Tóm tắt nhanh cho người đang tìm hiểu

Cườm khô là gì?

Cườm khô là tên gọi dân gian đã được sử dụng từ lâu. Người bệnh thường nói mắt bị cườm khô khi nhìn ngày càng mờ, có cảm giác như có lớp màng che trước mắt nhưng không đau rõ. Từ cườm làm nhiều người lo lắng vì nghĩ trong mắt có một khối gì đó mọc lên. Thực tế, với đục thủy tinh thể, vấn đề nằm ở sự thay đổi độ trong của thủy tinh thể, một thấu kính tự nhiên nằm bên trong mắt.

Thủy tinh thể bình thường trong suốt, giúp hội tụ ánh sáng lên võng mạc. Theo tuổi tác hoặc do một số yếu tố bệnh lý, cấu trúc protein trong thủy tinh thể biến đổi, làm ánh sáng đi qua bị tán xạ. Khi đó hình ảnh đến võng mạc không còn rõ, người bệnh thấy mờ, lóa, giảm tương phản. Sự đục này thường tiến triển từ từ trong nhiều tháng đến nhiều năm.

Tên gọi cườm khô không phải là thuật ngữ chuyên môn chính thức trong hồ sơ y khoa hiện đại. Khi khám, bác sĩ thường ghi chẩn đoán là đục thủy tinh thể, kèm vị trí và mức độ như đục nhân, đục vỏ, đục dưới bao sau, đục chín, đục quá chín hoặc các dạng khác. Việc phân loại này giúp đánh giá nguyên nhân, mức độ ảnh hưởng thị lực và kế hoạch điều trị.

Đục thủy tinh thể là gì?

Đục thủy tinh thể là bệnh lý làm thủy tinh thể mất độ trong suốt. Bệnh có thể xuất hiện ở một hoặc cả hai mắt, thường không tiến triển hoàn toàn giống nhau giữa hai bên. Một mắt có thể mờ nhiều hơn, mắt còn lại vẫn đọc được, khiến người bệnh khó nhận ra nếu không che từng mắt để kiểm tra.

Theo Viện Mắt Hoa Kỳ, cataract là tình trạng thủy tinh thể bị đục, làm thị lực mờ hoặc giảm chất lượng hình ảnh. Người bệnh có thể tham khảo thêm thông tin tổng quan từ American Academy of Ophthalmology tại AAO. Tuy nhiên, thông tin trực tuyến chỉ có giá trị tham khảo; chẩn đoán vẫn cần khám mắt trực tiếp bằng sinh hiển vi và các xét nghiệm phù hợp.

Điểm quan trọng là đục thủy tinh thể không giống cận thị, viễn thị hay loạn thị đơn thuần. Kính gọng có thể giúp cải thiện phần nào ở giai đoạn sớm nếu người bệnh đồng thời có tật khúc xạ. Nhưng khi thủy tinh thể đục nhiều, thay kính liên tục vẫn không đạt thị lực mong muốn. Đây là lý do nhiều người lớn tuổi kể rằng đã cắt kính mới nhưng nhìn vẫn mờ, nhất là khi ra nắng hoặc nhìn đèn xe ban đêm.

Cườm khô và đục thủy tinh thể có phải là một bệnh không?

Sự nhầm lẫn thường gặp nhất là giữa cườm khô và cườm nước. Cườm nước thường được người dân dùng để chỉ glaucoma, một nhóm bệnh có thể gây tổn thương thần kinh thị giác, đôi khi liên quan đến tăng nhãn áp. Glaucoma có thể tiến triển âm thầm, gây mất thị trường không hồi phục nếu phát hiện muộn. Trong khi đó, đục thủy tinh thể chủ yếu làm mờ do thủy tinh thể bị đục và có thể cải thiện thị lực bằng phẫu thuật trong nhiều trường hợp, nếu các phần khác của mắt còn đủ tốt.

Do cách gọi dân gian không luôn thống nhất, người bệnh không nên tự kết luận chỉ dựa vào câu nói cườm khô. Một người có thể vừa đục thủy tinh thể vừa có glaucoma, bệnh võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm hoặc khô mắt. Những bệnh này có thể cùng gây mờ mắt nhưng hướng xử trí khác nhau. Khám mắt đầy đủ sẽ giúp xác định nguyên nhân chính và các yếu tố đi kèm.

Vì sao cần phân biệt cườm khô với các bệnh mắt khác?

