Tóm tắt nhanh: khi nào cần đi cấp cứu?

Bài viết này giúp bạn hiểu rõ hơn về glaucoma góc đóng cấp, nhận biết dấu hiệu cần đi cấp cứu, phân biệt với một số bệnh mắt thường gặp và chuẩn bị thông tin cần thiết khi đi khám. Nội dung mang tính giáo dục sức khỏe, không dùng để tự chẩn đoán hoặc tự điều trị tại nhà.

Glaucoma góc đóng cấp là gì?

Glaucoma, dân gian thường gọi là cườm nước, là nhóm bệnh có liên quan đến tổn thương thần kinh thị giác, thường đi kèm nhãn áp cao hoặc dao động bất lợi. Glaucoma có nhiều thể bệnh. Trong đó, glaucoma góc đóng cấp là tình trạng góc tiền phòng của mắt bị đóng đột ngột, làm thủy dịch không thoát ra ngoài theo đường bình thường. Hậu quả là áp lực trong mắt tăng nhanh trong thời gian ngắn.

Để dễ hình dung, trong mắt luôn có một lượng dịch trong suốt gọi là thủy dịch được tạo ra và thoát đi liên tục. Dòng dịch này giúp duy trì hình dạng nhãn cầu và nuôi dưỡng một số cấu trúc bên trong mắt. Khi đường thoát bị chặn, dịch vẫn được tạo ra nhưng không thoát tốt, giống như một bồn rửa có vòi nước còn chảy nhưng lỗ thoát bị nghẹt. Áp lực tăng làm mắt đau, giác mạc phù mờ, thị lực giảm và thần kinh thị giác bị đe dọa.

Khác với glaucoma góc mở mạn tính thường tiến triển âm thầm, glaucoma góc đóng cấp thường xảy ra đột ngột và rầm rộ. Người bệnh có thể đang sinh hoạt bình thường, sau đó vài giờ xuất hiện đau mắt, nhìn mờ, nhức đầu và nôn. Tuy nhiên, cũng có người từng có các cơn nhẹ thoáng qua trước đó, như nhìn mờ khi ở nơi tối, thấy quầng quanh đèn vào buổi tối, đau nhức mắt nhẹ rồi tự giảm. Những dấu hiệu báo trước này rất quan trọng nhưng dễ bị bỏ qua.

Không phải mọi trường hợp đau mắt đỏ đều là glaucoma góc đóng cấp. Viêm kết mạc, viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, khô mắt nặng, chấn thương hoặc dị vật cũng có thể gây đỏ mắt và đau. Điểm đáng lưu ý là glaucoma góc đóng cấp có nguy cơ tổn thương thị lực nhanh, nên khi có cụm triệu chứng nghi ngờ, người bệnh nên được khám mắt sớm thay vì tự nhỏ thuốc hoặc chờ theo dõi lâu.

Dấu hiệu glaucoma góc đóng cấp cần đi cấp cứu

Cụm từ glaucoma góc đóng cấp dấu hiệu cần đi cấp cứu cần được hiểu theo hướng thực tế: không chờ đủ tất cả triệu chứng mới đi khám. Chỉ cần có đau mắt nhiều kèm giảm thị lực hoặc nhìn mờ đột ngột, đặc biệt nếu mắt đỏ và buồn nôn, đã là tình huống cần được đánh giá khẩn. Sau đây là các dấu hiệu thường gặp.

Vì sao glaucoma góc đóng cấp nguy hiểm?

Điểm nguy hiểm nhất của glaucoma góc đóng cấp là nhãn áp có thể tăng cao trong thời gian ngắn. Khi áp lực trong mắt vượt quá khả năng chịu đựng của mô, tuần hoàn nuôi thần kinh thị giác bị ảnh hưởng. Thần kinh thị giác giống như dây cáp truyền tín hiệu từ mắt lên não; một khi các sợi thần kinh bị tổn thương nặng, thị lực mất đi có thể không phục hồi hoàn toàn.

