Dấu hiệu mắt yếu ở trẻ: cha mẹ cần nhận biết sớm để không bỏ sót cận thị, nhược thị và lé mắt
Dấu hiệu mắt yếu ở trẻ không phải lúc nào cũng là câu nói “con nhìn không rõ”. Nhiều trẻ vẫn sinh hoạt, chạy nhảy và đi học bình thường dù một mắt nhìn kém, có tật khúc xạ, nhược thị hoặc lé mắt nhẹ. Bài viết này giúp phụ huynh nhận biết các dấu hiệu thường gặp, khi nào cần đưa trẻ đi khám mắt, khi nào cần đo khúc xạ, cắt kính và khi nào nên tư vấn kiểm soát cận thị tại Bến Tre.
Rất nhiều phụ huynh chỉ đưa trẻ đi khám mắt khi trẻ nói nhìn bảng không rõ. Nhưng trong thực tế, trẻ nhỏ thường không biết mình đang nhìn mờ, hoặc không biết diễn tả chính xác cảm giác thị lực kém. Một số trẻ chỉ biểu hiện bằng hành vi: nheo mắt, cúi sát vở, xem tivi gần, nghiêng đầu, dụi mắt, đọc chậm, học giảm tập trung hoặc thường xuyên tránh các hoạt động nhìn gần. Vì vậy, nhận biết sớm dấu hiệu mắt yếu ở trẻ là bước quan trọng để phát hiện cận thị, viễn thị, loạn thị, nhược thị, lé mắt và các bệnh lý mắt khác.
Điểm quan trọng phụ huynh cần nhớ
“Mắt yếu” không phải là một chẩn đoán y khoa cụ thể. Đây là cách phụ huynh mô tả tình trạng trẻ nhìn kém, mỏi mắt, hay nheo mắt hoặc có hành vi nhìn bất thường. Nguyên nhân có thể đơn giản là cần kính, nhưng cũng có thể là nhược thị, lé mắt, sụp mi, bệnh giác mạc, bệnh võng mạc hoặc vấn đề thần kinh thị giác. Vì vậy, nếu thấy trẻ có biểu hiện lặp lại, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt thay vì tự mua kính hoặc chờ trẻ tự than nhìn mờ.
Mắt yếu ở trẻ là gì?
Khi cha mẹ nói trẻ “mắt yếu”, thường có nghĩa là trẻ có vẻ nhìn không rõ, dễ mỏi mắt, hay nheo mắt, xem gần hoặc học tập không hiệu quả vì vấn đề thị giác. Về chuyên môn, tình trạng này có thể liên quan đến nhiều nhóm nguyên nhân khác nhau. Phổ biến nhất là tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị. Ngoài ra còn có nhược thị, lé mắt, bất thường phối hợp hai mắt, sụp mi, đục môi trường trong suốt, bệnh lý võng mạc hoặc các vấn đề thần kinh thị giác.
Trong số đó, nhược thị là vấn đề đặc biệt cần chú ý. Nhược thị là tình trạng thị lực phát triển không đầy đủ trong thời thơ ấu, khiến một hoặc cả hai mắt nhìn kém dù có thể không có tổn thương rõ ràng khi nhìn bên ngoài. Nếu phát hiện muộn, khả năng phục hồi thị lực có thể hạn chế hơn. Trẻ bị nhược thị thường không tự than phiền, nhất là khi mắt còn lại nhìn tốt và bù trừ cho mắt yếu.
Vì vậy, khi nghi ngờ dấu hiệu mắt yếu ở trẻ, mục tiêu không chỉ là hỏi “trẻ có cần đeo kính không”, mà phải xác định nguyên nhân thật sự: trẻ bị cận thị, viễn thị, loạn thị, nhược thị, lé mắt hay một vấn đề mắt khác. Đây là lý do khám mắt trẻ em cần bao gồm đo thị lực, đo khúc xạ, đánh giá hai mắt và khám mắt tổng quát khi cần.
Vì sao phụ huynh dễ bỏ sót dấu hiệu mắt yếu ở trẻ?
Có ba lý do rất thường gặp. Thứ nhất, trẻ nhỏ không biết thế nào là nhìn rõ để so sánh. Nếu trẻ đã nhìn mờ từ lâu, trẻ có thể nghĩ rằng ai cũng nhìn như vậy. Thứ hai, nếu chỉ một mắt yếu, mắt còn lại có thể bù trừ rất tốt nên trẻ vẫn chạy nhảy, xem hoạt hình và đi học như bình thường. Thứ ba, vấn đề thị giác ở trẻ đôi khi biểu hiện giống như lười học, giảm chú ý hoặc vụng về chứ không biểu hiện trực tiếp bằng câu “con không thấy”.
