Tóm tắt nhanh

Đục thủy tinh thể sau chấn thương là gì?

Thủy tinh thể là một thấu kính trong suốt nằm bên trong mắt, phía sau mống mắt. Nhiệm vụ của thủy tinh thể là hội tụ ánh sáng lên võng mạc để tạo hình ảnh rõ. Khi thủy tinh thể bị mờ, ánh sáng đi qua bị tán xạ hoặc không hội tụ đúng, người bệnh cảm thấy nhìn mờ, lóa, giảm tương phản hoặc đổi kính vẫn không rõ như trước. Tình trạng này thường được gọi là đục thủy tinh thể, dân gian còn gọi là cườm khô.

Phần lớn đục thủy tinh thể gặp ở người lớn tuổi do quá trình lão hóa tự nhiên. Tuy nhiên, chấn thương mắt cũng là một nguyên nhân quan trọng. Đục thủy tinh thể sau chấn thương có thể gặp ở người trẻ, người trong độ tuổi lao động, trẻ em, người chơi thể thao, thợ cơ khí, thợ hàn, người làm vườn hoặc bất kỳ ai bị tác động trực tiếp vào mắt.

Chấn thương không chỉ làm thủy tinh thể đục. Nó có thể đi kèm nhiều tổn thương khác như rách giác mạc, xuất huyết tiền phòng, viêm mống mắt thể mi, tăng nhãn áp, đứt dây chằng treo thủy tinh thể, lệch thủy tinh thể, rách võng mạc, bong võng mạc hoặc tổn thương thần kinh thị. Vì vậy, khi nói đến đục thủy tinh thể sau chấn thương, bác sĩ không chỉ nhìn vào mức độ đục mà còn đánh giá toàn bộ nhãn cầu.

Điểm đáng lưu ý là đục thủy tinh thể do chấn thương có biểu hiện rất đa dạng. Có người đục nhanh trong vài giờ hoặc vài ngày, nhất là khi bao thủy tinh thể bị rách. Có người chỉ xuất hiện những vệt đục hình hoa thị sau va đập, thị lực giảm nhẹ rồi tăng dần sau nhiều tháng. Có trường hợp thủy tinh thể bị lệch làm người bệnh nhìn méo, nhìn đôi một mắt hoặc thay đổi độ kính bất thường. Chính sự đa dạng này khiến việc tự đánh giá tại nhà dễ sai lệch.

Vì sao chấn thương có thể làm đục thủy tinh thể?

Thủy tinh thể được bao bọc bởi một lớp bao mỏng và được giữ tại chỗ nhờ hệ thống dây chằng treo. Bên trong là các sợi thủy tinh thể được sắp xếp rất trật tự để duy trì độ trong suốt. Khi mắt bị tác động mạnh, cấu trúc tinh tế này có thể bị phá vỡ theo nhiều cơ chế.

Cùng một loại chấn thương nhưng hậu quả ở mỗi người khác nhau. Một cú va đập có thể chỉ gây bầm quanh mắt ở người này nhưng lại gây xuất huyết tiền phòng, lệch thủy tinh thể hoặc rách võng mạc ở người khác. Yếu tố ảnh hưởng gồm hướng lực, tốc độ vật va chạm, tuổi, bệnh mắt sẵn có, tiền sử phẫu thuật mắt, cận thị nặng, dùng thuốc chống đông, và thời điểm được khám sau tai nạn.

Dấu hiệu gợi ý đục thủy tinh thể sau chấn thương

Không phải mọi trường hợp nhìn mờ sau chấn thương đều do đục thủy tinh thể. Mờ mắt có thể do trầy giác mạc, phù giác mạc, xuất huyết, viêm, tăng nhãn áp, tổn thương võng mạc hoặc thần kinh thị. Tuy vậy, những biểu hiện dưới đây thường khiến bác sĩ nghĩ đến khả năng thủy tinh thể bị ảnh hưởng.

Khi nào cần đi khám ngay, khi nào có thể theo dõi có hẹn?

Với chấn thương mắt, nguyên tắc an toàn là khám sớm khi có bất kỳ thay đổi thị lực hoặc đau đỏ bất thường. Tuy nhiên, mức độ khẩn cấp có thể khác nhau tùy biểu hiện. Phân nhóm dưới đây giúp bạn định hướng, không thay thế quyết định của bác sĩ.

