Tóm tắt nhanh: Cận thị, đặc biệt là cận thị nặng, có liên quan đến nguy cơ bệnh lý đáy mắt. Khi nhãn cầu bị kéo dài, võng mạc có thể mỏng hơn, dễ xuất hiện thoái hóa, lỗ rách hoặc rách võng mạc. Nếu dịch trong mắt đi qua vết rách và tách võng mạc ra khỏi lớp nuôi dưỡng bên dưới, tình trạng bong võng mạc có thể xảy ra. Đây là cấp cứu nhãn khoa vì có thể gây mất thị lực vĩnh viễn nếu điều trị muộn.

Bài viết này giúp bạn hiểu rõ mối liên hệ giữa cận thị và bong võng mạc, nhóm nào có nguy cơ cao, dấu hiệu nào cần đi khám ngay, và vì sao người cận thị tại Bến Tre nên được đo khúc xạ, kiểm tra đáy mắt và theo dõi định kỳ đúng cách.

Cận thị và bong võng mạc có liên quan không?

Câu trả lời là có liên quan, đặc biệt ở nhóm cận thị nặng. Tuy nhiên, cần hiểu chính xác: không phải cứ cận thị là chắc chắn bị bong võng mạc. Cận thị là một yếu tố làm tăng nguy cơ, nhất là khi mắt có trục nhãn cầu dài, võng mạc ngoại vi mỏng, có thoái hóa dạng hàng rào, lỗ võng mạc hoặc từng có triệu chứng ruồi bay, chớp sáng.

Ở mắt bình thường, hình ảnh hội tụ gần đúng trên võng mạc. Ở mắt cận thị, đặc biệt là cận thị do trục nhãn cầu dài, hình ảnh hội tụ trước võng mạc khiến người bệnh nhìn xa mờ. Nhưng vấn đề không dừng ở chuyện “mờ khi nhìn xa”. Khi nhãn cầu dài hơn, thành nhãn cầu bị kéo giãn, các lớp mô phía sau mắt như võng mạc, hắc mạc và củng mạc có thể bị ảnh hưởng theo thời gian.

Võng mạc là lớp thần kinh mỏng nằm phía trong cùng của nhãn cầu, có nhiệm vụ tiếp nhận ánh sáng và truyền tín hiệu lên não. Khi võng mạc bị kéo giãn lâu dài, đặc biệt ở vùng ngoại vi, một số vị trí có thể trở nên yếu hơn. Nếu dịch kính co kéo lên vùng yếu này, lỗ rách võng mạc có thể xuất hiện. Khi dịch chui qua vết rách, võng mạc có thể bị tách khỏi lớp bên dưới, tạo thành bong võng mạc.

Vì vậy, mối liên hệ giữa cận thị và bong võng mạc không phải do “đeo kính nhiều làm yếu mắt”, cũng không phải do “kính cận làm tăng biến chứng”. Nguy cơ đến từ thay đổi cấu trúc thật sự của mắt cận thị, nhất là mắt cận thị nặng và mắt dài trục. Đây là lý do người cận thị không nên chỉ đo kính cho rõ, mà cần được đánh giá toàn diện hơn khi có yếu tố nguy cơ.

Vì sao người cận thị dễ bị rách võng mạc và bong võng mạc hơn?

Để dễ hình dung, mắt cận thị nặng giống như một quả bóng bị kéo dài ra phía sau. Khi chiều dài trục nhãn cầu tăng, võng mạc phải trải rộng trên một diện tích lớn hơn. Sự kéo giãn này có thể làm một số vùng võng mạc mỏng, yếu và dễ tổn thương hơn. Khi có thêm lực kéo từ dịch kính, chấn thương hoặc thay đổi theo tuổi, nguy cơ rách võng mạc có thể tăng lên.

1. Trục nhãn cầu dài làm võng mạc bị căng giãn

Trong quản lý cận thị hiện đại, bác sĩ không chỉ quan tâm trẻ hoặc người lớn đang cận bao nhiêu độ, mà còn quan tâm đến chiều dài trục nhãn cầu. Đây là thông số phản ánh phần nào sự phát triển của mắt theo chiều trước sau. Khi trục nhãn cầu dài dần, võng mạc và các mô nâng đỡ phía sau mắt phải chịu lực căng kéo kéo dài.

Ở trẻ em, nếu cận thị tăng nhanh trong nhiều năm, trục nhãn cầu có thể tăng theo. Điều này không chỉ làm trẻ phải thay kính thường xuyên hơn mà còn làm tăng nguy cơ tiến tới cận thị nặng khi trưởng thành. Cận thị nặng về lâu dài có thể liên quan đến nhiều biến chứng như thoái hóa võng mạc, bệnh lý hoàng điểm do cận thị, rách võng mạc và bong võng mạc.

