Tóm tắt nhanh

Vì sao ánh nắng có thể ảnh hưởng đến mắt?

Mắt là cơ quan tiếp xúc trực tiếp với môi trường. Khi ra nắng, bề mặt mắt, giác mạc, kết mạc, thủy tinh thể và võng mạc đều có thể nhận một phần năng lượng ánh sáng. Trong đó, tia cực tím không nhìn thấy bằng mắt thường nhưng có thể gây phản ứng sinh học trên mô mắt. Tia UVC hầu hết bị tầng ozone hấp thu, còn UVA và UVB có thể đến mặt đất ở mức độ khác nhau.

Giác mạc và thủy tinh thể có vai trò hấp thu đáng kể tia UV, nhờ đó giúp bảo vệ võng mạc. Tuy nhiên, chính quá trình hấp thu này có thể tạo stress oxy hóa, làm biến đổi protein và tế bào theo thời gian. Khi phơi nhiễm lặp đi lặp lại trong nhiều năm, đặc biệt ở người ít dùng kính bảo vệ, nguy cơ một số bệnh mắt có thể tăng lên.

Ở vùng khí hậu nắng nhiều, người làm nông, ngư dân, công nhân xây dựng, tài xế, người bán hàng ngoài trời hoặc người thường xuyên đi xe máy có thể tiếp xúc UV nhiều hơn nhóm làm việc trong nhà. Không chỉ nắng trực tiếp, ánh sáng phản xạ từ mặt nước, mặt đường, kính xe, cát hoặc tường sáng màu cũng góp phần tăng lượng tia vào mắt.

Theo thông tin giáo dục sức khỏe của American Academy of Ophthalmology, bảo vệ mắt khỏi tia UV là một phần quan trọng trong chăm sóc mắt lâu dài. Tuy vậy, nguy cơ bệnh mắt không chỉ phụ thuộc ánh nắng. Tuổi, tiền sử gia đình, hút thuốc, bệnh đái tháo đường, dùng corticosteroid kéo dài, chấn thương mắt, dinh dưỡng và thói quen sinh hoạt cũng cần được xem xét.

Đục thủy tinh thể là gì và liên quan gì đến ánh nắng?

Mộng thịt là gì và vì sao hay gặp ở người đi nắng?

Mộng thịt là sự tăng sinh mô xơ mạch từ kết mạc, thường xuất hiện ở phía mũi của mắt và có thể bò dần vào giác mạc. Ban đầu, người bệnh có thể chỉ thấy một vùng trắng vàng hoặc đỏ nhẹ ở lòng trắng. Khi kích thích nhiều, mắt có thể đỏ, cộm, xốn, chảy nước mắt, cảm giác như có bụi. Nếu mộng tiến gần trung tâm giác mạc, nó có thể gây loạn thị, kéo lệch bề mặt giác mạc và làm giảm thị lực.

Mộng thịt liên quan rất rõ với môi trường nắng, gió, bụi và khô. Người sống ở vùng nhiệt đới, làm việc ngoài trời, thường xuyên đi xe máy không đeo kính bảo vệ, làm ruộng, đi biển, đánh bắt thủy sản hoặc tiếp xúc khói bụi có nguy cơ cao hơn. Tia UV có thể gây tổn thương tế bào gốc vùng rìa giác mạc và thúc đẩy phản ứng viêm mạn tính, từ đó tạo điều kiện cho mô xơ mạch phát triển.

Cần phân biệt mộng thịt với mộng mỡ. Mộng mỡ thường là mảng vàng nhạt trên kết mạc, chưa bò vào giác mạc. Mộng thịt là mô phát triển dạng tam giác tiến vào giác mạc. Hai tình trạng này đều có thể liên quan đến nắng, gió, bụi, nhưng cách theo dõi và chỉ định can thiệp không hoàn toàn giống nhau. Người bệnh không nên tự kết luận chỉ qua hình ảnh trên mạng, vì đỏ mắt hoặc u cục ở kết mạc còn có nhiều nguyên nhân khác.

Vì sao chủ đề này quan trọng tại Việt Nam và Bến Tre?

Việt Nam có số giờ nắng cao ở nhiều khu vực, thói quen di chuyển bằng xe máy phổ biến, cùng môi trường bụi, gió, khói và ánh sáng phản xạ từ mặt đường. Tại Bến Tre, nhiều người làm nông nghiệp, buôn bán ngoài trời, đi lại bằng đường bộ hoặc đường thủy. Những yếu tố này khiến mắt thường xuyên tiếp xúc với nắng và kích thích bề mặt nhãn cầu.

Trong thực tế khám bệnh mắt, không ít người chỉ chú ý đến da khi đi nắng mà quên bảo vệ mắt. Có người đeo kính râm vì đỡ chói nhưng không biết kính có chống UV hay không. Có người đội nón bảo hiểm có kính chắn gió nhưng kính đã trầy xước, không rõ khả năng lọc tia. Có người làm việc ngoài đồng nhiều năm, đến khi nhìn mờ hoặc mộng bò vào giác mạc mới đi khám.

Thông điệp quan trọng là phòng ngừa cần bắt đầu sớm và duy trì đều. Đục thủy tinh thể thường tiến triển âm thầm trong nhiều năm. Mộng thịt cũng có thể lớn dần chậm, lúc đầu chỉ hơi đỏ hoặc cộm. Nếu chờ đến khi thị lực giảm nhiều mới quan tâm, việc điều trị có thể phức tạp hơn. Khám mắt định kỳ giúp phát hiện sớm các thay đổi, đo thị lực, đánh giá khúc xạ, soi sinh hiển vi và tư vấn biện pháp phù hợp từng người.

