Tóm tắt nhanh cho người bệnh

Đục thủy tinh thể là gì?

Thủy tinh thể là một thấu kính tự nhiên nằm bên trong mắt, có nhiệm vụ hội tụ ánh sáng lên võng mạc để tạo hình ảnh rõ. Ở người trẻ, thủy tinh thể thường trong suốt và đàn hồi tốt. Theo tuổi tác, tác động của tia cực tím, bệnh lý chuyển hóa, dùng thuốc kéo dài, chấn thương hoặc một số yếu tố di truyền, cấu trúc protein trong thủy tinh thể có thể thay đổi, làm thủy tinh thể trở nên mờ đục. Tình trạng này gọi là đục thủy tinh thể.

Ở Việt Nam, nhiều người gọi đục thủy tinh thể là cườm khô. Cần phân biệt cườm khô với cườm nước, tức glôcôm. Cườm khô chủ yếu là đục thủy tinh thể gây mờ do thấu kính trong mắt không còn trong. Cườm nước liên quan đến tổn thương thần kinh thị giác, thường có yếu tố nhãn áp và có thể gây mất thị lực không hồi phục nếu không được phát hiện. Hai bệnh này khác nhau về cơ chế, cách theo dõi và điều trị.

Đục thủy tinh thể thường tiến triển từ từ. Người bệnh có thể thấy nhìn mờ như có màn sương, phải tăng ánh sáng khi đọc, dễ chói khi ra nắng, nhìn đèn ban đêm bị lóa, thay kính nhiều lần nhưng không rõ hơn, màu sắc kém tươi, hoặc một mắt nhìn đôi. Ở giai đoạn sớm, việc thay kính, điều chỉnh ánh sáng và theo dõi định kỳ có thể giúp sinh hoạt dễ hơn. Khi thủy tinh thể đục nhiều và ảnh hưởng cuộc sống, phẫu thuật là phương pháp điều trị chính.

Mổ phaco đục thủy tinh thể là gì?

Mổ phaco đục thủy tinh thể là phẫu thuật sử dụng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn nhân thủy tinh thể bị đục, hút ra ngoài qua một đường rạch nhỏ, sau đó đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong bao thủy tinh thể. Tên đầy đủ của kỹ thuật phaco là phacoemulsification. So với các phương pháp mổ cũ có đường rạch lớn hơn, phaco thường ít xâm lấn hơn, thời gian phẫu thuật ngắn hơn và vết mổ nhỏ hơn, nhưng vẫn cần thực hiện trong điều kiện vô khuẩn, có bác sĩ chuyên khoa và theo dõi sau mổ đúng cách.

Trong đa số trường hợp, người bệnh được nhỏ thuốc tê tại chỗ hoặc gây tê phù hợp theo đánh giá của bác sĩ. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc bệnh nền trước mổ nếu chưa hỏi ý kiến bác sĩ điều trị. Những bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, hen phế quản, rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông cần được khai báo rõ để bác sĩ cân nhắc kế hoạch an toàn.

Sau khi lấy thủy tinh thể đục, mắt không còn thấu kính tự nhiên để hội tụ ánh sáng. Vì vậy cần đặt thủy tinh thể nhân tạo, còn gọi là kính nội nhãn. Thủy tinh thể nhân tạo có nhiều loại, từ đơn tiêu đến đa tiêu, kéo dài tiêu cự, toric điều chỉnh loạn thị hoặc các thiết kế chuyên biệt khác. Không có loại nào phù hợp cho mọi người. Việc chọn loại kính phụ thuộc vào cấu trúc mắt, bệnh võng mạc, nhu cầu sinh hoạt, nghề nghiệp, khả năng thích nghi với quầng sáng, chi phí và kỳ vọng của người bệnh.

Thông tin tham khảo từ các tổ chức nhãn khoa quốc tế như American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh rằng phẫu thuật đục thủy tinh thể thường có hiệu quả cải thiện thị lực khi chỉ định đúng, nhưng vẫn có nguy cơ và cần được tư vấn cá thể hóa. Người bệnh có thể đọc thêm thông tin nền về đục thủy tinh thể tại AAO, đồng thời nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ khám cho mình để hiểu tình trạng cụ thể.

Khi nào nên cân nhắc mổ đục thủy tinh thể?

Khám trước mổ gồm những gì?