Ví dụ, một trẻ cận thị có thể chép bài chậm vì không nhìn rõ bảng. Một trẻ loạn thị có thể đau đầu sau khi đọc sách. Một trẻ nhược thị một mắt có thể bắt bóng kém hoặc ước lượng khoảng cách không tốt. Một trẻ lé mắt nhẹ có thể nghiêng đầu hoặc che một mắt khi nhìn. Nếu phụ huynh chỉ đánh giá bằng việc trẻ có than phiền hay không, nhiều trường hợp sẽ bị phát hiện muộn.
Trẻ không biết mình nhìn mờ
Trẻ chưa từng có trải nghiệm nhìn rõ để so sánh, nên có thể không tự nói ra. Điều này thường gặp khi tật khúc xạ hoặc nhược thị đã tồn tại từ sớm.
Một mắt tốt có thể bù cho mắt yếu
Nếu chỉ một mắt bị giảm thị lực, trẻ vẫn có thể sinh hoạt gần như bình thường. Đây là lý do nhược thị một mắt dễ bị bỏ sót.
Biểu hiện giống vấn đề học tập
Trẻ đọc chậm, bỏ dòng, học giảm tập trung hoặc né đọc sách có thể bị hiểu nhầm là thiếu tập trung, trong khi nguyên nhân có thể nằm ở mắt.
Dấu hiệu có thể rất kín đáo
Nghiêng đầu, nheo mắt, dụi mắt, che một mắt hoặc xem tivi gần đôi khi bị xem là thói quen, nhưng đây có thể là dấu hiệu thị giác bất thường.
15 dấu hiệu mắt yếu ở trẻ cha mẹ nên chú ý
Dưới đây là các dấu hiệu mắt yếu ở trẻ thường gặp trong sinh hoạt, học tập và vui chơi. Một dấu hiệu đơn lẻ chưa chắc khẳng định trẻ có bệnh mắt, nhưng nếu lặp đi lặp lại, xuất hiện nhiều dấu hiệu cùng lúc hoặc ảnh hưởng học tập, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt.
1. Trẻ nheo mắt khi nhìn xa hoặc nhìn màn hình
Nheo mắt là dấu hiệu rất thường gặp khi trẻ cố làm hình ảnh rõ hơn. Trẻ có thể nheo mắt khi nhìn bảng, xem tivi, nhìn người ở xa, đọc bảng hiệu hoặc khi ra ngoài trời. Dấu hiệu này thường gợi ý cận thị, loạn thị hoặc một rối loạn khúc xạ chưa được phát hiện.
Nếu trẻ nheo mắt thường xuyên, phụ huynh không nên chỉ nhắc trẻ “mở mắt ra” mà nên cho trẻ đo thị lực và đo khúc xạ. Với trẻ đi học, nheo mắt khi nhìn bảng là dấu hiệu rất đáng chú ý.
2. Ngồi quá gần tivi, cầm điện thoại hoặc sách quá sát mắt
Trẻ liên tục tiến sát màn hình, cúi rất gần vở hoặc đưa đồ chơi sát mặt để nhìn có thể đang cố phóng to hình ảnh vì nhìn không rõ. Hành vi này không đủ để chẩn đoán cận thị, nhưng là tín hiệu quan trọng cho thấy trẻ cần được kiểm tra thị lực.
Ở trẻ nhỏ, xem gần đôi khi là thói quen. Tuy nhiên, nếu trẻ luôn ngồi sát dù đã được nhắc, kèm nheo mắt, dụi mắt, đau đầu hoặc học giảm tập trung, nên khám mắt sớm.
3. Nghiêng đầu, xoay mặt hoặc dùng một tư thế nhìn cố định
Trẻ có thể nghiêng đầu sang một bên, xoay mặt, ngẩng cằm hoặc cúi đầu khi nhìn tivi, đọc sách hoặc chụp ảnh. Đây có thể là cách trẻ tìm góc nhìn dễ chịu hơn để bù cho lé mắt, loạn thị, song thị, sụp mi hoặc bất thường phối hợp hai mắt.