Dấu hiệu nên đi khám mắt

Khám và theo dõi gồm những gì?

Khi người bệnh đến khám vì lo ngại ánh nắng và nguy cơ đục thủy tinh thể, mộng thịt, bác sĩ thường không chỉ nhìn qua bằng mắt thường. Mục tiêu là đánh giá toàn diện thị lực, bề mặt nhãn cầu, giác mạc, thủy tinh thể và khi cần có thể kiểm tra đáy mắt. Cách thăm khám cụ thể tùy triệu chứng, tuổi, nghề nghiệp, bệnh sử và kết quả ban đầu.

Những yếu tố làm tăng nguy cơ ngoài ánh nắng

Khi tư vấn về ánh nắng và nguy cơ đục thủy tinh thể, mộng thịt, bác sĩ cần nhìn rộng hơn một yếu tố đơn lẻ. Cùng một mức đi nắng, mỗi người có thể có nguy cơ khác nhau do cơ địa, tuổi, bệnh nền và môi trường làm việc. Việc nhận diện đầy đủ giúp phòng ngừa thực tế hơn.

Điểm đáng mừng là nhiều yếu tố có thể điều chỉnh. Không thể thay đổi tuổi tác, nhưng có thể giảm hút thuốc, kiểm soát bệnh nền, dùng thuốc theo chỉ định, bảo vệ mắt khi ra nắng, điều trị khô mắt đúng cách và khám định kỳ. Việc thay đổi thói quen nhỏ nhưng đều đặn thường có giá trị hơn các biện pháp rời rạc.

Cách bảo vệ mắt khi ra nắng

Bảo vệ mắt không có nghĩa là tránh nắng tuyệt đối. Điều quan trọng là giảm phơi nhiễm không cần thiết, đặc biệt trong khung giờ nắng gắt và khi môi trường có phản xạ mạnh. Dưới đây là những khuyến nghị thực tế, dễ áp dụng.

Những sai lầm thường gặp

Lời khuyên của bác sĩ mắt khi phải đi nắng nhiều

Nếu công việc buộc bạn phải tiếp xúc ánh nắng hằng ngày, mục tiêu không phải là tạo cảm giác lo lắng mà là xây dựng thói quen bảo vệ mắt bền vững. Một cặp kính chống UV phù hợp, nón che nắng, kính bảo hộ khi có bụi gió và lịch khám mắt định kỳ có thể giúp phát hiện vấn đề sớm hơn.

Người trên 40 tuổi, người có đái tháo đường, người từng chấn thương mắt hoặc có triệu chứng nhìn mờ nên khám mắt định kỳ ngay cả khi chưa thấy đau. Đục thủy tinh thể không phải lúc nào cũng cần mổ ngay. Bác sĩ sẽ đánh giá mức độ ảnh hưởng thị lực, tình trạng võng mạc, nhãn áp và nhu cầu sinh hoạt để tư vấn thời điểm phù hợp. Với mộng thịt, nếu còn nhỏ và ít triệu chứng, có thể theo dõi, giảm kích thích và kiểm soát khô mắt. Nếu mộng tiến triển, viêm tái diễn, gây loạn thị hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ, chức năng, bác sĩ sẽ trao đổi lựa chọn điều trị thích hợp.

Đối với trẻ em, hoạt động ngoài trời có lợi cho sức khỏe nói chung và có vai trò trong chăm sóc thị giác, nhưng vẫn cần tránh nhìn trực tiếp vào nắng, dùng nón hoặc kính phù hợp khi nắng gắt. Nếu trẻ có cận thị, mọi phương án như kính kiểm soát cận thị, Ortho-K hoặc thuốc nhỏ atropine nồng độ thấp cần được cá thể hóa. Ortho-K không chữa khỏi cận vĩnh viễn; hiệu quả và an toàn phụ thuộc chọn lọc bệnh nhân, vệ sinh kính, giác mạc, trục nhãn cầu và tái khám đúng hẹn.

Khi nào nên đến phòng khám mắt?

Bạn nên sắp xếp khám nếu có một trong các tình huống sau: nhìn mờ tăng dần, chói sáng khi ra nắng hoặc ban đêm, nghi đục thủy tinh thể, có mộng thịt lớn dần, mắt đỏ cộm tái phát, thường xuyên làm việc ngoài trời, có bệnh đái tháo đường hoặc trên 40 tuổi và lâu chưa kiểm tra mắt. Khám sớm giúp phân biệt các nguyên nhân và tránh bỏ sót bệnh mắt khác.

Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, người bệnh có thể được khám mắt, đo khúc xạ, tư vấn kính, theo dõi các bệnh mắt thường gặp và đánh giá nhu cầu chăm sóc thị giác. Phòng khám ở 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre; hotline 079 860 86 86. Các hệ thống và định vị chuyên môn như ZEISS Vision Expert, Nidek LE 1200, Essilor Neksia 600 có thể hỗ trợ quá trình đo khám và cắt kính khi phù hợp.

Thông tin trong bài nhằm giúp bạn hiểu rõ hơn về ánh nắng và nguy cơ đục thủy tinh thể, mộng thịt. Tuy nhiên, mỗi mắt có đặc điểm riêng. Chẩn đoán và điều trị cần dựa trên thăm khám trực tiếp, đặc biệt khi có đau mắt, đỏ mắt nhiều, giảm thị lực, chói sáng nặng, chấn thương hoặc nghi nhiễm trùng.

Câu hỏi thường gặp