HƯỚNG DẪN ĐEO KÍNH ĐA TRÒNG
Hướng dẫn đeo kính đa tròng cho người đeo lần đầu: cách làm quen nhanh, an toàn và ít chóng mặt
Kính đa tròng giúp người sau tuổi lão thị nhìn được nhiều khoảng cách chỉ với một chiếc kính: nhìn xa, nhìn trung gian và nhìn gần. Tuy nhiên, với người đeo lần đầu, cảm giác ban đầu có thể khác hẳn kính đơn tròng hoặc kính đọc sách thông thường. Bài viết này hướng dẫn từng bước cách sử dụng kính đa tròng trong sinh hoạt hằng ngày, cách xử lý cảm giác chòng chành, cách đi cầu thang, dùng điện thoại, làm việc máy tính, lái xe và nhận biết thời điểm cần quay lại phòng khám để kiểm tra.
Tóm tắt nhanh cho người mới đeo kính đa tròng
Nguyên tắc quan trọng nhất khi đeo kính đa tròng là: đeo đúng kính, nhìn đúng vùng, quay đầu nhiều hơn liếc mắt và cho não bộ thời gian thích nghi. Trong vài ngày đầu, bạn có thể thấy hai bên rìa kính hơi méo, khi đi lại có cảm giác sàn nhà không quen, hoặc khi nhìn gần phải tìm đúng vị trí đọc. Đây là cảm giác thường gặp ở người mới đeo kính đa tròng. Nếu kính đã được đo đúng, lắp đúng tâm và chỉnh gọng đúng, đa số người dùng sẽ quen dần khi sử dụng đều đặn.
Không nên chỉ đeo kính vài phút rồi tháo ra vì thấy lạ. Cũng không nên liên tục đổi qua lại giữa kính cũ và kính mới trong giai đoạn đầu, vì não bộ sẽ khó học cách sử dụng các vùng nhìn mới. Tuy nhiên, nếu bạn bị đau đầu nhiều, chóng mặt rõ, nhìn đôi, nhìn xa không rõ, đọc gần không rõ dù đã thử đúng cách, hoặc sau khoảng 2–3 tuần vẫn không thích nghi được, bạn nên quay lại nơi cắt kính để kiểm tra độ kính, tâm kính, chiều cao lắp kính và độ ôm của gọng.

Kính đa tròng là gì và vì sao người mới đeo thường thấy “lạ”?
Kính đa tròng, còn gọi là kính lão đa tròng hoặc progressive lenses, là loại tròng kính có công suất thay đổi liên tục từ trên xuống dưới. Phần trên thường dùng để nhìn xa, vùng giữa dùng cho khoảng cách trung gian như máy tính, bảng đồng hồ xe, kệ hàng, mặt người đối diện; phần dưới dùng để đọc sách, xem điện thoại, ký giấy tờ hoặc nhìn vật ở gần. Khác với kính hai tròng truyền thống, kính đa tròng không có đường phân cách rõ trên bề mặt, nên tính thẩm mỹ tốt hơn và chuyển khoảng nhìn mềm hơn.
Điểm khiến người mới đeo cần thời gian thích nghi là mỗi vùng trên tròng kính có nhiệm vụ khác nhau. Với kính đơn tròng, gần như toàn bộ tròng kính có cùng một công suất, bạn có thể liếc mắt sang hai bên khá thoải mái. Với kính đa tròng, vùng nhìn rõ nhất thường nằm theo một “hành lang thị giác” ở trung tâm tròng kính. Hai bên rìa tròng có thể có biến dạng ngoại vi, đặc biệt khi người đeo liếc mắt ngang nhiều hoặc quay đầu chưa đủ. Vì vậy, trong giai đoạn đầu, bạn cần học lại một số thói quen nhìn.
Nhiều người mô tả cảm giác ban đầu là “mặt đất hơi nổi”, “hai bên kính hơi méo”, “đọc chữ phải tìm đúng điểm”, “đi cầu thang hơi thiếu tự tin”, hoặc “quay đầu nhanh thấy chòng chành”. Những cảm giác này không nhất thiết có nghĩa là kính bị sai. Chúng có thể là phản ứng thích nghi bình thường khi não bộ tiếp nhận một hệ quang học mới. Tuy nhiên, không phải mọi khó chịu đều nên cố chịu. Nếu triệu chứng nặng, kéo dài hoặc ảnh hưởng an toàn, cần kiểm tra lại.
Về mặt thực tế lâm sàng, thành công của kính đa tròng phụ thuộc vào nhiều yếu tố: độ kính chính xác, độ cộng đọc gần phù hợp, khoảng cách đồng tử, chiều cao tâm kính, thiết kế tròng, kích thước gọng, độ cong gọng, góc nghiêng gọng, thói quen công việc và kỳ vọng của người đeo. Vì vậy, một cặp kính đa tròng tốt không chỉ là “chọn loại tròng đắt tiền”, mà là sự kết hợp giữa khám khúc xạ đúng, tư vấn đúng nhu cầu, đo thông số cá nhân hóa chính xác và hướng dẫn sử dụng sau khi nhận kính.
Ba vùng nhìn chính trên kính đa tròng
1. Vùng nhìn xa
Nằm ở phần trên của tròng kính. Vùng này dùng để nhìn đường, nhìn bảng hiệu, nhìn người đối diện ở xa, xem tivi hoặc quan sát không gian phía trước. Khi muốn nhìn xa, hãy giữ đầu tương đối thẳng, mắt nhìn qua phần trên của kính. Không nên cúi đầu quá thấp khi nhìn xa vì bạn có thể vô tình nhìn qua vùng trung gian hoặc vùng gần, khiến hình ảnh bị mờ.