Đó là lý do tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh, các trường hợp trẻ cận thị tiến triển thường được tư vấn theo hướng theo dõi lâu dài, không chỉ đơn giản là cắt kính mới. Khi cần, phụ huynh có thể được tư vấn thêm về kiểm soát cận thị để giảm tốc độ tiến triển độ cận và hạn chế nguy cơ về sau.

2. Võng mạc ngoại vi dễ xuất hiện thoái hóa

Võng mạc ngoại vi là vùng nằm xa trung tâm nhìn nhất. Đây là khu vực khó tự nhận biết bất thường vì tổn thương nhỏ ở ngoại vi có thể chưa làm giảm thị lực trung tâm. Ở người cận thị nặng, vùng võng mạc ngoại vi có thể mỏng hơn, dễ xuất hiện thoái hóa dạng hàng rào, lỗ võng mạc hoặc vùng bám dính bất thường giữa dịch kính và võng mạc.

Điều đáng nói là các tổn thương ngoại vi này có thể hoàn toàn không gây triệu chứng trong giai đoạn đầu. Người bệnh vẫn nhìn rõ khi đeo kính đúng độ, vẫn sinh hoạt bình thường và tưởng rằng mắt ổn. Nhưng khi có lực kéo đột ngột từ dịch kính, vùng yếu này có thể rách. Từ một vết rách nhỏ, nếu không phát hiện kịp thời, nguy cơ bong võng mạc có thể xuất hiện.

3. Dịch kính có thể thay đổi sớm hơn ở mắt cận thị

Dịch kính là khối gel trong suốt nằm bên trong nhãn cầu. Theo tuổi, dịch kính có thể hóa lỏng và co lại, gây hiện tượng bong dịch kính sau. Quá trình này thường gặp ở người lớn tuổi, nhưng ở mắt cận thị nặng, các thay đổi dịch kính có thể xuất hiện sớm hơn.

Khi dịch kính co kéo lên võng mạc, người bệnh có thể thấy chớp sáng hoặc ruồi bay. Phần lớn ruồi bay có thể lành tính, nhưng trong một số tình huống, ruồi bay mới xuất hiện hoặc tăng đột ngột là dấu hiệu của rách võng mạc. Nếu người bệnh bỏ qua, vết rách có thể tiến triển thành bong võng mạc.

4. Chấn thương và phẫu thuật có thể làm nguy cơ tăng thêm

Người cận thị nặng nên thận trọng với các chấn thương vùng mắt, đặc biệt khi chơi thể thao đối kháng, tai nạn sinh hoạt hoặc va đập mạnh. Chấn thương không phải nguyên nhân duy nhất gây bong võng mạc, nhưng có thể là yếu tố khởi phát ở mắt đã có nền võng mạc yếu.

Ngoài ra, người từng phẫu thuật nội nhãn, từng phẫu thuật thể thủy tinh, từng phẫu thuật võng mạc hoặc từng bong võng mạc ở mắt còn lại cũng cần theo dõi kỹ hơn. Với nhóm này, khám đáy mắt định kỳ có ý nghĩa quan trọng hơn so với người cận thị nhẹ không triệu chứng.

Ai là người cận thị có nguy cơ bong võng mạc cao hơn?

Không phải tất cả người cận thị đều có cùng mức nguy cơ. Có người cận nhẹ nhiều năm nhưng võng mạc ổn định. Có người cận nặng nhưng được theo dõi tốt, phát hiện sớm vùng thoái hóa và tránh được biến chứng. Ngược lại, cũng có người chủ quan vì nghĩ “chỉ tăng độ kính” nhưng thực tế đã có dấu hiệu rách võng mạc.

Các nhóm sau nên được xem là có nguy cơ cao hơn và nên khám mắt kỹ hơn:

• Người cận thị nặng, thường từ khoảng -6.00D trở lên.
• Người có trục nhãn cầu dài hoặc được bác sĩ đánh giá là mắt dài trục.
• Người tăng độ cận nhanh trong nhiều năm, đặc biệt từ nhỏ đến tuổi thiếu niên.
• Người có ruồi bay mới xuất hiện hoặc ruồi bay tăng đột ngột.
• Người thấy chớp sáng, đặc biệt ở vùng nhìn ngoại vi.
• Người có cảm giác màn đen, bóng che hoặc vùng tối trong tầm nhìn.
• Người từng được chẩn đoán thoái hóa võng mạc ngoại vi, lỗ võng mạc hoặc rách võng mạc.
• Người từng phẫu thuật nội nhãn hoặc phẫu thuật thể thủy tinh.
• Người có tiền sử chấn thương mắt.
• Người đã từng bong võng mạc ở mắt bên kia.
• Người có tiền sử gia đình bị bong võng mạc.

