Bệnh mắt thường gặp
Giảm thị lực đột ngột: những nguyên nhân không nên bỏ qua
Giảm thị lực đột ngột có thể chỉ là hiện tượng thoáng qua, nhưng cũng có thể là dấu hiệu của bệnh mắt cấp cứu hoặc bệnh toàn thân cần xử trí sớm. Việc nhận biết đúng mức độ nguy hiểm giúp người bệnh không bỏ lỡ thời điểm thăm khám quan trọng.
Lưu ý y khoa: Chỉ tham khảo, không thay thế khám. Triệu chứng nặng hãy khám sớm.
Tóm tắt nhanh: khi nào giảm thị lực đột ngột là đáng lo?
Giảm thị lực đột ngột những nguyên nhân không nên bỏ qua gồm bong võng mạc, tắc động mạch hoặc tĩnh mạch võng mạc, xuất huyết dịch kính, viêm thần kinh thị, glaucoma góc đóng cấp, viêm loét giác mạc, chấn thương mắt, bệnh hoàng điểm, migraine thị giác và một số tình huống liên quan thần kinh như cơn thiếu máu não thoáng qua hoặc đột quỵ.
Điểm quan trọng là không nên tự kết luận do mỏi mắt, tăng độ cận hay thiếu ngủ nếu thị lực giảm rõ, xảy ra nhanh trong vài phút đến vài giờ, kèm đau mắt, đỏ mắt, chói sáng, nhìn méo hình, thấy ruồi bay nhiều, chớp sáng, mất một phần thị trường, đau đầu dữ dội, yếu tay chân hoặc nói khó. Những biểu hiện này cần được bác sĩ mắt hoặc cơ sở y tế đánh giá sớm.
Những dấu hiệu cần khám ngay
- Nhìn mờ đột ngột ở một mắt hoặc hai mắt.
- Mất thị lực như màn đen che, bóng đen lan dần hoặc mất một vùng nhìn.
- Đau mắt nhiều, đỏ mắt, buồn nôn, nhìn quầng xanh đỏ quanh đèn.
- Chớp sáng, ruồi bay tăng nhanh, cảm giác rèm che trước mắt.
- Chấn thương, hóa chất bắn vào mắt, nghi nhiễm trùng.
- Giảm thị lực kèm méo miệng, yếu nửa người, nói khó, chóng mặt nặng.
Thông tin nên ghi nhớ trước khi đi khám
- Thời điểm bắt đầu mờ: phút, giờ hay ngày.
- Mờ một mắt hay hai mắt, có che thử từng mắt hay chưa.
- Có đau, đỏ, chói, nhức đầu, buồn nôn, chấn thương không.
- Có đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, migraine không.
- Đang dùng thuốc gì, có đeo kính áp tròng hoặc Ortho-K không.
- Có tiền sử bệnh võng mạc, glaucoma, phẫu thuật mắt hoặc cận thị nặng không.
Giảm thị lực đột ngột là gì?
Giảm thị lực đột ngột là tình trạng khả năng nhìn suy giảm nhanh hơn bình thường, có thể xảy ra trong vài giây, vài phút, vài giờ hoặc trong một đến hai ngày. Người bệnh có thể mô tả là nhìn mờ như có sương, nhìn tối đi, mất một mảng hình ảnh, nhìn méo, nhìn đôi, khó đọc chữ, thấy chấm đen nhiều hơn hoặc như có rèm che trước mắt. Một số người vẫn nhìn được ánh sáng nhưng không phân biệt rõ hình, trong khi một số trường hợp gần như không nhìn thấy gì ở mắt bị ảnh hưởng.
Trong thực tế khám bệnh mắt, câu hỏi đầu tiên không chỉ là mắt mờ bao nhiêu, mà là mờ như thế nào, bắt đầu khi nào và đi kèm triệu chứng gì. Một người bị khô mắt hoặc rối loạn điều tiết có thể nhìn mờ thay đổi trong ngày, chớp mắt thì đỡ. Ngược lại, người bị tắc động mạch võng mạc có thể mất thị lực rất nhanh, thường không đau nhưng rất nghiêm trọng. Người bị glaucoma góc đóng cấp có thể mờ mắt kèm đau nhức, đỏ mắt, nhức đầu và buồn nôn. Người bị bong võng mạc có thể thấy chớp sáng, ruồi bay, sau đó xuất hiện vùng tối như rèm che.
Vì biểu hiện ban đầu đôi khi giống nhau, người bệnh khó tự phân biệt nguyên nhân tại nhà. Đây là lý do chủ đề giảm thị lực đột ngột những nguyên nhân không nên bỏ qua cần được nhìn nhận như một tình huống y khoa cần sàng lọc nguy cơ, thay vì chỉ là vấn đề thay kính. Đôi khi đo kính lại là cần thiết, nhưng đo khúc xạ chỉ là một phần trong quá trình đánh giá; bác sĩ mắt còn cần kiểm tra giác mạc, đồng tử, nhãn áp, thủy tinh thể, dịch kính, võng mạc, thần kinh thị và các yếu tố toàn thân liên quan.
Một điểm thường gây nhầm lẫn là giảm thị lực đột ngột không luôn luôn đồng nghĩa với đau. Nhiều bệnh nguy hiểm như tắc mạch võng mạc, bong võng mạc giai đoạn đầu, xuất huyết dịch kính hoặc bệnh hoàng điểm có thể ít đau hoặc không đau. Ngược lại, các tình trạng đau mắt dữ dội thường khiến người bệnh đi khám nhanh hơn. Do đó, không đau không có nghĩa là an toàn.