Trong thực hành, tiên lượng phụ thuộc vào nhiều yếu tố: mức nhãn áp, thời gian kéo dài cơn cấp, tình trạng thần kinh thị giác trước đó, bệnh kèm theo, tuổi, khả năng đáp ứng điều trị và thời điểm được can thiệp. Có người sau điều trị thị lực cải thiện đáng kể, nhưng cũng có người còn nhìn mờ, thu hẹp thị trường hoặc tiến triển thành glaucoma mạn tính cần theo dõi lâu dài. Vì vậy, không nên xem cơn cấp là một đợt đau mắt bình thường.

Glaucoma góc đóng cấp cũng nguy hiểm vì dễ bị nhầm. Đỏ mắt do viêm kết mạc thường gặp hơn nhiều, nên người bệnh có thói quen ra nhà thuốc mua thuốc nhỏ. Một số thuốc có thể làm giảm đỏ tạm thời nhưng không giải quyết tắc nghẽn góc tiền phòng. Thậm chí, dùng thuốc không phù hợp, đặc biệt các thuốc có tác dụng giãn đồng tử hoặc chứa corticoid không được kiểm soát, có thể làm tình trạng phức tạp hơn trong một số trường hợp.

Ngoài mắt đang lên cơn, mắt còn lại cũng cần được đánh giá. Nhiều bệnh nhân có cấu trúc giải phẫu khiến cả hai mắt đều có nguy cơ góc đóng. Sau khi một mắt bị cơn cấp, mắt còn lại có thể cần theo dõi chặt chẽ hoặc điều trị dự phòng theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa. Đây là lý do người bệnh cần tái khám đúng hẹn, không chỉ điều trị hết đau rồi bỏ qua.

Ai dễ bị glaucoma góc đóng cấp?

Glaucoma góc đóng cấp không xảy ra ngẫu nhiên ở mọi người với nguy cơ như nhau. Một số đặc điểm giải phẫu và yếu tố cá nhân làm góc tiền phòng hẹp hơn, dễ đóng khi đồng tử thay đổi kích thước. Nhận biết nhóm nguy cơ giúp người bệnh chủ động khám mắt định kỳ, đặc biệt khi có triệu chứng thoáng qua.

Một điểm cần nhấn mạnh là tự bản thân người bệnh khó biết mình có góc tiền phòng hẹp hay không. Nhìn gương không đánh giá được. Bác sĩ cần khám bằng đèn khe, đo nhãn áp, soi góc tiền phòng khi phù hợp, đánh giá đáy mắt và có thể chỉ định thêm các xét nghiệm hình ảnh tùy trường hợp.

Các tình huống dễ khởi phát cơn góc đóng cấp

Nhiều bệnh nhân kể rằng cơn đau xuất hiện vào buổi tối, sau khi xem điện thoại trong phòng tối, sau khi đi xem phim, sau căng thẳng kéo dài hoặc sau một đợt dùng thuốc điều trị bệnh khác. Lý do là khi ánh sáng yếu, đồng tử giãn, cấu trúc mống mắt có thể che lấp đường thoát thủy dịch ở người có góc hẹp. Tuy vậy, cơn cấp cũng có thể xảy ra ban ngày và không có yếu tố khởi phát rõ.

Một số thuốc điều trị cảm cúm, dị ứng, trầm cảm, rối loạn tiêu hóa, thuốc chống say tàu xe hoặc thuốc giãn đồng tử dùng trong khám mắt có thể liên quan đến nguy cơ khởi phát ở người có cơ địa góc hẹp. Điều này không có nghĩa là mọi người phải sợ tất cả thuốc, mà là cần thông báo với bác sĩ nếu bạn từng được nói có góc tiền phòng hẹp, glaucoma, nhãn áp cao hoặc từng đau mắt nhìn quầng sáng.

Trong khám mắt, bác sĩ đôi khi cần nhỏ thuốc giãn đồng tử để soi đáy mắt. Với người nghi ngờ góc hẹp, bác sĩ sẽ cân nhắc lợi ích và nguy cơ, kiểm tra tiền phòng, theo dõi nhãn áp khi cần và dặn dấu hiệu phải quay lại. Người bệnh không nên tự mua thuốc giãn đồng tử hoặc dùng lại toa cũ của người khác. Các thuốc nhỏ mắt tưởng như đơn giản vẫn có thể ảnh hưởng đến chẩn đoán và an toàn điều trị.