Khám trước mổ là bước quyết định để phẫu thuật đúng chỉ định và chọn thủy tinh thể nhân tạo phù hợp. Người bệnh thường được đo thị lực không kính và có kính, đo khúc xạ, đo nhãn áp, khám sinh hiển vi phần trước, đánh giá độ đục của thủy tinh thể, soi đáy mắt nếu môi trường trong mắt cho phép. Nếu nghi ngờ bệnh võng mạc, hoàng điểm, thần kinh thị hoặc glôcôm, bác sĩ có thể chỉ định thêm các xét nghiệm chuyên sâu tùy trường hợp.

Một khâu rất quan trọng là đo sinh trắc học nhãn cầu. Kỹ thuật này đo các thông số như chiều dài trục nhãn cầu, độ cong giác mạc, độ sâu tiền phòng và các dữ liệu liên quan để tính công suất thủy tinh thể nhân tạo. Sai số nhỏ trong đo đạc có thể làm người bệnh còn cận, viễn hoặc loạn sau mổ nhiều hơn mong muốn. Vì vậy, nếu mắt khô, bề mặt giác mạc không ổn định, từng mổ khúc xạ, từng chấn thương hoặc có sẹo giác mạc, bác sĩ cần đánh giá kỹ hơn.

Ngoài khám mắt, người bệnh cần được hỏi bệnh toàn thân. Đường huyết quá cao, huyết áp chưa ổn định, nhiễm trùng đang diễn tiến hoặc bệnh nội khoa chưa kiểm soát có thể làm tăng nguy cơ trong và sau mổ. Người bệnh nên mang theo toa thuốc đang dùng, kết quả xét nghiệm gần đây, giấy ra viện nếu có bệnh tim mạch hoặc đái tháo đường. Không nên giấu bệnh hoặc tự ý ngưng thuốc vì sợ bị hoãn mổ; thông tin đầy đủ giúp bác sĩ phối hợp an toàn hơn.

Quy trình mổ phaco thường diễn ra như thế nào?

Thủy tinh thể nhân tạo: nên hiểu thế nào trước khi chọn?

Thủy tinh thể nhân tạo là phần thay thế thủy tinh thể tự nhiên sau khi lấy bỏ cườm. Nhiều người bệnh thường hỏi loại nào tốt hơn, có loại nào không cần đeo kính hoàn toàn không, hoặc loại đắt tiền có chắc chắn nhìn rõ hơn không. Cách hiểu thận trọng là mỗi loại có ưu điểm, hạn chế và chỉ định riêng. Mục tiêu không phải chọn theo tên gọi hấp dẫn, mà chọn loại phù hợp với mắt và nhu cầu thật sự của người bệnh.

Thủy tinh thể đơn tiêu thường tập trung rõ ở một khoảng cách chính, phổ biến là nhìn xa. Khi đó người bệnh có thể cần kính đọc sách hoặc kính nhìn gần sau mổ. Loại toric có thể giúp điều chỉnh loạn thị giác mạc ở mức phù hợp, nhưng cần đo đạc chính xác và đặt đúng trục. Các loại đa tiêu hoặc kéo dài tiêu cự có thể giảm phụ thuộc kính ở nhiều khoảng cách, nhưng không phải ai cũng phù hợp, đặc biệt nếu có bệnh hoàng điểm, khô mắt nặng, giác mạc không đều, đồng tử bất thường hoặc người bệnh rất nhạy với quầng sáng ban đêm.

Trước khi chọn kính nội nhãn, người bệnh nên nói rõ nghề nghiệp, thói quen đọc sách, sử dụng điện thoại, lái xe ban đêm, làm việc máy tính, có chấp nhận đeo kính phụ không và mức độ chấp nhận hiện tượng lóa quầng. Người làm việc cần độ tương phản cao, thường lái xe ban đêm hoặc có bệnh võng mạc có thể cần cân nhắc khác với người chủ yếu sinh hoạt trong nhà. Bác sĩ sẽ dựa trên khám lâm sàng, đo sinh trắc, tình trạng võng mạc và mong muốn thực tế để tư vấn.

Những yếu tố ảnh hưởng đến thị lực sau mổ

Kết quả sau mổ phaco đục thủy tinh thể thường được đánh giá bằng thị lực, mức độ thoải mái, khả năng sinh hoạt và sự ổn định của mắt. Tuy nhiên, không thể chỉ nhìn vào ca mổ để dự đoán mọi thứ. Có những yếu tố đã tồn tại trước mổ, có yếu tố xảy ra trong quá trình hồi phục, và có yếu tố thuộc về kỳ vọng của người bệnh.

