Glaucoma là gì? Vì sao nhiều người gọi là bệnh tăng nhãn áp?

Glaucoma là nhóm bệnh làm tổn thương thần kinh thị giác. Thần kinh thị giác có nhiệm vụ dẫn truyền tín hiệu hình ảnh từ mắt về não. Khi thần kinh thị giác bị tổn thương, thị lực và thị trường có thể giảm dần. Điểm nguy hiểm là phần thị lực đã mất do glaucoma thường không phục hồi như ban đầu.Trong giao tiếp hằng ngày, nhiều người gọi glaucoma là “tăng nhãn áp” vì áp lực trong mắt cao là yếu tố nguy cơ quan trọng. Tuy nhiên, cách gọi này chưa đầy đủ. Có người nhãn áp cao nhưng chưa có tổn thương thần kinh thị giác. Ngược lại, cũng có người nhãn áp nằm trong khoảng không quá cao nhưng vẫn có tổn thương kiểu glaucoma. Vì vậy, khi đi khám glaucoma Bến Tre, người bệnh không nên chỉ hỏi “nhãn áp bao nhiêu” mà cần được đánh giá toàn diện hơn.Glaucoma thường được chia thành nhiều nhóm, trong đó thường gặp là glaucoma góc mở nguyên phát, glaucoma góc đóng, glaucoma thứ phát và glaucoma bẩm sinh. Mỗi nhóm có cơ chế, mức độ nguy hiểm và hướng xử trí khác nhau. Glaucoma góc mở thường âm thầm, tiến triển từ từ. Glaucoma góc đóng cấp có thể gây đau nhức mắt dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ, nhìn quầng xanh đỏ quanh đèn, buồn nôn hoặc nôn, cần khám cấp cứu.

Bệnh tăng nhãn áp nguy hiểm thế nào?

Sự nguy hiểm của glaucoma nằm ở ba điểm: tiến triển âm thầm, tổn thương không hồi phục và người bệnh thường không nhận ra ở giai đoạn sớm. Nhiều bệnh nhân vẫn đọc chữ, xem điện thoại, sinh hoạt gần như bình thường nên nghĩ rằng mắt chưa có vấn đề. Tuy nhiên, glaucoma có thể làm mất thị trường ngoại biên trước, nghĩa là vùng nhìn bên rìa bị thu hẹp dần trong khi thị lực trung tâm vẫn còn tương đối tốt.Khi người bệnh bắt đầu thấy nhìn kém rõ, hay va chạm đồ vật, khó đi lại trong môi trường tối, nhìn như qua ống hẹp hoặc giảm thị lực rõ rệt, bệnh có thể đã ở giai đoạn muộn. Lúc này, mục tiêu điều trị thường là giữ phần thị lực còn lại, làm chậm tiến triển, chứ không thể khôi phục hoàn toàn phần thần kinh thị giác đã mất.Theo các tài liệu nhãn khoa quốc tế, glaucoma là một nguyên nhân quan trọng gây suy giảm thị lực và mù lòa không hồi phục. WHO cũng xếp glaucoma trong nhóm nguyên nhân đáng chú ý gây suy giảm thị lực trên toàn cầu. Chính vì vậy, việc khám mắt định kỳ, đặc biệt ở nhóm nguy cơ cao, có vai trò rất lớn trong phòng tránh mất thị lực đáng tiếc.

Ai nên đi khám glaucoma định kỳ?

Không phải ai cũng cần khám chuyên sâu glaucoma với cùng tần suất. Tuy nhiên, một số nhóm nên chủ động kiểm tra vì nguy cơ cao hơn người bình thường. Nếu thuộc các nhóm dưới đây và đang sinh sống tại Bến Tre hoặc các huyện lân cận, anh chị nên cân nhắc đi khám glaucoma Bến Tre thay vì chờ đến khi mắt mờ rõ.

Khám glaucoma Bến Tre gồm những bước nào?

Một buổi khám glaucoma Bến Tre nên được tiếp cận theo hướng toàn diện. Tùy tình trạng từng người, bác sĩ có thể chỉ định các bước khác nhau. Tuy nhiên, với người nghi ngờ glaucoma, chỉ đo thị lực và đo nhãn áp đơn thuần thường chưa đủ. Với một số trường hợp, bác sĩ có thể cần đo góc tiền phòng, đo độ dày giác mạc trung tâm, theo dõi nhãn áp nhiều thời điểm hoặc hẹn tái khám để so sánh tiến triển. Glaucoma là bệnh cần nhìn theo chuỗi dữ liệu theo thời gian, không nên chỉ dựa vào một con số đơn lẻ.

