1. Khám ngay trong ngày

Cần khám ngay nếu có mất thị lực đột ngột, đau mắt dữ dội, đỏ mắt kèm nhìn mờ, chấn thương mắt, hóa chất vào mắt, ruồi bay/chớp sáng đột ngột hoặc cảm giác màn che trước mắt. Đây là nhóm không nên chờ tự khỏi.

2. Khám sớm trong vài ngày

Nên khám sớm nếu nhìn mờ tăng dần, đau đầu khi nhìn gần, khô rát kéo dài, trẻ nheo mắt, kính không còn phù hợp, đeo kính chóng mặt hoặc thay kính nhiều lần vẫn không rõ. Những biểu hiện này có thể không cấp cứu nhưng cần tìm nguyên nhân.

3. Khám định kỳ

Khám định kỳ quan trọng với trẻ em, người trên 40 tuổi, người có đái tháo đường, tăng huyết áp, cận thị cao, tiền sử gia đình có bệnh mắt hoặc người đang dùng thuốc có thể ảnh hưởng đến mắt.

4. Khám trước khi cắt kính

Không nên chỉ đo máy rồi cắt kính nếu có nhức mắt, nhìn mờ một bên, lóa sáng, nhìn méo, ruồi bay, chớp sáng hoặc người lớn tuổi thay kính không rõ. Khám mắt giúp phân biệt sai độ kính với bệnh lý mắt.

1. Nhìn mờ đột ngột một mắt hoặc hai mắt

Nhìn mờ đột ngột là một trong những dấu hiệu cần khám mắt quan trọng nhất. Nếu trước đó bạn nhìn bình thường nhưng bỗng nhiên một mắt mờ hẳn, thấy như có màn sương, mất một phần thị trường hoặc không đọc được chữ như trước, bạn không nên chờ tự khỏi.

Triệu chứng này có thể liên quan đến xuất huyết dịch kính, tắc mạch võng mạc, bong võng mạc, viêm thần kinh thị, tăng nhãn áp cấp hoặc các bệnh lý thần kinh. Nếu mờ đột ngột kèm ruồi bay, chớp sáng, méo hình, đau đầu dữ dội hoặc yếu tay chân, nên đi khám càng sớm càng tốt.

2. Đỏ mắt kèm đau, nhìn mờ hoặc sợ ánh sáng

Đỏ mắt là triệu chứng rất thường gặp, nhưng không phải đỏ mắt nào cũng giống nhau. Đỏ mắt do kích ứng nhẹ hoặc viêm kết mạc thông thường thường không gây giảm thị lực rõ. Tuy nhiên, nếu đỏ mắt đi kèm đau nhức, nhìn mờ, chảy nước mắt nhiều, sợ ánh sáng, cộm xốn dữ dội hoặc khó mở mắt, bạn nên đi khám.

Đỏ mắt kèm nhìn mờ có thể gợi ý tổn thương giác mạc, viêm màng bồ đào, viêm củng mạc, tăng nhãn áp cấp hoặc nhiễm trùng nặng. Không nên tự dùng thuốc nhỏ mắt có corticoid khi chưa được bác sĩ chỉ định.

3. Đau mắt dữ dội, đau lan lên đầu hoặc buồn nôn

Đau mắt nhẹ sau khi dùng máy tính lâu có thể do mỏi điều tiết hoặc khô mắt. Nhưng đau mắt dữ dội, đau sâu trong hốc mắt, đau lan lên đầu, buồn nôn, nôn ói, nhìn quầng xanh đỏ quanh bóng đèn là dấu hiệu cần chú ý.

Một trong các bệnh cần loại trừ là cơn tăng nhãn áp cấp. Người bệnh thường mô tả cảm giác “đau nhức trong mắt”, “nhức nửa đầu”, “nhìn đèn có quầng”, “mắt đỏ và mờ nhanh”. Đây là tình huống không nên trì hoãn.

4. Thấy ruồi bay, chấm đen, sợi tóc hoặc mạng nhện trước mắt

Ruồi bay trước mắt là cảm giác thấy chấm đen, sợi tóc, mạng nhện hoặc bóng lơ lửng trôi theo hướng nhìn. Ở một số người, ruồi bay có thể liên quan đến thay đổi dịch kính theo tuổi.