Các nguy cơ và biến chứng cần biết

Mổ phaco là phẫu thuật thường gặp trong nhãn khoa, nhưng không phải thủ thuật không có rủi ro. Người bệnh cần hiểu nguy cơ để hợp tác theo dõi, không phải để quá lo sợ. Các khó chịu nhẹ như cộm, chảy nước mắt, nhìn hơi mờ trong những ngày đầu có thể gặp. Tuy nhiên, các dấu hiệu bất thường cần chú ý gồm đau tăng, đỏ mắt nhiều, giảm thị lực thay vì cải thiện, nhạy sáng rõ, buồn nôn kèm đau mắt, ruồi bay đột ngột, chớp sáng hoặc có màn che trước mắt.

Một số biến chứng hiếm nhưng nghiêm trọng có thể bao gồm nhiễm trùng nội nhãn, xuất huyết, phù giác mạc kéo dài, tăng nhãn áp, rách bao sau, lệch thủy tinh thể nhân tạo, phù hoàng điểm hoặc bong võng mạc. Nguy cơ khác nhau giữa từng người, cao hơn nếu đục quá chín, đồng tử nhỏ, dây chằng yếu, từng chấn thương, cận thị nặng, bệnh võng mạc, viêm màng bồ đào, đái tháo đường hoặc đã từng phẫu thuật mắt.

Sau một thời gian, một số người có thể mờ trở lại do đục bao sau. Đây không phải là thủy tinh thể nhân tạo bị đục như cũ, mà là màng bao phía sau bị mờ. Tùy mức độ ảnh hưởng, bác sĩ có thể chỉ định laser mở bao sau. Người bệnh không nên tự kết luận cườm tái phát hoặc tự dùng thuốc khi thấy mờ trở lại; cần khám để xác định nguyên nhân.

Chuẩn bị trước ngày mổ: người bệnh nên làm gì?

Chuẩn bị tốt giúp ngày phẫu thuật diễn ra thuận lợi hơn. Người bệnh nên đi khám đúng hẹn, mang theo giấy tờ tùy thân, kết quả khám cũ, toa thuốc đang dùng và thông tin bệnh nền. Nếu đang dùng thuốc chống đông, thuốc tim mạch, thuốc đái tháo đường hoặc thuốc điều trị bệnh mạn tính, cần báo bác sĩ. Không tự ý ngưng thuốc vì mỗi loại thuốc có nguy cơ khác nhau khi ngưng hoặc tiếp tục.

Trước mổ, bác sĩ có thể hướng dẫn nhỏ thuốc hoặc vệ sinh mi mắt tùy tình trạng. Người bệnh nên ngủ đủ, ăn uống theo hướng dẫn, tránh trang điểm vùng mắt, không dùng kem quanh mắt trong ngày mổ, mặc áo thoải mái và có người thân đi cùng nếu cần. Nếu đang ho sốt, nhiễm trùng, đau mắt đỏ, viêm bờ mi nặng hoặc đường huyết, huyết áp không ổn định, cần thông báo vì có thể phải điều chỉnh kế hoạch.

Về tâm lý, người bệnh nên hiểu rằng phẫu thuật thường diễn ra nhanh nhưng vẫn cần hợp tác. Trong lúc mổ, có thể thấy ánh sáng, nghe tiếng máy, cảm giác nước chảy hoặc hơi tức nhẹ. Không nên xoay đầu, nói chuyện nhiều hoặc đưa tay lên mặt. Nếu quá khó chịu, hãy báo cho ê-kíp. Sự bình tĩnh và phối hợp của người bệnh là một phần quan trọng của an toàn phẫu thuật.

Chăm sóc sau mổ phaco

Sau mổ, người bệnh cần dùng thuốc theo đơn và lịch hẹn của bác sĩ. Bài viết này không kê toa cụ thể vì thuốc và liều phụ thuộc vào từng mắt, tình trạng viêm, nguy cơ nhiễm trùng, bệnh nền và diễn tiến sau mổ. Khi nhỏ thuốc, nên rửa tay sạch, tránh để đầu lọ chạm vào mắt hoặc lông mi, nhỏ cách nhau theo hướng dẫn nếu có nhiều loại. Không dùng lại thuốc cũ của người khác và không tự kéo dài thuốc khi chưa tái khám.