Người bệnh thường đến khám vì một triệu chứng chung là nhìn mờ. Tuy nhiên, nhìn mờ có thể xuất phát từ nhiều vị trí: bề mặt mắt, giác mạc, thủy tinh thể, dịch kính, võng mạc, hoàng điểm, thần kinh thị hoặc đường dẫn truyền thị giác. Nếu chỉ nghe kể mờ mắt rồi kết luận là cườm khô, có thể bỏ sót bệnh cần điều trị sớm.

Ví dụ, khô mắt có thể làm nhìn mờ dao động, lúc rõ lúc mờ, kèm cộm xốn, chảy nước mắt, mỏi mắt khi dùng điện thoại. Tật khúc xạ gây mờ nhưng thường cải thiện tốt bằng kính nếu không có bệnh kèm. Bệnh võng mạc đái tháo đường có thể gây mờ, méo hình, xuất huyết đáy mắt. Glaucoma góc đóng cấp có thể gây đau mắt, đỏ mắt, nhức đầu, buồn nôn, nhìn quầng xanh đỏ quanh đèn và cần xử trí khẩn.

Đục thủy tinh thể cũng có nhiều mức độ. Có người thủy tinh thể mới đục nhẹ nhưng than mờ nhiều do bệnh hoàng điểm. Có người cườm khô khá rõ nhưng vẫn sinh hoạt được vì nhu cầu thị giác không quá cao. Vì vậy, mục tiêu của khám không chỉ là xác nhận có cườm hay không, mà còn đánh giá bệnh này ảnh hưởng thị lực đến đâu và có yếu tố nào làm kết quả sau mổ khó dự đoán hơn.

Dấu hiệu thường gặp của cườm khô

Cườm khô thường tiến triển chậm nên người bệnh dễ thích nghi dần và không nhận ra thị lực đã giảm. Một số người chỉ phát hiện khi đi khám sức khỏe, khi đổi bằng lái, khi đọc chữ nhỏ khó hơn, hoặc khi che một mắt mới thấy mắt kia mờ nhiều. Các dấu hiệu thường gặp gồm:

Một số dạng đục thủy tinh thể có biểu hiện đặc biệt. Đục dưới bao sau có thể gây chói và mờ khi đọc dù mức độ nhìn xa không quá tệ lúc đầu. Đục nhân có thể làm độ cận tăng lên, khiến người lớn tuổi bỗng đọc gần không cần kính trong một thời gian; hiện tượng này không có nghĩa là mắt trẻ lại mà có thể do thủy tinh thể thay đổi chiết suất.

Khi nào nên đi khám sớm?

Nếu mờ mắt tiến triển từ từ, không đau, người bệnh vẫn nên sắp xếp khám mắt để xác định nguyên nhân, nhất là khi trên 50 tuổi, có đái tháo đường, tăng huyết áp, từng chấn thương mắt, dùng corticoid kéo dài hoặc đã được chẩn đoán cườm trước đó. Khám định kỳ giúp theo dõi tốc độ tiến triển và phát hiện bệnh phối hợp.

Với người còn lái xe, vận hành máy móc, làm việc ngoài trời, làm nghề may, sửa chữa, đọc sổ sách hoặc chăm sóc cháu nhỏ, ngưỡng ảnh hưởng sinh hoạt có thể đến sớm hơn. Không nên chỉ chờ đến khi mắt quá mờ mới đi khám. Cườm quá chín có thể làm việc đo đạc trước mổ khó hơn, đồng thời có thể đi kèm nguy cơ viêm hoặc tăng nhãn áp trong một số trường hợp.

Khám cườm khô gồm những gì?

Một buổi khám đục thủy tinh thể không chỉ là soi xem có cườm hay không. Bác sĩ cần đánh giá tổng thể để trả lời ba câu hỏi: mắt mờ do nguyên nhân nào, cườm đang ở mức độ nào, và nếu mổ thì kỳ vọng thị lực ra sao. Tùy tình trạng cụ thể, quy trình có thể bao gồm các bước sau:

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh ở Bến Tre, việc khám được định hướng theo nhu cầu thực tế của từng người bệnh. Phòng khám có các hoạt động khám mắt, khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tư vấn tròng kính Essilor, ZEISS. Các thiết bị và quy trình hỗ trợ như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể được nhắc đến trong bối cảnh đo khám và tư vấn kính, nhưng quyết định điều trị cườm vẫn cần dựa trên thăm khám y khoa cụ thể.

Mổ cườm khô có phải là mổ đục thủy tinh thể không?