Tuy nhiên, nếu ruồi bay xuất hiện đột ngột, tăng nhanh về số lượng, kèm chớp sáng, cảm giác màn che hoặc giảm thị lực, cần đi khám đáy mắt để loại trừ rách võng mạc hoặc bong võng mạc.

5. Thấy chớp sáng, tia sáng hoặc cảm giác màn che

Chớp sáng có thể giống tia sét nhỏ, ánh đèn lóe hoặc vệt sáng ở rìa thị trường, nhất là khi liếc mắt trong bóng tối. Khi chớp sáng đi cùng ruồi bay mới xuất hiện, bác sĩ thường cần kiểm tra võng mạc ngoại biên.

Cảm giác có màn che, rèm kéo xuống hoặc bóng đen che một góc nhìn là triệu chứng đáng lo. Trong nhóm này, câu trả lời cho khi nào cần đi khám mắt là: không nên chờ vài ngày để xem có hết không.

6. Nhìn đôi, nhìn một thành hai

Nhìn đôi có thể xảy ra khi hai mắt không phối hợp đúng, do rối loạn vận nhãn, bệnh thần kinh, chấn thương, bệnh tuyến giáp, nhược cơ hoặc các nguyên nhân khác. Cần phân biệt nhìn đôi một mắt và nhìn đôi hai mắt.

Nhìn đôi mới xuất hiện, đặc biệt ở người lớn, người có đái tháo đường, tăng huyết áp, đau đầu, sụp mi, yếu tay chân, nói khó hoặc chóng mặt, là dấu hiệu không nên xem nhẹ.

7. Nhức đầu, mỏi mắt khi đọc sách hoặc dùng máy tính

Nhức đầu sau khi nhìn gần lâu, mỏi mắt, căng vùng trán, đau quanh hốc mắt, phải nheo mắt khi nhìn chữ nhỏ có thể liên quan đến tật khúc xạ chưa chỉnh đúng, rối loạn điều tiết, rối loạn quy tụ, khô mắt hoặc thói quen làm việc nhìn gần quá lâu.

Không phải mọi cơn đau đầu đều do mắt, nhưng khám mắt là bước quan trọng nếu đau đầu xuất hiện khi học tập, làm việc máy tính, lái xe, đọc sách hoặc sau khi thay kính.

8. Trẻ nheo mắt, ngồi gần tivi hoặc học sa sút

Ở trẻ em, nhiều trường hợp cận thị, loạn thị hoặc nhược thị không được phát hiện sớm vì trẻ không biết mô tả “con nhìn mờ”. Trẻ có thể nheo mắt khi nhìn bảng, nghiêng đầu, che một mắt, ngồi sát tivi, đọc sách quá gần, viết sai bài trên bảng, chép bài chậm, hay dụi mắt hoặc than nhức đầu.

Với trẻ em, khi nào cần đi khám mắt nên được đặt ra sớm hơn người lớn. Không nên đợi trẻ than nhìn mờ mới đi khám, nhất là khi trẻ đang trong độ tuổi đi học.

9. Kính đang đeo không còn rõ

Nhiều người nghĩ cứ nhìn mờ là do tăng độ kính. Thực tế, nhìn mờ có thể do sai kính, khô mắt, đục thủy tinh thể, bệnh giác mạc, bệnh võng mạc, glôcôm, bệnh hoàng điểm hoặc bệnh toàn thân ảnh hưởng mắt.

Nếu bạn thay kính nhiều lần nhưng vẫn không rõ, nhìn méo, nhìn lóa, khó lái xe ban đêm hoặc thị lực không cải thiện như mong đợi, không nên chỉ tiếp tục cắt kính mới.

10. Khô mắt, cộm xốn, chảy nước mắt sống kéo dài

Khô mắt không chỉ là cảm giác thiếu nước mắt. Người bệnh có thể thấy cộm như có cát, rát, nóng mắt, mỏi mắt, nhìn mờ dao động, chảy nước mắt sống, khó chịu khi dùng máy tính hoặc phải chớp mắt liên tục mới rõ.