Vì sao không nên xem nhẹ giảm thị lực đột ngột?
Mắt là cơ quan có nhiều cấu trúc rất tinh tế. Giác mạc cần trong suốt, thủy tinh thể cần cho ánh sáng đi qua, dịch kính không được che trục nhìn, võng mạc cần nhận hình ảnh, hoàng điểm cần xử lý chi tiết, thần kinh thị cần truyền tín hiệu lên não. Bất kỳ khâu nào bị tổn thương cấp tính đều có thể làm thị lực giảm nhanh. Một số tổn thương có thể hồi phục một phần nếu được xử trí sớm; một số khác có thể để lại di chứng nếu đến muộn.
Không chỉ bệnh mắt, giảm thị lực đột ngột còn có thể là biểu hiện của bệnh toàn thân. Ví dụ, tăng huyết áp và đái tháo đường có thể liên quan xuất huyết võng mạc, phù hoàng điểm hoặc tắc mạch. Rối loạn đông máu, bệnh tim mạch, viêm mạch, bệnh tự miễn hoặc cơn thiếu máu não thoáng qua cũng có thể ảnh hưởng đến đường dẫn truyền thị giác. Ở người lớn tuổi, mất thị lực thoáng qua như màn đen kéo xuống trong vài phút có thể liên quan thiếu máu võng mạc và cần được đánh giá nguy cơ mạch máu.
Một lý do khác khiến người bệnh nên thận trọng là tự điều trị sai có thể làm chậm chẩn đoán. Nhỏ thuốc không rõ loại, tự dùng thuốc có corticoid, đắp lá, rửa mắt bằng dung dịch không vô khuẩn hoặc tiếp tục đeo kính áp tròng khi mắt đau đỏ có thể làm nặng thêm nhiễm trùng hoặc che lấp dấu hiệu. Với mắt, cảm giác đỡ tạm thời không đồng nghĩa bệnh đã an toàn.
Các tổ chức nhãn khoa như American Academy of Ophthalmology cũng khuyến cáo người bệnh nên tìm trợ giúp y tế khi có mất thị lực đột ngột, đau mắt hoặc chấn thương mắt. Bạn có thể tham khảo thêm thông tin chung tại AAO về mất thị lực, tuy nhiên quyết định thăm khám vẫn cần dựa trên tình trạng cụ thể của từng người.
Những nguyên nhân bệnh mắt không nên bỏ qua
Dưới đây là các nhóm nguyên nhân thường được bác sĩ mắt cân nhắc khi gặp người bệnh giảm thị lực nhanh. Danh sách này không nhằm giúp tự chẩn đoán, mà giúp bạn hiểu vì sao cần khám và vì sao đôi khi phải làm thêm nhiều bước kiểm tra.
1. Bong võng mạc
Bong võng mạc xảy ra khi lớp võng mạc thần kinh tách khỏi lớp nuôi dưỡng bên dưới. Người bệnh có thể thấy chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột, bóng đen hoặc màn che từ một phía. Khi vùng hoàng điểm bị ảnh hưởng, thị lực trung tâm giảm rõ. Nguy cơ cao hơn ở người cận thị nặng, từng chấn thương mắt, sau phẫu thuật nội nhãn, có thoái hóa võng mạc chu biên hoặc tiền sử bong võng mạc ở mắt còn lại.
Đây là tình trạng cần khám sớm. Khám đáy mắt sau khi giãn đồng tử, soi võng mạc chu biên và các phương tiện hỗ trợ nếu cần sẽ giúp xác định có rách hoặc bong võng mạc hay không. Người bệnh không nên chờ tự hết nếu đã có cảm giác rèm che hoặc mất vùng nhìn.
2. Tắc động mạch võng mạc
Tắc động mạch võng mạc thường gây giảm thị lực rất nhanh, nhiều trường hợp không đau. Người bệnh có thể mô tả như tối sầm một mắt. Đây là tình huống nghiêm trọng vì võng mạc rất nhạy với thiếu máu. Nguyên nhân có thể liên quan mảng xơ vữa, huyết khối, bệnh tim mạch, tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh mạch máu khác.
Khi nghi ngờ tắc động mạch võng mạc, bác sĩ mắt có thể cần phối hợp đánh giá toàn thân, nguy cơ đột quỵ và bệnh tim mạch. Người bệnh nên đi khám cấp cứu, đặc biệt nếu có yếu tay chân, nói khó, méo miệng, chóng mặt hoặc đau đầu bất thường.
3. Tắc tĩnh mạch võng mạc
Tắc tĩnh mạch võng mạc có thể làm nhìn mờ đột ngột hoặc bán cấp, thường ở một mắt. Tùy vị trí tắc và mức độ phù hoàng điểm, xuất huyết võng mạc, thị lực có thể giảm nhẹ đến nặng. Yếu tố nguy cơ gồm tăng huyết áp, đái tháo đường, glaucoma, rối loạn mỡ máu, hút thuốc lá và một số bệnh lý đông máu.
Điều trị và theo dõi phụ thuộc vào mức độ tổn thương, phù hoàng điểm, thiếu máu võng mạc và bệnh nền. Người bệnh không nên chỉ thay kính nếu trước đó nhìn rõ mà nay mờ nhanh, nhất là khi có bệnh tim mạch hoặc huyết áp.
