Tóm tắt nhanh: để cườm quá chín có đáng lo không?

Đục thủy tinh thể “chín”, “chín quá” là gì?

Thủy tinh thể là thấu kính trong suốt nằm bên trong mắt, giúp hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Theo tuổi tác, chấn thương, bệnh toàn thân, dùng thuốc kéo dài hoặc một số yếu tố khác, thủy tinh thể có thể trở nên đục. Khi đó người bệnh nhìn mờ, chói sáng, thấy màu sắc xỉn hơn, thay kính vẫn không cải thiện nhiều. Dân gian thường gọi tình trạng này là cườm khô.

Từ “chín” không phải lúc nào cũng là một thuật ngữ y khoa chính xác theo nghĩa phẫu thuật hiện đại. Người bệnh thường dùng chữ “cườm chín” để chỉ mắt đã mờ nhiều, đục trắng rõ hoặc không còn nhìn thấy vật rõ. Trong chuyên môn, bác sĩ mô tả đục thủy tinh thể theo vị trí và độ cứng: đục nhân, đục vỏ, đục dưới bao sau, đục hỗn hợp, đục chín, đục quá chín, nhân nâu đen, nhân cứng, có tiêu vỏ hay không.

Đục thủy tinh thể chín quá thường ám chỉ giai đoạn thủy tinh thể đã đục nặng, nhân rất cứng hoặc cấu trúc thủy tinh thể biến đổi nhiều. Một số trường hợp vỏ thủy tinh thể hóa lỏng, bao trước căng, nhân chìm trong chất vỏ lỏng; một số trường hợp khác nhân trở nên nâu đậm, gần như đen, rất khó tán bằng năng lượng phaco. Ở giai đoạn này, mắt có thể không còn thấy rõ đáy mắt qua đồng tử, khiến bác sĩ phải dùng siêu âm hoặc phương tiện khác để kiểm tra võng mạc trước khi phẫu thuật.

Vì sao đục thủy tinh thể chín quá có thể làm ca mổ khó hơn?

Một điểm quan trọng là “khó hơn” không đồng nghĩa với “nguy hiểm chắc chắn” hay “không nên mổ”. Phẫu thuật đục thủy tinh thể đã tiến bộ nhiều, bao gồm kỹ thuật phaco, các chất nhầy bảo vệ nội mô, thuốc nhuộm bao, vòng căng bao và nhiều phương án đặt thủy tinh thể nhân tạo. Tuy nhiên, mắt càng phức tạp thì kế hoạch mổ càng cần cá thể hóa, thời gian tư vấn càng cần rõ ràng và người bệnh cần hiểu kỳ vọng thực tế.

Phaco là gì và có phải lúc nào cũng dùng được?

Phaco là phương pháp dùng năng lượng siêu âm để tán nhuyễn thủy tinh thể đục, sau đó hút ra và đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Đây là kỹ thuật phổ biến trong mổ đục thủy tinh thể hiện nay vì đường mổ nhỏ, ít khâu hoặc không khâu trong nhiều trường hợp, thời gian hồi phục thị lực thường thuận lợi hơn so với các kỹ thuật đường mổ lớn. Thông tin tổng quan về đục thủy tinh thể cũng được các tổ chức uy tín như American Academy of Ophthalmology giải thích rằng điều trị hiệu quả hiện nay là phẫu thuật thay thủy tinh thể đục bằng thủy tinh thể nhân tạo khi bệnh ảnh hưởng thị lực.

Tuy nhiên, với đục thủy tinh thể chín quá, phaco có thể cần điều chỉnh kỹ thuật. Nhân quá cứng khiến tán nhân khó hơn. Bao căng có thể cần nhuộm bao. Đồng tử nhỏ có thể cần dụng cụ giãn đồng tử. Dây chằng yếu có thể cần vòng căng bao hoặc thay đổi kế hoạch đặt kính. Trong một số tình huống đặc biệt, bác sĩ có thể cân nhắc kỹ thuật khác hoặc chuẩn bị phương án chuyển đổi trong mổ để an toàn cho mắt.

Người bệnh không nên tự kết luận rằng mắt mình “quá chín nên không mổ phaco được” hoặc “mắt nào cũng phaco như nhau”. Quyết định phụ thuộc vào khám sinh hiển vi, đo nhãn áp, siêu âm, sinh trắc học nhãn cầu, tình trạng giác mạc, đồng tử, dây chằng, đáy mắt và kinh nghiệm phẫu thuật. Điều quan trọng là được tư vấn trước mổ về lợi ích, giới hạn, nguy cơ và phương án dự phòng.

Để cườm quá lâu có thể gây những vấn đề gì?

Không phải mọi trường hợp đục thủy tinh thể đều cần mổ ngay khi phát hiện. Nếu thị lực còn tốt, sinh hoạt không bị ảnh hưởng nhiều và không có biến chứng, bác sĩ có thể hẹn theo dõi. Nhưng nếu trì hoãn quá lâu, nhất là khi thị lực đã giảm nhiều, người bệnh có thể gặp một số vấn đề sau.