Nếu khô mắt kéo dài nhiều tuần, ảnh hưởng sinh hoạt hoặc kèm đỏ mắt, sợ sáng, đau, giảm thị lực, bạn nên khám để đánh giá bề mặt nhãn cầu, phim nước mắt, bờ mi và tuyến Meibomius.

11. Có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp

Một số bệnh toàn thân có thể ảnh hưởng mắt ngay cả khi người bệnh chưa thấy mờ. Đái tháo đường có thể gây bệnh võng mạc đái tháo đường, phù hoàng điểm, xuất huyết dịch kính. Tăng huyết áp có thể gây thay đổi mạch máu võng mạc. Bệnh tuyến giáp có thể gây lồi mắt, khô mắt hoặc nhìn đôi.

Vì vậy, người có bệnh nền không nên chỉ khám khi đã mờ. Khám đáy mắt, đo nhãn áp và đánh giá võng mạc có thể giúp phát hiện tổn thương sớm hơn.

12. Chấn thương mắt, dị vật, hóa chất hoặc bỏng mắt

Chấn thương mắt là nhóm tình huống không nên tự xử trí kéo dài tại nhà. Dị vật bắn vào mắt khi mài, cắt, hàn, làm vườn; móng tay quẹt vào mắt; bóng đập vào mắt; hóa chất tẩy rửa hoặc vôi bắn vào mắt đều có thể gây tổn thương nghiêm trọng.

Nếu hóa chất bắn vào mắt, cần rửa mắt ngay bằng nước sạch nhiều lần rồi đến cơ sở y tế. Nếu nghi dị vật cắm sâu, không tự dụi mắt hoặc tự lấy bằng vật nhọn.

Với người lớn

• Ghi lại triệu chứng bắt đầu từ khi nào, xảy ra một mắt hay hai mắt.
• Cho bác sĩ biết có đau, đỏ, ruồi bay, chớp sáng hoặc chấn thương không.
• Mang theo kính đang dùng, cả kính cũ và kính mới nếu có.
• Mang toa thuốc hoặc hình ảnh thuốc nhỏ mắt, thuốc toàn thân đang dùng.
• Báo rõ bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tuyến giáp, bệnh tim mạch.

Với trẻ em

• Cho biết trẻ có nheo mắt khi nhìn bảng không.
• Ghi nhận trẻ có ngồi gần tivi, đọc gần, dụi mắt, nhức đầu hay học sa sút không.
• Cho biết thời gian dùng thiết bị điện tử mỗi ngày.
• Cho biết tiền sử cận thị của cha mẹ và các lần đo mắt trước đó.
• Mang theo kính cũ hoặc đơn kính cũ nếu trẻ đã từng đeo kính.

Hiểu lầm 1: Nhìn mờ thì chỉ cần cắt kính

Không phải mọi trường hợp nhìn mờ đều do tật khúc xạ. Nếu chỉ đo kính mà bỏ qua khám sức khỏe mắt, một số bệnh lý có thể bị phát hiện muộn. Đặc biệt, người lớn tuổi, người có bệnh nền hoặc người mờ một mắt cần được đánh giá kỹ hơn.

Hiểu lầm 2: Không đau mắt nghĩa là mắt bình thường

Nhiều bệnh võng mạc, hoàng điểm hoặc thần kinh thị có thể không đau. Vì vậy, không đau không có nghĩa là không có bệnh. Nếu thị lực giảm, nhìn méo, ruồi bay, chớp sáng hoặc mất vùng nhìn, vẫn cần khám.

Hiểu lầm 3: Trẻ không than mờ thì chưa cần khám

Trẻ em thường thích nghi rất tốt và không biết mô tả nhìn mờ. Cha mẹ nên chú ý dấu hiệu nheo mắt, ngồi gần, học sa sút, nghiêng đầu, che một mắt hoặc dụi mắt thường xuyên.

Hiểu lầm 4: Đỏ mắt nhỏ thuốc vài ngày là được

Đỏ mắt có nhiều nguyên nhân. Nếu đỏ mắt kèm đau, nhìn mờ, sợ ánh sáng hoặc có tiền sử chấn thương, không nên tự điều trị kéo dài. Khám sớm giúp tránh bỏ sót bệnh giác mạc hoặc bệnh nội nhãn.