2. Vùng trung gian
Nằm ở khoảng giữa tròng kính. Vùng này phù hợp cho máy tính, bảng điều khiển xe, kệ hàng, khoảng cách nấu ăn, bàn làm việc hoặc các vật cách mắt khoảng 60–100 cm. Đây là vùng người mới đeo thường cần luyện tập nhiều, vì chỉ cần màn hình quá cao, quá thấp hoặc ghế ngồi chưa hợp lý, bạn có thể phải ngửa cổ hoặc cúi đầu nhiều.
3. Vùng nhìn gần
Nằm ở phần dưới của tròng kính. Vùng này dùng để đọc sách, xem điện thoại, đọc toa thuốc, ký giấy tờ, xem hóa đơn hoặc làm việc gần. Khi đọc gần, hãy hạ mắt xuống phần dưới tròng kính, giữ tài liệu ở khoảng cách hợp lý và không đưa vật quá sát mắt. Nếu bạn phải nâng cằm quá cao mới đọc rõ, cần xem lại tư thế hoặc chiều cao lắp kính.
Cách nhớ đơn giản: nhìn xa dùng phần trên, nhìn máy tính dùng vùng giữa, đọc gần dùng phần dưới. Khi chưa quen, hãy quay đầu hướng thẳng về vật cần nhìn thay vì chỉ liếc mắt sang hai bên.

Ngày đầu tiên nhận kính: nên làm gì trước?
Ngày đầu tiên rất quan trọng vì đây là lúc bạn bắt đầu xây dựng thói quen nhìn mới. Khi nhận kính, bạn không nên chỉ thử vài giây rồi kết luận ngay là “được” hoặc “khó đeo”. Hãy dành thời gian để nhân viên hoặc bác sĩ kiểm tra lại vị trí gọng trên mặt, độ cân hai bên, khoảng cách kính với mắt, độ ôm sống mũi, độ cao của kính và cảm giác khi nhìn các khoảng cách khác nhau. Một chiếc gọng bị trễ xuống mũi, bị lệch một bên hoặc quá xa mắt có thể làm vùng nhìn của kính đa tròng bị sai vị trí.
Sau khi đeo kính, hãy thử theo thứ tự: nhìn xa trước, nhìn người đối diện, nhìn bảng chữ ở xa, sau đó nhìn xuống điện thoại hoặc tài liệu. Đừng vội đi nhanh, xuống cầu thang hoặc lái xe ngay nếu bạn còn cảm giác chưa ổn. Người mới đeo nên bắt đầu trong môi trường an toàn: phòng khám, trong nhà, nơi ít vật cản, ánh sáng tốt. Khi đã thấy ổn hơn, mới chuyển sang đi lại ngoài đường hoặc làm việc phức tạp.
Một lỗi thường gặp là người đeo mới nhận kính xong lập tức so sánh bằng cách thay qua thay lại kính cũ và kính mới. Việc so sánh này đôi khi cần thiết để kiểm tra, nhưng nếu làm liên tục trong vài ngày đầu, não bộ sẽ khó thích nghi với hệ kính mới. Nếu kính cũ là kính đơn tròng hoặc kính đọc gần, cảm giác nhìn sẽ rất khác. Kính đa tròng yêu cầu bạn sử dụng mắt và đầu theo cách phối hợp hơn.
Trong ngày đầu, mục tiêu không phải là phải dùng hoàn hảo ngay. Mục tiêu là hiểu vùng nhìn, biết cách tìm điểm rõ và biết dấu hiệu nào là bình thường, dấu hiệu nào cần kiểm tra. Nếu bạn thấy hơi lạ nhưng vẫn nhìn xa rõ, đọc gần rõ khi đưa tài liệu đúng vị trí, đi lại có thể kiểm soát và không đau đầu nhiều, hãy tiếp tục tập. Nếu bạn thấy nhìn xa mờ rõ rệt, một mắt rõ một mắt mờ, hoặc cảm giác lệch hình nhiều, nên báo lại sớm.
Lộ trình làm quen kính đa tròng trong 7 ngày đầu
Ngày 1: Đeo trong nhà, tập tìm vùng nhìn
Hãy đeo kính trong môi trường quen thuộc, ánh sáng tốt và ít vật cản. Tập nhìn xa qua phần trên kính, nhìn điện thoại qua phần dưới kính, nhìn vật ở khoảng trung gian qua vùng giữa. Khi nhìn sang hai bên, hãy quay đầu nhẹ theo hướng cần nhìn. Nếu thấy rìa kính hơi méo, đừng cố liếc ngang qua rìa; hãy đưa vật vào vùng nhìn trung tâm.
Ngày 2–3: Tăng thời gian đeo, tập đi lại chậm
Khi đã hiểu vùng nhìn, bạn có thể tăng thời gian đeo trong ngày. Tập đi trong nhà, nhìn xuống sàn bằng cách hạ mắt và cúi đầu vừa phải, không chỉ liếc xuống qua vùng đọc gần. Với cầu thang, hãy đi chậm, giữ tay vịn và cúi đầu đủ để mắt nhìn qua vùng xa hoặc trung gian phù hợp, tránh nhìn bậc thang qua vùng đọc gần.
Ngày 4–5: Dùng trong công việc thường ngày
Bắt đầu dùng kính khi làm việc văn phòng, tiếp khách, đi siêu thị, xem tivi, đọc tin nhắn. Nếu làm việc máy tính lâu, hãy điều chỉnh màn hình ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt, không đặt quá cao. Nếu bạn phải ngửa cổ để nhìn màn hình, có thể vị trí màn hình chưa phù hợp hoặc nhu cầu công việc cần loại kính chuyên biệt cho văn phòng.