Các tình huống stress, mất ngủ, làm việc trong môi trường ánh sáng thay đổi liên tục có thể khiến triệu chứng rõ hơn ở một số người. Tuy nhiên, thay đổi lối sống không thay thế được khám và xử trí y khoa. Nếu cấu trúc góc đã hẹp, việc chỉ nghỉ ngơi, chườm mắt hoặc ngủ sớm không đủ để loại trừ nguy cơ cơn cấp.

Cần làm gì ngay khi nghi ngờ cơn glaucoma góc đóng cấp?

Khi nghi ngờ glaucoma góc đóng cấp dấu hiệu cần đi cấp cứu, điều quan trọng nhất là di chuyển đến cơ sở có khả năng khám mắt cấp cứu hoặc liên hệ trước để được hướng dẫn. Nếu đang ở xa bệnh viện mắt, có thể đến cơ sở y tế gần nhất để được đánh giá ban đầu và chuyển tuyến. Không nên tự lái xe nếu đang nhìn mờ, đau đầu hoặc buồn nôn vì nguy cơ tai nạn.

Trong cơn cấp, bác sĩ có thể cần hạ nhãn áp bằng các phương pháp phù hợp, theo dõi đáp ứng và cân nhắc thủ thuật laser hoặc phẫu thuật tùy tình huống. Người bệnh không nên yêu cầu một thuốc cụ thể hoặc tự tìm toa trên mạng, vì lựa chọn điều trị phụ thuộc vào nhãn áp, giác mạc, tình trạng góc, bệnh nền và chống chỉ định của từng người.

Bác sĩ khám và chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán glaucoma góc đóng cấp dựa trên triệu chứng, thăm khám mắt và đo đạc khách quan. Không thể xác định chính xác chỉ bằng mô tả qua điện thoại hoặc hình chụp mắt. Trong nhiều trường hợp, bác sĩ cần đánh giá nhanh để phân biệt với viêm giác mạc, viêm màng bồ đào, chấn thương, loét giác mạc hoặc các nguyên nhân đau mắt khác.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt ban đầu, đo khúc xạ, đánh giá nhãn áp và tình trạng mắt bằng thiết bị chuyên khoa. Với các dấu hiệu cấp cứu hoặc cần can thiệp sâu, bác sĩ sẽ tư vấn hướng xử trí và chuyển tuyến phù hợp. Phòng khám định vị trong khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS; các thông tin này không thay thế việc cấp cứu tại bệnh viện khi có cơn glaucoma cấp.

Dễ nhầm với bệnh mắt nào?

Nhiều bệnh mắt có thể gây đỏ mắt và khó chịu. Phân biệt đúng rất quan trọng vì cách xử trí khác nhau. Người bệnh không cần tự chẩn đoán chính xác tại nhà, nhưng nên biết dấu hiệu nào làm tình huống trở nên khẩn cấp.

Nguyên tắc an toàn là: đau mắt nhiều kèm giảm thị lực luôn cần được khám sớm. Dù nguyên nhân cuối cùng không phải glaucoma, việc thăm khám giúp phát hiện và xử trí các bệnh mắt nguy hiểm khác như viêm giác mạc nhiễm trùng, chấn thương xuyên, viêm nội nhãn hoặc tắc mạch võng mạc.

Sai lầm thường gặp khiến bệnh nặng hơn

Trong thực tế, nhiều ca bệnh mắt nặng lên không phải vì người bệnh chủ quan hoàn toàn, mà vì hiểu sai mức độ nguy hiểm hoặc xử trí theo kinh nghiệm cũ. Với glaucoma góc đóng cấp, thời gian rất quan trọng, nên các sai lầm sau cần tránh.

Sau khi qua cơn cấp, người bệnh cần theo dõi gì?