4. Xuất huyết dịch kính
Dịch kính là khối gel trong suốt phía sau thủy tinh thể. Khi máu tràn vào dịch kính, đường truyền ánh sáng bị cản trở, người bệnh có thể thấy mưa bụi, đám đen, màng đỏ nâu hoặc giảm thị lực đột ngột. Nguyên nhân thường gặp gồm bệnh võng mạc đái tháo đường tăng sinh, rách võng mạc, chấn thương, tắc tĩnh mạch võng mạc hoặc thoái hóa dịch kính kéo rách mạch máu.
Nếu dịch kính đục nhiều, bác sĩ có thể không quan sát rõ võng mạc bằng đèn soi thông thường và cần siêu âm mắt hoặc hẹn theo dõi sát tùy tình huống. Điều quan trọng là phải loại trừ rách hoặc bong võng mạc đi kèm.
5. Viêm thần kinh thị
Viêm thần kinh thị thường gặp ở người trẻ hơn so với nhóm bệnh mạch máu, có thể gây giảm thị lực một mắt, đau khi liếc mắt, giảm nhận biết màu sắc hoặc nhìn mờ vùng trung tâm. Một số trường hợp liên quan bệnh lý viêm, tự miễn hoặc bệnh thần kinh. Không phải mọi trường hợp đau mắt khi liếc đều là viêm thần kinh thị, nhưng đây là nguyên nhân cần được bác sĩ cân nhắc khi biểu hiện phù hợp.
Khám mắt có thể bao gồm đo thị lực, kiểm tra phản xạ đồng tử, thị trường, đánh giá gai thị và chỉ định xét nghiệm hoặc chẩn đoán hình ảnh khi cần. Người bệnh không nên tự dùng thuốc kháng viêm hoặc corticoid vì cần xác định nguyên nhân và nguy cơ toàn thân.
6. Glaucoma góc đóng cấp
Glaucoma góc đóng cấp là tình trạng nhãn áp tăng nhanh do đường thoát thủy dịch bị đóng. Triệu chứng điển hình có thể gồm đau mắt dữ dội, đỏ mắt, nhìn mờ, nhìn quầng quanh đèn, nhức đầu, buồn nôn hoặc nôn. Đây là cấp cứu nhãn khoa vì nhãn áp cao kéo dài có thể tổn thương thần kinh thị.
Người có mắt nhỏ, viễn thị, tiền phòng nông, lớn tuổi hoặc có cơ địa góc hẹp có thể có nguy cơ cao hơn. Khi có cơn đau mắt đỏ kèm mờ và buồn nôn, không nên chỉ nghĩ là đau đầu thông thường hoặc viêm kết mạc.
7. Viêm loét giác mạc
Giác mạc là cửa sổ trong suốt của mắt. Viêm loét giác mạc có thể làm đau, đỏ, chảy nước mắt, sợ ánh sáng, nhìn mờ và có đốm trắng trên giác mạc. Nguy cơ tăng ở người đeo kính áp tròng không đúng cách, ngủ qua đêm với kính không phù hợp, chấn thương do dị vật, bụi, cành cây, nước bẩn hoặc dùng thuốc nhỏ mắt không rõ nguồn gốc.
Viêm loét giác mạc cần khám sớm để đánh giá mức độ tổn thương. Tự mua thuốc nhỏ, đặc biệt thuốc có corticoid, có thể làm nhiễm trùng nặng hơn trong một số trường hợp. Nếu mắt đau đỏ và giảm thị lực, nên ngưng đeo kính áp tròng và đi khám.
8. Viêm màng bồ đào
Viêm màng bồ đào có thể gây đỏ mắt, đau nhức, sợ ánh sáng, nhìn mờ, thấy chấm đen hoặc giảm thị lực. Bệnh có thể liên quan nhiễm trùng, bệnh tự miễn, viêm khớp, bệnh đường ruột, lao, virus hoặc không tìm thấy nguyên nhân rõ. Một số trường hợp tái phát nhiều lần và cần theo dõi lâu dài.
Vì triệu chứng có thể giống viêm kết mạc hoặc khô mắt ở giai đoạn đầu, người bệnh dễ chủ quan. Tuy nhiên, viêm trong mắt nếu không được đánh giá đúng có thể gây dính đồng tử, tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể, phù hoàng điểm hoặc biến chứng khác.
9. Bệnh hoàng điểm cấp tính
Hoàng điểm là vùng võng mạc giúp nhìn rõ chi tiết, đọc chữ và nhận diện khuôn mặt. Khi hoàng điểm bị phù, xuất huyết, lỗ hoàng điểm, màng trước võng mạc tiến triển hoặc thoái hóa hoàng điểm thể ướt, người bệnh có thể thấy nhìn méo, đường thẳng thành cong, chữ bị mất nét, trung tâm hình ảnh có đốm mờ. Ở người lớn tuổi, nhìn méo đột ngột là dấu hiệu đáng lưu ý.
Khám đáy mắt và chụp cắt lớp võng mạc nếu có chỉ định giúp đánh giá cấu trúc hoàng điểm. Điều trị tùy nguyên nhân, mức độ và bệnh nền; không nên trì hoãn khi thị lực trung tâm thay đổi nhanh.
