Tóm tắt nhanh: có nên dùng chung khăn khi đau mắt đỏ?

Vì sao khăn có thể làm lây đau mắt đỏ?

Để hiểu vì sao không nên dùng chung khăn, cần nhìn vào cơ chế lây truyền của viêm kết mạc lây nhiễm. Khi mắt bị viêm, bề mặt kết mạc có thể tiết nhiều nước mắt, ghèn trong, ghèn vàng xanh hoặc dịch nhầy. Người bệnh thường có phản xạ dụi mắt, lau mắt, chấm khăn vào khóe mắt, rồi cầm nắm đồ vật khác. Nếu tác nhân gây bệnh là virus hoặc vi khuẩn, dịch tiết này có thể mang mầm bệnh.

Khăn là vật dụng có bề mặt sợi vải, dễ giữ ẩm và thường tiếp xúc trực tiếp với vùng mặt. Sau khi lau mặt, khăn có thể còn dính dịch tiết mắt. Nếu người khác dùng lại khăn đó để lau mặt, lau mí mắt hoặc chạm tay vào khăn rồi đưa tay lên mắt, mầm bệnh có cơ hội đi vào bề mặt mắt. Đây là lý do trong các hướng dẫn phòng ngừa viêm kết mạc, vệ sinh tay và không dùng chung khăn thường được nhắc đến cùng nhau.

Không phải trường hợp đau mắt đỏ nào cũng lây. Viêm kết mạc dị ứng thường liên quan phấn hoa, bụi nhà, lông thú, mỹ phẩm hoặc cơ địa dị ứng; tình trạng này không lây từ người sang người theo nghĩa nhiễm trùng. Tuy vậy, ở giai đoạn đầu, người bệnh khó tự phân biệt chắc chắn nguyên nhân. Mắt đỏ do virus, vi khuẩn, dị ứng, khô mắt hoặc kích ứng có thể có biểu hiện chồng lấp. Vì vậy, nguyên tắc thực tế là cứ có mắt đỏ kèm ghèn, chảy nước mắt, cộm xốn, ngứa rát thì nên dùng khăn riêng cho đến khi được đánh giá rõ hơn hoặc triệu chứng đã hết.

Một điểm nhiều người bỏ qua là khăn không chỉ lây từ người bệnh sang người lành, mà còn có thể làm người bệnh tự lây từ mắt này sang mắt kia. Ví dụ, mắt phải đỏ trước, người bệnh dùng khăn lau mắt phải rồi dùng cùng phần khăn đó lau mắt trái. Nếu nguyên nhân là tác nhân lây nhiễm, mắt trái có thể bị ảnh hưởng sau đó. Vì vậy, ngay cả với người bệnh, cũng nên lau mỗi bên mắt bằng miếng gạc sạch hoặc khăn sạch riêng, lau từ trong ra ngoài, không chà xát mạnh và rửa tay sau khi lau.

Theo thông tin giáo dục sức khỏe của CDC về viêm kết mạc, bệnh có thể lây qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dịch tiết từ mắt của người nhiễm. Người bệnh nên rửa tay thường xuyên và tránh dùng chung vật dụng cá nhân như khăn hoặc mỹ phẩm mắt. Bạn có thể tham khảo thêm tại trang CDC về conjunctivitis: https://www.cdc.gov/conjunctivitis/about/index.html.

Đau mắt đỏ lây qua khăn trong những trường hợp nào?

Nguy cơ lây qua khăn không giống nhau ở mọi người. Nó phụ thuộc nguyên nhân, mức độ tiết dịch, thói quen vệ sinh và cách dùng khăn. Dưới đây là những tình huống làm nguy cơ tăng lên rõ rệt.

Với câu hỏi đau mắt đỏ có được dùng chung khăn không, một số người cho rằng nếu khăn vừa giặt xong thì có thể dùng chung. Về lý thuyết, khăn đã giặt sạch, khô hoàn toàn và không còn tiếp xúc với người bệnh thì nguy cơ thấp hơn. Tuy nhiên trong sinh hoạt hằng ngày, khó bảo đảm khăn không bị dùng lẫn, không bị ẩm, không chạm vào dịch tiết. Vì vậy, cách dễ nhớ nhất là trong thời gian còn triệu chứng, không dùng chung khăn và không để khăn của người bệnh lẫn với khăn của người khác.

Nên xử lý khăn như thế nào khi trong nhà có người đau mắt đỏ?

Xử lý khăn đúng không phức tạp, nhưng cần làm đều đặn. Mục tiêu là giảm tiếp xúc với dịch tiết mắt, giảm khả năng mầm bệnh bám trên vật dụng và giúp người trong nhà hình thành thói quen vệ sinh rõ ràng.

