• Kính đọc sách sai độ thường gây mỏi mắt, nhức mắt, đau đầu, nhìn mờ, khó tập trung khi đọc gần; một số người có thể chóng mặt do phải gồng điều tiết và phối hợp hai mắt.
• Sai độ không chỉ là “số cộng” (+) quá cao hoặc quá thấp. Bạn còn có thể sai ở loạn thị, chênh lệch hai mắt, khoảng cách đồng tử (PD), độ cao tâm kính hoặc chọn sai loại tròng (đọc gần, trung gian, đa tròng).
• Đa số trường hợp không gây “hỏng mắt vĩnh viễn”, nhưng có thể làm triệu chứng khó chịu kéo dài, giảm hiệu suất làm việc, tăng nguy cơ té ngã (ở người lớn tuổi), và che lấp một số bệnh lý cần phát hiện sớm.
• Nếu có đau mắt nhiều, đỏ mắt, chói sáng, giảm thị lực, nhìn mờ đột ngột, song thị, chấn thương hoặc nghi nhiễm trùng: nên khám sớm, không tự đổi kính liên tục.
• Cách chắc chắn nhất để chọn kính phù hợp là đo khúc xạ và khám mắt tổng quát, đặc biệt khi bạn có bệnh nền (khô mắt, đục thủy tinh thể sớm, tăng nhãn áp…), hoặc cần kính cho công việc đặc thù.

5) Chọn sai loại kính so với nhu cầu

Kính đọc sách một tròng chủ yếu tối ưu cho khoảng cách gần (thường 33–40 cm, tùy thói quen). Nếu công việc của bạn gồm cả màn hình máy tính (khoảng trung gian 50–80 cm) hoặc cần chuyển đổi gần–xa thường xuyên, chọn sai loại tròng có thể gây mỏi mắt dù “độ không sai nhiều”.

1) Gồng điều tiết và hội tụ quá mức

Khi kính đọc sách sai độ (đặc biệt là cộng thiếu), mắt phải gồng điều tiết nhiều hơn để kéo tiêu điểm lên võng mạc. Điều tiết đi kèm với hội tụ (hai mắt quay vào trong để nhìn một điểm gần). Gồng kéo dài có thể tạo cảm giác nhức quanh hốc mắt, đau trán, nặng mi, thậm chí buồn ngủ khi đọc.

2) Hình ảnh hai mắt không “khớp” nhau

Nếu kính sai do lệch PD, sai tâm kính, hoặc chênh lệch độ hai mắt, não phải “ghép” hai hình ảnh không hoàn toàn tương đồng. Quá trình hợp thị này tiêu tốn năng lượng và dễ gây mỏi mắt, nhức đầu, khó tập trung. Một số người mô tả cảm giác “đọc một lát là muốn bỏ kính ra”.

3) Loạn thị không được chỉnh đúng làm chữ nhòe bóng

Loạn thị khiến hình ảnh bị kéo giãn theo một hướng. Khi đọc, bạn có thể thấy chữ nhòe, bóng, rung nhẹ; mắt cố “chỉnh” bằng cách nheo hoặc thay đổi khoảng cách đọc. Hành vi này lâu ngày làm tăng mỏi cơ quanh mắt và gây nhức.

4) “Sai độ” cộng thêm với khô mắt, ánh sáng và thói quen xấu

Nhiều người lão thị đồng thời có khô mắt hoặc viêm bờ mi. Khi đọc lâu, tần suất chớp mắt giảm, bề mặt giác mạc khô hơn, gây rát/cộm. Nếu kính lại không đúng, bạn có xu hướng nhìn chằm chằm, càng làm khô nặng hơn. Kết quả là nhức mắt tăng dù sai độ không quá lớn.

1) Sai độ không làm “mù” nhưng làm giảm chất lượng sống

Mỏi mắt kéo dài có thể làm bạn giảm năng suất, mất tập trung, dễ nhầm lẫn khi đọc số liệu, tăng căng thẳng và rối loạn giấc ngủ. Ở người lớn tuổi, kính cộng quá cao hoặc đa tròng không phù hợp có thể làm sai cảm nhận độ sâu khi nhìn xuống, từ đó tăng nguy cơ vấp té.

2) Sai độ có thể che lấp bệnh lý nền

Nhiều bệnh lý mắt (khô mắt nặng, viêm giác mạc, đục thủy tinh thể giai đoạn sớm, tăng nhãn áp, bệnh lý đáy mắt…) có thể biểu hiện bằng nhìn mờ, chói, mỏi mắt. Nếu bạn chỉ thay đổi kính liên tục mà không khám, có thể bỏ qua thời điểm phát hiện sớm.