Ngày 6–7: Đánh giá mức độ thích nghi
Sau khoảng một tuần, nhiều người đã hiểu cách dùng kính tốt hơn. Bạn nên tự đánh giá: nhìn xa có rõ không, đọc gần có thoải mái không, đi lại có còn chòng chành nhiều không, vùng máy tính có đủ rộng không, có đau đầu hoặc mỏi cổ không. Nếu cải thiện từng ngày, đó là dấu hiệu tốt. Nếu gần như không cải thiện, cần kiểm tra lại thông số và cách chỉnh gọng.
Cách nhìn xa khi đeo kính đa tròng
Nhìn xa là nhu cầu quan trọng nhất trong sinh hoạt: đi đường, lái xe, nhìn bảng hiệu, xem tivi, nhận diện khuôn mặt, quan sát không gian. Với kính đa tròng, vùng nhìn xa nằm ở phần trên tròng kính. Khi nhìn xa, bạn nên giữ đầu thẳng tự nhiên, không cúi cằm quá nhiều. Nếu bạn cúi đầu khi nhìn xa, mắt có thể đi qua vùng công suất trung gian hoặc vùng đọc, làm hình ảnh xa bị mờ.
Khi nhìn sang trái hoặc sang phải, đừng chỉ liếc mắt mạnh sang rìa kính. Hãy quay đầu theo hướng cần nhìn để vật cần quan sát đi vào vùng trung tâm của tròng kính. Đây là kỹ năng quan trọng nhất để giảm cảm giác méo hình ngoại vi. Ban đầu, việc quay đầu nhiều hơn có thể hơi gượng, nhưng sau vài ngày nó sẽ trở thành thói quen tự nhiên.
Nếu bạn xem tivi và thấy rõ khi ngồi thẳng nhưng mờ khi nằm nghiêng, đó có thể không phải là lỗi kính. Kính đa tròng hoạt động tốt nhất khi gọng ở đúng vị trí và mắt nhìn qua đúng vùng. Khi nằm nghiêng, gọng bị lệch so với trục mắt, vùng nhìn không còn đúng như khi ngồi. Vì vậy, người đeo đa tròng nên hạn chế đánh giá kính khi đang nằm nghiêng, nằm gối cao hoặc nhìn ở tư thế bất thường.
Nếu nhìn xa vẫn mờ dù bạn đã ngồi thẳng, gọng không trễ, mắt nhìn qua phần trên kính và đã thử trong vài ngày, cần kiểm tra lại. Các nguyên nhân có thể gồm độ kính chưa phù hợp, loạn thị chưa tối ưu, tâm kính chưa đúng, gọng bị lệch, tròng lắp sai chiều cao hoặc mắt có bệnh lý khác như đục thủy tinh thể, khô mắt, bệnh giác mạc, bệnh võng mạc. Vì vậy, người lớn tuổi đổi kính nhưng vẫn mờ không nên chỉ nghĩ là “chưa quen kính”.
Cách đọc sách, xem điện thoại và ký giấy tờ
Khi đọc gần, bạn cần sử dụng phần dưới của tròng kính. Hãy giữ đầu tương đối thẳng, hạ mắt xuống nhẹ để nhìn qua vùng đọc. Tài liệu nên đặt ở khoảng cách tự nhiên, thường khoảng 35–45 cm tùy thói quen và độ cộng đọc gần. Nếu bạn đưa điện thoại quá sát mắt, chữ có thể mờ hoặc vùng đọc trở nên hẹp. Nếu bạn để sách quá thấp, bạn có thể phải cúi cổ nhiều và nhanh mỏi.
Người mới đeo thường mắc lỗi đưa mắt tìm chữ bằng cách liếc ngang qua rìa kính. Khi đọc một dòng dài, nhất là trên giấy A4 hoặc màn hình lớn, hãy quay đầu nhẹ theo dòng chữ thay vì chỉ đảo mắt sang rìa. Với kính đa tròng, vùng đọc rõ nhất không rộng toàn bộ tròng kính như kính đọc sách đơn tròng. Vì vậy, thói quen “mũi chỉ về nơi cần đọc” giúp việc đọc dễ hơn.
Khi xem điện thoại, hãy cầm điện thoại ở vị trí hơi thấp hơn tầm mắt, không quá sát mặt. Nếu chữ nhỏ, nên tăng kích thước chữ trên điện thoại thay vì cố đưa điện thoại sát mắt. Khi dùng điện thoại trên giường hoặc nằm nghiêng, kính đa tròng có thể khó hoạt động ổn định vì gọng không nằm đúng vị trí. Nếu bạn thường đọc sách rất lâu trên giường, có thể cần thêm một kính đọc gần riêng cho tư thế đó.
Khi ký giấy tờ hoặc đọc đơn thuốc, hãy đưa giấy vào vùng nhìn trung tâm phía dưới kính. Nếu bàn quá thấp, bạn sẽ phải cúi cổ; nếu bàn quá cao, bạn phải nâng cằm. Tư thế tốt là tài liệu nằm ở khoảng cách vừa phải, ánh sáng đủ, đầu hơi cúi tự nhiên, mắt hạ xuống vùng đọc. Một số người nghĩ kính đa tròng làm họ đọc gần yếu, nhưng thực ra chỉ cần thay đổi vị trí tài liệu và thói quen hạ mắt là cải thiện rõ.
