Cận thị học đường · Khám mắt trẻ em · Bến Tre
Dấu hiệu cận thị trẻ em: cha mẹ cần nhận biết sớm để tránh tăng độ nhanh
Dấu hiệu cận thị trẻ em không phải lúc nào cũng rõ ràng bằng câu nói “con nhìn bảng không thấy”.
Nhiều trẻ chỉ biểu hiện qua thói quen nheo mắt, ngồi sát tivi, cúi gần khi đọc sách, chép bài sai,
học dễ mệt hoặc thường xin ngồi gần bảng. Nếu cha mẹ bỏ qua những dấu hiệu nhỏ này, trẻ có thể phải
sống chung với tình trạng nhìn mờ trong thời gian dài, ảnh hưởng học tập và bỏ lỡ giai đoạn theo dõi
cận thị phù hợp.
Mục lục bài viết
- Cận thị ở trẻ em là gì?
- Vì sao dấu hiệu cận thị trẻ em dễ bị bỏ qua?
- 18 dấu hiệu cận thị trẻ em thường gặp
- Dấu hiệu cận thị theo từng độ tuổi
- Yếu tố nguy cơ khiến trẻ dễ bị cận thị
- Khi nào nên đưa trẻ đi khám mắt?
- Khám và đo khúc xạ cho trẻ nên gồm những gì?
- Làm gì sau khi phát hiện trẻ bị cận?
- Dấu hiệu không nên nghĩ đơn thuần là cận thị
- Câu hỏi thường gặp
Trong thực tế phòng khám, rất nhiều phụ huynh đưa trẻ đi khám khi con đã nhìn bảng kém rõ rệt,
trong khi trước đó trẻ đã có biểu hiện từ nhiều tháng: hay nheo mắt, thích ngồi gần màn hình,
cúi sát vở, học chậm hơn hoặc thường xuyên hỏi lại chữ trên bảng. Vấn đề là trẻ em có khả năng
thích nghi khá tốt với hình ảnh mờ. Nếu hai mắt cùng giảm thị lực tương đối giống nhau, trẻ có thể
nghĩ rằng “ai cũng nhìn như vậy”, nên không chủ động than phiền.
Bài viết này sẽ đi theo hướng thực tế cho cha mẹ tại Bến Tre: nhận diện
dấu hiệu cận thị trẻ em, phân biệt dấu hiệu gợi ý với dấu hiệu cảnh báo, biết khi nào
cần cho trẻ khám mắt, hiểu vì sao đo khúc xạ ở trẻ em không nên làm qua loa, và nắm các bước theo dõi
sau khi trẻ đã được chẩn đoán cận thị.
Cận thị ở trẻ em là gì?
Cận thị là tình trạng mắt nhìn gần tương đối rõ nhưng nhìn xa bị mờ. Về quang học, hình ảnh của vật ở xa
không hội tụ đúng trên võng mạc mà rơi ra trước võng mạc. Ở trẻ em, cận thị thường liên quan đến sự phát
triển chiều dài trục nhãn cầu theo thời gian. Vì vậy, khi nói đến cận thị trẻ em, ta không chỉ nói đến
việc “đeo kính bao nhiêu độ”, mà còn nói đến nguy cơ tăng độ, tuổi khởi phát, tốc độ tiến triển và kế hoạch
theo dõi lâu dài.
Một trẻ bị cận thị nhẹ có thể vẫn đọc sách, tô màu, chơi đồ chơi gần hoặc dùng điện thoại ở khoảng cách gần
khá tốt. Điều làm trẻ khó chịu hơn thường là nhìn xa: nhìn bảng, nhìn màn hình trong lớp, nhìn bảng hiệu,
nhận diện người quen từ xa hoặc xem tivi ở khoảng cách bình thường. Chính sự khác biệt giữa nhìn gần và nhìn
xa này là điểm rất quan trọng khi cha mẹ quan sát dấu hiệu cận thị trẻ em.