Điều trị cơn glaucoma góc đóng cấp không kết thúc ở thời điểm mắt bớt đau. Sau giai đoạn cấp, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ tổn thương, nguy cơ tái phát, tình trạng mắt còn lại và nhu cầu điều trị lâu dài. Một số người cần laser tạo lỗ mống mắt chu biên, phẫu thuật thủy tinh thể, thuốc hạ nhãn áp hoặc phối hợp nhiều phương pháp, tùy cấu trúc mắt và diễn tiến bệnh. Bài viết này không đưa ra chỉ định cụ thể vì quyết định phải dựa trên khám trực tiếp.

Người bệnh cần tái khám đúng hẹn để đo nhãn áp, kiểm tra góc tiền phòng, đánh giá thị lực và thần kinh thị giác. Nếu bác sĩ chỉ định đo thị trường hoặc chụp lớp sợi thần kinh, đó là để theo dõi chức năng và cấu trúc của thần kinh thị giác theo thời gian. Glaucoma là bệnh cần quản lý lâu dài, kể cả khi triệu chứng cấp đã hết.

Mắt còn lại đặc biệt quan trọng. Nếu một mắt đã bị cơn góc đóng cấp, mắt kia có thể có góc hẹp và nguy cơ lên cơn trong tương lai. Bác sĩ có thể đề nghị điều trị dự phòng hoặc theo dõi sát. Người bệnh nên hỏi rõ dấu hiệu báo động, lịch tái khám và những thuốc cần tránh hoặc cần thông báo khi đi khám chuyên khoa khác.

Về sinh hoạt, người bệnh nên tránh tự ý dùng thuốc nhỏ mắt không rõ thành phần, không đọc điện thoại quá lâu trong phòng tối nếu từng có triệu chứng ở ánh sáng yếu, uống đủ nước theo nhu cầu bình thường nhưng tránh uống một lượng rất lớn trong thời gian ngắn nếu bác sĩ đã dặn. Những lời khuyên này chỉ hỗ trợ; chúng không thay thế điều trị y khoa khi đã có góc hẹp hoặc glaucoma.

Khám mắt định kỳ có giúp phòng ngừa không?

Khám mắt định kỳ không đảm bảo ngăn chặn mọi cơn cấp, nhưng giúp phát hiện nhiều yếu tố nguy cơ trước khi có biến cố. Với người trên 40 tuổi, người có tiền sử gia đình glaucoma, người viễn thị, từng được nói tiền phòng nông hoặc từng có các cơn nhìn mờ, đau nhức mắt thoáng qua, khám mắt là bước rất đáng cân nhắc.

Một lần khám mắt liên quan đến nguy cơ glaucoma thường không chỉ đo độ kính. Bác sĩ cần đo thị lực, đo nhãn áp, khám đèn khe, đánh giá tiền phòng, soi đáy mắt khi phù hợp và hỏi bệnh sử. Trong một số trường hợp, cần thêm chụp hình thần kinh thị giác, đo thị trường, chụp OCT hoặc sinh trắc học nhãn cầu. Các xét nghiệm được lựa chọn cá thể hóa, không phải ai cũng cần làm tất cả.

Đối với người có tật khúc xạ, đo kính đúng giúp cải thiện chất lượng nhìn, nhưng không thay thế đánh giá glaucoma. Người viễn thị trung niên có thể nhìn gần mờ, mỏi mắt và cũng có nguy cơ tiền phòng nông hơn. Vì vậy, khi đi đo kính, nếu có triệu chứng đau mắt, nhức đầu, nhìn quầng sáng hoặc tiền sử gia đình, nên thông báo để bác sĩ xem xét khám sâu hơn.

Tại Bến Tre, người bệnh có thể liên hệ Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, địa chỉ 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, hotline 079 860 86 86, để được tư vấn lịch khám mắt phù hợp. Phòng khám có các dịch vụ khám mắt, đo khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tư vấn tròng kính Essilor/ZEISS. Với trẻ em và kiểm soát cận thị, mọi lựa chọn như kính kiểm soát cận, Ortho-K hoặc atropine cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và tái khám; Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn.

