Kính mắt không chỉ là phụ kiện thời trang. Với người cận thị, viễn thị, loạn thị hoặc lão thị, kính là công cụ giúp hình ảnh rõ hơn, giảm nheo mắt, giảm mỏi mắt và hỗ trợ sinh hoạt hằng ngày. Tuy nhiên, khi nhìn vào toa kính, nhiều người chỉ thấy một loạt ký hiệu như OD, OS, SPH, CYL, AX, ADD, PD, Prism mà không hiểu mỗi thông số có ý nghĩa gì. Vì vậy, hiểu các chỉ số trên kính mắt sẽ giúp anh/chị trao đổi tốt hơn với bác sĩ, kỹ thuật viên khúc xạ và nhân viên tư vấn kính.

Các chỉ số trên kính mắt thường gặp gồm những gì?

Khi đọc toa kính, anh/chị thường thấy các dòng cho mắt phải, mắt trái và các cột thông số. Tùy nơi đo, toa có thể viết bằng tiếng Anh, tiếng Việt hoặc ký hiệu viết tắt. Nhưng nhìn chung, các chỉ số trên kính mắt quan trọng nhất gồm SPH, CYL, AXIS, ADD, PD và đôi khi có Prism.

SPH là gì? Độ cầu trên toa kính

SPH là viết tắt của Sphere, nghĩa là độ cầu. Đây là một trong các chỉ số trên kính mắt quan trọng nhất vì cho biết mắt cần công suất kính bao nhiêu để chỉnh cận thị hoặc viễn thị. Đơn vị thường dùng là đi-ốp, ký hiệu D.

Nếu SPH có dấu âm, ví dụ -1.50D, nghĩa là mắt cần kính phân kỳ để nhìn xa rõ hơn, thường gặp trong cận thị. Nếu SPH có dấu dương, ví dụ +2.00D, nghĩa là mắt cần kính hội tụ, thường gặp trong viễn thị hoặc một số trường hợp cần hỗ trợ nhìn gần.

Con số SPH càng lớn về trị tuyệt đối thì độ kính càng cao. Ví dụ, -5.00D là cận cao hơn -1.50D. Tuy nhiên, mức độ khó chịu khi đeo kính không chỉ phụ thuộc SPH. Người có độ loạn kèm theo, lệch độ hai mắt, kính sai tâm hoặc gọng kính không phù hợp vẫn có thể mỏi mắt dù SPH không quá cao.

CYL là gì? Độ loạn trong toa kính

CYL là viết tắt của Cylinder, nghĩa là độ trụ hay độ loạn. Đây là chỉ số dùng để chỉnh loạn thị. Loạn thị thường xảy ra khi hệ quang học của mắt không hội tụ ánh sáng đều theo mọi hướng, khiến hình ảnh có thể bị nhòe, bóng chữ, méo, khó nhìn rõ cả xa lẫn gần.

Trong các chỉ số trên kính mắt, CYL rất quan trọng vì chỉ cần độ loạn hoặc trục loạn không phù hợp, người đeo có thể thấy nhức đầu, chóng mặt, khó chịu, nhìn chữ bị bóng hoặc nhìn đèn ban đêm bị tia. Một số người cận thị nhẹ nhưng loạn thị đáng kể vẫn cảm thấy nhìn rất khó chịu nếu không được chỉnh loạn đúng.

CYL có thể được ghi bằng dấu âm hoặc dấu dương tùy hệ quy ước của nơi đo. Vì vậy, không nên tự chuyển đổi dấu CYL nếu không hiểu cách quy đổi. Hai toa kính có thể nhìn khác nhau về dấu CYL nhưng tương đương về mặt quang học nếu được chuyển đổi đúng. Việc này nên để kỹ thuật viên khúc xạ hoặc bác sĩ xử lý.

AXIS là gì? Trục loạn trên kính mắt

AXIS, thường viết là AX hoặc Trục, là hướng của độ loạn thị. Chỉ số này được ghi bằng độ, từ 0 đến 180. AXIS không cho biết độ nặng nhẹ của loạn thị; độ nặng nhẹ nằm ở CYL. AXIS chỉ cho biết hướng đặt công suất loạn trên tròng kính.