Nếu tư thế nghiêng đầu lặp lại, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám. Không nên chỉ nghĩ trẻ “làm dáng” hoặc “ngồi sai tư thế”, vì nguyên nhân có thể xuất phát từ mắt.
4. Che một mắt khi đọc, xem điện thoại hoặc ra nắng
Trẻ thường xuyên che một mắt, nhắm một mắt hoặc chớp mắt nhiều khi nhìn có thể đang gặp vấn đề về phối hợp hai mắt, song thị, lệch khúc xạ hai mắt hoặc nhược thị. Đây là một trong những dấu hiệu mắt yếu ở trẻ không nên bỏ qua.
Nếu trẻ che một mắt khi ra nắng, xem tivi, đọc sách hoặc khi mệt, phụ huynh nên ghi lại thời điểm xảy ra và đưa trẻ đi khám mắt để đánh giá thị lực từng mắt.
5. Lé mắt hoặc hai mắt không thẳng hàng
Nếu một mắt của trẻ lệch vào trong, ra ngoài, lên trên hoặc xuống dưới, dù chỉ xảy ra từng lúc, trẻ cần được khám mắt. Lé mắt có thể liên quan đến nhược thị, tật khúc xạ, bất thường phối hợp hai mắt hoặc các bệnh lý khác.
Lé mắt ở trẻ không chỉ là vấn đề thẩm mỹ. Nếu một mắt thường xuyên bị não “bỏ qua”, trẻ có thể giảm thị lực mắt đó và mất khả năng phối hợp hai mắt tốt. Phát hiện sớm giúp tăng cơ hội điều trị hiệu quả hơn.
6. Dụi mắt nhiều, chớp mắt liên tục hoặc than mỏi mắt
Trẻ có thể dụi mắt khi buồn ngủ, dị ứng hoặc kích ứng mắt. Nhưng nếu trẻ dụi mắt nhiều khi học, đọc sách, xem màn hình, kèm cay mắt, mỏi mắt hoặc nhìn gần sát, cần nghĩ đến tật khúc xạ, khô mắt do dùng màn hình, viêm bờ mi hoặc kích ứng bề mặt mắt.
Phụ huynh không nên tự mua thuốc nhỏ mắt kéo dài cho trẻ khi chưa được khám. Một số thuốc nhỏ mắt không phù hợp có thể gây hại nếu dùng sai.
7. Hay bỏ dòng, đọc chậm, dùng tay dò chữ khi đọc
Vấn đề thị giác không chỉ thể hiện ở việc nhìn xa mờ. Một số trẻ gặp khó khăn khi đọc: hay bỏ dòng, mất vị trí đang đọc, dùng tay dò chữ, đọc chậm, đọc nhanh mỏi hoặc không thích hoạt động nhìn gần. Điều này có thể liên quan đến tật khúc xạ, điều tiết hoặc phối hợp hai mắt.
Nếu trẻ học đọc chậm hơn bạn bè, dễ mệt khi đọc hoặc thường than đau đầu sau khi học, kiểm tra mắt là bước nên thực hiện trước khi kết luận trẻ thiếu tập trung.
8. Học giảm tập trung, dễ chán hoạt động nhìn gần
Trẻ nhìn không rõ hoặc mỏi mắt có thể né đọc sách, né tô màu, không muốn làm bài tập, nhanh chán khi học hoặc hay quay sang việc khác. Phụ huynh thường nghĩ đây là vấn đề ý thức, nhưng trong một số trường hợp, nguyên nhân nằm ở mắt.
Đây là nhóm dấu hiệu mắt yếu ở trẻ khá kín đáo. Nếu trẻ thay đổi hành vi học tập kèm nheo mắt, cúi sát vở hoặc dụi mắt, nên đo thị lực và đo khúc xạ.
9. Vụng về, hay va chạm, bắt bóng kém
Trẻ có thị lực kém một mắt, giảm cảm nhận chiều sâu hoặc phối hợp hai mắt không tốt có thể ước lượng khoảng cách kém. Biểu hiện có thể là hay vấp, bắt bóng hụt, rót nước lệch ly, đi cầu thang lúng túng hoặc va vào đồ vật.
Không phải mọi trẻ vụng về đều có bệnh mắt, nhưng nếu đi kèm che một mắt, lé mắt, nghiêng đầu hoặc nhìn gần bất thường, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám.
