1) Hiện chưa có bằng chứng vững chắc cho thấy đeo kính chống ánh sáng xanh giúp làm chậm tăng cận (đặc biệt ở trẻ em).

2) Kính lọc ánh sáng xanh có thể giảm chói, dễ chịu hơn khi dùng màn hình và hỗ trợ một số người bị mỏi mắt do kỹ thuật số, nhưng triệu chứng này không đồng nghĩa với “tăng cận”.

3) Cận thị tiến triển chịu ảnh hưởng mạnh bởi tuổi, yếu tố di truyền, thời gian nhìn gần, thời gian ngoài trời, thói quen học tập và đôi khi cần các can thiệp chuyên biệt (tùy từng người).

4) Nếu trẻ tăng độ nhanh, nheo mắt, dí sát vở/điện thoại, nhức đầu, mỏi mắt kéo dài hoặc nhìn mờ, nên khám mắt tổng quát và đo khúc xạ để đánh giá đầy đủ.

1) Cơ chế tăng cận chủ yếu liên quan đến trục nhãn cầu

Tăng cận ở trẻ thường gắn với nhãn cầu dài ra theo thời gian. Đây là quá trình sinh học chịu tác động của nhiều yếu tố (di truyền, thói quen nhìn gần, thời gian ngoài trời, chất lượng chỉnh kính, một số can thiệp kiểm soát cận thị…).

Kính lọc ánh sáng xanh chủ yếu thay đổi phổ ánh sáng đi vào mắt (giảm một phần bước sóng ngắn), nhưng điều này không đồng nghĩa với việc ngăn nhãn cầu dài ra.

2) Màn hình không chỉ có “ánh sáng xanh”

Triệu chứng khi dùng màn hình thường đến từ tổng hợp các yếu tố: thời gian nhìn gần kéo dài, ít chớp mắt, khô mắt, độ sáng/độ tương phản không phù hợp, khoảng cách quá gần, tư thế xấu, môi trường điều hòa… Trong đó “ánh sáng xanh” chỉ là một phần nhỏ.

3) Lọc ánh sáng xanh không thay thế các biện pháp đã được khuyến cáo

Những chiến lược được nhiều hướng dẫn nhấn mạnh để hỗ trợ giảm nguy cơ tiến triển cận thị gồm: tăng thời gian ngoài trời, quản lý thời gian nhìn gần, theo dõi định kỳ, và nếu phù hợp có thể dùng các phương pháp kiểm soát cận thị theo chỉ định (ví dụ: kính/CL thiết kế kiểm soát cận, atropine nồng độ thấp, Ortho-K…).

1) Tuổi và giai đoạn phát triển

Cận thị thường tiến triển nhanh hơn ở lứa tuổi học sinh, đặc biệt giai đoạn tiểu học – THCS. Cùng một thói quen sinh hoạt, trẻ nhỏ thường tăng độ nhanh hơn người lớn.

2) Di truyền

Nếu cha/mẹ bị cận, nguy cơ trẻ bị cận và tiến triển có thể cao hơn. Tuy nhiên, di truyền không phải “định mệnh”: môi trường và thói quen vẫn có thể tác động đáng kể.

3) Thời gian nhìn gần kéo dài

Đọc sách sát, viết bài cúi gần, học thêm nhiều giờ, dùng điện thoại ở khoảng cách rất gần… có thể làm tăng tải nhìn gần. Điều quan trọng không chỉ là “nhìn màn hình” mà là tổng thời gian nhìn gần và cách nhìn (khoảng cách, ánh sáng, nghỉ ngắt quãng).

4) Thiếu thời gian ngoài trời

Nhiều nghiên cứu quan sát cho thấy trẻ có thời gian hoạt động ngoài trời nhiều hơn thường có nguy cơ khởi phát cận thấp hơn. Cơ chế có thể liên quan đến cường độ ánh sáng ngoài trời và các tín hiệu sinh học tại võng mạc. Đây là lý do các khuyến cáo thường nhấn mạnh tăng hoạt động ngoài trời phù hợp.

5) Chỉnh kính chưa tối ưu hoặc không theo dõi định kỳ

Kính sai độ, tròng chất lượng quang học kém, khoảng cách đồng tử (PD) không phù hợp, trục loạn không chuẩn… có thể khiến nhìn không thoải mái và ảnh hưởng hiệu suất học tập. Dù không phải lúc nào cũng làm “tăng cận”, việc chỉnh kính không tối ưu có thể khiến trẻ nheo mắt, cúi sát, mỏi mắt và khó kiểm soát thói quen.

