Khi nghe bác sĩ thông báo mình hoặc con mình bị cận thị cao, rất nhiều người lo lắng và đặt câu hỏi: cận thị cao có nguy hiểm không? Đây là thắc mắc hoàn toàn chính đáng, bởi cận thị cao không chỉ đơn giản là nhìn xa mờ hơn người bình thường hay phải đeo kính dày hơn. Ở một số trường hợp, cận thị cao còn đi kèm với nguy cơ thay đổi cấu trúc nhãn cầu và làm tăng khả năng xuất hiện các bệnh lý võng mạc, hoàng điểm, thần kinh thị giác hoặc thủy tinh thể theo thời gian.
Điều quan trọng là không phải cứ cận nặng là chắc chắn sẽ bị biến chứng. Nhưng cũng không nên xem cận thị cao chỉ là một tật khúc xạ “đeo kính là xong”. Chính cách hiểu sai này khiến nhiều người chủ quan, không khám đáy mắt định kỳ, không theo dõi trục nhãn cầu, không nhận biết dấu hiệu cảnh báo sớm, đến khi nhìn méo hình, có chớp sáng, ruồi bay dày đặc hoặc giảm thị lực đột ngột mới đi khám thì đã muộn.
Bài viết này sẽ giúp anh chị hiểu rõ:
- Cận thị cao là gì và khác gì với cận thị thông thường
- Cận thị cao có thực sự nguy hiểm không
- Những biến chứng cần lưu ý nhất
- Dấu hiệu nào phải đi khám ngay
- Người cận cao nên theo dõi mắt như thế nào để giảm rủi ro lâu dài
Nếu gia đình có trẻ đang tăng độ nhanh, anh chị nên đọc thêm bài trẻ cận thị tăng độ nhanh phải làm sao, đo trục nhãn cầu là gì và cách kiểm soát cận thị trẻ em để có cái nhìn đầy đủ hơn về kiểm soát tiến triển cận thị.
Cận thị cao là gì?
Cận thị là tình trạng mắt nhìn gần tương đối rõ nhưng nhìn xa bị mờ do hình ảnh hội tụ ở phía trước võng mạc thay vì đúng trên võng mạc. Nguyên nhân thường gặp nhất là trục nhãn cầu dài hơn bình thường, ngoài ra cũng có thể liên quan đến giác mạc hoặc thể thủy tinh có công suất khúc xạ lớn hơn.
Trong thực hành lâm sàng, cận thị cao thường được hiểu là cận từ khoảng -6.00 đi-ốp trở lên. Ở nhiều tài liệu chuyên môn, cận thị cao cũng thường liên quan đến trục nhãn cầu từ khoảng 26.5 mm trở lên. Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp cận cao đều giống nhau. Có người cận cao nhưng đáy mắt vẫn ổn định trong nhiều năm. Ngược lại, có người độ cận không quá lớn nhưng võng mạc và cực sau nhãn cầu đã có thay đổi bệnh lý.
Vì vậy, khi đánh giá mức độ nguy hiểm, bác sĩ không chỉ nhìn vào số độ kính mà còn quan tâm đến:
- Trục nhãn cầu dài bao nhiêu
- Đáy mắt có thoái hóa hay không
- Có tổn thương võng mạc ngoại vi không
- Có dấu hiệu kéo giãn cực sau hoặc phình củng mạc sau không
- Thị lực chỉnh kính tối đa còn tốt không
- Người bệnh có triệu chứng cảnh báo như chớp sáng, ruồi bay, méo hình hay giảm thị lực không
Vậy cận thị cao có nguy hiểm không?
Câu trả lời là có thể nguy hiểm nếu không được theo dõi đúng. Bản thân việc cận cao chưa đồng nghĩa với mù lòa hay chắc chắn xảy ra biến chứng. Nhưng mức độ cận càng cao, trục nhãn cầu càng dài thì nguy cơ xảy ra các vấn đề bệnh lý ở mắt về lâu dài càng tăng.
Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: cận thị cao không chỉ là “độ kính cao”, mà ở nhiều trường hợp nó phản ánh sự kéo dài bất thường của nhãn cầu. Khi thành mắt bị kéo giãn theo thời gian, các cấu trúc như võng mạc, hắc mạc, hoàng điểm và thần kinh thị giác có thể trở nên mỏng, dễ tổn thương hơn. Đây là lý do vì sao người cận cao cần được theo dõi định kỳ cẩn thận hơn so với người chỉ cận nhẹ hoặc trung bình.