10. Không nhận ra người hoặc vật ở xa như bạn bè cùng tuổi
Nếu trẻ khó nhận diện người quen từ xa, không đọc được chữ trên bảng, không thấy biển hiệu hoặc phải tiến lại gần mới nhìn rõ, đây là dấu hiệu giảm thị lực nhìn xa. Cận thị và loạn thị là nguyên nhân thường gặp ở lứa tuổi học đường.
Trẻ có thể bị hiểu nhầm là “không chú ý” hoặc “không nghe lời”, trong khi thật ra trẻ không nhìn thấy rõ. Khám mắt giúp phân biệt vấn đề thị lực với vấn đề hành vi.
11. Than đau đầu vùng trán sau khi học
Đau đầu sau học bài, đọc sách hoặc làm máy tính có thể liên quan đến viễn thị, loạn thị, điều tiết quá mức hoặc phối hợp hai mắt kém. Đặc biệt nếu đau đầu xuất hiện sau hoạt động nhìn gần và giảm khi nghỉ, phụ huynh nên nghĩ đến nguyên nhân thị giác.
Tuy nhiên, đau đầu có nhiều nguyên nhân. Nếu đau đầu dữ dội, nôn ói, yếu tay chân, co giật hoặc thay đổi ý thức, cần đưa trẻ đi khám y tế ngay.
12. Chảy nước mắt, đỏ mắt kéo dài hoặc sợ sáng
Đỏ mắt, chảy nước mắt và sợ sáng có thể do viêm kết mạc, dị ứng, khô mắt, viêm giác mạc hoặc các bệnh lý khác. Nếu trẻ sợ sáng rõ, khó mở mắt, đau mắt, đỏ mắt kéo dài hoặc chảy nước mắt nhiều tái phát, nên khám mắt thay vì tự mua thuốc.
Với trẻ nhỏ, sợ sáng và chảy nước mắt kéo dài cũng cần được đánh giá kỹ để loại trừ các vấn đề nghiêm trọng hơn.
13. Đồng tử có ánh trắng trong ảnh chụp flash
Đây là dấu hiệu cảnh báo đặc biệt quan trọng. Nếu trong ảnh chụp flash, một đồng tử của trẻ có ánh trắng bất thường thay vì ánh đỏ/cam thông thường, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt sớm. Dấu hiệu này có thể liên quan đến các bệnh lý nghiêm trọng như u nguyên bào võng mạc, đục thể thủy tinh thể bẩm sinh hoặc bất thường võng mạc.
Không nên chờ dấu hiệu này tự hết. Nếu ánh trắng lặp lại ở nhiều ảnh hoặc nhìn thấy ngoài đời, cần khám mắt càng sớm càng tốt.
14. Sụp mi, mắt mở không đều hoặc mắt rung
Sụp mi rõ có thể che trục nhìn và làm tăng nguy cơ nhược thị nếu kéo dài trong giai đoạn phát triển thị giác. Mắt rung, mắt không theo vật tốt, mắt mở không đều hoặc phản xạ mắt bất thường cũng là lý do nên khám chuyên khoa mắt trẻ em.
Phụ huynh nên quan sát ảnh chụp của trẻ, cách trẻ nhìn theo đồ vật và hai mắt có cân xứng hay không.
15. Trẻ không than nhìn mờ nhưng hành vi học tập và sinh hoạt thay đổi
Điểm quan trọng nhất là trẻ có thể có vấn đề mắt mà không tự nói ra. Nếu phụ huynh thấy trẻ thay đổi cách nhìn, cách học, cách đọc, khả năng vận động hoặc thường xuyên có các biểu hiện bất thường, nên đưa trẻ đi khám mắt. Chờ trẻ tự than nhìn mờ có thể làm chậm thời điểm phát hiện.
Nguyên nhân thường gặp gây mắt yếu ở trẻ
Khi trẻ có dấu hiệu mắt yếu ở trẻ, nguyên nhân có thể nằm ở nhiều nhóm bệnh khác nhau. Việc tự đoán nguyên nhân tại nhà thường không đủ chính xác, vì các biểu hiện có thể giống nhau. Trẻ cận thị, loạn thị, nhược thị hoặc lé mắt đều có thể nheo mắt, học giảm tập trung hoặc xem gần.
Tật khúc xạ
Cận thị, viễn thị và loạn thị là nguyên nhân phổ biến. Nếu không phát hiện, trẻ có thể nhìn mờ kéo dài, đau đầu, mỏi mắt hoặc học tập kém hiệu quả. Một số trường hợp tật khúc xạ cao hoặc lệch độ hai mắt có thể làm tăng nguy cơ nhược thị.