Đáng chú ý, một số người nghĩ rằng thị lực giảm từ từ thì không nguy hiểm. Thực tế, giảm thị lực từ từ cũng cần được khám, đặc biệt khi một mắt đã mờ nặng. Não có thể “bù trừ” bằng mắt còn lại khiến người bệnh chủ quan, đến khi che từng mắt mới phát hiện một bên gần như không còn thấy rõ.

Khi nào nên đi khám thay vì tiếp tục chờ?

Người bệnh nên khám mắt khi nhìn mờ kéo dài, thay kính không rõ, chói sáng nhiều, nhìn đôi một mắt, màu sắc nhạt đi, khó đọc chữ, khó nhận diện mặt người, khó đi ban đêm hoặc thường xuyên vấp ngã. Nếu đã được chẩn đoán đục thủy tinh thể, nên tái khám theo hẹn để theo dõi tiến triển, không chỉ chờ đến khi cườm trắng hoàn toàn.

Cần khám sớm hơn nếu có đau mắt nhiều, đỏ mắt, giảm thị lực đột ngột, chói sáng dữ dội, nhìn thấy quầng xanh đỏ quanh đèn, buồn nôn, nhức đầu, chấn thương mắt, nghi nhiễm trùng hoặc mắt đang mờ nhanh bất thường. Những triệu chứng này không nên quy hết cho cườm khô, vì có thể liên quan tăng nhãn áp cấp, viêm trong mắt, bệnh võng mạc hoặc tổn thương khác.

Với người có bệnh tiểu đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, từng phẫu thuật mắt, từng chấn thương mắt, cận thị nặng hoặc đang dùng thuốc ảnh hưởng mắt, việc khám trước mổ càng quan trọng. Không chỉ đánh giá cườm, bác sĩ còn cần xem các bệnh đi kèm có làm thay đổi tiên lượng sau mổ hay không.

Khám trước mổ đục thủy tinh thể gồm những gì?

Khám trước mổ giúp trả lời ba câu hỏi: mắt mờ có đúng do đục thủy tinh thể là nguyên nhân chính không, ca mổ có yếu tố khó nào cần chuẩn bị không, và nên chọn loại thủy tinh thể nhân tạo nào phù hợp. Quy trình có thể khác nhau giữa các cơ sở, nhưng thường bao gồm các bước sau.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt tổng quát, đo khúc xạ, kiểm tra tình trạng cườm và tư vấn hướng xử trí. Một số thiết bị và quy trình khúc xạ, kính thuốc, tròng kính được chuẩn hóa với định hướng chuyên môn, trong đó phòng khám là ZEISS Vision Expert và có hệ thống hỗ trợ như Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 trong mảng kính. Việc quyết định mổ, loại thủy tinh thể nhân tạo và nơi thực hiện phẫu thuật vẫn cần dựa trên thăm khám và tư vấn trực tiếp.

Thủy tinh thể nhân tạo: cườm chín quá có ảnh hưởng lựa chọn không?

Sau khi lấy thủy tinh thể đục, bác sĩ sẽ đặt thủy tinh thể nhân tạo để thay thế chức năng hội tụ ánh sáng. Có nhiều nhóm thủy tinh thể nhân tạo, thường được tư vấn theo nhu cầu nhìn xa, nhìn gần, loạn thị, điều kiện mắt và khả năng thích nghi của người bệnh. Tuy nhiên, không phải loại kính nào cũng phù hợp với mọi mắt.

Ở người có đục thủy tinh thể chín quá, lựa chọn thủy tinh thể nhân tạo có thể bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố. Nếu đáy mắt chưa đánh giá rõ, bác sĩ cần thận trọng khi kỳ vọng thị lực sau mổ. Nếu giác mạc không đều, nội mô yếu, đồng tử bất thường, dây chằng yếu, thoái hóa hoàng điểm hoặc glôcôm đi kèm, một số loại kính cao cấp có thể không phải lựa chọn phù hợp. Mục tiêu chính trong nhiều ca phức tạp là phẫu thuật an toàn, đặt kính ổn định và cải thiện thị lực trong giới hạn của mắt.

Người bệnh nên hỏi bác sĩ các câu hỏi thực tế: mắt tôi có bệnh võng mạc hay glôcôm không, dự kiến nhìn xa và đọc gần sau mổ ra sao, có còn cần kính không, nguy cơ phù giác mạc hoặc viêm sau mổ thế nào, nếu trong mổ phát hiện dây chằng yếu thì phương án dự phòng là gì. Những câu hỏi này giúp cuộc tư vấn rõ ràng hơn và tránh kỳ vọng quá mức.

Những yếu tố làm ca mổ cườm khô khó hơn ngoài “chín quá”

Mức độ chín của cườm chỉ là một phần. Có những mắt đục nhiều nhưng cấu trúc khác còn thuận lợi, phẫu thuật vẫn có thể diễn ra theo kế hoạch. Ngược lại, có mắt đục chưa quá trắng nhưng lại có nhiều yếu tố nguy cơ. Vì vậy, đánh giá toàn diện quan trọng hơn việc chỉ nhìn màu cườm.