Cách dùng kính đa tròng khi làm việc máy tính
Máy tính là tình huống khiến nhiều người mới đeo kính đa tròng than phiền nhất. Lý do là màn hình máy tính thường nằm ở khoảng cách trung gian, không phải nhìn xa hoàn toàn và cũng không phải đọc gần như điện thoại. Vùng trung gian của kính đa tròng nằm ở giữa tròng kính, nhưng độ rộng vùng này tùy thiết kế tròng, độ cộng đọc gần, kích thước gọng và cách lắp kính. Nếu màn hình đặt quá cao, bạn phải ngửa cổ để tìm vùng trung gian; nếu màn hình quá thấp, bạn phải cúi cổ nhiều.
Cách chỉnh đơn giản là đặt mép trên màn hình ngang hoặc hơi thấp hơn tầm mắt. Khoảng cách màn hình nên phù hợp với kích thước chữ và nhu cầu làm việc. Ghế nên đủ cao để bạn không phải rướn cổ. Nếu dùng laptop trong thời gian dài, nên cân nhắc nâng laptop lên và dùng bàn phím rời, hoặc đặt laptop ở vị trí giúp cổ ít gập. Với người làm việc máy tính nhiều giờ mỗi ngày, kính đa tròng thông thường có thể chưa phải giải pháp thoải mái nhất.
Nếu công việc của bạn chủ yếu là máy tính, kế toán, đọc hồ sơ, thiết kế, khám bệnh với màn hình, hoặc làm việc tại quầy, bạn có thể cần trao đổi về tròng kính văn phòng. Tròng văn phòng thường tối ưu cho khoảng gần và trung gian, cho vùng máy tính rộng hơn, nhưng không dùng để lái xe hoặc nhìn xa ngoài trời như kính đa tròng sinh hoạt. Nhiều người dùng tốt nhất khi có hai kính: một kính đa tròng cho sinh hoạt tổng quát và một kính văn phòng cho làm việc cố định trong nhà.
Khi dùng máy tính với kính đa tròng, hãy nhớ nghỉ mắt định kỳ. Khô mắt, chớp mắt ít và ánh sáng màn hình không phù hợp có thể làm bạn khó chịu, nhưng không phải lúc nào cũng do kính. Nếu mắt khô, cộm, rát, chảy nước mắt sống hoặc nhìn lúc rõ lúc mờ, nên kiểm tra thêm tình trạng bề mặt nhãn cầu. Một cặp kính đúng độ vẫn có thể không thoải mái nếu mắt quá khô hoặc tư thế làm việc chưa phù hợp.
Đi cầu thang, đi đường và lái xe: những lưu ý an toàn
Khi mới đeo kính đa tròng, bạn nên đặc biệt cẩn thận với cầu thang, lề đường, nền gạch bóng, bậc tam cấp và khu vực thiếu sáng. Lý do là phần dưới kính dành cho đọc gần, không phải để đánh giá khoảng cách xa của bậc thang. Nếu chỉ liếc mắt xuống qua phần dưới kính, bậc thang có thể bị cảm nhận sai khoảng cách hoặc hơi chòng chành. Cách đúng là cúi đầu vừa đủ để mắt nhìn bậc thang qua vùng phù hợp hơn, đi chậm và giữ tay vịn trong vài ngày đầu.
Khi đi bộ ngoài đường, hãy nhìn thẳng về hướng đi, quay đầu khi cần quan sát hai bên. Không nên vừa đi nhanh vừa cúi xuống điện thoại trong giai đoạn đầu. Nếu phải bước qua vật cản, hãy giảm tốc, nhìn rõ vật cản trước khi bước. Người lớn tuổi, người có tiền sử té ngã, chóng mặt tiền đình, bệnh lý thần kinh, đái tháo đường, giảm cảm giác bàn chân hoặc Parkinson càng cần thận trọng hơn khi làm quen kính mới.
Với lái xe, nên bắt đầu khi bạn đã quen kính trong nhà và khi nhìn xa qua phần trên kính thật sự rõ. Trong vài ngày đầu, không nên lái xe đường đông, chạy nhanh hoặc lái ban đêm nếu còn cảm giác chòng chành. Khi nhìn gương chiếu hậu hoặc hai bên đường, hãy quay đầu và mắt phối hợp, tránh liếc ngang quá mạnh qua rìa kính. Khi nhìn bảng đồng hồ xe, bạn sẽ dùng vùng trung gian hoặc vùng gần tùy vị trí bảng điều khiển.
Nếu bạn thấy đèn xe ban đêm lóe nhiều, chói mạnh, hình ảnh nhòe hoặc khó ước lượng khoảng cách, cần kiểm tra lại. Nguyên nhân có thể do kính, lớp phủ tròng, độ loạn, khô mắt, đục thủy tinh thể sớm hoặc thói quen lái xe ban đêm. Với người lái xe nhiều, việc chọn thiết kế tròng, lớp phủ chống chói và gọng phù hợp rất quan trọng. Đừng cố lái xe nếu bạn chưa tự tin với kính mới.
Những cảm giác thường gặp trong giai đoạn thích nghi
1. Méo nhẹ ở hai bên rìa kính
Đây là cảm giác khá thường gặp vì kính đa tròng có vùng biến dạng ngoại vi. Người đeo nên quay đầu nhiều hơn khi nhìn sang hai bên. Nếu méo quá nhiều, gây mất thăng bằng hoặc không giảm dần, cần kiểm tra lại thiết kế tròng, thông số lắp kính và độ kính.