Nhược thị
Nhược thị là tình trạng thị lực phát triển không đầy đủ, thường liên quan đến lé mắt, lệch khúc xạ hai mắt hoặc cản trở trục nhìn. Phát hiện càng sớm, cơ hội cải thiện thị lực càng tốt.
Lé mắt
Lé mắt có thể làm hai mắt không phối hợp tốt, ảnh hưởng cảm nhận chiều sâu và tăng nguy cơ nhược thị. Lé từng lúc cũng cần được đánh giá, nhất là nếu xuất hiện lặp lại.
Khô mắt, viêm bờ mi, dị ứng
Trẻ dùng màn hình nhiều, dị ứng hoặc viêm bờ mi có thể dụi mắt, chớp mắt nhiều, cay mắt, đỏ mắt hoặc chảy nước mắt. Nhóm này cần được khám và hướng dẫn chăm sóc phù hợp.
Bất thường bẩm sinh
Sụp mi, đục thể thủy tinh thể bẩm sinh, bệnh võng mạc hoặc bất thường thần kinh thị giác có thể ảnh hưởng thị lực từ sớm và cần phát hiện kịp thời.
Cận thị tiến triển
Ở trẻ đi học, cận thị có thể tăng theo thời gian. Nếu trẻ tăng độ nhanh, cần tư vấn kiểm soát cận thị thay vì chỉ thay kính mỗi lần tăng độ.
Dấu hiệu mắt yếu ở trẻ theo từng độ tuổi
Mỗi độ tuổi có cách biểu hiện khác nhau. Trẻ càng nhỏ càng khó mô tả triệu chứng, nên phụ huynh càng cần quan sát hành vi nhìn và hình dạng mắt.
Trẻ sơ sinh và nhũ nhi
Phụ huynh cần chú ý nếu trẻ không nhìn theo đồ vật, không giao tiếp mắt tốt, lé liên tục sau giai đoạn sơ sinh, đồng tử trắng, sợ sáng, chảy nước mắt nhiều, sụp mi rõ, mắt rung hoặc phản ứng thị giác kém. Đây là nhóm tuổi cần khám sớm khi có bất thường vì trẻ chưa thể diễn tả triệu chứng.
Trẻ mẫu giáo
Trẻ mẫu giáo có thể biểu hiện bằng nheo mắt, xem gần, nghiêng đầu, che một mắt, lé từng lúc, dụi mắt, tô màu lệch, né hoạt động nhìn gần, khó phối hợp tay mắt hoặc hay va chạm. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám nếu các biểu hiện này lặp lại.
Trẻ đi học
Ở lứa tuổi đi học, dấu hiệu thường rõ hơn qua học tập: nhìn bảng không rõ, chép bài chậm, đọc chậm, bỏ dòng, không thích đọc sách, đau đầu sau học, mỏi mắt khi làm bài hoặc học giảm tập trung. Đây là giai đoạn cận thị học đường thường được phát hiện.
Khi nào cần đưa trẻ đi khám mắt ngay?
Một số dấu hiệu không nên chờ theo dõi tại nhà. Nếu trẻ có một trong các biểu hiện dưới đây, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt sớm để loại trừ bệnh lý nặng.
Dấu hiệu cần khám mắt sớm
- Đồng tử trắng trong ảnh chụp flash hoặc nhìn thấy ánh trắng bất thường ngoài đời.
- Lé mắt rõ, lé từng lúc lặp lại hoặc hai mắt không thẳng hàng.
- Sụp mi che trục nhìn, mắt mở không đều rõ.
- Trẻ thường xuyên che một mắt, nghiêng đầu hoặc than nhìn đôi.
- Đỏ mắt, đau mắt, sợ sáng, chảy nước mắt kéo dài hoặc tái phát.
- Giảm thị lực đột ngột, trẻ không nhìn theo vật hoặc phản ứng thị giác kém.
- Ruồi bay, chớp sáng, chấn thương mắt hoặc mắt có dị vật.
Trẻ không có triệu chứng thì có cần khám mắt không?
Có. Không có triệu chứng không đồng nghĩa mắt hoàn toàn bình thường. Một số vấn đề như nhược thị một mắt, lệch khúc xạ hai mắt hoặc lé nhẹ có thể diễn tiến âm thầm. Trẻ có thể không than phiền gì vì mắt còn lại bù trừ tốt.