Trong những ngày đầu, nên tránh dụi mắt, tránh nước bẩn vào mắt, hạn chế bụi khói, không bơi lội, không xông hơi, không làm việc nặng hoặc cúi gập lâu nếu bác sĩ dặn tránh. Có thể sinh hoạt nhẹ nhàng, đi lại cẩn thận, ăn uống bình thường nếu không có chống chỉ định nội khoa. Người bệnh nên đeo kính bảo vệ khi ra ngoài để giảm bụi và chói. Việc xem điện thoại, đọc sách hoặc xem tivi có thể tùy mức độ thoải mái, nhưng nên nghỉ mắt nếu mỏi hoặc khô.

Lịch tái khám thường gồm kiểm tra sớm sau mổ và các mốc tiếp theo để đánh giá vết mổ, viêm, nhãn áp, vị trí thủy tinh thể nhân tạo và thị lực. Nếu cần cắt kính sau mổ, bác sĩ thường chờ mắt ổn định tương đối, tùy từng trường hợp. Một số người vẫn cần kính đọc gần, kính máy tính hoặc kính loạn nhẹ để tối ưu thị lực, điều này không có nghĩa là ca mổ thất bại.

Những hiểu lầm thường gặp về mổ cườm khô

Lời khuyên của bác sĩ trước khi quyết định mổ

Trước khi mổ phaco đục thủy tinh thể, người bệnh nên chuẩn bị ba nhóm câu hỏi. Thứ nhất, mắt của mình mờ chủ yếu do cườm hay còn bệnh nào khác? Thứ hai, nếu mổ thì mục tiêu thị lực thực tế là gì, còn cần kính trong tình huống nào? Thứ ba, mình cần theo dõi và chăm sóc sau mổ ra sao? Khi hiểu rõ ba điểm này, người bệnh thường bớt lo lắng và phối hợp tốt hơn.

Không nên chọn nơi mổ chỉ dựa vào quảng cáo hoặc lời hứa nhìn rõ tuyệt đối. Một tư vấn tốt cần nói cả lợi ích, giới hạn, nguy cơ và các lựa chọn thay thế. Nếu mắt còn bệnh nền, bác sĩ cần giải thích khả năng cải thiện có thể không như người chỉ bị đục thủy tinh thể đơn thuần. Nếu người bệnh có nhu cầu đặc biệt như lái xe đêm, làm việc máy tính nhiều, đọc sách nhiều hoặc mong giảm kính, cần nói rõ từ đầu để bác sĩ cân nhắc loại thủy tinh thể nhân tạo và mục tiêu khúc xạ.

Tại Bến Tre, người bệnh có thể đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, địa chỉ 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre để khám mắt, đánh giá đục thủy tinh thể và được tư vấn hướng xử trí phù hợp. Phòng khám định vị trong khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor, ZEISS; các thiết bị và quy trình như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể được sử dụng tùy nhu cầu chuyên môn. Thông tin này không thay thế chẩn đoán trực tiếp và kết quả phụ thuộc từng trường hợp.

Khi nào nên đến phòng khám sớm?

Người bệnh nên khám sớm nếu thị lực giảm nhanh, nhìn mờ đột ngột, đau mắt, đỏ mắt, chói sáng nhiều, nhìn quầng quanh đèn, có ruồi bay hoặc chớp sáng mới xuất hiện, chấn thương mắt, hoặc mắt đã mổ nhưng đau đỏ và mờ tăng. Đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý cần xử trí kịp thời, không nên chờ tự khỏi.

Với người đã biết mình bị đục thủy tinh thể nhưng triệu chứng còn nhẹ, việc tái khám định kỳ vẫn quan trọng. Bác sĩ sẽ theo dõi tốc độ tiến triển, điều chỉnh kính nếu còn hiệu quả, kiểm tra nhãn áp và đáy mắt. Người mắc đái tháo đường, tăng huyết áp, cận thị nặng hoặc tiền sử bệnh võng mạc càng nên khám đều đặn vì mờ mắt có thể đến từ nhiều nguyên nhân cùng lúc.

Nếu đang cân nhắc mổ đục thủy tinh thể tại Bến Tre, bạn nên mang theo kính đang dùng, toa thuốc bệnh nền, giấy tờ khám mắt cũ và ghi lại những khó khăn cụ thể trong sinh hoạt. Những thông tin này giúp bác sĩ tư vấn gần với nhu cầu thực tế hơn, thay vì chỉ dựa vào một con số thị lực.

Câu hỏi thường gặp