10. Chấn thương mắt và dị vật
Chấn thương do vật nhọn, va đập, hóa chất, tia hàn, bụi kim loại hoặc dị vật bắn vào mắt có thể gây giảm thị lực đột ngột. Có trường hợp vết thương nhỏ bên ngoài nhưng tổn thương bên trong nghiêm trọng. Hóa chất bắn vào mắt là tình huống cần rửa mắt ngay bằng nước sạch hoặc dung dịch phù hợp trong khi chuẩn bị đến cơ sở y tế.
Nếu nghi dị vật cắm sâu, không nên tự lấy bằng dụng cụ tại nhà. Nếu có đau nhiều, chảy máu, nhìn mờ, sưng nề hoặc biến dạng mắt, cần đi khám cấp cứu. Với dị vật nông, bác sĩ mắt sẽ đánh giá vị trí, mức độ trầy xước giác mạc và nguy cơ nhiễm trùng trước khi xử trí.
Nguyên nhân không chỉ ở mắt: mạch máu, thần kinh và toàn thân
Khi nói đến giảm thị lực đột ngột những nguyên nhân không nên bỏ qua, người bệnh thường nghĩ ngay đến bệnh mắt. Tuy nhiên, mắt nối trực tiếp với não qua thần kinh thị và đường dẫn truyền thị giác. Vì vậy, một số bệnh thần kinh hoặc mạch máu toàn thân có thể biểu hiện trước tiên bằng nhìn mờ, mất thị trường hoặc nhìn đôi.
Cơn thiếu máu não thoáng qua và đột quỵ
Mất thị lực thoáng qua một mắt, cảm giác như màn đen kéo xuống rồi hồi phục sau vài phút, có thể liên quan thiếu máu võng mạc hoặc mạch máu vùng đầu cổ. Mất một nửa trường nhìn ở cả hai mắt, nhìn đôi, chóng mặt, nói khó, yếu tay chân hoặc méo miệng lại gợi ý vấn đề thần kinh trung ương. Đây là nhóm triệu chứng cần đi cấp cứu, không nên chờ đến lịch khám mắt thông thường.
Migraine thị giác
Migraine có thể gây hiện tượng hào quang thị giác như thấy ánh sáng lấp lánh, đường zíc zắc, vùng mờ di chuyển, thường kéo dài 10 đến 60 phút rồi hồi phục. Một số trường hợp kèm đau đầu, buồn nôn, sợ ánh sáng. Tuy vậy, không nên tự gán mọi lần mất thị lực thoáng qua cho migraine, nhất là người trên 50 tuổi, có bệnh tim mạch, triệu chứng khác thường hoặc lần đầu xuất hiện.
Đường huyết, huyết áp và rối loạn chuyển hóa
Đường huyết dao động có thể làm thay đổi khúc xạ tạm thời, gây nhìn mờ. Tăng huyết áp nặng có thể gây phù gai thị, xuất huyết võng mạc hoặc biến chứng mạch máu. Đái tháo đường lâu năm làm tăng nguy cơ bệnh võng mạc, xuất huyết dịch kính và phù hoàng điểm. Vì vậy, khi người bệnh có bệnh nền và thị lực thay đổi nhanh, khám mắt nên đi kèm kiểm soát bệnh toàn thân.
Thuốc và độc chất
Một số thuốc hoặc độc chất có thể ảnh hưởng thị giác, gây nhìn mờ, rối loạn màu sắc, khô mắt, giãn đồng tử hoặc tăng nguy cơ glaucoma góc đóng ở người có góc tiền phòng hẹp. Người bệnh nên mang theo danh sách thuốc đang dùng khi đi khám, bao gồm thuốc kê đơn, thực phẩm bổ sung, thuốc nhỏ mắt và thuốc tự mua.
Phân biệt theo triệu chứng: đau hay không đau, một mắt hay hai mắt
Cách mô tả triệu chứng giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân. Người bệnh có thể tự kiểm tra đơn giản bằng cách che từng mắt, nhìn một vật cố định, so sánh độ rõ, vùng nhìn và biến dạng hình. Tuy nhiên, tự kiểm tra chỉ nhằm cung cấp thông tin, không thay thế khám.
Giảm thị lực đột ngột không đau
Không đau thường gặp trong tắc mạch võng mạc, bong võng mạc, xuất huyết dịch kính, bệnh hoàng điểm, một số trường hợp phù hoàng điểm hoặc tổn thương đường dẫn truyền thị giác. Đây là nhóm dễ bị trì hoãn vì người bệnh nghĩ không đau thì chưa cần khám. Thực tế, nhiều bệnh trong nhóm này có thể ảnh hưởng thị lực nghiêm trọng.
Giảm thị lực kèm đau mắt
Đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt hoặc buồn nôn gợi ý các bệnh như glaucoma góc đóng cấp, viêm loét giác mạc, viêm màng bồ đào, viêm củng mạc, chấn thương hoặc nhiễm trùng. Nếu đau nhiều và nhìn mờ, nên khám sớm thay vì tự mua thuốc nhỏ.
Mờ một mắt
Mờ một mắt thường gợi ý tổn thương tại mắt hoặc thần kinh thị cùng bên, nhưng cũng có thể liên quan mạch máu. Che từng mắt là bước quan trọng vì nhiều người tưởng mờ hai mắt nhưng thực tế chỉ một mắt bị giảm nhiều. Mờ một mắt đột ngột luôn cần được lưu ý.