Sàng lọc thị lực và khám mắt đúng thời điểm giúp phát hiện trẻ cần đánh giá chuyên sâu hơn. Đặc biệt, trẻ 3–5 tuổi nên được sàng lọc thị lực để phát hiện nhược thị hoặc yếu tố nguy cơ. Trẻ đi học, trẻ có cha mẹ cận thị, trẻ dùng màn hình nhiều, trẻ học giảm tập trung hoặc trẻ từng có bất thường mắt cần được theo dõi định kỳ hơn.
Cha mẹ có thể kiểm tra gì tại nhà?
Phụ huynh có thể quan sát trẻ hằng ngày để phát hiện sớm dấu hiệu mắt yếu ở trẻ. Tuy nhiên, kiểm tra tại nhà chỉ có giá trị gợi ý, không thay thế khám mắt chuyên khoa. Một mắt yếu vẫn có thể bị bỏ sót nếu phụ huynh chỉ dựa vào cảm giác trẻ “vẫn sinh hoạt bình thường”.
Checklist quan sát tại nhà
- Trẻ có nheo mắt khi nhìn xa, nhìn bảng hoặc xem tivi không?
- Trẻ có ngồi quá gần màn hình hoặc cúi sát vở không?
- Trẻ có nghiêng đầu, che một mắt hoặc nhắm một mắt khi nhìn không?
- Hai mắt có thẳng hàng khi nhìn thẳng hoặc trong ảnh chụp không?
- Trẻ có đọc chậm, bỏ dòng, dùng tay dò chữ hoặc né đọc sách không?
- Trẻ có hay dụi mắt, than đau đầu hoặc mỏi mắt sau khi học không?
- Trẻ có vụng về, bắt bóng kém hoặc hay va chạm bất thường không?
- Ảnh chụp flash có xuất hiện đồng tử trắng bất thường không?
Đo khúc xạ cho trẻ: vì sao không nên chỉ đo máy rồi cắt kính?
Khi phát hiện dấu hiệu mắt yếu ở trẻ, nhiều phụ huynh nghĩ chỉ cần đưa trẻ đi đo máy và cắt kính. Trên thực tế, đo máy tự động chỉ là một phần của quy trình. Trẻ em có khả năng điều tiết mạnh, kết quả đo có thể dao động nếu trẻ mệt, khô mắt, sợ máy, nhìn không đúng mục tiêu hoặc đang co quắp điều tiết.
Một quy trình tốt nên gồm hỏi triệu chứng, đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ khách quan, thử kính chủ quan khi trẻ hợp tác, đánh giá thị lực hai mắt, kiểm tra mắt lé, đánh giá nguy cơ nhược thị và khám mắt khi cần. Với một số trường hợp, bác sĩ có thể cần chỉ định liệt điều tiết để đo khúc xạ chính xác hơn.
Cắt kính cho trẻ: khi nào cần và cần lưu ý gì?
Không phải trẻ nào có dấu hiệu nhìn bất thường cũng cần cắt kính ngay, nhưng nếu trẻ có tật khúc xạ ảnh hưởng thị lực, học tập hoặc nguy cơ nhược thị, kính đúng độ là một phần rất quan trọng trong điều trị. Kính cho trẻ cần đúng độ, đúng tâm, gọng nhẹ, bền, vừa mặt và phù hợp sinh hoạt.
Phụ huynh không nên tự mua kính theo số đo cũ hoặc theo đơn của lần khám đã quá lâu. Trẻ đang phát triển, độ mắt có thể thay đổi. Nếu trẻ đeo kính nhưng vẫn nheo mắt, nhìn không rõ, đau đầu hoặc học giảm tập trung, nên tái khám để kiểm tra lại kính, thị lực từng mắt và nguy cơ nhược thị.
Kính cần đúng độ
Đúng độ cận, viễn, loạn và trục loạn giúp trẻ nhìn rõ hơn, giảm nheo mắt và hỗ trợ học tập.
Gọng cần vừa mặt
Gọng trẻ em nên nhẹ, bền, không trượt, không ép tai, không tì má và phù hợp vận động.
Tròng cần an toàn
Trẻ nên dùng tròng phù hợp sinh hoạt, dễ vệ sinh, hạn chế trầy và có chống UV nếu cần.
Cần theo dõi sau khi nhận kính
Nếu trẻ than chóng mặt, nhức đầu, nhìn méo hoặc không chịu đeo kính, nên kiểm tra lại.