2. Cảm giác sàn nhà cao thấp khác lạ
Thường xảy ra khi đi lại trong ngày đầu, đặc biệt nếu độ kính thay đổi nhiều hoặc lần đầu dùng kính đa tròng. Hãy đi chậm, không xuống cầu thang nhanh, không chạy xe ngay nếu chưa tự tin. Cảm giác này thường giảm khi não bộ thích nghi.
3. Đọc gần phải “tìm điểm”
Người mới đeo cần học cách hạ mắt xuống vùng đọc và giữ tài liệu ở khoảng cách phù hợp. Nếu bạn đã thử đúng cách mà vẫn không đọc rõ, có thể độ cộng đọc gần, chiều cao lắp kính hoặc khoảng cách đọc chưa phù hợp.
4. Mỏi cổ khi dùng máy tính
Thường do màn hình đặt chưa đúng, vùng trung gian chưa đủ rộng với nhu cầu công việc hoặc gọng kính chưa được chỉnh tốt. Người làm việc máy tính nhiều có thể cần tròng văn phòng thay vì chỉ dùng kính đa tròng sinh hoạt.
5. Đau đầu nhẹ trong vài ngày đầu
Có thể gặp khi não bộ đang làm quen. Tuy nhiên, đau đầu nhiều, buồn nôn, nhìn đôi, chóng mặt rõ hoặc đau quanh mắt không nên xem là bình thường. Khi triệu chứng ảnh hưởng sinh hoạt, hãy kiểm tra lại sớm.
6. Nhìn xa rõ nhưng đọc gần chưa thoải mái
Có thể do người đeo chưa tìm đúng vùng đọc, tài liệu đặt sai khoảng cách, ánh sáng thiếu hoặc độ đọc gần chưa phù hợp. Hãy thử tăng ánh sáng, điều chỉnh vị trí tài liệu và quay lại kiểm tra nếu không cải thiện.
Khi nào không nên cố đeo mà cần kiểm tra lại?
Một số khó chịu nhẹ có thể là bình thường, nhưng có những tình huống không nên cố chịu. Bạn nên quay lại phòng khám hoặc cửa hàng kính nếu nhìn xa mờ rõ rệt, đọc gần không rõ dù đã hạ mắt và đặt tài liệu đúng khoảng cách, một bên mắt rõ một bên mờ, hình ảnh bị nghiêng lệch, nhìn đôi, đau đầu nhiều, chóng mặt nặng, buồn nôn, cảm giác sắp té, hoặc kính làm bạn không thể sinh hoạt an toàn. Đặc biệt, nếu triệu chứng xuất hiện ngay khi đeo và không giảm sau nhiều lần chỉnh gọng, cần kiểm tra lại toàn bộ.
Bạn cũng nên kiểm tra lại nếu sau khoảng 2–3 tuần sử dụng đều đặn mà vẫn không quen, hoặc mỗi ngày đều khó chịu như ngày đầu. Lúc này, cần xem lại từng yếu tố: đơn kính có đúng không, loạn thị có thay đổi không, độ cộng đọc gần có quá cao không, tròng có được lắp đúng chiều cao không, khoảng cách đồng tử có đúng không, gọng có bị trễ không, càng kính có ôm quá chặt không, sống mũi có làm kính tụt không, hoặc thiết kế tròng có phù hợp nhu cầu không.
Với người có bệnh mắt đi kèm, ví dụ đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc, glaucoma, khô mắt nặng, sẹo giác mạc, giác mạc chóp, lệch khúc xạ nhiều giữa hai mắt hoặc sau phẫu thuật mắt, việc thích nghi kính đa tròng có thể khó hơn. Trong những trường hợp này, cần khám mắt kỹ trước khi kết luận kính sai hay người đeo không hợp. Mục tiêu là phân biệt khó chịu do thiết kế kính, do lắp kính, do độ kính hay do bệnh lý mắt.
Dấu hiệu nên đi kiểm tra sớm
- Nhìn xa mờ nhiều, nhất là khi đã nhìn qua phần trên kính.
- Đọc gần không rõ dù đã dùng phần dưới tròng kính.
- Chóng mặt, buồn nôn, đau đầu nhiều hoặc cảm giác mất thăng bằng.
- Nhìn đôi, hình bị nghiêng, sàn nhà méo nhiều hoặc cảm giác dễ té.
- Kính bị trễ xuống mũi, lệch một bên, ép đau thái dương hoặc để lại hằn mũi rõ.
- Đã đeo đều 2–3 tuần nhưng không cải thiện.
Những lỗi thường gặp khiến người mới đeo khó thích nghi
Lỗi 1: Đeo vài phút rồi tháo ra
Kính đa tròng cần thời gian để não bộ học vùng nhìn mới. Nếu chỉ đeo vài phút, thấy lạ rồi tháo ra, quá trình thích nghi sẽ kéo dài. Hãy đeo trong môi trường an toàn, tăng thời gian dần và dùng kính đều hơn nếu cảm giác khó chịu chỉ ở mức nhẹ.
Lỗi 2: Liếc mắt ngang quá nhiều
Rìa kính đa tròng có thể có biến dạng ngoại vi. Nếu bạn chỉ liếc mắt sang hai bên mà không quay đầu, hình ảnh có thể méo hoặc chòng chành. Hãy tập quay đầu để vật cần nhìn nằm vào vùng trung tâm rõ nhất.
Lỗi 3: Nhìn cầu thang qua vùng đọc gần
Vùng dưới của kính dành cho đọc gần, không phải để đánh giá bậc thang. Khi xuống cầu thang, hãy đi chậm, cúi đầu vừa đủ và dùng tay vịn. Đây là điểm an toàn rất quan trọng trong tuần đầu.