Đối với người ở Bến Tre và khu vực lân cận, việc khám mắt sau chấn thương nên được thực hiện tại cơ sở có khả năng kiểm tra thị lực, đo khúc xạ, soi đèn khe và đánh giá đáy mắt khi cần. Nếu tổn thương phức tạp, bác sĩ có thể tư vấn chuyển tuyến phù hợp để xử trí phẫu thuật hoặc cấp cứu chuyên sâu.

Thông tin từ American Academy of Ophthalmology cũng nhấn mạnh rằng chấn thương mắt có thể gây nhiều hậu quả khác nhau và việc bảo vệ mắt, đi khám khi có triệu chứng bất thường là rất quan trọng. Bạn có thể tham khảo thêm nguồn kiến thức bệnh nhân tại AAO Eye Health.

Bác sĩ khám và chẩn đoán như thế nào?

Chẩn đoán đục thủy tinh thể sau chấn thương không chỉ dựa vào cảm giác mờ mắt. Bác sĩ cần khai thác kỹ cơ chế chấn thương, thời điểm xảy ra, vật gây chấn thương, có đeo kính bảo hộ hay không, mắt có đau đỏ hoặc chảy máu không, thị lực thay đổi thế nào và trước đó mắt có bệnh gì không. Những thông tin này giúp định hướng nguy cơ dị vật nội nhãn, rách nhãn cầu, viêm nhiễm hoặc tổn thương võng mạc.

Trong một số ca, đục thủy tinh thể nhìn thấy khá rõ nhưng thị lực giảm nặng hơn mức đục. Khi đó, bác sĩ phải tìm thêm nguyên nhân khác. Ngược lại, có người thủy tinh thể đục không nhiều nhưng rất lóa và ảnh hưởng sinh hoạt. Quyết định điều trị vì vậy phải cá thể hóa.

Đục thủy tinh thể sau chấn thương có nguy hiểm không?

Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào loại chấn thương và tổn thương đi kèm. Một đục thủy tinh thể nhẹ, không tiến triển, võng mạc bình thường và thị lực còn tốt có thể chỉ cần theo dõi định kỳ. Ngược lại, đục thủy tinh thể do rách bao, trương phồng thủy tinh thể, viêm nhiều, tăng nhãn áp hoặc lệch thủy tinh thể có thể cần can thiệp sớm hơn.

Về bản thân thủy tinh thể, đục tiến triển có thể làm thị lực giảm, gây chói lóa, ảnh hưởng học tập, lao động, lái xe và sinh hoạt. Ở trẻ em, đục thủy tinh thể sau chấn thương cần đặc biệt chú ý vì có nguy cơ nhược thị nếu trục nhìn bị che mờ trong giai đoạn phát triển thị giác. Trẻ không phải lúc nào cũng than mờ rõ ràng; phụ huynh có thể chỉ thấy trẻ nheo mắt, nghiêng đầu, che một mắt, học giảm tập trung hoặc va vấp nhiều hơn.

Về tổn thương phối hợp, chấn thương mắt có thể gây biến chứng không nhìn thấy bằng mắt thường. Rách võng mạc có thể tiến triển thành bong võng mạc. Xuất huyết tiền phòng có thể gây tăng nhãn áp. Dị vật nội nhãn có thể gây nhiễm trùng hoặc độc kim loại. Vì vậy, việc khám sau chấn thương không nên chỉ nhằm xác nhận có đục thủy tinh thể hay không, mà còn nhằm bảo vệ toàn bộ chức năng thị giác.

Điều trị: theo dõi, dùng thuốc hay mổ đục thủy tinh thể?

Không có một phác đồ chung cho tất cả trường hợp đục thủy tinh thể sau chấn thương. Điều trị tùy thuộc vào mức độ mờ, nhu cầu thị giác, tuổi, nghề nghiệp, tình trạng mắt còn lại, có viêm hay không, nhãn áp, độ ổn định của thủy tinh thể, tình trạng bao sau, dây chằng treo và võng mạc. Người bệnh không nên tự mua thuốc nhỏ mắt với kỳ vọng làm tan đục thủy tinh thể, vì hiện nay đục thủy tinh thể gây giảm thị lực đáng kể thường không thể hồi phục chỉ bằng thuốc nhỏ.