Mờ hai mắt
Mờ hai mắt có thể do nguyên nhân khúc xạ, khô mắt, rối loạn đường huyết, thuốc, migraine, bệnh thần kinh hoặc tổn thương ở não. Nếu mờ hai mắt kèm mất thị trường, nhìn đôi, yếu tay chân, nói khó hoặc đau đầu dữ dội, cần đi cấp cứu.
Ngoài ra, thời gian kéo dài cũng có ý nghĩa. Mờ vài giây khi đứng dậy có thể liên quan huyết áp tư thế hoặc mệt mỏi, nhưng mờ vài phút như màn đen một mắt cần nghĩ đến thiếu máu thoáng qua. Mờ kéo dài nhiều giờ đến ngày cần khám mắt, đặc biệt nếu có dấu hiệu khác đi kèm. Người đã từng có bệnh võng mạc, glaucoma, phẫu thuật mắt, cận thị nặng hoặc đeo kính áp tròng càng nên thận trọng.
Khi nào có thể theo dõi, khi nào cần khám ngay?
Trong đời sống hằng ngày, nhiều người từng có lúc nhìn mờ thoáng qua do mỏi mắt, thiếu ngủ, khô mắt, nhìn màn hình lâu hoặc kính không còn phù hợp. Tuy nhiên, điểm khác biệt là các tình trạng này thường dao động, cải thiện khi nghỉ ngơi, chớp mắt, nhỏ nước mắt nhân tạo phù hợp hoặc điều chỉnh môi trường. Ngược lại, giảm thị lực đột ngột do bệnh lý thường rõ rệt, mới xuất hiện, không cải thiện nhanh hoặc đi kèm dấu hiệu cảnh báo.
Nên khám trong ngày hoặc càng sớm càng tốt nếu có một trong các biểu hiện
- Thị lực giảm rõ trong vài phút, vài giờ hoặc qua một đêm.
- Mất một phần vùng nhìn, thấy rèm che, bóng đen lan rộng.
- Chớp sáng, ruồi bay tăng đột ngột, nhất là ở người cận thị nặng.
- Đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng, buồn nôn hoặc nhìn quầng quanh đèn.
- Nhìn méo hình, đường thẳng thành cong, mất nét trung tâm.
- Mờ mắt sau chấn thương, hóa chất, dị vật hoặc đeo kính áp tròng.
- Người có đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, đang mang thai có triệu chứng thị giác bất thường.
- Trẻ em đột ngột nheo mắt, che một mắt, than nhìn mờ, đau đầu hoặc có lé mới xuất hiện.
Có thể sắp xếp khám không quá khẩn nếu nhìn mờ nhẹ, xuất hiện từ từ, không đau, không đỏ, không chớp sáng, không ruồi bay nhiều, không mất vùng nhìn và cải thiện sau nghỉ ngơi. Dù vậy, nếu triệu chứng lặp lại hoặc ảnh hưởng học tập, làm việc, lái xe, người bệnh vẫn nên khám mắt tổng quát và đo khúc xạ để tìm nguyên nhân. Tại Bến Tre, người có nhu cầu có thể tham khảo dịch vụ khám mắt tổng quát hoặc đo khúc xạ tại Bến Tre khi phù hợp.
Bác sĩ mắt thường khám gì khi người bệnh giảm thị lực đột ngột?
Khi đến khám vì giảm thị lực đột ngột, quy trình có thể thay đổi tùy mức độ cấp cứu. Tuy nhiên, về nguyên tắc, bác sĩ cần vừa đánh giá thị lực hiện tại, vừa tìm dấu hiệu nguy hiểm ở các cấu trúc mắt và toàn thân. Người bệnh nên mô tả trung thực triệu chứng, không nên cố gắng tự diễn giải theo một nguyên nhân duy nhất.
Bước 1: Hỏi bệnh và xác định mức độ khẩn
Bác sĩ hỏi thời điểm bắt đầu, diễn tiến, mờ một mắt hay hai mắt, đau hay không, có chớp sáng, ruồi bay, méo hình, chấn thương, bệnh nền, thuốc đang dùng, tiền sử phẫu thuật mắt hoặc đeo kính áp tròng. Nếu có dấu hiệu nghi cấp cứu thần kinh hoặc chấn thương nặng, người bệnh có thể được hướng dẫn đến cơ sở cấp cứu phù hợp.
Bước 2: Đo thị lực, kiểm tra kính và khúc xạ
Đo thị lực giúp xác định mức độ giảm. Kiểm tra kính đang dùng và khúc xạ giúp phân biệt mờ do thay đổi độ với bệnh lý khác. Tuy nhiên, nếu thị lực giảm đột ngột kèm dấu hiệu nguy hiểm, việc tìm bệnh lý mắt thường quan trọng hơn việc cắt kính ngay.
Bước 3: Khám phần trước và đo nhãn áp
Bác sĩ kiểm tra mi mắt, kết mạc, giác mạc, tiền phòng, đồng tử, thủy tinh thể và đo nhãn áp khi phù hợp. Bước này giúp phát hiện viêm loét giác mạc, viêm màng bồ đào, glaucoma góc đóng, chấn thương, đục môi trường trong suốt hoặc dị vật.
Bước 4: Khám đáy mắt và võng mạc
Khám đáy mắt giúp đánh giá dịch kính, võng mạc, hoàng điểm, mạch máu võng mạc và gai thị. Trong nhiều trường hợp, cần nhỏ thuốc giãn đồng tử để quan sát tốt hơn. Sau nhỏ giãn đồng tử, người bệnh có thể chói và nhìn gần mờ tạm thời, nên hạn chế tự lái xe.