Những vật dụng khác cũng không nên dùng chung

Khăn là vật dụng được hỏi nhiều nhất, nhưng không phải vật duy nhất cần chú ý. Khi đau mắt đỏ, cần xem mọi vật có thể tiếp xúc với mắt, tay hoặc dịch tiết mắt là vật có nguy cơ. Nếu chỉ tách khăn mà vẫn dùng chung các vật khác, nguy cơ lây vẫn còn.

Trong thực tế, nhiều ca đau mắt đỏ lây trong gia đình không phải vì tiếp xúc trực tiếp mắt với mắt, mà vì thói quen chung: dùng chung khăn lau mặt, dùng chung khăn lau tay trong nhà vệ sinh, trẻ nằm chung gối, cha mẹ lau mắt cho trẻ xong lại không rửa tay. Những chi tiết nhỏ này nếu được điều chỉnh sớm có thể giúp giảm lây lan đáng kể.

Phân biệt tương đối các dạng đau mắt đỏ thường gặp

Không thể chẩn đoán chắc chắn chỉ dựa vào mô tả trên mạng, nhưng hiểu các dạng thường gặp giúp bạn biết khi nào cần thận trọng hơn. Dưới đây là kiến thức mắt cơ bản để tham khảo.

Dù nguyên nhân nào, câu trả lời thực hành cho vấn đề đau mắt đỏ có được dùng chung khăn không vẫn là không nên. Đây là nguyên tắc vệ sinh đơn giản, không gây hại và đặc biệt hữu ích khi chưa biết chính xác nguyên nhân.

Khi nào có thể theo dõi tại nhà, khi nào cần khám sớm?

Nhiều trường hợp mắt đỏ nhẹ có thể được theo dõi trong thời gian ngắn với vệ sinh tay, dùng khăn riêng, nghỉ ngơi, tránh dụi mắt và tránh lây cho người khác. Tuy nhiên, mắt là cơ quan nhạy cảm; một số bệnh nguy hiểm cũng có biểu hiện đỏ mắt ban đầu. Vì vậy không nên xem mọi trường hợp đau mắt đỏ là nhẹ.

Đặc biệt, nếu bạn đeo kính áp tròng và bị đỏ mắt, cộm, đau hoặc nhìn mờ, không nên tiếp tục đeo lens để chờ tự khỏi. Cần ngưng lens và đi khám sớm vì viêm giác mạc liên quan kính áp tròng có thể tiến triển nhanh. Người có bệnh nền như viêm giác mạc tái phát, phẫu thuật mắt gần đây, chấn thương mắt hoặc đang dùng thuốc ức chế miễn dịch cũng nên thận trọng hơn.

Ở trẻ em, phụ huynh thường quan tâm khi nào trẻ được đi học lại. Điều này phụ thuộc triệu chứng, nguyên nhân nghi ngờ, quy định của trường và hướng dẫn của bác sĩ nếu đã khám. Nhìn chung, trẻ nên tránh đi học khi còn ghèn nhiều, khó giữ vệ sinh, liên tục dụi mắt hoặc chưa thể tự rửa tay. Khi trẻ đã giảm tiết dịch, biết dùng khăn riêng, rửa tay tốt và được nhân viên y tế hoặc nhà trường chấp thuận, việc đi học có thể được cân nhắc.

Quy trình chăm sóc và phòng lây tại nhà

Khi một người trong nhà bị đau mắt đỏ, cách xử trí nên rõ ràng để cả gia đình cùng làm theo. Không cần hoang mang, nhưng cũng không nên chủ quan. Quy trình dưới đây phù hợp cho đa số tình huống mắt đỏ nghi lây nhiễm, trong khi chờ triệu chứng cải thiện hoặc chờ lịch khám.

Quy trình này không thay thế điều trị y khoa. Nó giúp giảm lây và giảm kích ứng trong sinh hoạt hằng ngày. Nếu bác sĩ đã kê thuốc sau khi khám, người bệnh cần dùng theo đúng hướng dẫn, không tự tăng số lần nhỏ, không kéo dài thuốc khi đã hết chỉ định và không chia thuốc cho người khác.

Các sai lầm thường gặp khi đau mắt đỏ

Khi bị đau mắt đỏ, nhiều người xử trí theo kinh nghiệm truyền miệng. Một số việc có vẻ vô hại nhưng có thể làm bệnh lây rộng hơn hoặc che lấp dấu hiệu cần khám.

Lời khuyên của bác sĩ về vệ sinh mắt trong mùa đau mắt đỏ

Trong mùa có nhiều ca đau mắt đỏ, nguyên tắc quan trọng nhất là giảm tiếp xúc với dịch tiết mắt. Không cần cực đoan đến mức khử khuẩn mọi thứ liên tục, nhưng cần duy trì các thói quen đúng: rửa tay, dùng khăn riêng, không dụi mắt, không dùng chung mỹ phẩm mắt, vệ sinh bề mặt hay chạm như tay nắm cửa, điện thoại, bàn học và đồ chơi trẻ em.