Lỗi 4: Đặt màn hình máy tính quá cao
Nếu màn hình quá cao, bạn phải ngửa cổ để tìm vùng trung gian. Điều này gây mỏi cổ, mỏi vai và dễ làm người đeo nghĩ kính không đúng. Hãy chỉnh màn hình thấp hơn một chút và ngồi đúng tư thế.
Lỗi 5: Dùng gọng quá nhỏ hoặc dễ trễ
Gọng quá nhỏ có thể làm hành lang nhìn bị hạn chế; gọng dễ trễ làm chiều cao vùng nhìn thay đổi liên tục. Khi chọn kính đa tròng, gọng cần đủ chiều cao, ngồi vững trên mặt và phù hợp sống mũi.
Lỗi 6: Kỳ vọng kính đa tròng thay thế mọi loại kính
Kính đa tròng rất tiện cho sinh hoạt tổng quát, nhưng người làm việc máy tính nhiều giờ, đọc sách lâu trên giường hoặc làm nghề cần vùng nhìn đặc biệt có thể vẫn cần kính chuyên dụng. Tư vấn đúng nhu cầu sẽ giúp kỳ vọng thực tế hơn.
Chọn gọng kính phù hợp giúp đa tròng dễ đeo hơn
Gọng kính ảnh hưởng rất lớn đến cảm giác khi đeo kính đa tròng. Một gọng đẹp nhưng quá thấp, quá cong, quá rộng, quá nặng hoặc dễ trượt có thể làm người đeo khó tìm vùng nhìn. Với kính đa tròng, gọng nên có chiều cao tròng đủ để bố trí vùng nhìn xa, trung gian và gần. Gọng cũng cần ôm vừa khuôn mặt, không tụt khi cúi đầu, không ép thái dương và không làm kính nằm quá xa mắt.
Người có sống mũi thấp, da dầu, hay đổ mồ hôi hoặc thường cúi đầu làm việc cần chú ý khả năng giữ kính trên mặt. Nếu kính tụt xuống chỉ vài milimét, vùng đọc gần và vùng trung gian có thể thay đổi cảm giác rõ rệt. Vì vậy, sau khi nhận kính, việc chỉnh ve mũi, càng kính, độ nghiêng trước sau và độ cân hai bên là bước không nên bỏ qua.
Gọng quá thời trang nhưng không phù hợp với thông số đa tròng có thể làm trải nghiệm kém. Ngược lại, một gọng vừa mặt, chiều cao hợp lý, độ ôm tốt và được đo lắp chính xác có thể giúp người đeo thích nghi nhanh hơn nhiều. Với người lần đầu đeo, nên ưu tiên sự ổn định và thoải mái trước khi ưu tiên kiểu dáng quá đặc biệt.
Công cụ hỗ trợ chọn kính
Bạn có thể tham khảo thêm công cụ chọn tròng và chọn gọng trên website phòng khám để chuẩn bị trước khi đến đo kính.
Vì sao đo và lắp kính đa tròng cần kỹ hơn kính thường?
Với kính đơn tròng, sai lệch nhỏ trong vị trí gọng đôi khi ít gây khó chịu hơn. Với kính đa tròng, các vùng nhìn được bố trí theo chiều cao và vị trí đồng tử rất cụ thể. Nếu chiều cao tâm kính sai, người đeo có thể khó nhìn xa hoặc khó đọc gần. Nếu khoảng cách đồng tử sai, người đeo có thể thấy căng mắt, nhức đầu, hình ảnh không ổn định. Nếu gọng trễ xuống mũi sau khi đo, thông số thực tế khi đeo sẽ khác thông số lúc lắp.
Vì vậy, quy trình đo kính đa tròng nên bao gồm khám khúc xạ cẩn thận, đánh giá nhu cầu sử dụng, chọn gọng phù hợp, đo khoảng cách đồng tử, đo chiều cao lắp kính, kiểm tra độ cân gọng, tư vấn vùng nhìn và hướng dẫn sau khi nhận kính. Với các dòng tròng cá nhân hóa, có thể cần thêm các thông số như khoảng cách đỉnh giác mạc, góc nghiêng gọng, độ cong gọng và thói quen nhìn của người đeo. Những thông số này giúp thiết kế tròng phù hợp hơn với cách kính nằm thật trên khuôn mặt.
Một số người nghĩ rằng chỉ cần lấy đơn kính cũ rồi đặt tròng đa tròng là đủ. Cách này có rủi ro, nhất là khi đơn kính đã lâu, độ lão thay đổi, loạn thị chưa được kiểm tra, hai mắt có chênh lệch, hoặc người đeo có bệnh lý mắt. Kính đa tròng là sản phẩm cần độ chính xác cao; đo và lắp càng kỹ thì khả năng thích nghi càng tốt.
Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính Bác sĩ Minh – Bến Tre, quy trình tư vấn kính đa tròng tập trung vào ba điểm: đơn kính phù hợp, gọng phù hợp và hướng dẫn sử dụng rõ ràng sau khi nhận kính. Người đeo lần đầu được giải thích trước về các vùng nhìn, cảm giác có thể gặp và thời điểm cần quay lại kiểm tra. Điều này giúp giảm tâm lý lo lắng và tránh hiểu lầm rằng mọi cảm giác lạ đều là do kính hư hoặc đo sai.
Người mới đeo nên chọn loại kính đa tròng nào?