Bước 5: Chỉ định cận lâm sàng hoặc chuyển tuyến khi cần
Tùy nghi ngờ, bác sĩ có thể đề nghị chụp đáy mắt, OCT, siêu âm mắt, đo thị trường, xét nghiệm hoặc phối hợp chuyên khoa nội, thần kinh, tim mạch. Một số bệnh cần xử trí tại bệnh viện có chuyên khoa sâu. Việc chuyển tuyến không có nghĩa tình trạng chắc chắn nặng, mà nhằm đảm bảo người bệnh được đánh giá đúng mức.
Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, thăm khám mắt được định hướng theo triệu chứng và nguy cơ của từng người. Phòng khám đặt tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, hotline 079 860 86 86. Các yếu tố chuyên môn như khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor hoặc ZEISS được tư vấn theo từng trường hợp, không thay thế chỉ định điều trị bệnh cấp cứu nếu cần chuyển tuyến.
Yếu tố ảnh hưởng đến chẩn đoán và mức độ nguy cơ
Cùng là giảm thị lực đột ngột, nguy cơ ở mỗi người không giống nhau. Bác sĩ mắt thường xem xét nhiều yếu tố trước khi kết luận.
Tuổi và bệnh nền
Người lớn tuổi, tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu, bệnh tim mạch hoặc hút thuốc có nguy cơ cao hơn với tắc mạch võng mạc, bệnh hoàng điểm và biến chứng võng mạc. Người trẻ vẫn có thể mắc viêm thần kinh thị, migraine, viêm màng bồ đào hoặc chấn thương, nên không thể loại trừ bệnh chỉ vì còn trẻ.
Độ cận và cấu trúc mắt
Cận thị nặng liên quan nguy cơ thoái hóa võng mạc chu biên, rách võng mạc và bong võng mạc cao hơn. Người có tiền phòng nông hoặc góc hẹp có nguy cơ glaucoma góc đóng. Do đó, khám cấu trúc mắt có giá trị hơn việc chỉ so sánh số độ kính.
Thói quen đeo kính áp tròng
Kính áp tròng mềm, kính áp tròng màu hoặc Ortho-K cần vệ sinh và tái khám đúng hướng dẫn. Đeo quá thời gian, ngủ với kính không được chỉ định, dùng nước máy rửa kính hoặc tiếp tục đeo khi mắt đỏ đau có thể tăng nguy cơ viêm loét giác mạc. Ortho-K có thể hỗ trợ kiểm soát cận thị ở một số trẻ phù hợp, nhưng không chữa khỏi cận vĩnh viễn và cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám.
Thuốc nhỏ mắt và điều trị trước đó
Một số người tự dùng thuốc nhỏ chứa corticoid hoặc thuốc kháng sinh không đúng chỉ định. Điều này có thể làm thay đổi biểu hiện bệnh, tăng nguy cơ biến chứng hoặc làm chậm chẩn đoán. Khi đi khám, nên mang theo tất cả thuốc đã dùng để bác sĩ đánh giá.
Ở trẻ em, giảm thị lực đột ngột có thể khó phát hiện hơn vì trẻ chưa mô tả rõ. Cha mẹ nên chú ý khi trẻ đột nhiên nheo mắt, nghiêng đầu, che một mắt, than đau đầu, đọc sát, vấp ngã, né ánh sáng hoặc học giảm tập trung. Không nên tự quy mọi biểu hiện cho tăng độ cận. Trẻ cần được khám, đo khúc xạ phù hợp lứa tuổi và đánh giá các yếu tố như giác mạc, trục nhãn cầu, thị lực hai mắt, thói quen nhìn gần, thời gian ngoài trời. Các phương án kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc thuốc như atropine liều thấp nếu được cân nhắc đều phải cá thể hóa và theo dõi, không có phương án nào cam kết ngừng tăng độ tuyệt đối.
Những sai lầm thường gặp khi mắt mờ đột ngột
Sai lầm 1: Nghĩ rằng chỉ cần thay kính
Thay đổi độ kính thường làm nhìn mờ từ từ, không phải luôn đột ngột. Nếu thị lực giảm nhanh, đặc biệt một mắt, kèm chớp sáng, ruồi bay, đau đỏ hoặc mất vùng nhìn, chỉ đo kính là chưa đủ. Người bệnh cần khám mắt để loại trừ bệnh lý.
Sai lầm 2: Tự nhỏ thuốc theo toa cũ
Thuốc từng dùng trước đây không chắc phù hợp lần này. Mắt đỏ đau do viêm loét giác mạc, viêm màng bồ đào, glaucoma hoặc dị vật cần hướng xử trí khác nhau. Dùng sai thuốc có thể làm triệu chứng che lấp hoặc nặng thêm.
Sai lầm 3: Chờ vài ngày vì không đau
Bong võng mạc, tắc mạch võng mạc, xuất huyết dịch kính hoặc bệnh hoàng điểm có thể không đau. Nếu có dấu hiệu bất thường rõ, người bệnh nên khám sớm thay vì đợi đến khi thị lực giảm nhiều hơn.