Khi nào đến phòng khám mắt, khi nào đi cấp cứu bệnh viện?

Nếu bạn có triệu chứng nhẹ, kéo dài, không đột ngột như mỏi mắt, nhìn xa mờ từ từ, cần kiểm tra kính, khô mắt, cộm xốn nhẹ hoặc muốn tầm soát bệnh mắt, khám mắt theo lịch tại phòng khám là phù hợp. Các dịch vụ như khám mắt tổng quát và đo khúc xạ giúp đánh giá ban đầu và định hướng theo dõi.

Ngược lại, nếu đau mắt nhiều, đỏ mắt rõ, giảm thị lực đột ngột, chói sáng nhiều, nhìn mờ nhanh, thấy quầng sáng kèm buồn nôn hoặc nôn, chấn thương mắt, nghi nhiễm trùng nặng, hóa chất bắn vào mắt hoặc mất thị lực đột ngột, hãy đi cấp cứu ngay. Trong các tình huống này, việc chờ đến giờ khám thông thường có thể làm mất thời gian quan trọng. Nếu gọi được trước, hãy gọi hotline hoặc cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn đường đi và nơi tiếp nhận.

Vai trò của phòng khám mắt trong bối cảnh glaucoma góc đóng cấp là nhận diện nguy cơ, khám ban đầu, đo nhãn áp khi có điều kiện, tư vấn khẩn và chuyển tuyến khi cần. Không phải mọi cơ sở ngoại trú đều có đầy đủ phương tiện xử trí cấp cứu chuyên sâu mọi thời điểm. Vì vậy, người bệnh nên ưu tiên an toàn thị lực: nơi nào tiếp cận nhanh nhất và có khả năng cấp cứu phù hợp thì đến nơi đó.

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Thứ nhất, hãy lắng nghe sự thay đổi đột ngột của thị lực. Nhiều người có thể chịu đau khá tốt, nhưng giảm thị lực là tín hiệu cần được xem trọng. Nếu một mắt tự nhiên nhìn mờ như có màn sương, nhìn đèn có quầng, kèm đau nhức và đỏ, đó là lý do đủ mạnh để đi khám ngay.

Thứ hai, đừng đánh giá bệnh mắt chỉ bằng mức độ đỏ. Có mắt đỏ rất nhiều nhưng là viêm kết mạc không quá nguy hiểm; cũng có mắt đỏ không quá rầm rộ nhưng bên trong đang có vấn đề nghiêm trọng. Khám bằng đèn khe, đo nhãn áp và đánh giá giác mạc, tiền phòng mới giúp phân loại chính xác.

Thứ ba, người lớn tuổi nên có thói quen khám mắt định kỳ, không chỉ khi thay kính. Khám mắt có thể phát hiện đục thủy tinh thể, bệnh võng mạc do đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, khô mắt, tật khúc xạ và dấu hiệu nghi ngờ glaucoma. Với người có nguy cơ góc đóng, phát hiện sớm giúp bác sĩ tư vấn theo dõi hoặc can thiệp dự phòng khi phù hợp.

Thứ tư, hãy lưu lại thông tin bệnh mắt của mình. Nếu từng được chẩn đoán glaucoma, góc hẹp, nhãn áp cao, đã laser hoặc phẫu thuật mắt, bạn nên ghi chú trong điện thoại hoặc mang theo hồ sơ khi đi khám bệnh khác. Điều này giúp bác sĩ cân nhắc thuốc toàn thân và tránh những lựa chọn có thể không phù hợp.

Cuối cùng, đừng để nỗi sợ làm chậm quyết định. Nhiều người sợ nghe chẩn đoán nặng nên trì hoãn. Thực tế, khám sớm thường giúp có nhiều lựa chọn hơn và giảm nguy cơ biến chứng. Bác sĩ sẽ giải thích tình trạng, mức độ khẩn, hướng xử trí và khả năng cần chuyển tuyến, thay vì để bạn tự xoay xở trong lo lắng.

Câu hỏi thường gặp