Không có một loại kính đa tròng tốt nhất cho tất cả mọi người. Người mới đeo cần chọn theo độ tuổi, độ kính, độ cộng đọc gần, nghề nghiệp, thời gian dùng máy tính, nhu cầu lái xe, thói quen đọc sách, ngân sách và mức độ nhạy cảm với biến dạng ngoại vi. Người có độ cộng đọc gần thấp, bắt đầu lão thị sớm, nhu cầu sinh hoạt đơn giản thường dễ thích nghi hơn. Người có độ cộng cao, thay đổi độ nhiều, gọng nhỏ hoặc công việc đòi hỏi nhìn trung gian rộng có thể cần thiết kế tròng cao hơn.
Các dòng kính đa tròng phổ thông có thể đáp ứng nhu cầu cơ bản, nhưng vùng nhìn có thể hẹp hơn và cảm giác ngoại vi rõ hơn. Các dòng cao hơn thường tối ưu vùng nhìn, giảm biến dạng và hỗ trợ chuyển vùng mượt hơn, đặc biệt khi kết hợp đo thông số cá nhân hóa. Tuy nhiên, tròng cao cấp không thay thế cho việc đo đúng và chọn gọng đúng. Nếu thông số lắp kính sai, kính đắt tiền vẫn có thể khó đeo.
Với người đeo lần đầu, cách chọn hợp lý là trao đổi thật kỹ nhu cầu sử dụng. Nếu bạn thường xuyên lái xe, đi gặp khách, xem tivi, đọc điện thoại và làm việc văn phòng mức vừa, kính đa tròng sinh hoạt là lựa chọn tiện lợi. Nếu bạn ngồi máy tính 6–8 giờ mỗi ngày, cần vùng trung gian rộng, có thể cân nhắc thêm kính văn phòng. Nếu bạn chỉ đọc gần ít và chủ yếu nhìn xa, độ cộng đọc gần nên được cân nhắc vừa đủ, không nên tăng quá mạnh làm khó thích nghi.
Người dùng có thể tham khảo bảng giá tròng kính để hiểu các phân khúc, nhưng không nên chọn chỉ dựa vào giá. Hai người cùng tuổi có thể cần hai giải pháp khác nhau vì thói quen nhìn khác nhau. Một người làm văn phòng, một người lái xe, một người bán hàng, một người bác sĩ, một người đọc sách nhiều vào ban đêm sẽ có nhu cầu rất khác. Tư vấn tốt là tư vấn dựa trên đời sống thật của người đeo.
Bảng kiểm trước khi nhận kính đa tròng
Trước khi rời phòng khám hoặc cửa hàng kính, bạn nên kiểm tra:
- Nhìn xa qua phần trên kính có rõ và cân bằng hai mắt không.
- Đọc gần qua phần dưới kính có rõ ở khoảng cách đọc thật của bạn không.
- Nhìn khoảng trung gian như điện thoại xa, máy tính hoặc bảng đồng hồ có chấp nhận được không.
- Gọng có bị lệch, trễ xuống mũi, ép thái dương, ép sau tai hoặc quá lỏng không.
- Khi quay đầu sang hai bên, cảm giác méo có ở mức chấp nhận được không.
- Bạn đã được hướng dẫn cách đi cầu thang, đọc gần, dùng máy tính và thời điểm tái kiểm tra chưa.
Nếu có điều gì chưa rõ, hãy hỏi ngay lúc nhận kính. Người đeo lần đầu không nên ngại hỏi vì kính đa tròng là một kỹ năng sử dụng, không chỉ là một vật dụng. Việc được hướng dẫn đúng từ đầu sẽ giúp giảm rất nhiều khó chịu trong tuần đầu tiên.
Cách bảo quản kính đa tròng để nhìn ổn định

Tròng kính bẩn, trầy hoặc bám dầu có thể làm người đeo tưởng kính sai độ. Với kính đa tròng, vùng nhìn đã được thiết kế theo từng khu vực, vì vậy bề mặt kính cần sạch để hình ảnh rõ và ổn định. Bạn nên rửa kính bằng nước sạch, dùng dung dịch chuyên dụng nếu có, lau bằng khăn microfiber sạch. Không nên lau khô khi kính dính bụi vì dễ gây trầy. Không dùng áo, khăn giấy thô hoặc hóa chất mạnh để lau kính.
Khi không dùng, nên cất kính trong hộp. Không đặt kính úp mặt tròng xuống bàn. Không để kính trong xe hơi dưới trời nắng nóng lâu vì nhiệt độ cao có thể ảnh hưởng lớp phủ tròng hoặc làm gọng biến dạng. Nếu gọng bị lệch, lỏng ốc, ve mũi biến dạng hoặc kính trễ xuống mũi, nên đem đến cửa hàng để chỉnh lại thay vì tự bẻ mạnh tại nhà.
Một số người sau vài tháng đeo thấy kính khó chịu hơn, nguyên nhân có thể chỉ là gọng đã bị lỏng hoặc trễ. Với kính đa tròng, vị trí gọng thay đổi sẽ làm vùng nhìn thay đổi. Vì vậy, kiểm tra và chỉnh gọng định kỳ là việc nên làm, đặc biệt với người đeo kính cả ngày, người ra mồ hôi nhiều hoặc thường xuyên tháo kính bằng một tay.
Câu hỏi thường gặp về đeo kính đa tròng lần đầu
1. Đeo kính đa tròng bao lâu thì quen?
Tùy người, tùy độ kính và tùy thiết kế tròng. Có người quen sau vài ngày, có người cần vài tuần. Nếu cảm giác khó chịu giảm dần từng ngày, đó là dấu hiệu tốt. Nếu đã đeo đều khoảng 2–3 tuần mà vẫn chóng mặt, đọc khó hoặc nhìn xa không ổn, nên quay lại kiểm tra.