Đo nhãn áp bình thường có chắc chắn không bị glaucoma?

Không chắc chắn tuyệt đối. Đây là điểm rất nhiều người hiểu nhầm. Nhãn áp là một chỉ số quan trọng, nhưng glaucoma không được chẩn đoán chỉ bằng một lần đo nhãn áp. Có người nhãn áp cao nhưng chưa tổn thương thần kinh thị giác. Có người nhãn áp không quá cao nhưng vẫn có tổn thương thần kinh thị giác và thị trường.Ngoài ra, nhãn áp có thể dao động theo thời điểm trong ngày, theo kỹ thuật đo, độ dày giác mạc và tình trạng mắt. Vì vậy, khi nghi ngờ glaucoma, bác sĩ cần phối hợp nhiều dữ kiện: nhãn áp, gai thị, tiền sử gia đình, tuổi, độ cận, OCT, thị trường và diễn tiến qua các lần khám.

Dấu hiệu nào cần đi khám mắt sớm?

Glaucoma góc mở thường không có triệu chứng rõ ở giai đoạn đầu. Tuy nhiên, anh chị không nên chủ quan nếu có các biểu hiện sau:

• Nhìn mờ từng lúc hoặc giảm thị lực không giải thích được.
• Đau nhức mắt, căng tức vùng hốc mắt.
• Nhìn quầng sáng quanh bóng đèn, nhất là vào buổi tối.
• Đỏ mắt kèm đau đầu, buồn nôn hoặc nôn.
• Cảm giác vùng nhìn bị hẹp lại, dễ va quẹt đồ vật hai bên.
• Được nơi khác báo nhãn áp cao hoặc gai thị nghi ngờ.
• Có người thân bị glaucoma nhưng bản thân chưa từng kiểm tra chuyên sâu.

Nếu có đau mắt dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ nhanh, đau đầu nhiều, buồn nôn hoặc nôn, anh chị nên đi khám ngay. Đây có thể là tình huống cấp cứu nhãn khoa, đặc biệt khi nghi ngờ cơn glaucoma góc đóng cấp.

Glaucoma khác gì với cận thị, lão thị hay mỏi mắt?

Nhiều người đến phòng khám vì mờ mắt và nghĩ rằng chỉ cần thay kính. Thực tế, mờ mắt có thể do cận thị, viễn thị, loạn thị, lão thị, khô mắt, đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc hoặc glaucoma. Vì vậy, một buổi khám mắt đúng nên bắt đầu từ đánh giá tổng thể, sau đó mới kết luận có cần cắt kính hay không.Cận thị thường làm nhìn xa mờ, nhìn gần rõ hơn. Lão thị thường gặp sau 40 tuổi, gây khó đọc gần. Mỏi mắt thường liên quan đến làm việc gần, màn hình, khô mắt hoặc kính không phù hợp. Glaucoma lại nguy hiểm ở chỗ có thể không gây mờ rõ ở giai đoạn sớm nhưng vẫn âm thầm tổn thương thần kinh thị giác.Vì vậy, với người đang cần đổi kính, đặc biệt trên 40 tuổi hoặc có yếu tố nguy cơ, bác sĩ thường không chỉ đo khúc xạ mà còn kiểm tra thêm nhãn áp, khám sinh hiển vi và soi đáy mắt khi cần.

Người cận thị có cần chú ý glaucoma không?

Có. Người cận thị, đặc biệt cận thị cao, nên quan tâm đến glaucoma và các bệnh lý đáy mắt. Cận thị có thể làm cấu trúc gai thị và võng mạc thay đổi, khiến việc đánh giá glaucoma cần cẩn trọng hơn. Ngoài ra, người cận thị cao cũng có nguy cơ gặp các vấn đề võng mạc khác, nên không nên chỉ đo kính mà bỏ qua khám đáy mắt định kỳ.Với trẻ em đang tăng độ cận, trọng tâm khám thường là đo khúc xạ chính xác, đánh giá tiến triển cận thị, đo trục nhãn cầu nếu có điều kiện và tư vấn phương pháp kiểm soát cận thị phù hợp. Gia đình có thể tham khảo thêm dịch vụ kiểm soát cận thị nếu trẻ tăng độ nhanh, có cha mẹ cận thị hoặc thời gian nhìn gần nhiều.Một số trẻ có thể phù hợp với kính gọng kiểm soát cận thị, một số trẻ phù hợp với Ortho-K, nhưng việc lựa chọn cần dựa trên độ cận, giác mạc, khả năng tuân thủ, thói quen sinh hoạt và đánh giá của bác sĩ.

Vì sao người ở Bến Tre nên khám glaucoma định kỳ thay vì chờ triệu chứng?