3) Với trẻ em: không nên tự chọn kính “đọc sách”

Trẻ em và thanh thiếu niên có hệ điều tiết mạnh. Nếu dùng kính không đúng chỉ định (ví dụ kính cộng không phù hợp, hoặc dùng kính người lớn), trẻ có thể nhìn mờ, nhức đầu, giảm tập trung học tập. Quan trọng hơn, trẻ cần được đánh giá đầy đủ về khúc xạ, thị lực hai mắt, nhược thị, lác ẩn… nên việc tự mua kính theo cảm giác là không phù hợp.

Không cập nhật độ khi lão thị tiến triển

Lão thị thường tiến triển theo tuổi. Có người mỗi 1–2 năm thấy cần tăng thêm một chút, có người lâu hơn. Nếu bạn vẫn dùng kính cũ trong khi nhu cầu điều tiết đã thay đổi, bạn có thể phải gồng nhiều hơn và dẫn đến nhức mắt.

Chỉ đo độ, nhưng bỏ qua khám mắt

Đo khúc xạ giúp xác định độ kính, nhưng nếu bạn có khô mắt, viêm bờ mi, đục thủy tinh thể sớm… thì việc chỉ “đổi số kính” có thể không giải quyết hết nhìn mờ và nhức mắt. Trong nhiều tình huống, nên kết hợp khám mắt tổng quát để đánh giá toàn diện.

Người mới chuyển sang kính đa tròng

Kính đa tròng giúp nhìn nhiều khoảng cách, nhưng cần thích nghi. Nếu thiết kế tròng, tâm kính, hoặc thói quen đeo không phù hợp, bạn có thể chóng mặt hoặc nhức mắt. Vì vậy, đo – lắp – hướng dẫn đeo đúng đóng vai trò quan trọng.

1) Kiểm tra “khoảng cách đọc tự nhiên”

Hãy cầm sách ở khoảng cách bạn thấy thoải mái nhất. Nếu bạn phải đưa sách ra rất xa mới rõ, hoặc phải đưa sát vào mới rõ, đó có thể là dấu hiệu độ kính chưa phù hợp hoặc có loạn thị/khô mắt đi kèm.

2) Kiểm tra từng mắt (không nheo mắt)

Che lần lượt từng mắt và đọc một đoạn ngắn ở ánh sáng tốt. Nếu một bên rõ, một bên mờ rõ rệt, hoặc một bên nhanh mỏi hơn, bạn nên đo lại khúc xạ vì có thể có chênh lệch độ hoặc loạn thị chưa chỉnh.

3) Theo dõi “thời gian chịu đựng”

Nếu bạn chỉ đọc được 5–15 phút đã nhức mắt/đau đầu, nhưng nghỉ một lúc thì đỡ, đây là mẫu triệu chứng thường gặp khi kính không phù hợp hoặc phối hợp hai mắt bị căng.

4) Quan sát khi chuyển nhìn gần–xa

Với kính đọc sách cộng quá cao, khi bạn ngẩng lên nhìn xa có thể mờ nhiều, choáng nhẹ, hoặc phải chờ một lúc mới rõ. Nếu điều này xảy ra thường xuyên, nên cân nhắc giảm độ, đổi loại kính, hoặc chuyển sang giải pháp phù hợp hơn với sinh hoạt.

Nếu bạn đang ở Bến Tre và cần kiểm tra độ kính, bạn có thể tham khảo dịch vụ đo khúc xạ tại Bến Tre. Trong nhiều trường hợp nhìn mờ/nhức mắt kéo dài, khám mắt tổng quát giúp đánh giá toàn diện hơn.

Kính cho máy tính (vùng trung gian): giải pháp hay bị bỏ quên

Nhiều người dùng kính đọc sách (+) để nhìn màn hình và thấy nhức vì màn hình thường xa hơn khoảng đọc sách. Khi đó, một giải pháp có thể là kính tối ưu cho khoảng trung gian (tùy công việc). Việc chọn loại tròng phù hợp giúp giảm gồng cổ, giảm nheo mắt và giảm nhức đầu do tư thế.

1) Chỉ quan tâm “đọc rõ nhất” mà bỏ qua “đọc thoải mái”

Khi thử kính, số cộng cao hơn thường cho cảm giác chữ to và rõ hơn ngay lập tức. Nhưng cộng quá cao làm vùng nhìn rõ bị giới hạn và khiến mắt/ não phải thích nghi nhiều hơn khi làm việc lâu. Mục tiêu nên là đủ rõ và bền cho thời gian đọc thực tế của bạn.