Trong các chỉ số trên kính mắt, AXIS là một thông số rất nhạy. Nếu trục loạn sai, nhất là ở người có CYL cao, người đeo có thể thấy hình méo, chóng mặt, khó chịu hoặc không đạt thị lực tối ưu. Đây là lý do đo khúc xạ và thử kính chủ quan cần làm cẩn thận, đặc biệt ở người loạn thị, trẻ em, người thay kính mới hoặc người từng đeo kính khó chịu.

Ví dụ, một toa có CYL -1.50D AXIS 180 nghĩa là mắt cần chỉnh loạn 1.50D ở trục 180 độ. Nếu trục bị lệch đáng kể so với nhu cầu thật, kính có thể gây khó chịu dù SPH và CYL gần đúng. Do đó, khi cắt kính loạn tại Bến Tre, anh/chị nên chọn nơi có quy trình đo và thử kính kỹ, không chỉ đo máy rồi làm kính ngay.

ADD là gì? Độ thêm cho nhìn gần

ADD là độ cộng thêm cho nhìn gần. Chỉ số này thường xuất hiện ở người lão thị, kính đọc sách, kính hai tròng, kính đa tròng hoặc kính văn phòng. Khi tuổi tăng, khả năng điều tiết của mắt giảm dần, khiến việc đọc gần, xem điện thoại, đọc toa thuốc, đọc sổ sách hoặc làm việc máy tính trở nên khó hơn. Lúc này, người bệnh có thể cần ADD để nhìn gần rõ hơn.

Trong các chỉ số trên kính mắt, ADD thường là số dương, ví dụ +1.00D, +1.50D, +2.00D hoặc +2.50D. ADD không phải là độ cận mới. Đây là phần cộng thêm vào công suất nhìn xa để hỗ trợ vùng nhìn gần. Với kính đa tròng, ADD liên quan đến thiết kế vùng nhìn xa, trung gian và gần trên cùng một tròng kính.

Người trên 40 tuổi nếu thấy đọc gần mờ, phải đưa điện thoại ra xa, cần ánh sáng mạnh hơn khi đọc hoặc nhức mắt khi làm việc gần, nên đo mắt để đánh giá lão thị. Không nên tự mua kính đọc sẵn quá mạnh vì có thể gây mỏi mắt, nhất là khi hai mắt không đều độ hoặc có loạn thị.

PD là gì? Khoảng cách đồng tử

PD là viết tắt của Pupillary Distance, nghĩa là khoảng cách đồng tử. Đây là khoảng cách giữa tâm đồng tử hai mắt, thường tính bằng milimét. PD giúp đặt tâm quang học của tròng kính đúng vị trí trước mắt, từ đó giúp người đeo nhìn rõ và thoải mái hơn.

Trong các chỉ số trên kính mắt, PD rất dễ bị người dùng xem nhẹ, nhưng lại rất quan trọng khi làm kính. Nếu tâm kính không đúng với vị trí đồng tử, người đeo có thể thấy khó chịu, nhức đầu, mỏi mắt hoặc hình ảnh không tự nhiên. Với độ kính cao, kính đa tròng, kính trẻ em hoặc người có lệch độ hai mắt, việc đo PD và căn tâm càng quan trọng.

PD có thể ghi là PD tổng, ví dụ 63 mm, hoặc PD từng mắt, ví dụ phải 31.5 mm, trái 31.5 mm. Trong một số trường hợp, khoảng cách đồng tử nhìn xa và nhìn gần có thể khác nhau. Với kính đa tròng hoặc kính thiết kế đặc biệt, ngoài PD còn cần các thông số lắp ráp khác như chiều cao tâm, độ nghiêng gọng, khoảng cách đỉnh kính.

Prism là gì? Lăng kính trong toa kính

Prism là lăng kính, không xuất hiện trong mọi toa kính. Chỉ số này được dùng trong một số trường hợp đặc biệt khi hai mắt cần hỗ trợ để phối hợp tốt hơn, ví dụ một số dạng nhìn đôi, rối loạn hợp thị hoặc vấn đề về cân bằng hai mắt. Prism thường đi kèm hướng đáy lăng kính như Base In, Base Out, Base Up hoặc Base Down.

Trong các chỉ số trên kính mắt, Prism là thông số không nên tự ý thêm hoặc bỏ. Nếu toa kính có Prism, người bệnh cần được tư vấn rõ vì kính có lăng kính đòi hỏi đo, lắp và kiểm tra kỹ. Đeo sai Prism có thể gây khó chịu, mỏi mắt hoặc không cải thiện triệu chứng như mong muốn.