Dấu hiệu mắt yếu ở trẻ và kiểm soát cận thị
Ở trẻ đi học, cận thị là nguyên nhân thường gặp khiến trẻ nheo mắt, nhìn bảng không rõ, ngồi gần tivi hoặc cúi sát vở. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là cắt kính cho trẻ nhìn rõ. Nếu trẻ tăng độ nhanh qua mỗi lần khám, phụ huynh nên hỏi bác sĩ về kiểm soát cận thị.
Kiểm soát cận thị là quá trình theo dõi và can thiệp nhằm làm chậm tiến triển cận thị ở trẻ phù hợp. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể tư vấn tròng kính kiểm soát cận thị, Ortho-K, thuốc nhỏ mắt hoặc phương án khác. Bên cạnh đó, trẻ cần tăng thời gian hoạt động ngoài trời, giảm nhìn gần liên tục, giữ khoảng cách học tập đúng và tái khám đúng hẹn.
Khi nào nên hỏi về kiểm soát cận thị?
- Trẻ tăng độ nhanh trong 6–12 tháng.
- Trẻ cận thị từ nhỏ hoặc có cha mẹ cận thị.
- Trẻ học gần nhiều, dùng thiết bị số nhiều, ít ra ngoài trời.
- Trẻ cận nhưng thường xuyên nheo mắt dù đã đeo kính.
- Phụ huynh muốn theo dõi cận thị có kế hoạch dài hạn.
Khám mắt tổng quát cho trẻ gồm những gì?
Khám mắt tổng quát giúp xác định nguyên nhân thật sự phía sau dấu hiệu mắt yếu ở trẻ. Tùy tuổi và khả năng hợp tác của trẻ, quy trình có thể khác nhau, nhưng thường bao gồm các bước sau:
1. Hỏi triệu chứng và tiền sử
Bác sĩ hỏi trẻ có nheo mắt, xem gần, đau đầu, dụi mắt, học giảm tập trung, lé mắt, sinh non, bệnh toàn thân, tiền sử gia đình cận thị hoặc bệnh mắt hay không.
2. Đo thị lực từng mắt
Đo thị lực từng mắt giúp phát hiện mắt yếu một bên, lệch thị lực hai mắt hoặc nghi ngờ nhược thị. Đây là bước rất quan trọng ở trẻ em.
3. Đo khúc xạ
Đo khúc xạ giúp xác định cận thị, viễn thị, loạn thị. Một số trường hợp cần đo sau liệt điều tiết để có kết quả chính xác hơn.
4. Đánh giá lé mắt và phối hợp hai mắt
Bác sĩ đánh giá hai mắt có thẳng hàng không, trẻ có lé ẩn/lé hiện không, khả năng phối hợp hai mắt và cảm nhận chiều sâu như thế nào.
5. Khám cấu trúc mắt khi cần
Tùy triệu chứng, bác sĩ có thể kiểm tra giác mạc, kết mạc, thủy tinh thể, đáy mắt hoặc chỉ định thêm kiểm tra chuyên sâu.
Nếu phát hiện sớm, mắt yếu ở trẻ có cải thiện được không?
Trong nhiều trường hợp, câu trả lời là có. Tật khúc xạ có thể được chỉnh bằng kính phù hợp. Nhược thị nếu phát hiện sớm có thể điều trị bằng chỉnh kính, bịt mắt, gia phạt thị giác hoặc các phương pháp khác tùy nguyên nhân. Lé mắt có thể cần kính, theo dõi, tập luyện, điều trị nhược thị hoặc can thiệp chuyên sâu tùy từng trường hợp.
Yếu tố quan trọng nhất là thời gian. Giai đoạn phát triển thị giác ở trẻ có giới hạn. Phát hiện càng sớm, khả năng cải thiện càng tốt. Nếu chờ đến khi trẻ lớn mới phát hiện mắt yếu một bên, kết quả điều trị có thể khó khăn hơn.
Phụ huynh nên làm gì khi nghi ngờ trẻ có dấu hiệu mắt yếu?
Khi thấy trẻ có biểu hiện bất thường, phụ huynh nên bình tĩnh nhưng không nên chủ quan. Việc đầu tiên là ghi nhận dấu hiệu cụ thể, thời điểm xuất hiện và mức độ ảnh hưởng đến học tập, sinh hoạt. Sau đó nên đưa trẻ đi khám mắt để được đánh giá đúng.