Một sai lầm thường gặp là người bệnh nghĩ rằng khi độ cận đã ổn định thì nguy cơ cũng hết. Thực tế, nếu mắt đã dài trục và võng mạc ngoại vi đã mỏng, nguy cơ cấu trúc vẫn cần được theo dõi. Độ cận không tăng thêm không có nghĩa là võng mạc chắc chắn an toàn tuyệt đối.

Với trẻ em tại Bến Tre đang tăng độ cận nhanh, phụ huynh nên cho trẻ khám định kỳ để đánh giá độ cận, chức năng nhìn, thói quen học tập, thời gian ngoài trời và khi phù hợp có thể cân nhắc các giải pháp như kính kiểm soát cận thị hoặc Ortho-K. Mục tiêu không phải chỉ là “giảm số lần thay kính”, mà là hạn chế nguy cơ tiến tới cận thị nặng về lâu dài.

Dấu hiệu cảnh báo bong võng mạc ở người cận thị

Bong võng mạc thường không gây đau. Đây là điểm nguy hiểm vì nhiều người bệnh chỉ thấy mắt hơi lạ, có ruồi bay hoặc chớp sáng nhưng vẫn chờ vài ngày với hy vọng tự hết. Trong khi đó, thời điểm phát hiện có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng bảo tồn thị lực.

Các dấu hiệu cảnh báo cần đặc biệt chú ý gồm:

1. Ruồi bay xuất hiện đột ngột hoặc tăng nhanh

Ruồi bay là cảm giác thấy chấm đen, sợi đen, mạng nhện, bụi nhỏ hoặc vật thể lơ lửng trước mắt. Nhiều người có ruồi bay nhẹ từ lâu và không thay đổi nhiều. Tuy nhiên, nếu ruồi bay xuất hiện đột ngột, số lượng tăng rõ trong vài giờ hoặc vài ngày, đặc biệt ở người cận thị nặng, cần đi khám mắt sớm để loại trừ rách võng mạc.

Không nên tự kết luận rằng ruồi bay chỉ do mỏi mắt, thiếu ngủ hoặc dùng điện thoại nhiều. Những yếu tố này có thể làm cảm giác khó chịu rõ hơn, nhưng ruồi bay mới xuất hiện đột ngột vẫn cần được đánh giá bằng khám mắt chuyên khoa.

2. Chớp sáng ở vùng nhìn ngoại vi

Chớp sáng có thể giống tia sáng, ánh lóe, đèn nháy hoặc cảm giác như bị “sét đánh” trong mắt. Triệu chứng này thường rõ hơn trong môi trường tối hoặc khi đảo mắt. Ở người cận thị, chớp sáng có thể liên quan đến hiện tượng dịch kính kéo võng mạc.

Nếu chớp sáng mới xuất hiện, lặp lại nhiều lần hoặc đi kèm ruồi bay, người bệnh nên đi khám càng sớm càng tốt. Đặc biệt, nếu sau chớp sáng xuất hiện vùng mờ, bóng che hoặc giảm thị lực, đây là tình huống không nên trì hoãn.

3. Màn đen hoặc bóng che trước mắt

Cảm giác có màn đen, bóng xám hoặc rèm che một phần tầm nhìn là dấu hiệu rất đáng lo. Người bệnh có thể mô tả như có “một mảng tối kéo từ bên ngoài vào”, “một góc nhìn bị mất”, “nhìn như có màn che” hoặc “mất một phần thị trường”.

Triệu chứng này có thể gợi ý bong võng mạc đã ảnh hưởng một phần thị trường. Nếu vùng bong lan đến hoàng điểm, thị lực trung tâm có thể giảm rõ và khả năng phục hồi sau điều trị thường kém hơn so với phát hiện sớm.

4. Giảm thị lực nhanh hoặc méo hình

Nếu một mắt đột ngột nhìn mờ hơn, nhìn méo, nhìn hình biến dạng hoặc không còn đọc rõ như trước, người bệnh cần đi khám. Giảm thị lực nhanh không nên được quy hết cho “tăng độ cận”. Tăng độ cận thường không gây mất thị lực kiểu màn che hoặc mất vùng nhìn đột ngột.

5. Mất một vùng nhìn ngoại vi

Một số người không thấy màn đen rõ ràng mà chỉ cảm giác khó nhìn ở một phía, vướng khi đi lại, dễ va chạm hoặc thấy một vùng bị khuyết. Đây cũng là triệu chứng cần được kiểm tra thị lực, thị trường và đáy mắt.