Nếu bạn sống tại khu vực đông người, nhà có trẻ đi học, người làm việc văn phòng hoặc gia đình nhiều thế hệ, nên chuẩn bị sẵn khăn cá nhân cho từng người. Trong phòng tắm, mỗi khăn nên có móc riêng, treo cách nhau, phơi khô. Khăn lau tay chung có thể được thay thường xuyên hơn hoặc chuyển sang khăn giấy dùng một lần khi có người đang đau mắt đỏ.

Về chăm sóc mắt, không nên rửa mắt bằng nước lá, nước muối tự pha, sữa mẹ, chanh, cồn hoặc các dung dịch không được thiết kế cho mắt. Bề mặt mắt rất nhạy cảm; những chất không vô khuẩn có thể gây kích ứng, nhiễm trùng hoặc tổn thương giác mạc. Nếu cần làm sạch ghèn, dùng gạc sạch và nước sạch theo cách nhẹ nhàng, hoặc làm theo hướng dẫn sau khi khám.

Người bệnh cũng nên nghỉ ngơi, ngủ đủ, hạn chế màn hình nếu mắt khó chịu, tránh khói bụi, không trang điểm mắt và không bơi khi mắt đang viêm. Nếu phải ra ngoài, có thể đeo kính gọng để giảm thói quen chạm tay lên mắt và giảm bụi gió, nhưng kính không thay thế vệ sinh tay và không bảo đảm ngăn lây hoàn toàn.

Một câu hỏi liên quan là sau khi hết đỏ mắt có cần bỏ khăn không. Thông thường, khăn vải có thể được giặt kỹ, phơi khô hoàn toàn và tiếp tục dùng cá nhân. Tuy nhiên, nếu khăn đã cũ, ẩm mốc, có mùi hoặc dùng chung trong thời gian bệnh, nên thay khăn mới để bảo đảm vệ sinh. Với khăn giấy, gạc lau mắt, bông lau đã dùng, cần bỏ ngay sau mỗi lần sử dụng.

Đau mắt đỏ và các tình huống đặc biệt

Mỗi người có hoàn cảnh khác nhau, nên lời khuyên về theo dõi và đi khám cũng cần linh hoạt. Dưới đây là một số tình huống thường gặp trong hỏi đáp mắt tại Bến Tre và các địa phương khác.

Nếu sau đợt đau mắt đỏ, bạn cảm thấy nhìn mờ kéo dài, mỏi mắt hoặc nghi thay đổi độ kính, có thể cân nhắc khám mắt tổng quát và kiểm tra khúc xạ. Việc đo khúc xạ tại Bến Tre giúp đánh giá tật khúc xạ, nhưng cần thực hiện vào thời điểm phù hợp, khi viêm cấp đã ổn hơn theo tư vấn chuyên môn.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh?

Bạn nên đi khám khi triệu chứng không rõ nguyên nhân, có dấu hiệu nặng hoặc ảnh hưởng sinh hoạt. Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh, địa chỉ 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre, người bệnh có thể được kiểm tra tình trạng mắt đỏ, đánh giá bề mặt mắt, thị lực và các yếu tố liên quan. Phòng khám định vị ở các dịch vụ khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tròng kính Essilor/ZEISS, với cách tư vấn thực tế, cá thể hóa theo từng trường hợp.

Nếu bạn đến khám vì đau mắt đỏ, nên mang theo danh sách thuốc đã dùng, thời điểm khởi phát, triệu chứng kèm theo, thông tin về người xung quanh có bị tương tự hay không, thói quen dùng kính áp tròng hoặc mỹ phẩm mắt. Những thông tin này giúp bác sĩ đánh giá khả năng viêm kết mạc lây nhiễm, dị ứng, kích ứng hoặc bệnh mắt khác.

Trong trường hợp trẻ em có cận thị hoặc đang theo dõi kiểm soát cận thị, đau mắt đỏ không phải thời điểm phù hợp để tự thay đổi kính, tự dùng atropine, tự ngưng hoặc tự bắt đầu Ortho-K nếu chưa được hướng dẫn. Kiểm soát cận thị cần cá thể hóa theo tuổi, độ cận, khúc xạ, giác mạc, trục nhãn cầu, thói quen sinh hoạt và lịch tái khám. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn; kính kiểm soát cận thị hay atropine cũng cần theo dõi định kỳ và chỉ định phù hợp.

Với người cần kính sau khi tình trạng viêm đã ổn định, phòng khám có thể tư vấn các lựa chọn tròng kính phù hợp nhu cầu. Các trust point như ZEISS Vision Expert, thiết bị Nidek LE 1200 hoặc Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quy trình đo, mài lắp kính, nhưng kết quả vẫn phụ thuộc đánh giá chuyên môn và tình trạng từng người.

Câu hỏi thường gặp