Sai lầm 4: Tiếp tục đeo kính áp tròng khi mắt đỏ đau
Khi mắt đỏ, đau, chảy nước mắt, sợ ánh sáng hoặc nhìn mờ, nên ngưng đeo kính áp tròng và đi khám. Viêm loét giác mạc liên quan kính áp tròng cần được đánh giá sớm để giảm nguy cơ sẹo giác mạc.
Sai lầm 5: Bỏ qua bệnh toàn thân
Huyết áp, đường huyết, mỡ máu, bệnh tim mạch và thuốc đang dùng có thể liên quan trực tiếp đến thị lực. Khám mắt không tách rời sức khỏe toàn thân, nhất là ở người lớn tuổi hoặc có bệnh mạn tính.
Đặt lịch khám
Nếu bạn đang bị giảm thị lực đột ngột, nhìn mờ mới xuất hiện, chớp sáng, ruồi bay nhiều, đau đỏ mắt hoặc lo lắng về bệnh mắt, hãy sắp xếp khám sớm để được đánh giá phù hợp.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám.
Lời khuyên của bác sĩ khi phát hiện mắt nhìn mờ nhanh
Khi thị lực giảm nhanh, điều đầu tiên là bình tĩnh nhưng không chủ quan. Hãy che từng mắt để xác định mắt nào mờ hơn, ghi nhận thời điểm khởi phát và các triệu chứng đi kèm. Nếu có thể, hãy nhờ người thân quan sát mắt có đỏ, đồng tử bất thường, sưng nề hoặc chấn thương hay không. Không nên dụi mắt mạnh, không tự lấy dị vật sâu, không dùng thuốc nhỏ mắt không rõ loại và không tự lái xe nếu nhìn kém.
Nếu hóa chất bắn vào mắt, cần rửa mắt ngay bằng nước sạch đang chảy hoặc dung dịch rửa mắt phù hợp trong nhiều phút, đồng thời đến cơ sở y tế. Nếu dị vật kim loại, mảnh kính, vật nhọn hoặc chấn thương mạnh, nên che mắt nhẹ nhàng và đi khám, không ấn ép nhãn cầu. Nếu có biểu hiện thần kinh như yếu liệt, nói khó, méo miệng hoặc đau đầu dữ dội, nên đi cấp cứu toàn thân.
Người có bệnh nền nên mang theo sổ khám, danh sách thuốc, kết quả đường huyết, huyết áp gần đây nếu có. Người đeo kính áp tròng nên mang hộp kính, loại dung dịch ngâm và thông tin thời gian đeo. Trẻ em nên có cha mẹ đi cùng để cung cấp tiền sử, thói quen học tập, thời gian dùng thiết bị điện tử, hoạt động ngoài trời và các lần đo mắt trước đó.
Đối với người làm việc nhiều với màn hình, giảm thị lực có thể liên quan khô mắt, rối loạn điều tiết hoặc kính không phù hợp, nhưng chỉ nên kết luận sau khi loại trừ dấu hiệu nguy hiểm. Cần duy trì khoảng cách nhìn hợp lý, nghỉ mắt định kỳ, chớp mắt đủ, ngủ đủ và kiểm tra kính khi nhìn mờ kéo dài. Tuy nhiên, nghỉ ngơi không phải là phương án thay thế khi mắt mờ đột ngột kèm đau, đỏ, chói sáng, ruồi bay hoặc mất vùng nhìn.
Với người lớn tuổi, việc khám mắt định kỳ có giá trị vì nhiều bệnh như glaucoma, bệnh võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm hoặc đục thủy tinh thể có thể tiến triển âm thầm trước khi gây giảm thị lực rõ. Khi đã có một bệnh nền ở mắt, bất kỳ thay đổi đột ngột nào cũng nên được đánh giá sớm hơn người bình thường.
Khám mắt Bến Tre: khi nào nên đến phòng khám, khi nào nên đi cấp cứu?
Nếu bạn đang tìm nơi khám mắt Bến Tre vì nhìn mờ mới xuất hiện, đau đỏ mắt, cần kiểm tra khúc xạ, soi đáy mắt hoặc tư vấn bệnh mắt thường gặp, bạn có thể liên hệ Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh. Phòng khám hỗ trợ khám mắt, đo khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, tư vấn Ortho-K, kính thuốc và tròng kính Essilor hoặc ZEISS theo nhu cầu phù hợp. Một số trang thiết bị và quy trình như định hướng ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ khâu khúc xạ và kính, nhưng quyết định chuyên môn vẫn dựa trên thăm khám thực tế.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp giảm thị lực đột ngột đều phù hợp khám phòng khám trước. Nếu bạn mất thị lực nghiêm trọng, chấn thương xuyên nhãn cầu, hóa chất bắn vào mắt, đau đầu dữ dội kèm yếu liệt, nói khó, méo miệng, nghi đột quỵ hoặc cần can thiệp cấp cứu chuyên sâu, hãy đến cơ sở cấp cứu hoặc bệnh viện có chuyên khoa phù hợp. Trong nhiều tình huống, phòng khám có thể khám sàng lọc, tư vấn hướng đi tiếp theo hoặc chuyển tuyến khi cần.
Khi gọi hotline 079 860 86 86, bạn nên mô tả ngắn gọn: mờ một hay hai mắt, bắt đầu lúc nào, có đau đỏ không, có chấn thương hoặc bệnh nền không. Thông tin này giúp nhân viên y tế hướng dẫn thời điểm khám phù hợp hơn. Nếu triệu chứng đang tiến triển nhanh, đừng chờ đủ thông tin mới đi khám.