Nói cách khác, nguy hiểm của cận thị cao không nằm ở chuyện đeo kính dày hay kính nặng mặt, mà nằm ở nguy cơ biến chứng tại võng mạc, hoàng điểm và các cấu trúc quan trọng quyết định thị lực lâu dài.
Những biến chứng quan trọng của cận thị cao
1. Bong võng mạc
Đây là một trong những biến chứng khiến nhiều bác sĩ nhãn khoa cảnh giác nhất ở người cận thị cao. Khi nhãn cầu dài ra, võng mạc ngoại vi có thể bị kéo căng, mỏng hơn và xuất hiện các vùng thoái hóa. Nếu có vết rách võng mạc, dịch có thể chui vào bên dưới làm bong võng mạc.
Triệu chứng nghi ngờ bong võng mạc hoặc rách võng mạc bao gồm:
- Xuất hiện chớp sáng bất thường
- Ruồi bay tăng lên rõ rệt, nhất là xuất hiện đột ngột
- Cảm giác như có màn đen che một phần tầm nhìn
- Nhìn mờ đột ngột ở một vùng thị trường
Nếu có các dấu hiệu này, người bệnh cần đi khám mắt sớm, tốt nhất là khám chuyên khoa đáy mắt có soi võng mạc chu biên. Chậm trễ có thể làm giảm cơ hội phục hồi thị lực.
2. Thoái hóa võng mạc – hoàng điểm
Đây là nhóm biến chứng đáng lo ở những người cận cao kéo dài nhiều năm, đặc biệt khi trục nhãn cầu tăng rõ. Hoàng điểm là vùng giúp nhìn chi tiết, đọc chữ nhỏ, nhận diện khuôn mặt và làm việc tinh tế. Khi vùng này bị ảnh hưởng bởi cận thị bệnh lý, người bệnh có thể thấy:
- Nhìn mờ tăng dần dù đã đeo kính đúng số
- Nhìn hình bị méo
- Nhìn chữ bị biến dạng hoặc thiếu nét
- Giảm chất lượng thị giác trung tâm
Một số trường hợp có thể xuất hiện tân mạch hắc mạc liên quan cận thị hoặc các biến đổi như teo võng mạc – hắc mạc, phình cực sau, schisis hoàng điểm cận thị. Đây là lý do người cận cao không nên chỉ đo kính rồi về, mà cần kiểm tra đáy mắt và OCT khi có chỉ định.
3. Glaucoma ở người cận cao
Người cận thị cao có nguy cơ cao hơn đối với bệnh lý glaucoma. Khó khăn ở chỗ gai thị của mắt cận cao đôi khi có hình dạng khác thường, khiến việc theo dõi glaucoma phức tạp hơn người bình thường. Nếu không được đánh giá đúng, bệnh có thể tiến triển âm thầm và ảnh hưởng thị trường không hồi phục.
Vì vậy, ở người cận cao, đặc biệt khi có tiền sử gia đình glaucoma, bác sĩ có thể chỉ định theo dõi nhãn áp, soi đáy mắt, OCT sợi thần kinh võng mạc, chụp gai thị và đo thị trường định kỳ.
4. Đục thủy tinh thể sớm hơn
Không ít người cận cao bị đục thủy tinh thể ở tuổi còn tương đối sớm so với mặt bằng chung. Ngoài ra, khi phẫu thuật thủy tinh thể ở mắt cận rất cao, việc tính công suất kính nội nhãn và đánh giá võng mạc cũng cần cẩn thận hơn. Người bệnh không nên quá lo lắng, nhưng cần hiểu rằng đây là nhóm mắt cần bác sĩ theo dõi kỹ trước và sau phẫu thuật.
5. Thoái hóa võng mạc ngoại vi
Nhiều người cận thị cao vẫn nhìn khá tốt với kính nhưng võng mạc ngoại vi đã có vùng mỏng, thoái hóa dạng lưới hoặc các thay đổi làm tăng nguy cơ rách võng mạc. Những tổn thương này không phải lúc nào cũng gây triệu chứng ngay. Do đó, khám đáy mắt giãn đồng tử định kỳ có vai trò rất quan trọng.
Cận thị cao có phải lúc nào cũng dẫn đến mù không?