Đúng. Khi người bệnh nói mổ cườm khô, trong y khoa thường hiểu là mổ đục thủy tinh thể. Phương pháp phổ biến hiện nay là phaco: bác sĩ tạo đường mổ nhỏ, dùng năng lượng siêu âm tán nhuyễn và hút phần thủy tinh thể đục, sau đó đặt thủy tinh thể nhân tạo vào trong mắt. Phẫu thuật thường được thực hiện khi cườm ảnh hưởng đáng kể đến thị lực hoặc cản trở việc theo dõi, điều trị bệnh đáy mắt.

Phaco không phải là lấy một lớp màng bên ngoài mắt. Đây là phẫu thuật bên trong nhãn cầu, đòi hỏi đánh giá trước mổ cẩn thận, vô trùng, theo dõi sau mổ và dùng thuốc theo chỉ định bác sĩ. Mỗi người có mức độ cườm, độ cứng nhân, tình trạng giác mạc, đồng tử, dây chằng thủy tinh thể, võng mạc và bệnh toàn thân khác nhau, nên độ khó và tiên lượng không giống nhau.

Trong nhiều trường hợp, thị lực sau mổ cải thiện rõ, giúp người bệnh sinh hoạt thuận tiện hơn. Tuy nhiên, không nên hiểu là phẫu thuật luôn đưa mắt về hoàn toàn bình thường. Nếu có bệnh võng mạc đái tháo đường, thoái hóa hoàng điểm, glaucoma, sẹo giác mạc, nhược thị, tổn thương thần kinh thị hoặc biến chứng khác, kết quả có thể bị giới hạn. Vì vậy, bác sĩ thường giải thích kỳ vọng thực tế trước khi mổ.

Thủy tinh thể nhân tạo là gì?

Khi mổ đục thủy tinh thể, thủy tinh thể tự nhiên đã bị đục được lấy ra và thay bằng một thấu kính nhân tạo. Thấu kính này được gọi là thủy tinh thể nhân tạo hoặc IOL. Công suất IOL được tính toán dựa trên các thông số của mắt nhằm giúp ánh sáng hội tụ tốt hơn lên võng mạc sau phẫu thuật.

Có nhiều loại thủy tinh thể nhân tạo với đặc điểm quang học khác nhau. Loại đơn tiêu thường giúp nhìn rõ ở một khoảng cách chính, thường là nhìn xa, và người bệnh có thể cần kính khi đọc gần. Một số loại khác có thể hỗ trợ nhiều khoảng nhìn hoặc điều chỉnh loạn thị, nhưng không phù hợp cho mọi mắt. Việc lựa chọn phụ thuộc vào tình trạng mắt, nghề nghiệp, nhu cầu sinh hoạt, khả năng thích nghi, bệnh đáy mắt, độ loạn thị, kích thước đồng tử và ngân sách.

Người bệnh nên trao đổi thẳng thắn với bác sĩ về mong muốn sau mổ: ưu tiên nhìn xa, đọc sách, dùng điện thoại, lái xe ban đêm hay làm việc máy tính. Không có một loại thủy tinh thể nhân tạo phù hợp cho tất cả mọi người. Một lựa chọn tốt về mặt quảng cáo chưa chắc phù hợp nếu mắt có bệnh võng mạc, giác mạc không đều, khô mắt nặng hoặc glaucoma tiến triển.

Có thuốc nhỏ mắt nào làm tan cườm khô không?

Đây là câu hỏi rất thường gặp. Hiện nay, phẫu thuật vẫn là phương pháp điều trị chính khi đục thủy tinh thể ảnh hưởng thị lực đáng kể. Một số thuốc nhỏ hoặc sản phẩm bổ sung được quảng bá là hỗ trợ mắt, nhưng người bệnh cần thận trọng với thông tin cam kết làm tan cườm, hết cườm hoặc khỏi hoàn toàn mà không cần mổ. Những lời hứa như vậy dễ gây trì hoãn khám và có thể làm bệnh tiến triển nặng hơn.

Ở giai đoạn sớm, bác sĩ có thể khuyên theo dõi, điều chỉnh kính, cải thiện ánh sáng khi đọc, đeo kính mát chống tia UV, kiểm soát đường huyết, tránh hút thuốc và tái khám định kỳ. Các biện pháp này có thể giúp sinh hoạt thuận tiện hơn hoặc giảm yếu tố nguy cơ, nhưng không biến thủy tinh thể đã đục trở lại trong suốt như ban đầu.

Nếu người bệnh đang dùng bất kỳ thuốc nhỏ mắt nào, đặc biệt là thuốc có corticoid, cần thông báo cho bác sĩ. Tự ý dùng thuốc kéo dài có thể gây tăng nhãn áp, đục thủy tinh thể tiến triển hoặc nhiễm trùng tùy loại thuốc. Bài viết này không kê toa và không thay thế chỉ định trực tiếp.