Điều quan trọng là mổ đục thủy tinh thể không phải lúc nào cũng khôi phục thị lực như mắt chưa từng chấn thương. Nếu võng mạc, hoàng điểm, thần kinh thị hoặc giác mạc đã tổn thương, thị lực sau mổ có thể bị giới hạn. Vì vậy, khám trước mổ và tư vấn kỳ vọng thực tế là phần rất quan trọng.

Phaco và thủy tinh thể nhân tạo trong mắt từng chấn thương

Phaco là kỹ thuật phổ biến trong phẫu thuật đục thủy tinh thể hiện nay. Trong ca thuận lợi, bác sĩ tạo đường mổ nhỏ, mở bao trước, tán nhuyễn nhân thủy tinh thể đục, hút sạch chất nhân và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong bao. Tuy nhiên, ở mắt từng chấn thương, cấu trúc nâng đỡ có thể không còn nguyên vẹn, nên bác sĩ cần đánh giá kỹ trước khi lựa chọn kỹ thuật.

Nếu bao sau còn tốt và dây chằng treo vững, thủy tinh thể nhân tạo thường có thể đặt trong bao. Nếu dây chằng yếu một phần, có thể cần dụng cụ hỗ trợ hoặc cách đặt khác tùy điều kiện. Nếu bao rách lớn hoặc thủy tinh thể lệch nhiều, phẫu thuật có thể phức tạp hơn, đôi khi cần phối hợp chuyên khoa võng mạc hoặc lựa chọn loại kính nội nhãn khác. Đây là lý do người bệnh không nên so sánh ca của mình với người quen, vì cùng gọi là mổ cườm khô nhưng mức độ khó có thể rất khác.

Trước khi mổ, bác sĩ thường cần đo sinh trắc học nhãn cầu để tính công suất thủy tinh thể nhân tạo. Nếu giác mạc sẹo, mắt đã từng phẫu thuật, lệch thủy tinh thể hoặc võng mạc không quan sát rõ, độ chính xác tính kính có thể bị ảnh hưởng. Người bệnh cần được tư vấn rằng mục tiêu là cải thiện thị lực trong giới hạn an toàn, không thể cam kết kết quả tuyệt đối.

Sau mổ, việc tái khám rất quan trọng. Mắt từng chấn thương có thể có nguy cơ viêm, tăng nhãn áp, phù hoàng điểm, đục bao sau hoặc vấn đề võng mạc. Người bệnh cần dùng thuốc đúng hướng dẫn của bác sĩ, không tự ngưng thuốc, không dụi mắt và báo ngay nếu đau tăng, đỏ tăng, nhìn mờ đột ngột, thấy chớp sáng hoặc ruồi bay nhiều.

Những yếu tố ảnh hưởng đến tiên lượng thị lực

Khi tư vấn cho người bệnh bị đục thủy tinh thể sau chấn thương, bác sĩ thường thận trọng hơn so với đục thủy tinh thể tuổi già thông thường. Lý do là thị lực sau điều trị phụ thuộc vào nhiều yếu tố ngoài thủy tinh thể. Hiểu các yếu tố này giúp người bệnh có kỳ vọng thực tế và hợp tác tốt hơn trong quá trình theo dõi.

Tuổi và nhu cầu thị giác cũng quan trọng. Người lái xe ban đêm, làm việc với máy móc, thợ cơ khí, giáo viên, học sinh hoặc người thường đọc chữ nhỏ có thể bị ảnh hưởng nhiều dù mức đục chưa quá nặng. Bác sĩ sẽ cân nhắc giữa triệu chứng thực tế, nguy cơ phẫu thuật và lợi ích mong đợi.

Sai lầm thường gặp sau chấn thương mắt

Nhiều biến chứng mắt trở nên nặng hơn không phải vì chấn thương ban đầu quá nghiêm trọng, mà vì người bệnh xử trí sai hoặc trì hoãn khám. Dưới đây là các sai lầm nên tránh.