OD, OS, OU là gì?

Ngoài SPH, CYL, AXIS, ADD, PD, một số toa kính còn có ký hiệu OD, OS và OU. Đây là các ký hiệu thường dùng trong nhãn khoa và khúc xạ.

Ví dụ cách đọc một toa kính mắt

Để dễ hiểu hơn, hãy xem một ví dụ giả định. Lưu ý đây chỉ là ví dụ minh họa, không phải chỉ định kính cho một người cụ thể.

Cách hiểu đơn giản: mắt phải cận 2.00D, kèm loạn 0.75D ở trục 180. Mắt trái cận 1.50D, kèm loạn 1.00D ở trục 170. Khoảng cách đồng tử là 63 mm để kỹ thuật viên căn tâm kính. Đây là toa kính có cả cận và loạn, vì vậy khi cắt kính cần đúng cả độ cầu, độ loạn, trục loạn và PD.

Nếu người bệnh chỉ nhớ “tôi cận 2 độ” mà không biết có loạn kèm theo, việc cắt kính có thể không đủ chính xác. Đây là lý do hiểu các chỉ số trên kính mắt giúp anh/chị biết toa kính của mình gồm những thành phần nào, nhưng vẫn cần người chuyên môn đo và lắp kính đúng kỹ thuật.

Vì sao hiểu các chỉ số trên kính mắt lại quan trọng?

Hiểu các chỉ số trên kính mắt giúp người đeo kính chủ động hơn trong việc chăm sóc thị lực. Khi biết SPH là độ cận/viễn, CYL và AXIS là loạn thị, ADD là độ nhìn gần, PD là khoảng cách đồng tử, anh/chị sẽ dễ trao đổi với người đo mắt, hiểu vì sao kính mới có thể khác kính cũ và biết khi nào cần kiểm tra lại.

Những lỗi thường gặp khi tự đọc toa kính

Dù việc hiểu các chỉ số trên kính mắt rất hữu ích, anh/chị không nên tự kết luận quá nhanh nếu chưa có chuyên môn. Dưới đây là các lỗi thường gặp.

Đo khúc xạ tại Bến Tre: vì sao không nên chỉ đo máy rồi cắt kính?

Khi cần hiểu các chỉ số trên kính mắt, bước đầu tiên là đo khúc xạ đúng. Nhiều người nghĩ đo mắt chỉ là nhìn vào máy vài giây rồi lấy số cắt kính. Thực tế, đo máy chỉ là một phần. Một quy trình tốt cần kết hợp hỏi triệu chứng, đo thị lực, đo khúc xạ khách quan, thử kính chủ quan và đánh giá cảm giác đeo.

Một số trường hợp máy đo có thể cho kết quả dao động: trẻ em điều tiết mạnh, người khô mắt, người nhìn màn hình nhiều, người có giác mạc không đều, người đeo kính áp tròng hoặc người mệt mỏi. Nếu lấy số máy làm kính ngay, kính có thể quá độ, thiếu độ hoặc không thoải mái.

Cắt kính cận tại Bến Tre: chỉ số kính ảnh hưởng đến tròng và gọng như thế nào?

Sau khi có toa kính, việc chọn tròng và gọng cũng rất quan trọng. Các chỉ số trên kính mắt sẽ ảnh hưởng đến độ dày tròng, trọng lượng kính, độ thẩm mỹ, cảm giác đeo và loại tròng nên chọn.

Khi nào nên đo mắt lại?

Không phải cứ có toa kính là dùng mãi không cần kiểm tra. Độ mắt, nhu cầu sử dụng và tình trạng mắt có thể thay đổi theo thời gian. Nếu anh/chị nhận thấy một trong các dấu hiệu dưới đây, nên đo khúc xạ lại.

Lời khuyên khi chọn kính mắt

Hiểu các chỉ số trên kính mắt là bước đầu. Để có cặp kính đeo thoải mái, anh/chị cần phối hợp thêm nhiều yếu tố khác: khám mắt khi cần, đo khúc xạ kỹ, chọn gọng phù hợp, chọn tròng đúng nhu cầu và mài lắp chuẩn.

Tài liệu tham khảo bên ngoài