Điều không nên làm là tự chẩn đoán tăng nhãn áp chỉ vì đau mắt, hoặc ngược lại, loại trừ tăng nhãn áp chỉ vì đau không nhiều. Không nên dùng thuốc nhỏ mắt của người khác, thuốc cũ, thuốc không nhãn mác hoặc thuốc có corticoid khi chưa được bác sĩ hướng dẫn. Không nên trì hoãn khám nếu có giảm thị lực, đỏ mắt nhiều, đau dữ dội, chói sáng, nhìn mờ đột ngột, chấn thương hoặc nghi nhiễm trùng.

Nếu triệu chứng giống mỏi mắt thông thường và giảm rõ sau nghỉ, bạn vẫn nên xem lại môi trường làm việc và lịch khám mắt định kỳ. Nếu triệu chứng khác thường hoặc bạn thuộc nhóm nguy cơ, hãy đặt lịch khám. Câu hỏi nhức mắt do tăng nhãn áp khác gì mỏi mắt thông thường chỉ có giá trị khi dẫn đến hành động phù hợp: theo dõi đúng, khám đúng thời điểm và không tự điều trị bừa bãi.

Câu hỏi thường gặp