Lời khuyên phòng ngừa chấn thương mắt

Không phải mọi chấn thương mắt đều phòng tránh được, nhưng nhiều trường hợp có thể giảm nguy cơ bằng bảo hộ đúng cách. Người làm cơ khí, cắt mài kim loại, hàn, khoan, cưa, làm vườn, phun hóa chất, chơi cầu lông, bóng đá, bóng chày, bắn dây thun hoặc các hoạt động có vật bay tốc độ cao nên dùng kính bảo hộ phù hợp. Kính thời trang thông thường không thay thế kính bảo hộ vì có thể vỡ hoặc không che kín bên hông.

Trong gia đình, nên cẩn thận với hóa chất tẩy rửa, vôi, keo dán, pin, vật nhọn, đồ chơi bắn đạn và dây thun. Với trẻ em, phụ huynh cần hướng dẫn không chĩa vật nhọn vào mặt người khác, không tự chơi pháo, không nhìn gần khi người lớn đang cắt mài. Nếu hóa chất bắn vào mắt, cần rửa mắt ngay bằng nước sạch chảy nhẹ trong khi chuẩn bị đi khám, nhưng không được trì hoãn nếu đau đỏ hoặc nhìn mờ.

Với người đã từng chấn thương mắt, việc tái khám định kỳ theo hướng dẫn rất quan trọng. Một số biến chứng như đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp sau chấn thương hoặc tổn thương võng mạc có thể xuất hiện muộn. Nếu bạn có cận thị nặng, từng phẫu thuật mắt hoặc từng bị rách võng mạc, nên báo rõ với bác sĩ khi đi khám sau va chạm.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh tại Bến Tre?

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre tiếp nhận khám mắt, đo khúc xạ, kiểm tra thị lực, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tư vấn các vấn đề liên quan đến đục thủy tinh thể. Với trường hợp nghi đục thủy tinh thể sau chấn thương, người bệnh có thể được khám định hướng, đánh giá mức độ ảnh hưởng thị lực và tư vấn hướng xử trí phù hợp.

Bạn nên liên hệ khám nếu sau chấn thương có mờ mắt, lóa sáng, nhìn đôi, thay đổi độ kính, đau đỏ hoặc lo lắng về biến chứng. Tùy tình trạng, bác sĩ có thể chỉ định soi đáy mắt, theo dõi, điều trị tổn thương phối hợp hoặc tư vấn mổ đục thủy tinh thể khi phù hợp. Nếu phát hiện dấu hiệu cấp cứu hoặc tổn thương phức tạp cần can thiệp chuyên sâu, người bệnh sẽ được hướng dẫn chuyển tuyến thích hợp.

Phòng khám cũng chú trọng đo khám khúc xạ và kính thuốc. Các hệ thống như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể được nhắc đến trong bối cảnh hỗ trợ quy trình kính mắt và khúc xạ, nhưng với chấn thương mắt, điều quan trọng nhất vẫn là khám lâm sàng đúng chỉ định và không bỏ sót tổn thương nguy hiểm.

Chuẩn bị gì trước khi đi khám?

Khi đi khám vì nghi đục thủy tinh thể sau chấn thương, bạn nên mang theo kính đang dùng, toa thuốc hoặc thuốc nhỏ mắt đã sử dụng, giấy ra viện nếu từng cấp cứu, hình ảnh chụp chiếu nếu có và thông tin về thời điểm tai nạn. Hãy mô tả rõ vật gây chấn thương là vật tù hay sắc nhọn, có mảnh kim loại bắn vào hay không, mắt có chảy máu hay không, sau tai nạn thị lực thay đổi ngay hay tăng dần.

Nếu cần soi đáy mắt có giãn đồng tử, mắt có thể nhìn mờ gần và chói sáng vài giờ sau khám. Bạn nên cân nhắc đi cùng người thân, đặc biệt nếu phải di chuyển xa hoặc lái xe. Không nên tự đeo kính áp tròng khi mắt đang đỏ đau sau chấn thương. Nếu đang dùng thuốc chống đông, thuốc bệnh nền hoặc có bệnh tiểu đường, tăng huyết áp, hãy báo với bác sĩ.

Trong thời gian chờ khám, tránh dụi mắt, tránh tự nhỏ nhiều loại thuốc, tránh làm việc bụi bẩn và tránh lái xe nếu thị lực không an toàn. Nếu đau tăng hoặc nhìn mờ nhanh, nên đi khám sớm hơn lịch hẹn.

Câu hỏi thường gặp