Các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định mổ

Không có một con số thị lực duy nhất áp dụng cho mọi người. Có người thị lực còn tương đối nhưng chói đèn nhiều, không thể lái xe ban đêm. Có người thị lực giảm nhưng vẫn sinh hoạt được và muốn theo dõi thêm. Bác sĩ thường cân nhắc nhiều yếu tố trước khi khuyên mổ.

Ở Bến Tre, nhiều người lớn tuổi chỉ đi khám khi mắt đã mờ nhiều vì nghĩ cườm chín mới mổ được. Quan niệm này không còn phù hợp với phaco hiện đại. Chờ quá lâu có thể làm nhân cườm cứng hơn, phẫu thuật khó hơn và hồi phục chậm hơn. Ngược lại, mổ quá sớm khi cườm chưa ảnh hưởng đáng kể cũng không phải lúc nào cần thiết. Cách hợp lý là khám định kỳ và quyết định dựa trên lợi ích, nguy cơ, nhu cầu cá nhân.

Sai lầm thường gặp khi nghe chẩn đoán cườm khô

Lời khuyên thực tế từ góc nhìn bác sĩ

Nếu bạn hoặc người thân được nói là có cườm khô, điều đầu tiên là đừng quá hoang mang. Đục thủy tinh thể là bệnh rất thường gặp theo tuổi. Nhiều trường hợp có thể theo dõi trong một thời gian nếu thị lực còn đáp ứng nhu cầu sinh hoạt. Điều quan trọng là không tự chẩn đoán, không tự mua thuốc kéo dài và không trì hoãn khám khi triệu chứng ảnh hưởng an toàn.

Khi đi khám, người bệnh nên mang theo kính đang dùng, toa kính cũ, danh sách thuốc, thông tin bệnh nền và kết quả khám mắt trước đây nếu có. Nếu bị đái tháo đường, nên kiểm soát đường huyết và cho bác sĩ biết thời gian mắc bệnh. Nếu từng mổ mắt, chấn thương mắt hoặc dùng thuốc corticoid, thông tin này cũng rất quan trọng.

Người nhà nên hỗ trợ người lớn tuổi quan sát các dấu hiệu trong sinh hoạt: hay va vấp, không dám đi cầu thang, xem tivi rất gần, nhầm thuốc, đọc hóa đơn khó, sợ ra nắng, không nhận ra người quen từ xa. Những thay đổi này đôi khi phản ánh thị lực giảm nhiều hơn người bệnh tự cảm nhận.

Về phòng ngừa, không thể ngăn hoàn toàn đục thủy tinh thể do tuổi. Tuy vậy, đeo kính mát chống tia UV khi ra nắng, không hút thuốc, kiểm soát bệnh toàn thân, ăn uống cân bằng, khám mắt định kỳ và dùng thuốc theo hướng dẫn có thể góp phần bảo vệ mắt tổng thể. Các biện pháp này không thay thế điều trị khi cườm đã ảnh hưởng thị lực rõ.

Khi nào nên đến Phòng khám mắt BS Minh?

Bạn nên sắp xếp khám nếu có nhìn mờ tăng dần, chói đèn, thay kính không rõ, nghi ngờ cườm khô, đã được chẩn đoán đục thủy tinh thể nhưng chưa biết theo dõi hay mổ, hoặc cần tư vấn trước khi chọn thủy tinh thể nhân tạo. Người có bệnh nền như đái tháo đường, tăng huyết áp, từng chấn thương mắt hoặc đang dùng thuốc kéo dài càng nên khám có hệ thống.

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh tọa lạc tại 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre. Phòng khám định hướng khám mắt, đo khúc xạ, kiểm soát cận thị trẻ em, Ortho-K và tư vấn tròng kính Essilor, ZEISS. Với nhóm người bệnh nghi cườm khô, mục tiêu là đánh giá nguyên nhân mờ mắt, tư vấn theo dõi hoặc hướng điều trị phù hợp, đồng thời giải thích rõ giới hạn và kỳ vọng.

Nếu cần tìm hiểu dịch vụ mổ cườm khô tại Bến Tre, bạn có thể xem trang thông tin dịch vụ bên dưới. Việc có mổ hay chưa, mổ thời điểm nào và chọn loại thủy tinh thể nhân tạo nào cần dựa trên khám trực tiếp, không nên quyết định chỉ dựa vào lời kể hoặc quảng cáo.

Câu hỏi thường gặp