• Nhìn mờ tăng dần hoặc mờ rõ rệt chỉ sau vài tháng (đặc biệt ở trẻ).
• Nheo mắt, dí sát sách/vở/màn hình, ngồi gần TV, than “không nhìn rõ bảng”.
• Nhức đầu, mỏi mắt kéo dài, chảy nước mắt, cộm rát, phải dụi mắt thường xuyên.
• Lác ẩn/lác hiện, nhìn đôi thoáng qua, khó tập trung khi đọc.
• Đau mắt nhiều, đỏ mắt, chói sáng, ruồi bay mới xuất hiện nhiều, nhìn mờ đột ngột, hoặc sau chấn thương.

1) Quy tắc nghỉ mắt

Thử áp dụng quy tắc 20-20-20: mỗi 20 phút nhìn gần, nhìn xa khoảng 20 feet (6 mét) trong 20 giây. Mục tiêu là cho hệ điều tiết “nghỉ” và nhắc bạn chớp mắt.

2) Tối ưu khoảng cách và tư thế

• Màn hình nên cách mắt thường khoảng 50–70 cm (tùy cỡ màn hình), đỉnh màn hình thấp hơn tầm mắt một chút.
• Hạn chế nằm xem điện thoại sát mặt; tránh xem trong xe đang rung lắc kéo dài.
• Với trẻ em: ưu tiên bàn ghế phù hợp, không cúi sát vở.

3) Tối ưu ánh sáng và cài đặt màn hình

• Tránh để màn hình quá sáng trong phòng tối hoặc quá tối trong phòng sáng.
• Giảm phản chiếu (ngồi lệch cửa sổ/đèn), tăng cỡ chữ, tăng tương phản phù hợp.
• Buổi tối có thể dùng “night shift”/“blue light filter” của thiết bị như một giải pháp hành vi, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào kính.

4) Chú ý khô mắt

Nếu có cộm, khô, rát, chảy nước mắt sống, bạn có thể đang bị khô mắt hoặc rối loạn phim nước mắt. Cần đánh giá cụ thể để có hướng xử trí phù hợp; tránh tự dùng thuốc nhỏ kéo dài khi chưa rõ loại và nguyên nhân.

5) Quản lý thói quen ở trẻ em để hỗ trợ giảm nguy cơ tiến triển cận

• Tăng hoạt động ngoài trời phù hợp lứa tuổi.
• Chia nhỏ thời gian học/đọc, có nghỉ ngắt quãng.
• Giảm thời gian nhìn gần giải trí (điện thoại/máy tính bảng) nhất là ở khoảng cách rất gần.

1) Đeo kính đúng độ, đúng thiết kế

Kính đúng độ giúp nhìn rõ và giảm nheo mắt/cúi sát. Với một số trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc thiết kế tròng phù hợp nhu cầu (học tập, làm việc máy tính, lái xe…). Nếu bạn chủ yếu dùng màn hình, có thể cân nhắc tròng có lớp phủ phù hợp; đeo kính chống ánh sáng xanh chỉ nên xem là lựa chọn bổ trợ cho sự thoải mái.

2) Theo dõi định kỳ và ghi nhận tốc độ tăng

Ở trẻ em, điều quan trọng là theo dõi mức tăng độ theo thời gian (ví dụ mỗi 3–6 tháng hoặc theo lịch bác sĩ đề nghị). Một số trường hợp có thể cần theo dõi thêm chiều dài trục nhãn cầu để đánh giá khách quan nguy cơ tiến triển.

Nếu bạn ở Bến Tre, có thể tham khảo dịch vụ sinh trắc học nhãn cầu trong đánh giá kiểm soát cận thị (tùy chỉ định).

3) Cân nhắc các phương pháp kiểm soát cận thị khi phù hợp

Tùy độ tuổi, độ cận/loạn, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và đáp ứng theo dõi, bác sĩ có thể trao đổi các lựa chọn như:

• Kính kiểm soát cận thị (thiết kế quang học chuyên biệt).
• Ortho-K: là kính áp tròng đeo ban đêm định hình giác mạc tạm thời, giúp nhìn rõ ban ngày; không phải chữa khỏi cận vĩnh viễn và cần tuân thủ chăm sóc, tái khám chặt chẽ.
• Atropine nồng độ thấp: chỉ dùng khi có chỉ định, theo dõi tác dụng phụ và đáp ứng; không tự mua nhỏ.

Điểm chung: hiệu quả khác nhau giữa từng người; không có phương án nào cam kết “ngừng tăng độ”.

4) Đừng bỏ qua bệnh lý đi kèm

Mắt khô, viêm bờ mi, dị ứng mắt, rối loạn điều tiết, lệch trục… đều có thể làm mỏi mắt và giảm chất lượng nhìn. Nếu chỉ tập trung vào đeo kính chống ánh sáng xanh mà bỏ qua các yếu tố này, bạn có thể vẫn khó chịu dù đổi nhiều loại tròng.

Thông tin phòng khám: Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre. Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Hotline: 079 860 86 86.

Định hướng chuyên môn: khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K, tròng kính Essilor/ZEISS. Việc lựa chọn giải pháp dựa trên đánh giá lâm sàng và nhu cầu từng người.