Ngoài ra, mắt từng chấn thương, từng viêm, từng phẫu thuật, cận thị nặng hoặc có lệch thủy tinh thể cần được lưu ý. Những thông tin tưởng như nhỏ, chẳng hạn từng bị cành cây quẹt vào mắt nhiều năm trước, cũng có thể gợi ý nguy cơ dây chằng yếu.

Sai lầm thường gặp khi nghe nói “cườm chín rồi hãy mổ”

Chuẩn bị trước khi đi khám hoặc trước mổ

Nếu bạn hoặc người thân nghi ngờ đục thủy tinh thể chín quá, hãy chuẩn bị một số thông tin trước khi đi khám. Ghi lại mắt nào mờ trước, mờ bao lâu, có đau đỏ không, có từng chấn thương không, có bệnh tiểu đường hoặc tăng huyết áp không, đang dùng thuốc gì. Nếu có giấy khám cũ, toa thuốc, kết quả xét nghiệm hoặc thông tin phẫu thuật trước đây, nên mang theo.

Người lớn tuổi nên có người nhà đi cùng để hỗ trợ nghe tư vấn, ghi nhớ lịch tái khám và chăm sóc sau mổ. Trước khi quyết định phẫu thuật, cần hiểu các điểm chính: vì sao cần mổ, mắt có yếu tố khó gì, loại thủy tinh thể nhân tạo dự kiến, cần nhỏ thuốc và tái khám ra sao, dấu hiệu nào sau mổ phải liên hệ ngay. Không nên chỉ chọn mổ vì nghe người quen nói hoặc vì một loại kính được quảng cáo; lựa chọn cần dựa trên mắt của chính mình.

Nếu được chỉ định phẫu thuật, người bệnh thường cần kiểm soát bệnh toàn thân ở mức ổn định, vệ sinh mi mắt theo hướng dẫn, dùng thuốc đúng chỉ định và tái khám đúng lịch. Không tự ý dùng thuốc kháng sinh, kháng viêm hoặc thuốc dân gian nhỏ mắt. Mắt sau mổ cần tránh dụi, tránh nước bẩn, tránh va chạm và báo bác sĩ khi đau tăng, đỏ tăng, nhìn mờ đột ngột, nhiều ghèn hoặc chói sáng bất thường.

Lời khuyên thực tế của bác sĩ

Điều quan trọng nhất là không nên biến khái niệm “cườm chín” thành lý do trì hoãn. Khi đục thủy tinh thể bắt đầu ảnh hưởng sinh hoạt, người bệnh nên khám để biết tình trạng thật sự. Nếu chưa cần mổ, bác sĩ có thể hẹn theo dõi. Nếu nên mổ, việc can thiệp ở thời điểm phù hợp thường giúp quá trình phẫu thuật chủ động hơn so với khi cườm đã quá chín và có biến chứng.

Người bệnh cũng nên nhìn nhận kỳ vọng sau mổ một cách cân bằng. Mổ đục thủy tinh thể nhằm lấy thủy tinh thể đục và đặt thủy tinh thể nhân tạo. Nếu mắt không có bệnh khác, thị lực có thể cải thiện đáng kể. Nếu có bệnh võng mạc, thần kinh thị hoặc giác mạc, mức cải thiện có thể giới hạn. Vì vậy, phần khám và tư vấn trước mổ quan trọng không kém bản thân phẫu thuật.

Với người ở Bến Tre, khi mắt mờ kéo dài, có thể đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, địa chỉ 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, để được khám mắt, đo khúc xạ, đánh giá cườm và tư vấn bước tiếp theo. Hotline: 079 860 86 86. Nội dung tư vấn tại phòng khám sẽ dựa trên kết quả thăm khám trực tiếp, không thay thế cho đánh giá phẫu thuật khi cần chuyển tuyến hoặc phối hợp chuyên khoa.

Khi nào cần đến phòng khám sớm?

Bạn nên sắp xếp khám sớm nếu mắt mờ tăng nhanh, một mắt gần như không thấy rõ, thường xuyên vấp té, không đọc được chữ lớn, không nhận diện được mặt người ở khoảng cách gần hoặc không thể sinh hoạt độc lập. Đây là những dấu hiệu cho thấy thị lực đã ảnh hưởng đáng kể đến an toàn và chất lượng sống.

Hãy đi khám ngay hoặc liên hệ cơ sở y tế nếu có đau mắt nhiều, đỏ mắt, nhìn mờ đột ngột, chấn thương, nghi nhiễm trùng, buồn nôn kèm đau nhức mắt, thấy quầng quanh đèn hoặc sau mổ có đau đỏ tăng. Những tình huống này cần được đánh giá trực tiếp, không nên chỉ theo dõi tại nhà.

Nếu bạn chỉ mới mờ nhẹ, vẫn nên khám định kỳ, đặc biệt khi trên 50 tuổi hoặc có tiểu đường, tăng huyết áp. Khám mắt tổng quát giúp phát hiện cườm, glôcôm, bệnh võng mạc và tật khúc xạ. Việc phát hiện sớm không đồng nghĩa phải mổ ngay, nhưng giúp có kế hoạch theo dõi rõ ràng.

Câu hỏi thường gặp