2. Có nên đeo kính cũ xen kẽ trong giai đoạn đầu không?
Nếu kính mới chỉ gây cảm giác lạ nhẹ, nên ưu tiên đeo kính mới đều hơn để não bộ thích nghi. Việc đổi qua lại liên tục với kính cũ có thể làm quá trình thích nghi chậm hơn. Tuy nhiên, nếu kính mới gây chóng mặt nhiều hoặc không an toàn, bạn nên ngưng các hoạt động nguy cơ cao và quay lại kiểm tra.
3. Vì sao nhìn hai bên kính bị méo?
Đây là đặc điểm thường gặp của kính đa tròng do thiết kế công suất thay đổi từ xa đến gần. Người đeo nên quay đầu để vật cần nhìn đi vào vùng trung tâm rõ nhất. Nếu méo quá mức hoặc làm mất thăng bằng, cần kiểm tra lại tròng, gọng và thông số lắp kính.
4. Vì sao dùng máy tính bị mỏi cổ?
Có thể do bạn đang phải ngửa cổ để nhìn qua vùng trung gian, màn hình đặt quá cao, ghế chưa đúng hoặc vùng trung gian không đủ rộng cho nhu cầu. Người làm việc máy tính nhiều giờ có thể cần thêm kính văn phòng để thoải mái hơn.
5. Kính đa tròng có dùng để lái xe được không?
Có, nếu kính được đo và lắp đúng, người đeo đã quen và nhìn xa rõ. Người mới đeo không nên lái xe đường đông, lái nhanh hoặc lái ban đêm nếu còn chòng chành. Hãy tập trong môi trường an toàn trước.
6. Kính đa tròng có thay thế hoàn toàn kính đọc sách không?
Trong nhiều trường hợp, có thể. Tuy nhiên, nếu bạn đọc sách rất lâu, đọc khi nằm, làm việc gần cố định nhiều giờ hoặc cần vùng đọc rất rộng, kính đọc gần riêng vẫn có thể hữu ích. Kính đa tròng mạnh ở tính tiện lợi đa khoảng cách, không phải lúc nào cũng là tối ưu cho một tư thế chuyên biệt.
7. Người lớn tuổi có nên đeo kính đa tròng không?
Có thể, nếu mắt được khám kỹ, độ kính phù hợp, gọng ổn định và người đeo được hướng dẫn an toàn. Tuy nhiên, người có nguy cơ té ngã, chóng mặt, bệnh thần kinh hoặc thị lực kém do bệnh lý mắt cần được cân nhắc cẩn thận hơn.
8. Nếu đeo kính đa tròng không quen thì có phải bỏ luôn không?
Không nhất thiết. Trước khi kết luận không hợp, cần kiểm tra lại độ kính, thông số lắp, gọng, thiết kế tròng và nhu cầu sử dụng. Nhiều trường hợp chỉ cần chỉnh gọng, đổi chiều cao lắp kính, điều chỉnh độ đọc gần hoặc chọn thiết kế phù hợp hơn là cải thiện.
Kết luận: đeo kính đa tròng là quá trình học cách nhìn mới
Kính đa tròng mang lại sự tiện lợi lớn cho người lão thị vì chỉ với một chiếc kính, bạn có thể nhìn được nhiều khoảng cách trong sinh hoạt. Nhưng với người đeo lần đầu, cảm giác ban đầu có thể khác so với kính cũ. Thay vì lo lắng, bạn nên hiểu rằng kính đa tròng có các vùng nhìn khác nhau và cần sử dụng đúng cách. Hãy nhớ ba nguyên tắc: nhìn xa qua phần trên, nhìn trung gian qua vùng giữa, đọc gần qua phần dưới; quay đầu nhiều hơn khi nhìn sang hai bên; và cẩn thận khi đi cầu thang trong những ngày đầu.
Một cặp kính đa tròng tốt cần cả ba yếu tố: đo đúng, lắp đúng và hướng dẫn đúng. Nếu thiếu một trong ba yếu tố này, người đeo có thể khó thích nghi dù tròng kính thuộc phân khúc cao. Ngược lại, khi được tư vấn kỹ, chọn gọng phù hợp, đo thông số chính xác và tập đúng cách, kính đa tròng có thể trở thành chiếc kính sử dụng hằng ngày rất tiện lợi.
Nếu bạn đang chuẩn bị đeo kính đa tròng lần đầu, hoặc đã đeo nhưng còn chóng mặt, khó đọc, mỏi cổ, khó dùng máy tính, hãy đến kiểm tra trực tiếp để được đánh giá toàn bộ: mắt, độ kính, gọng, thông số lắp và nhu cầu sử dụng. Đừng tự chịu đựng quá lâu, nhưng cũng đừng vội kết luận kính đa tròng không phù hợp chỉ sau vài phút đầu tiên.
Cần đo kính đa tròng hoặc kiểm tra lại kính đang đeo?
Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính Bác sĩ Minh – Bến Tre hỗ trợ khám khúc xạ, tư vấn kính đa tròng, kiểm tra gọng – tròng và hướng dẫn sử dụng cho người đeo lần đầu. Người dùng nên mang theo kính cũ, đơn kính cũ và mô tả rõ nhu cầu sinh hoạt như lái xe, đọc sách, dùng máy tính, làm việc tại quầy hoặc sử dụng điện thoại nhiều.
Tài liệu tham khảo
Nội dung được biên soạn theo kinh nghiệm tư vấn kính đa tròng tại phòng khám, kết hợp các khuyến nghị chung về thích nghi kính đa tròng, lão thị và đặc điểm vùng nhìn của tròng progressive từ các nguồn chuyên môn và nhà sản xuất tròng kính.