Phòng ngừa và theo dõi lâu dài để bảo vệ thị lực
Không thể phòng ngừa tất cả nguyên nhân gây giảm thị lực đột ngột, nhưng có thể giảm nguy cơ bằng cách chăm sóc mắt và sức khỏe toàn thân hợp lý. Người có đái tháo đường nên khám mắt định kỳ theo hướng dẫn vì bệnh võng mạc có thể tiến triển âm thầm. Người tăng huyết áp, rối loạn mỡ máu hoặc bệnh tim mạch cần kiểm soát bệnh nền để giảm nguy cơ biến chứng mạch máu võng mạc. Người cận thị nặng nên khám đáy mắt khi có chớp sáng, ruồi bay hoặc trước một số hoạt động nguy cơ nếu bác sĩ khuyến nghị.
Với người đeo kính áp tròng, vệ sinh tay, dùng dung dịch chuyên dụng, không dùng nước máy, không đeo quá thời gian, không dùng chung kính và tái khám định kỳ là các nguyên tắc quan trọng. Với trẻ em cận thị, kiểm soát cận thị cần kế hoạch cá thể hóa. Các lựa chọn như kính gọng kiểm soát cận thị, kính áp tròng Ortho-K, atropine liều thấp hoặc thay đổi thói quen sinh hoạt có thể được cân nhắc tùy tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, mức độ hợp tác và khả năng tái khám. Không nên hiểu Ortho-K hay bất kỳ phương pháp nào là chữa khỏi cận vĩnh viễn.
Khám mắt định kỳ cũng giúp phát hiện những bệnh không gây đau ở giai đoạn đầu, chẳng hạn glaucoma, bệnh võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm hoặc các bất thường đáy mắt. Người trưởng thành có nguy cơ thấp có thể khám theo nhu cầu và khuyến nghị của bác sĩ; người có bệnh nền hoặc tiền sử bệnh mắt nên có lịch theo dõi riêng. Nếu đã từng được dặn tái khám mà xuất hiện triệu chứng mới, nên quay lại sớm hơn lịch hẹn.
Cuối cùng, hãy lắng nghe cơ thể. Thị lực là chức năng quan trọng trong học tập, lao động, lái xe và sinh hoạt. Một thay đổi nhỏ nhưng xảy ra đột ngột có thể là tín hiệu cần kiểm tra. Đi khám sớm không có nghĩa là bệnh chắc chắn nặng, mà là cách thận trọng để tránh bỏ sót các nguyên nhân cần xử trí.
Đặt lịch khám
Nếu bạn cần bác sĩ mắt đánh giá tình trạng nhìn mờ đột ngột hoặc muốn kiểm tra bệnh mắt, khúc xạ và đáy mắt tại Bến Tre, hãy liên hệ để được hướng dẫn lịch khám phù hợp.
Lưu ý: Kết quả cá thể hóa, không thay thế khám.
Câu hỏi thường gặp
Giảm thị lực đột ngột nhưng không đau có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm. Một số bệnh như tắc mạch võng mạc, bong võng mạc, xuất huyết dịch kính hoặc bệnh hoàng điểm có thể không đau nhưng vẫn ảnh hưởng thị lực nghiêm trọng. Nếu nhìn mờ rõ, mất vùng nhìn, thấy rèm che, chớp sáng hoặc ruồi bay tăng nhanh, nên khám sớm.
Mắt mờ đột ngột có phải do tăng độ cận không?
Tăng độ cận thường làm nhìn mờ từ từ, dù đôi khi người bệnh chỉ nhận ra khi che từng mắt. Nếu mờ xảy ra nhanh trong vài phút, vài giờ hoặc kèm đau đỏ, chớp sáng, ruồi bay, méo hình, mất vùng nhìn, không nên chỉ đi cắt kính mà cần khám mắt để loại trừ bệnh lý.
Khi nào giảm thị lực đột ngột cần đi cấp cứu?
Nên đi cấp cứu nếu mất thị lực nhiều, đau mắt dữ dội, đỏ mắt kèm buồn nôn, chấn thương, hóa chất bắn vào mắt, hoặc giảm thị lực kèm yếu tay chân, nói khó, méo miệng, lú lẫn, đau đầu dữ dội. Đây có thể là tình huống liên quan mắt hoặc thần kinh cần xử trí nhanh.
Khám mắt vì giảm thị lực đột ngột có cần soi đáy mắt không?
Nhiều trường hợp cần khám đáy mắt, đặc biệt khi nghi bệnh võng mạc, hoàng điểm, dịch kính, tắc mạch hoặc bong võng mạc. Bác sĩ có thể nhỏ giãn đồng tử để quan sát rõ hơn và chỉ định thêm xét nghiệm hình ảnh nếu cần. Quy trình cụ thể phụ thuộc triệu chứng và kết quả khám ban đầu.
Tôi ở Bến Tre nên khám ở đâu khi mắt mờ đột ngột?
Bạn có thể liên hệ bác sĩ mắt hoặc cơ sở y tế gần nhất để được hướng dẫn. Với các triệu chứng không kèm dấu hiệu cấp cứu toàn thân, Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre có hỗ trợ khám mắt và khúc xạ. Nếu có chấn thương nặng, nghi đột quỵ hoặc mất thị lực nghiêm trọng, nên đến cơ sở cấp cứu phù hợp.