Khi nào người cận thị cần đi khám ngay?

Với các bệnh lý võng mạc, thời gian là yếu tố rất quan trọng. Không phải mọi trường hợp ruồi bay đều là cấp cứu, nhưng có những tình huống người bệnh không nên chờ tự hết. Đặc biệt với người cận thị nặng, nguyên tắc an toàn là đi khám sớm khi có triệu chứng mới hoặc triệu chứng thay đổi nhanh.

Bạn nên đi khám mắt ngay, tốt nhất trong ngày, nếu có một trong các biểu hiện sau:

1. Ruồi bay xuất hiện đột ngột rất nhiều.
2. Chớp sáng mới xuất hiện, nhất là khi lặp đi lặp lại.
3. Có màn đen, bóng che hoặc vùng tối trong tầm nhìn.
4. Một phần thị trường bị khuyết hoặc nhìn như có rèm kéo qua.
5. Thị lực giảm nhanh ở một mắt.
6. Nhìn méo hình, biến dạng hình ảnh hoặc không đọc rõ như trước.
7. Sau va đập vùng mắt, xuất hiện ruồi bay, chớp sáng hoặc nhìn mờ.
8. Đã từng bị rách võng mạc, bong võng mạc hoặc có mắt còn lại từng bong võng mạc.

Theo thông tin giáo dục sức khỏe của National Eye Institute, các triệu chứng như ruồi bay tăng đột ngột, chớp sáng và cảm giác màn che hoặc bóng tối trong tầm nhìn là dấu hiệu cần đi khám ngay vì bong võng mạc có thể gây mất thị lực vĩnh viễn nếu không điều trị kịp thời. Bạn có thể tham khảo thêm tại National Eye Institute – Retinal Detachment.

American Academy of Ophthalmology cũng lưu ý rằng ruồi bay và chớp sáng có thể là triệu chứng của rách hoặc bong võng mạc trong một số trường hợp. Bạn có thể xem thêm tại AAO – What Are Floaters and Flashes?.

Người cận thị nên khám đáy mắt khi nào?

Nhiều người có thói quen đi đo kính định kỳ nhưng chưa từng soi đáy mắt giãn đồng tử. Điều này khá phổ biến, nhất là ở người chỉ xem cận thị là vấn đề “đeo kính cho rõ”. Tuy nhiên, với cận thị nặng hoặc cận thị tiến triển, khám đáy mắt là phần rất quan trọng để đánh giá nguy cơ võng mạc.

Người cận thị nên khám đáy mắt trong các tình huống sau:

• Cận thị nặng, đặc biệt từ khoảng -6.00D trở lên.
• Tăng độ cận nhanh, đặc biệt ở trẻ em và thanh thiếu niên.
• Có trục nhãn cầu dài hoặc nghi ngờ cận thị bệnh lý.
• Có ruồi bay, chớp sáng, màn che hoặc vùng nhìn bị khuyết.
• Chuẩn bị phẫu thuật khúc xạ, phẫu thuật nội nhãn hoặc phẫu thuật thể thủy tinh.
• Đã từng được chẩn đoán thoái hóa võng mạc ngoại vi.
• Có tiền sử rách võng mạc, lỗ võng mạc hoặc bong võng mạc.
• Có chấn thương mắt.
• Có tiền sử gia đình bị bong võng mạc.

Ở người cận nhẹ, không triệu chứng, lịch khám có thể linh hoạt tùy độ tuổi và tình trạng mắt. Nhưng ở người cận nặng hoặc có yếu tố nguy cơ, bác sĩ có thể khuyến nghị khám định kỳ sát hơn. Việc khám định kỳ không nhằm gây lo lắng, mà để phát hiện sớm các tổn thương ngoại vi trước khi xảy ra biến chứng nặng.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh ở Bến Tre, người bệnh có thể được tư vấn theo hướng kết hợp đo khúc xạ, đánh giá độ kính, hỏi kỹ triệu chứng, xem xét yếu tố nguy cơ và hướng dẫn khi nào cần kiểm tra chuyên sâu võng mạc. Với trẻ em, bác sĩ sẽ chú trọng thêm đến tốc độ tăng độ, thói quen nhìn gần, thời gian ngoài trời và kế hoạch kiểm soát cận thị dài hạn.

Cận thị nặng có chắc chắn sẽ bị bong võng mạc không?

Không. Đây là điểm cần giải thích rõ để tránh hai thái cực sai: một là quá sợ hãi, hai là quá chủ quan. Cận thị nặng làm tăng nguy cơ bong võng mạc, nhưng không có nghĩa là người cận nặng nào cũng sẽ bị bong võng mạc. Nguy cơ còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố: trục nhãn cầu, tình trạng võng mạc ngoại vi, dịch kính, tuổi, tiền sử chấn thương, tiền sử phẫu thuật, bệnh mắt đi kèm và yếu tố gia đình.

Có người cận 7-8 độ nhưng võng mạc ổn định nhiều năm nếu được theo dõi tốt. Có người cận không quá cao nhưng vẫn có thể bị rách võng mạc do chấn thương hoặc do vùng võng mạc ngoại vi yếu. Vì vậy, câu hỏi “cận bao nhiêu độ thì bị bong võng mạc?” không thể trả lời chỉ bằng một con số.

Câu hỏi đúng hơn nên là:

• Đáy mắt hiện tại có vùng thoái hóa võng mạc ngoại vi không?
• Có lỗ võng mạc, rách võng mạc hoặc vùng nghi ngờ cần theo dõi không?
• Trục nhãn cầu có dài không?
• Người bệnh có ruồi bay, chớp sáng hoặc màn che thị giác không?
• Có tiền sử chấn thương hoặc phẫu thuật mắt không?
• Tần suất khám định kỳ đã phù hợp chưa?

Nói cách khác, quản lý cận thị cần đi theo hướng cá thể hóa. Độ kính là thông tin quan trọng, nhưng không đủ để kết luận nguy cơ võng mạc. Người bệnh cần được khám, hỏi bệnh và đánh giá trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa mắt.

Làm sao giảm nguy cơ bong võng mạc ở người cận thị?

Không có cách nào bảo đảm phòng ngừa tuyệt đối bong võng mạc ở mọi người. Tuy nhiên, người cận thị có thể giảm nguy cơ và tăng khả năng phát hiện sớm bằng cách quản lý mắt đúng hướng. Điều quan trọng nhất là đừng xem cận thị chỉ là chuyện thay kính.

1. Đo khúc xạ đúng và theo dõi độ cận định kỳ

Đo khúc xạ đúng giúp người bệnh có kính phù hợp, giảm mỏi mắt, nhìn rõ hơn và theo dõi được độ cận thay đổi theo thời gian. Với trẻ em, đo khúc xạ cần được thực hiện cẩn thận vì điều tiết có thể làm kết quả sai lệch nếu không đánh giá đúng.

Nếu trẻ tăng độ nhanh, phụ huynh không nên chỉ thay kính liên tục mà cần hỏi bác sĩ về nguyên nhân, tốc độ tiến triển và hướng kiểm soát. Bạn có thể xem thêm dịch vụ đo khúc xạ tại Phòng khám mắt BS Minh để hiểu rõ hơn quy trình đo và tư vấn kính.

2. Khám đáy mắt khi có nguy cơ hoặc triệu chứng

Người cận thị nặng nên được kiểm tra đáy mắt định kỳ theo chỉ định. Việc soi đáy mắt giúp bác sĩ đánh giá võng mạc, đặc biệt là vùng ngoại vi. Nếu có tổn thương nghi ngờ, bác sĩ có thể tư vấn theo dõi, chuyển chuyên khoa võng mạc hoặc xử trí phù hợp tùy trường hợp.

Khám đáy mắt càng quan trọng hơn nếu người bệnh có ruồi bay mới xuất hiện, chớp sáng, màn đen che tầm nhìn hoặc từng có tiền sử tổn thương võng mạc. Đây là những triệu chứng không nên được xử lý bằng cách chỉ đổi kính.

3. Kiểm soát cận thị từ sớm ở trẻ em

Kiểm soát cận thị không phải là điều trị bong võng mạc, nhưng có ý nghĩa phòng ngừa dài hạn. Nếu làm chậm tiến triển cận thị và hạn chế tăng trục nhãn cầu trong giai đoạn trẻ đang lớn, nguy cơ tiến tới cận thị nặng trong tương lai có thể giảm. Điều này có giá trị vì cận thị nặng là yếu tố liên quan đến nhiều biến chứng đáy mắt.

Các giải pháp kiểm soát cận thị có thể bao gồm thay đổi thói quen học tập, tăng thời gian ngoài trời, dùng kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc các phương pháp khác tùy đánh giá của bác sĩ. Phụ huynh có thể xem thêm trang kiểm soát cận thị để hiểu quy trình tư vấn và theo dõi tại phòng khám.

4. Cân nhắc Ortho-K đúng chỉ định

Ortho-K là phương pháp dùng kính áp tròng cứng thấm khí thiết kế đặc biệt, đeo khi ngủ để định hình tạm thời giác mạc, giúp ban ngày có thể nhìn rõ hơn mà không cần đeo kính gọng trong nhiều trường hợp. Trong quản lý cận thị trẻ em, Ortho-K còn được dùng như một lựa chọn kiểm soát cận thị khi phù hợp.

Tuy nhiên, Ortho-K không phải giải pháp dành cho tất cả mọi người. Trẻ cần được khám, đo bản đồ giác mạc, đánh giá độ cận, độ loạn, bề mặt nhãn cầu, khả năng tuân thủ vệ sinh và lịch tái khám. Nếu bạn đang tìm hiểu, có thể xem trang Ortho-K tại Phòng khám mắt BS Minh.

5. Không chủ quan với chấn thương mắt

Người cận thị nặng nên bảo vệ mắt khi chơi thể thao, làm việc trong môi trường có nguy cơ va đập hoặc tiếp xúc dị vật. Nếu bị chấn thương mắt, dù thị lực chưa giảm nhiều, người bệnh vẫn nên đi khám khi có đau, đỏ, nhìn mờ, ruồi bay, chớp sáng hoặc cảm giác bất thường.

6. Tái khám theo hẹn, không tự ngưng theo dõi

Một số tổn thương võng mạc cần theo dõi định kỳ. Nếu bác sĩ đã hẹn tái khám, người bệnh không nên bỏ qua chỉ vì hiện tại nhìn vẫn rõ. Võng mạc ngoại vi có thể có tổn thương mà thị lực trung tâm chưa bị ảnh hưởng, nên cảm giác “tôi vẫn nhìn được” không đủ để khẳng định an toàn.

Bong võng mạc ở người cận thị có chữa được không?

Bong võng mạc có thể điều trị, nhưng kết quả phụ thuộc nhiều vào thời điểm phát hiện, mức độ bong, vị trí bong, hoàng điểm đã bị ảnh hưởng hay chưa, tình trạng võng mạc nền và bệnh mắt đi kèm. Nếu phát hiện khi mới có rách võng mạc hoặc bong còn khu trú, tiên lượng thường tốt hơn so với trường hợp đến muộn.

Các phương pháp điều trị có thể bao gồm laser võng mạc, áp lạnh, bơm khí nội nhãn, đai củng mạc, cắt dịch kính hoặc phối hợp nhiều phương pháp. Lựa chọn điều trị thuộc về bác sĩ chuyên khoa võng mạc sau khi khám trực tiếp. Người bệnh không nên tự tìm thuốc nhỏ mắt hoặc chờ triệu chứng tự hết khi đã có dấu hiệu nghi ngờ.

Một điểm quan trọng cần nhấn mạnh: nếu vùng hoàng điểm đã bong, thị lực sau điều trị có thể không phục hồi hoàn toàn như trước. Vì vậy, mục tiêu tốt nhất là phát hiện sớm vết rách hoặc bong võng mạc khi chưa ảnh hưởng nặng đến vùng trung tâm nhìn.

Những hiểu lầm thường gặp về cận thị và bong võng mạc

Hiểu lầm 1: Đeo kính nhiều làm bong võng mạc

Đây là hiểu lầm rất phổ biến. Đeo kính đúng độ không làm bong võng mạc. Kính giúp hình ảnh hội tụ đúng hơn trên võng mạc, giúp người cận thị nhìn rõ hơn. Nguy cơ bong võng mạc đến từ nền mắt cận thị nặng, trục nhãn cầu dài, võng mạc ngoại vi yếu hoặc các yếu tố nguy cơ khác, không phải do việc đeo kính.

Hiểu lầm 2: Chỉ người già mới bị bong võng mạc

Bong võng mạc có thể gặp ở nhiều lứa tuổi. Người lớn tuổi có nguy cơ do thay đổi dịch kính theo tuổi, nhưng người trẻ cận thị nặng cũng có thể gặp rách võng mạc hoặc bong võng mạc do mắt dài trục và võng mạc ngoại vi mỏng hơn.

Hiểu lầm 3: Không đau thì không nguy hiểm

Bong võng mạc thường không gây đau. Vì vậy, không đau không có nghĩa là an toàn. Nhiều triệu chứng nguy hiểm của võng mạc là triệu chứng thị giác: ruồi bay, chớp sáng, màn che, mất vùng nhìn hoặc giảm thị lực.

Hiểu lầm 4: Cứ nhìn mờ là tăng độ cận

Không phải lúc nào nhìn mờ cũng do tăng độ. Nhìn mờ có thể do sai kính, khô mắt, đục môi trường trong suốt, bệnh lý hoàng điểm, bệnh võng mạc, tăng nhãn áp hoặc nhiều nguyên nhân khác. Nếu nhìn mờ kèm ruồi bay, chớp sáng, màn che hoặc giảm thị lực đột ngột, người bệnh cần khám mắt chứ không nên chỉ đi cắt kính.

Hiểu lầm 5: Trẻ em chưa cần quan tâm biến chứng võng mạc

Trẻ em ít gặp bong võng mạc hơn người lớn, nhưng cận thị tiến triển ở trẻ là vấn đề cần được quản lý sớm. Nếu trẻ tăng độ nhanh và tiến tới cận thị nặng, nguy cơ bệnh lý đáy mắt khi trưởng thành sẽ cao hơn. Vì vậy, kiểm soát cận thị ở trẻ là chiến lược bảo vệ thị lực dài hạn.

Hiểu lầm 6: Khám mắt chỉ cần đo thị lực và đo kính

Đo thị lực và đo kính rất quan trọng, nhưng không thay thế hoàn toàn cho khám mắt chuyên khoa. Với người cận thị nặng hoặc có triệu chứng nghi ngờ, bác sĩ cần đánh giá thêm đáy mắt, võng mạc, dịch kính, thần kinh thị và các yếu tố nguy cơ khác.

Người cận thị ở Bến Tre nên làm gì để theo dõi mắt đúng cách?

Với người cận thị tại Bến Tre, đặc biệt là trẻ em đang tăng độ, người làm việc văn phòng nhìn gần nhiều hoặc người cận nặng, việc theo dõi mắt nên được thực hiện theo hướng có kế hoạch. Không nên chỉ đợi đến khi kính mờ mới đi đo lại.

Một kế hoạch theo dõi hợp lý thường gồm:

• Đo khúc xạ định kỳ để biết độ cận, độ loạn và khả năng nhìn thực tế.
• Đánh giá thói quen học tập, làm việc, thời gian nhìn gần và thời gian ngoài trời.
• Hỏi kỹ các triệu chứng bất thường như ruồi bay, chớp sáng, màn che, đau mắt, đỏ mắt, nhức đầu.
• Khám đáy mắt khi có cận thị nặng, triệu chứng nghi ngờ hoặc yếu tố nguy cơ.
• Với trẻ em, theo dõi tốc độ tăng độ và cân nhắc kiểm soát cận thị khi phù hợp.
• Giải thích rõ cho người bệnh dấu hiệu nào cần đi khám ngay.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, định hướng thăm khám là kết hợp giữa chuyên môn nhãn khoa và tư vấn kính thuốc phù hợp. Người bệnh không chỉ được đo kính, mà còn được tư vấn về nguy cơ, cách theo dõi và khi nào cần khám chuyên sâu hơn.

Đặc biệt với trẻ cận thị, phòng khám chú trọng việc phát hiện sớm cận thị tiến triển, tư vấn kiểm soát cận thị và hướng dẫn phụ huynh theo dõi lâu dài. Đây là nhóm cần được quan tâm vì nếu trẻ tăng độ nhanh trong nhiều năm, nguy cơ trở thành cận thị nặng khi trưởng thành sẽ cao hơn.

Khi nào chỉ cần đo kính, khi nào cần khám chuyên sâu võng mạc?

Không phải ai đi khám cận thị cũng cần làm mọi xét nghiệm chuyên sâu. Tuy nhiên, người bệnh cần biết khi nào việc đo kính là chưa đủ.

Trường hợp thường có thể bắt đầu bằng đo khúc xạ

Nếu người bệnh nhìn xa mờ từ từ, không có ruồi bay mới, không chớp sáng, không màn che, không đau đỏ mắt, không giảm thị lực đột ngột, việc đo khúc xạ là bước đầu phù hợp. Bác sĩ hoặc chuyên viên khúc xạ sẽ kiểm tra độ cận, độ loạn, thị lực chỉnh kính và tư vấn kính phù hợp.

Tuy nhiên, nếu là trẻ em, người tăng độ nhanh hoặc người có tiền sử cận nặng, việc đo kính vẫn nên đi kèm tư vấn theo dõi cận thị lâu dài.

Trường hợp cần khám mắt chuyên sâu hơn

Nếu có một trong các yếu tố sau, người bệnh nên khám bác sĩ chuyên khoa mắt:

• Cận thị nặng.
• Tăng độ nhanh bất thường.
• Ruồi bay mới xuất hiện hoặc tăng nhiều.
• Chớp sáng.
• Màn che thị giác hoặc mất vùng nhìn.
• Giảm thị lực nhanh.
• Đau đỏ mắt, nhức mắt hoặc nhìn quầng sáng.
• Tiền sử chấn thương mắt.
• Chuẩn bị phẫu thuật mắt.

Trong các trường hợp này, nếu chỉ đo kính và thay kính mới, người bệnh có thể bỏ sót bệnh lý quan trọng. Đặc biệt với bong võng mạc, phát hiện sớm có thể tạo khác biệt lớn về tiên lượng thị lực.

Cận thị, bong võng mạc và vai trò của kiểm soát cận thị ở trẻ em

Trong nhiều năm trước đây, cận thị ở trẻ em thường được xử lý đơn giản bằng cách đo kính và thay kính khi tăng độ. Ngày nay, cách nhìn đã thay đổi. Cận thị tiến triển không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn làm tăng nguy cơ cận thị nặng khi trẻ trưởng thành. Khi cận thị nặng, nguy cơ biến chứng đáy mắt, trong đó có rách võng mạc và bong võng mạc, cần được quan tâm nhiều hơn.

Kiểm soát cận thị ở trẻ em hướng đến mục tiêu làm chậm tốc độ tăng độ và hạn chế tăng trục nhãn cầu. Đây là chiến lược dài hạn. Phụ huynh không nên đợi đến khi trẻ cận quá cao mới bắt đầu quan tâm. Nếu trẻ tăng từ 0.75D đến 1.00D mỗi năm, hoặc thay kính liên tục, hoặc có bố mẹ cận nặng, nên đưa trẻ đi khám để được tư vấn sớm.

Các hướng kiểm soát cận thị có thể bao gồm:

• Tăng thời gian hoạt động ngoài trời phù hợp.
• Giảm thời gian nhìn gần liên tục, nghỉ mắt sau mỗi giai đoạn học hoặc dùng thiết bị.
• Đeo kính đúng độ, đúng tâm kính và đúng chỉ định.
• Dùng tròng kính kiểm soát cận thị khi phù hợp.
• Cân nhắc Ortho-K nếu đủ điều kiện và gia đình có khả năng tuân thủ vệ sinh, tái khám.
• Theo dõi định kỳ để đánh giá hiệu quả.

Phụ huynh tại Bến Tre có thể đưa trẻ đến khám khi thấy trẻ nheo mắt, nhìn bảng không rõ, cúi sát khi đọc sách, than nhức mắt, thường xuyên thay kính hoặc có dấu hiệu tăng độ nhanh. Việc khám sớm giúp bác sĩ xây dựng kế hoạch theo dõi phù hợp, thay vì chỉ phản ứng sau mỗi lần tăng độ.

Quy trình gợi ý khi người cận thị đến khám tại Phòng khám mắt BS Minh

Tùy từng trường hợp, quy trình khám có thể khác nhau. Tuy nhiên, với người cận thị, đặc biệt là người cận nặng hoặc trẻ cận thị tiến triển, một quy trình thăm khám nên hướng đến việc trả lời ba câu hỏi: độ kính hiện tại là bao nhiêu, mắt có dấu hiệu nguy cơ không, và kế hoạch theo dõi tiếp theo là gì.

Kết luận: Người cận thị cần sợ bong võng mạc hay cần hiểu đúng nguy cơ?

Người cận thị không nên hoảng sợ, nhưng tuyệt đối không nên chủ quan. Cận thị và bong võng mạc có mối liên hệ thật sự, đặc biệt ở nhóm cận thị nặng, mắt dài trục, có thoái hóa võng mạc ngoại vi hoặc có triệu chứng ruồi bay, chớp sáng, màn che. Nguy cơ này không đến từ việc đeo kính, mà đến từ thay đổi cấu trúc của mắt cận thị.

Ba điều quan trọng nhất người cận thị cần nhớ là:

1. Cận thị nặng là yếu tố nguy cơ bệnh lý võng mạc.
2. Ruồi bay tăng đột ngột, chớp sáng và màn đen che tầm nhìn là dấu hiệu cần đi khám ngay.
3. Đo khúc xạ, khám mắt định kỳ và kiểm soát cận thị từ sớm giúp bảo vệ thị lực lâu dài.

Nếu bạn hoặc con bạn đang bị cận thị, đặc biệt là cận thị tăng nhanh, cận thị nặng hoặc có triệu chứng bất thường, đừng chỉ thay kính. Hãy khám mắt để được đánh giá toàn diện hơn, nhất là khi có dấu hiệu liên quan đến võng mạc.

Thông tin liên hệ Phòng khám mắt BS Minh

Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre

• Hotline: 079 860 86 86
• Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre
• Fanpage: Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre
• Website: phongkhammatbsminh.com

Bài viết nhằm cung cấp thông tin sức khỏe mắt, không thay thế cho việc khám, chẩn đoán và điều trị trực tiếp bởi bác sĩ chuyên khoa mắt.