Không. Đây là hiểu lầm khá phổ biến. Rất nhiều người cận thị cao vẫn sinh hoạt, học tập và làm việc tốt trong thời gian dài nếu được chỉnh kính đúng, theo dõi định kỳ và phát hiện biến chứng sớm khi có dấu hiệu bất thường.
Tuy nhiên, cũng không nên quá chủ quan. Một số biến chứng của cận thị cao, đặc biệt là bong võng mạc hoặc tổn thương hoàng điểm do cận thị bệnh lý, có thể làm giảm thị lực nặng nếu phát hiện muộn. Vì vậy, cách tiếp cận đúng là:
- Không hoảng sợ
- Không xem nhẹ
- Theo dõi đều và có hệ thống
Khi nào cận thị cao được xem là đáng lo hơn bình thường?
Cùng là cận -7.00D hoặc -8.00D nhưng mức độ nguy cơ không hoàn toàn giống nhau ở mọi người. Một số yếu tố khiến bác sĩ lưu ý hơn gồm:
- Độ cận tăng nhanh trong thời gian ngắn
- Trục nhãn cầu tăng nhanh, đặc biệt ở trẻ em
- Đáy mắt có thoái hóa võng mạc ngoại vi
- Có phình cực sau hoặc dấu hiệu cận thị bệnh lý
- Thị lực tối đa giảm dù chỉnh kính đủ
- Có triệu chứng méo hình, chớp sáng, ruồi bay tăng nhanh
- Tiền sử gia đình có bong võng mạc, glaucoma hoặc cận rất nặng
Ở trẻ em, điều quan trọng không chỉ là “đang cận bao nhiêu độ” mà còn là “cận đang tiến triển nhanh hay chậm”. Một trẻ 8–12 tuổi tăng độ liên tục mỗi năm sẽ cần chiến lược theo dõi và kiểm soát tích cực hơn để giảm nguy cơ trở thành cận rất cao khi trưởng thành.
Dấu hiệu cảnh báo người cận thị cao không nên bỏ qua
Nếu anh chị hoặc con đang cận cao mà xuất hiện một trong các dấu hiệu sau, nên đi khám chuyên khoa mắt sớm:
- Ruồi bay tăng đột ngột
- Chớp sáng ở mắt, nhất là khi ở nơi tối
- Có màn đen che góc nhìn
- Nhìn méo hình, đường thẳng thành cong
- Thị lực giảm nhanh dù đeo kính
- Đau nhức mắt, nhìn mờ kèm đỏ mắt
- Khó nhìn chi tiết ở trung tâm, đọc chữ bị biến dạng
Đây không phải là những triệu chứng nên “để vài hôm xem sao”. Với mắt cận cao, trì hoãn khám có thể làm mất đi thời gian vàng để xử trí.
Người cận thị cao nên khám mắt bao lâu một lần?
Tần suất khám tùy thuộc vào tuổi, mức độ cận, tốc độ tăng độ, triệu chứng và tình trạng đáy mắt. Nhưng về nguyên tắc:
- Người lớn cận cao ổn định: nên khám mắt định kỳ ít nhất mỗi 6–12 tháng
- Người cận cao có tổn thương đáy mắt hoặc nghi glaucoma: tái khám theo hẹn chặt hơn của bác sĩ
- Trẻ em cận thị tiến triển: thường cần theo dõi sát hơn, có thể mỗi 3–6 tháng tùy trường hợp
Một buổi khám đầy đủ cho người cận cao không nên chỉ dừng ở đo kính. Tùy tình huống, bác sĩ có thể chỉ định:
- Đo khúc xạ
- Đo thị lực tối đa
- Đo trục nhãn cầu
- Khám đáy mắt sau giãn đồng tử
- Chụp OCT hoàng điểm hoặc gai thị
- Đo nhãn áp và đánh giá nguy cơ glaucoma
Cận thị cao có chữa hết được không?
Cần tách bạch hai vấn đề:
- Sửa tật khúc xạ để nhìn rõ: có thể bằng kính gọng, kính áp tròng hoặc phẫu thuật khúc xạ khi đủ điều kiện
- Đưa mắt trở lại hoàn toàn như chưa từng cận cao: điều này không đơn giản, vì những thay đổi cấu trúc do nhãn cầu dài ra không phải lúc nào cũng đảo ngược được
Nói cách khác, phẫu thuật khúc xạ có thể giúp giảm hoặc bỏ kính ở một số người, nhưng không có nghĩa là xóa hoàn toàn các nguy cơ liên quan đến mắt cận cao nếu trục nhãn cầu dài và đáy mắt đã có biến đổi. Đây là điểm rất nhiều người hiểu nhầm.
Người cận thị cao nên làm gì để giảm rủi ro?
1. Khám mắt định kỳ đúng chuyên khoa
Đây là bước quan trọng nhất. Cận thị cao không nên chỉ theo dõi bằng việc thay kính khi nhìn mờ. Mục tiêu thật sự là phát hiện sớm tổn thương võng mạc, hoàng điểm và thần kinh thị giác.
2. Đừng bỏ qua đo trục nhãn cầu ở trẻ em
Ở trẻ đang tăng độ, theo dõi trục nhãn cầu giúp đánh giá chính xác xu hướng tiến triển hơn là chỉ nhìn vào số kính. Đây là dữ liệu rất giá trị trong chiến lược kiểm soát cận thị.
3. Kiểm soát cận thị sớm nếu trẻ đang tăng độ
Với trẻ em, mục tiêu không chỉ là cho nhìn rõ ở hiện tại mà còn là giảm nguy cơ trở thành cận rất cao trong tương lai. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể cân nhắc các biện pháp kiểm soát cận thị như kính gọng chuyên biệt, kính áp tròng ban đêm Ortho-K hoặc atropine nồng độ thấp khi phù hợp.
Anh chị có thể xem thêm tại: Ortho-K là gì, tròng kính kiểm soát cận thị, đo trục nhãn cầu là gì.
4. Đi khám ngay khi có triệu chứng lạ
Ruồi bay đột ngột, chớp sáng, màn đen, méo hình hoặc giảm thị lực nhanh là những triệu chứng không nên trì hoãn.
5. Duy trì thói quen thị giác tốt ở trẻ
Đối với trẻ em và thanh thiếu niên, việc tăng thời gian hoạt động ngoài trời, giảm nhìn gần liên tục quá lâu và giữ khoảng cách học tập hợp lý vẫn có vai trò quan trọng trong kiểm soát tiến triển cận thị.
Phụ huynh thường hiểu sai điều gì về cận thị cao ở trẻ?
Một số hiểu nhầm rất thường gặp gồm:
- “Chỉ cần đeo kính đúng là đủ” – Thực tế, đeo kính đúng giúp trẻ nhìn rõ, nhưng không tự động ngăn cận tiến triển.
- “Lớn lên tự hết” – Cận thị không tự hết. Một số trẻ chỉ chậm tăng độ hơn khi lớn lên.
- “Cận cao chỉ là do học nhiều” – Học gần kéo dài có ảnh hưởng, nhưng còn liên quan yếu tố di truyền, môi trường và thói quen sinh hoạt.
- “Mổ mắt sau này là xong” – Phẫu thuật khúc xạ không xóa hết nguy cơ của nhãn cầu dài.
- “Không than phiền gì tức là mắt vẫn ổn” – Nhiều tổn thương võng mạc ngoại vi không có triệu chứng ở giai đoạn sớm.
Cận thị cao và cận thị bệnh lý có giống nhau không?
Không hoàn toàn giống nhau. Đây là điểm rất quan trọng trong tư vấn cho người bệnh.
Cận thị cao thường mô tả mức độ khúc xạ cao, ví dụ từ khoảng -6.00D trở lên. Trong khi đó, cận thị bệnh lý nhấn mạnh đến các biến đổi bệnh học ở đáy mắt như thoái hóa hoàng điểm do cận, phình cực sau, teo hắc võng mạc, tân mạch hoặc các thay đổi khác gây ảnh hưởng cấu trúc và chức năng thị giác.
Nói ngắn gọn:
- Có người cận cao nhưng chưa có biến chứng bệnh lý rõ
- Cũng có người đã xuất hiện biến đổi bệnh lý cần theo dõi sát và điều trị
Do đó, khi ai đó hỏi “cận thị cao có nguy hiểm không”, câu trả lời đúng nhất là: nguy cơ có thật, nhưng mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào cấu trúc mắt và tình trạng đáy mắt của từng người.
Khi nào nên khám chuyên sâu tại phòng khám mắt hoặc bệnh viện chuyên khoa?
Anh chị nên cân nhắc khám chuyên sâu nếu thuộc một trong các nhóm sau:
- Cận từ -6.00D trở lên hoặc tăng độ nhanh
- Trẻ em có trục nhãn cầu tăng nhanh
- Thị lực tối đa không đạt như mong đợi dù đã chỉnh kính
- Có méo hình, giảm thị lực trung tâm
- Có ruồi bay, chớp sáng, màn đen
- Tiền sử gia đình có bong võng mạc hoặc glaucoma
- Chuẩn bị mổ cận, mổ thủy tinh thể hoặc mang thai nhưng có cận rất cao và lo lắng về đáy mắt
Khám chuyên sâu giúp phân biệt giữa cận thị cao đơn thuần và cận thị đã có biến đổi bệnh lý, từ đó đưa ra lịch theo dõi phù hợp hơn.
Kết luận: Cận thị cao có nguy hiểm không?
Có, nhưng mức độ nguy hiểm không giống nhau ở mọi người. Điều nguy hiểm không nằm ở chuyện độ kính cao hay kính dày, mà ở nguy cơ mắt bị kéo dài và xuất hiện các biến chứng như bong võng mạc, thoái hóa hoàng điểm do cận, glaucoma hoặc đục thủy tinh thể sớm.
Tin tốt là rất nhiều rủi ro có thể được kiểm soát tốt hơn nếu:
- Khám mắt định kỳ đúng cách
- Khám đáy mắt khi cần
- Theo dõi trục nhãn cầu ở trẻ em
- Can thiệp kiểm soát cận thị sớm với trẻ tăng độ nhanh
- Đi khám ngay khi có dấu hiệu bất thường
Nếu anh chị đang lo lắng vì bản thân hoặc con có cận thị cao, tốt nhất không nên chỉ hỏi “bao nhiêu độ là nguy hiểm”, mà nên khám để biết chính xác mắt hiện đang ở mức nguy cơ nào. Đó mới là câu trả lời có giá trị thực tế nhất.
Câu hỏi thường gặp về cận thị cao
Cận bao nhiêu độ thì gọi là cận thị cao?
Thông thường, cận từ khoảng -6.00D trở lên thường được xếp vào nhóm cận thị cao. Tuy nhiên, bác sĩ còn đánh giá thêm trục nhãn cầu và tình trạng đáy mắt.
Cận thị cao có bị mù không?
Không phải ai cận thị cao cũng bị mù. Tuy nhiên, cận cao làm tăng nguy cơ các biến chứng có thể ảnh hưởng thị lực lâu dài nếu không theo dõi và xử trí kịp thời.
Cận thị cao có mổ được không?
Một số trường hợp có thể phẫu thuật khúc xạ nếu đủ điều kiện. Nhưng phẫu thuật để bỏ kính không đồng nghĩa loại bỏ hoàn toàn nguy cơ do mắt cận cao gây ra.
Người cận cao có nên khám đáy mắt định kỳ không?
Có. Đây là việc rất quan trọng để phát hiện sớm tổn thương võng mạc ngoại vi, hoàng điểm hoặc các biến chứng khác.
Trẻ cận cao có cần đo trục nhãn cầu không?
Rất nên, đặc biệt khi trẻ đang tăng độ. Theo dõi trục nhãn cầu giúp đánh giá tiến triển cận thị chính xác hơn và hỗ trợ lựa chọn phương pháp kiểm soát phù hợp.
Phòng khám mắt Bác sĩ Minh tại Bến Tre thực hiện đo trục nhãn cầu theo dõi tiến triển độ cận theo mô hình Zeiss Vision Expert đặt ra các yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, bao gồm việc sử dụng thiết bị chính hãng từ Zeiss, ứng dụng công nghệ số trong tư vấn kính cá nhân hóa, và đảm bảo năng lực chuyên môn của đội ngũ khám khúc xạ | Xem thêm tại đây.
Thông tin liên hệ:
- Số điện thoại: 079.860.86.86 – Ms. Trang.
- Fanpage: Phòng khám mắt Ths. Bs. CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre.
- Địa chỉ phòng khám: 35C Đại lộ Đồng Khởi, phường Phú Khương, tỉnh Vĩnh Long (phường Phú Khương, thành phố Bến Tre cũ) hướng đi từ Siêu thị CoopMart đi tới 700m, xéo lò kẹo Thanh Long, cạnh nhà trẻ Hoa Hồng.