Với glaucoma, “chờ có triệu chứng rồi mới khám” là chiến lược rủi ro. Bệnh có thể âm thầm trong nhiều năm. Khi người bệnh nhận ra tầm nhìn bị thu hẹp hoặc thị lực giảm rõ, tổn thương thần kinh thị giác có thể đã đáng kể.Đối với người dân tại Bến Tre, đặc biệt ở các huyện xa trung tâm, việc đi khám mắt đôi khi bị trì hoãn vì bận công việc, di chuyển hoặc nghĩ rằng mắt mờ chỉ là do tuổi tác. Tuy nhiên, sau 40 tuổi, một lần khám mắt định kỳ không chỉ giúp phát hiện tật khúc xạ mà còn giúp kiểm tra nhãn áp, đục thủy tinh thể, đáy mắt, võng mạc đái tháo đường và các dấu hiệu nghi ngờ glaucoma.Nếu anh chị có yếu tố nguy cơ, việc khám glaucoma Bến Tre định kỳ giúp bác sĩ có dữ liệu theo dõi. Glaucoma không chỉ được đánh giá tại một thời điểm mà còn cần so sánh giữa các lần khám: nhãn áp có tăng không, gai thị có thay đổi không, thị trường có xấu đi không, OCT có giảm lớp sợi thần kinh không.

Khám glaucoma có đau không?

Đa số bước khám glaucoma không gây đau. Đo thị lực, đo khúc xạ, đo nhãn áp, soi sinh hiển vi và soi đáy mắt là các thao tác thường quy trong khám mắt. Một số người có thể hơi chói khi soi đèn hoặc nhìn mờ tạm thời nếu được nhỏ thuốc giãn đồng tử.Nếu cần đo thị trường, người bệnh sẽ ngồi trước máy và bấm nút khi nhìn thấy điểm sáng. Xét nghiệm này cần sự tập trung nhưng không đau. Nếu cần chụp OCT, máy sẽ ghi hình cấu trúc thần kinh thị giác và võng mạc, thường diễn ra nhanh, không xâm lấn.Điều quan trọng là người bệnh nên mang theo toa kính cũ, thuốc đang dùng, kết quả khám mắt trước đây nếu có. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá chính xác hơn, đặc biệt với người đã từng được chẩn đoán tăng nhãn áp hoặc đang nhỏ thuốc glaucoma.

Glaucoma có chữa khỏi hoàn toàn không?

Glaucoma thường là bệnh mạn tính. Mục tiêu điều trị không phải là “chữa khỏi” theo nghĩa làm thần kinh thị giác trở lại hoàn toàn như ban đầu, mà là kiểm soát nhãn áp và các yếu tố nguy cơ để làm chậm tiến triển, bảo vệ phần thị lực còn lại.Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc nhỏ mắt hạ nhãn áp, laser hoặc phẫu thuật. Người bệnh không nên tự ý ngưng thuốc khi thấy mắt không đau hoặc nhìn còn rõ. Việc ngưng thuốc có thể làm nhãn áp tăng trở lại và làm bệnh tiến triển âm thầm.Với người đã được chẩn đoán glaucoma, tái khám đúng hẹn rất quan trọng. Bác sĩ cần đánh giá nhãn áp, tác dụng phụ của thuốc, mức độ tuân thủ, tình trạng gai thị, thị trường và quyết định có cần thay đổi điều trị hay không.

Khi nào cần đi khám ngay?

Anh chị nên đi khám mắt sớm nếu được báo nhãn áp cao, gai thị nghi ngờ, có tiền sử gia đình bị glaucoma hoặc thuộc nhóm nguy cơ. Riêng các dấu hiệu sau nên được xem là tình huống cần khám khẩn:

• Đau nhức mắt dữ dội.
• Đỏ mắt kèm nhìn mờ nhanh.
• Nhìn quầng sáng quanh đèn.
• Đau đầu, buồn nôn hoặc nôn kèm đau mắt.
• Đột ngột thấy thị lực giảm nhiều.

Đây có thể là biểu hiện của cơn tăng nhãn áp cấp hoặc bệnh lý mắt nghiêm trọng khác. Không nên tự mua thuốc nhỏ mắt hoặc chờ vài ngày xem có hết không.

Nguồn tham khảo y khoa

Bài viết được biên soạn theo hướng giáo dục sức khỏe, không thay thế chẩn đoán trực tiếp. Anh chị có thể tham khảo thêm:

• American Academy of Ophthalmology: Understanding Glaucoma
• National Eye Institute: Detection of Glaucoma and Adult Vision Screening
• WHO: Blindness and vision impairment