5 việc nên làm
- Không chờ trẻ tự than nhìn mờ mới đưa đi khám.
- Ghi lại các dấu hiệu: nheo mắt, nghiêng đầu, xem gần, lé, đau đầu, che một mắt.
- Đưa trẻ đi khám mắt có đo thị lực, đo khúc xạ và đánh giá hai mắt.
- Nếu trẻ đã đeo kính mà vẫn bất thường, cần tái khám để kiểm tra kính và thị lực từng mắt.
- Duy trì khám mắt định kỳ, đặc biệt ở trẻ cận thị hoặc có nguy cơ nhược thị.
Câu hỏi thường gặp về dấu hiệu mắt yếu ở trẻ
Trẻ hay xem điện thoại gần có phải mắt yếu không?
Không phải lúc nào cũng vậy, nhưng đây là dấu hiệu cần chú ý. Nếu trẻ thường xuyên đưa màn hình, sách hoặc đồ chơi rất sát mắt để nhìn, đặc biệt kèm nheo mắt, dụi mắt hoặc học giảm tập trung, nên cho trẻ khám mắt và đo khúc xạ.
Trẻ không than nhìn mờ thì có thể vẫn bị mắt yếu không?
Có. Nhiều trẻ không tự nhận ra mình nhìn kém, nhất là khi chỉ một mắt bị ảnh hưởng. Vì vậy, phụ huynh cần quan sát hành vi nhìn và cho trẻ khám mắt định kỳ.
Lé mắt nhẹ, lúc có lúc không có đáng lo không?
Có. Lé từng lúc vẫn có thể liên quan đến bất thường phối hợp hai mắt, tật khúc xạ hoặc nguy cơ nhược thị. Trẻ nên được bác sĩ mắt đánh giá.
Đồng tử trắng trong ảnh chụp có nguy hiểm không?
Có thể nguy hiểm. Đồng tử trắng trong ảnh chụp flash có thể liên quan đến bệnh lý nghiêm trọng như u nguyên bào võng mạc, đục thể thủy tinh thể hoặc bệnh võng mạc. Phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt sớm.
Bao nhiêu tuổi nên cho trẻ kiểm tra mắt?
Trẻ nên được sàng lọc thị lực trong các mốc khám sức khỏe định kỳ. Nhóm 3–5 tuổi nên được sàng lọc ít nhất một lần để phát hiện nhược thị hoặc yếu tố nguy cơ. Nếu có dấu hiệu bất thường, cần khám sớm ở bất kỳ tuổi nào.
Trẻ cận thị có cần kiểm soát cận thị không?
Nếu trẻ tăng độ nhanh, cận từ nhỏ, có cha mẹ cận thị, học gần nhiều hoặc ít hoạt động ngoài trời, phụ huynh nên hỏi bác sĩ về kiểm soát cận thị. Không nên chỉ thay kính mỗi lần tăng độ mà không theo dõi tiến triển.
Trẻ đeo kính rồi nhưng vẫn nheo mắt thì sao?
Cần kiểm tra lại kính, độ khúc xạ, trục loạn, tâm kính, thị lực từng mắt và nguy cơ nhược thị. Kính cũ có thể không còn phù hợp hoặc trẻ có vấn đề khác ngoài tật khúc xạ.
Khám mắt trẻ em có chỉ là đo độ cận không?
Không. Khám mắt trẻ em có thể bao gồm đo thị lực, đo khúc xạ, đánh giá lé mắt, phối hợp hai mắt, nhược thị và khám cấu trúc mắt khi cần. Đo độ cận chỉ là một phần của quá trình.
Tài liệu tham khảo bên ngoài
Nghi ngờ trẻ có dấu hiệu mắt yếu? Nên khám và đo khúc xạ sớm
Dấu hiệu mắt yếu ở trẻ có thể rất rõ như lé mắt, nheo mắt, xem gần; nhưng cũng có thể kín đáo như đọc chậm, học giảm tập trung, vụng về hoặc không thích hoạt động nhìn gần. Phát hiện sớm giúp trẻ có cơ hội được chỉnh kính, điều trị nhược thị, theo dõi lé mắt hoặc kiểm soát cận thị đúng thời điểm.
Phòng khám Mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh
Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre.
Hotline: 079 860 86 86
Website: phongkhammatbsminh.com
Dịch vụ liên quan
Phụ huynh có thể xem thêm các dịch vụ phù hợp:
