• Dung dịch vệ sinh Ortho-K đúng thường không chỉ là “nước rửa”: cần phù hợp vật liệu kính, mục tiêu (làm sạch, khử khuẩn, ngâm bảo quản) và tình trạng mắt.
• Nguyên tắc cốt lõi: rửa tay kỹ → chà nhẹ mặt kính → rửa lại → ngâm đủ thời gian trong dung dịch khử khuẩn/bảo quản → không pha loãng, không châm thêm (topping-off).
• Tuyệt đối tránh nước máy (rửa kính/khay, tắm rửa, bơi khi còn kính): nước có thể mang vi sinh vật gây viêm giác mạc nặng.
• Khay đựng kính cũng là “nguồn nhiễm bẩn” thường bị bỏ quên: đổ dung dịch cũ mỗi ngày, để khô tự nhiên, thay khay định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ/hãng.
• Nếu có đau, đỏ, cộm tăng, chói sáng, ghèn, nhìn mờ hoặc giảm thị lực: ngưng đeo kính và đi khám sớm; không tự nhỏ thuốc kháng sinh/corticoid.

1) Dung dịch làm sạch (cleaner)

Mục tiêu là làm bong mảng bám (protein, lipid, bụi bẩn) trên bề mặt kính. Một số cleaner dùng trước bước khử khuẩn/ngâm. Đây là bước thường bị bỏ qua, nhưng với Ortho-K, việc chà nhẹ đúng cách thường quan trọng.

2) Dung dịch khử khuẩn & ngâm bảo quản (disinfecting/conditioning)

Mục tiêu là giảm vi khuẩn/vi sinh vật trên kính và giúp kính “êm” hơn khi đeo. Một số hệ dung dịch có chất bảo quản; người nhạy cảm có thể dễ kích ứng hơn và cần điều chỉnh theo tư vấn chuyên môn.

3) Hệ hydrogen peroxide (H2O2) có trung hòa

Đây là hệ khử khuẩn mạnh, thường cần cốc chuyên dụng và thời gian trung hòa để chuyển peroxide về dạng an toàn. Nếu dùng sai (chưa trung hòa mà đưa lên mắt) có thể gây xót, bỏng rát rõ rệt. Với Ortho-K, một số trường hợp có thể được cân nhắc, nhưng cần hướng dẫn cụ thể vì còn phụ thuộc vật liệu kính và thói quen.

4) Nước muối sinh lý (saline) và dung dịch tráng (rinse)

Nước muối sinh lý không phải dung dịch khử khuẩn. Vai trò thường là tráng lại kính hoặc hỗ trợ thao tác (tùy hướng dẫn). Không nên dùng nước muối sinh lý thay thế hoàn toàn bước khử khuẩn/ngâm.

5) Nhỏ làm ướt (rewetting) hoặc bôi trơn

Giúp dễ tháo kính, giảm cộm/khô ở một số người. Tuy nhiên, không phải loại nào cũng phù hợp khi đang mang Ortho-K ban đêm; cần chọn loại tương thích kính áp tròng và theo hướng dẫn chuyên môn.

Bước 0: Rửa tay và chuẩn bị bề mặt thao tác

• Rửa tay với xà phòng, chà đủ các kẽ ngón và dưới móng, sau đó lau khô bằng khăn sạch không xơ.
• Tránh thao tác ngay cạnh bồn nước đang chảy để giảm nguy cơ văng nước lên kính/khay.
• Móng tay nên cắt gọn để giảm trầy kính và trầy giác mạc.

Bước 1: Chà kính (rub)

Đặt kính lên lòng bàn tay sạch, nhỏ vài giọt dung dịch làm sạch/đa năng phù hợp và chà nhẹ theo hướng dẫn (thường 10–20 giây mỗi mặt tùy dung dịch). Mục tiêu là làm bong mảng bám, không phải chà mạnh cho “kêu sạch”.

Bước 2: Rửa lại kính (rinse)

Rửa lại kính bằng dung dịch tráng hoặc dung dịch đa năng theo hướng dẫn. Không rửa bằng nước máy. Nước máy không vô trùng và liên quan đến nguy cơ viêm giác mạc do ký sinh trùng hiếm gặp nhưng rất nặng.

Bước 3: Ngâm khử khuẩn/bảo quản (soak)

• Đổ đầy dung dịch mới vào khay sạch.
• Đặt kính vào đúng ngăn (R/L) và đóng nắp.
• Ngâm đủ thời gian tối thiểu theo hướng dẫn của dung dịch/hệ peroxide (thường vài giờ).

Nguyên tắc hàng ngày

• Đổ bỏ dung dịch cũ mỗi lần lấy kính ra.
• Tráng khay bằng dung dịch phù hợp (không dùng nước máy), sau đó để khô tự nhiên ở nơi sạch, mở nắp.
• Không đặt khay ở nơi ẩm, sát bồn rửa, hoặc chung với đồ trang điểm.

Thay khay định kỳ

Thời gian thay khay tùy loại khay và khuyến cáo của hãng/dung dịch; nhiều hướng dẫn thường khuyến nghị thay sau vài tháng. Nếu khay trầy xước, đục màu, có cặn, có mùi lạ hoặc bạn từng bị viêm nhiễm, nên thay sớm hơn theo tư vấn.

1) Kính hay bị mờ/nhòe sau vài ngày dù vẫn ngâm mỗi ngày

Nguyên nhân thường gặp: mảng bám protein/lipid, chà chưa đủ, khay bẩn, viêm bờ mi, hoặc dùng dung dịch không phù hợp. Bạn có thể kiểm tra lại bước chà–rửa và khay đựng. Nếu vẫn mờ, nên tái khám để đánh giá kính có bị trầy/xước hoặc cần điều chỉnh quy trình làm sạch.

2) Đeo vào thấy xót nhẹ vài phút rồi hết

Xót nhẹ thoáng qua có thể liên quan dung dịch còn đọng, bề mặt kính khô, hoặc thao tác đeo chưa đúng. Tuy nhiên, xót tăng dần, kèm đỏ mắt, chói, nhìn mờ không nên cố chịu. Tốt nhất tháo kính, kiểm tra kính có bụi/xơ, tráng lại theo hướng dẫn; nếu không cải thiện, ngưng đeo và đi khám.

3) Sáng tháo kính khó, cảm giác kính “dính”

Thường liên quan khô mắt khi ngủ, phòng máy lạnh, thiếu nhỏ làm ướt theo hướng dẫn hoặc kính không di chuyển tốt. Không nên giật mạnh. Bạn có thể nhỏ dung dịch làm ướt phù hợp (nếu đã được hướng dẫn) và chờ một chút rồi tháo nhẹ. Nếu lặp lại thường xuyên, nên tái khám để đánh giá độ khít, phim nước mắt và bề mặt giác mạc.

4) Lỡ tay làm rơi kính xuống lavabo/sàn

Không rửa bằng nước máy rồi đeo lại. Hãy nhặt kính bằng tay sạch, làm sạch theo quy trình (chà–rửa–ngâm) và ngâm đủ thời gian khử khuẩn trước khi sử dụng. Nếu kính trầy/xước hoặc vẫn cộm sau khi đeo, nên mang đến kiểm tra.

5) Có ghèn, đỏ mắt sau đêm đeo

Đây là dấu hiệu cần thận trọng. Ngưng đeo kính và đi khám sớm để loại trừ trầy giác mạc hoặc viêm/nhiễm trùng. Tránh tự mua thuốc nhỏ, đặc biệt thuốc có corticoid, vì có thể làm nặng diễn tiến nếu có nhiễm trùng.

• Đau mắt tăng nhanh hoặc đau nhiều.
• Đỏ mắt rõ, đặc biệt đỏ lan tỏa hoặc kèm cộm rát tăng.
• Sợ ánh sáng (chói), chảy nước mắt nhiều.
• Nhìn mờ đột ngột, giảm thị lực so với thường ngày.
• Có ghèn nhiều, cảm giác mắt “đóng dính”.
• Nghi có dị vật, chấn thương, hoặc kính làm trầy.

Gợi ý cho phụ huynh (trẻ đeo Ortho-K)

• Trong 1–3 tháng đầu, phụ huynh nên trực tiếp làm hoặc giám sát toàn bộ quy trình.
• Nhắc trẻ: không dụi mắt, không dùng tay bẩn chạm vào mắt/kính.
• Thống nhất giờ ngủ, tránh thức quá khuya (ngủ không đủ có thể làm mắt khô và khó chịu).
• Song song Ortho-K, kế hoạch kiểm soát cận thị thường cần cá thể hóa (thời gian ngoài trời, khoảng cách đọc, nghỉ giữa giờ, và có thể phối hợp phương án khác theo bác sĩ).