2) Không đo PD và không chỉnh gọng

PD không chỉ quan trọng với kính đa tròng; kính đọc một tròng cũng có thể gây khó chịu nếu lệch tâm. Gọng quá thấp/cao, quá chật hoặc trượt mũi khiến bạn phải ngẩng/cúi và nhìn qua vùng không tối ưu của tròng, dẫn đến mỏi cổ và nhức mắt.

3) Bỏ qua loạn thị nhẹ

Loạn thị nhẹ vẫn có thể gây mỏi mắt đáng kể khi làm việc gần. Nếu bạn thường thấy chữ “bóng” hoặc phải nheo mắt, hãy cân nhắc đo khúc xạ đầy đủ thay vì chỉ chọn kính cầu.

4) Cố đọc trong ánh sáng kém hoặc nằm đọc

Ánh sáng kém làm đồng tử giãn, chất lượng hình ảnh giảm; bạn phải gồng nhiều hơn. Nằm nghiêng đọc làm khoảng cách hai mắt đến trang sách không đều, dễ tạo căng thẳng hợp thị. Những yếu tố này có thể khiến kính đọc sách sai độ trở nên “tệ hơn”.

5) Nhầm nhức mắt do kính với khô mắt

Khô mắt gây nhìn mờ dao động và nhức rát tăng khi nhìn màn hình. Nếu bạn đã đổi kính nhưng vẫn cay rát, chớp mắt nhiều, nhìn lúc rõ lúc mờ, cần đánh giá bề mặt nhãn cầu và thói quen chớp mắt thay vì chỉ tăng độ.

5) Kiểm tra kính khi có thay đổi sức khỏe

Thiếu ngủ, stress, thuốc đang dùng, hoặc bệnh toàn thân (đặc biệt là đái tháo đường) có thể làm thị lực dao động và khiến bạn nhạy hơn với sai số kính. Nếu gần đây bạn thấy nhìn “lúc được lúc không”, nên khám thay vì chỉ đổi kính theo cảm giác.

1) Giảm thời gian nhìn gần liên tục trong vài ngày

Giảm cường độ đọc, chia nhỏ thời gian, tăng nghỉ giữa giờ. Nhiều trường hợp nhức mắt giảm nhanh khi bạn tránh “gồng” kéo dài.

2) Tạm ngưng chiếc kính gây khó chịu rõ rệt

Nếu vừa đeo là chóng mặt/nhức nhiều, hãy tạm ngưng và dùng phương án thay thế an toàn (ví dụ đeo kính cũ còn dễ chịu hơn) cho đến khi được kiểm tra lại. Không nên cố chịu nếu triệu chứng tăng dần.

3) Tối ưu ánh sáng và tư thế

Đặt đèn đúng hướng, tăng cỡ chữ trên điện thoại, giữ khoảng cách đọc hợp lý. Nhiều người tưởng do độ kính, nhưng thực tế là do ánh sáng kém và cầm điện thoại quá gần.

4) Nghĩ đến khô mắt nếu có rát/cộm

Khô mắt thường đi kèm lão thị và làm triệu chứng mỏi tăng. Nếu bạn rát, cộm, chớp mắt nhiều và nhìn dao động, nên khám để đánh giá bề mặt nhãn cầu. Tránh tự ý dùng thuốc nhỏ có corticoid/kháng sinh khi chưa được khám.

5) Đo khúc xạ và kiểm tra thông số lắp kính

Nếu nhức mắt lặp lại hoặc ảnh hưởng công việc, bạn nên đo khúc xạ để xác định độ phù hợp và kiểm tra PD/tâm kính. Khi có dấu hiệu bất thường hoặc nhìn mờ kéo dài, khám mắt tổng quát giúp loại trừ các nguyên nhân khác.

Gợi ý đi khám sớm khi bạn có một trong các tình huống: (1) nhức mắt/đau đầu khi đọc kéo dài; (2) đổi vài kính vẫn khó chịu; (3) chóng mặt khi đeo kính đa tròng; (4) nhìn mờ kèm chói, sợ sáng, đỏ mắt; (5) có bệnh toàn thân như đái tháo đường hoặc tiền sử bệnh mắt.

Thông tin cơ sở: Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre. Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Hotline: 079 860 86 86.

Trong thực hành khúc xạ, việc đo đúng và lắp đúng quan trọng như nhau. Một số thiết bị và tiêu chuẩn có thể hỗ trợ kiểm tra chính xác hơn tùy trường hợp (ví dụ hệ thống đo và mài lắp kính; các dòng tròng kính từ Essilor/ZEISS). Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng vẫn phụ thuộc vào đánh giá cá thể hóa và tái kiểm tra khi cần.