Điểm cần nhớ: trẻ nhìn gần tốt không có nghĩa là mắt bình thường. Cận thị chủ yếu làm mờ
hình ảnh ở xa, nên nhiều trẻ vẫn sinh hoạt gần bình thường nhưng lại học kém hiệu quả vì không nhìn rõ bảng.
Theo các tài liệu dành cho bệnh nhân của NHS, cận thị thường bắt đầu ở trẻ trong khoảng tuổi đi học, đặc biệt
khoảng 6–13 tuổi, nhưng vẫn có thể xuất hiện sớm hơn hoặc muộn hơn. Các biểu hiện như khó đọc chữ từ xa,
ngồi gần tivi, cầm thiết bị quá sát mặt, đau đầu hoặc dụi mắt nhiều là những dấu hiệu cha mẹ nên lưu ý.
Vì vậy, nếu gia đình nhận thấy trẻ có hành vi nhìn xa bất thường, việc đưa trẻ đi kiểm tra thị lực và
đo khúc xạ
là bước cần thiết.
Vì sao dấu hiệu cận thị trẻ em dễ bị bỏ qua?
Có nhiều lý do khiến dấu hiệu cận thị trẻ em bị bỏ qua trong gia đình. Lý do đầu tiên là
trẻ nhỏ không mô tả được vấn đề thị giác bằng ngôn ngữ rõ ràng. Trẻ có thể không nói “con bị mờ khi nhìn xa”,
mà chỉ nói “con không thấy chữ”, “con mỏi mắt”, “con không thích ngồi phía sau”, hoặc đơn giản là im lặng.
Nếu phụ huynh không chủ động quan sát, các tín hiệu này rất dễ bị hiểu nhầm là trẻ thiếu tập trung.
Lý do thứ hai là nhiều biểu hiện không đặc hiệu. Dụi mắt, đau đầu, học kém, chép bài sai, hay cúi gần khi viết
có thể liên quan đến nhiều yếu tố: tư thế học, thiếu ngủ, dị ứng mắt, khô mắt, loạn thị, viễn thị, lé nhẹ,
rối loạn điều tiết hoặc tật khúc xạ chưa được chỉnh đúng. Vì vậy, cha mẹ không nên tự kết luận, nhưng cũng
không nên bỏ qua nếu các dấu hiệu lặp lại.
Lý do thứ ba là trẻ thường tự thích nghi. Một em có thể tự chọn ngồi gần bảng hơn, hỏi bạn bên cạnh chữ trên
bảng, nhớ bài theo lời giảng thay vì đọc chữ, hoặc dựa vào thói quen hằng ngày để che lấp việc nhìn mờ. Đến
khi giáo viên phản ánh trẻ chép bài chậm, chép sai hoặc không theo kịp bài giảng, tình trạng cận thị có thể
đã tồn tại một thời gian.
Với trẻ em, “không than phiền” không đồng nghĩa với “không có vấn đề”. Cha mẹ nên quan sát hành vi nhìn xa,
hỏi thêm giáo viên và đưa trẻ khám mắt khi có dấu hiệu nghi ngờ.
18 dấu hiệu cận thị trẻ em thường gặp cha mẹ nên biết
Dưới đây là các dấu hiệu cận thị trẻ em thường gặp trong sinh hoạt và học tập. Một dấu hiệu
đơn lẻ chưa đủ để chẩn đoán, nhưng nếu xuất hiện lặp lại hoặc phối hợp nhiều dấu hiệu, cha mẹ nên cho trẻ
khám mắt sớm.
1. Nheo mắt khi nhìn xa
Đây là một trong những dấu hiệu dễ nhận ra nhất. Khi trẻ nheo mắt, khe mi hẹp lại, giúp giảm phần nào
vòng mờ và làm hình ảnh có vẻ rõ hơn. Nếu trẻ thường xuyên nheo mắt khi nhìn bảng, xem tivi, nhìn người
từ xa hoặc đọc bảng hiệu, cần nghĩ đến khả năng có tật khúc xạ.
2. Ngồi sát tivi hoặc màn hình
Trẻ cận thị thường có xu hướng rút ngắn khoảng cách để nhìn rõ hơn. Nếu trẻ cứ tiến gần tivi, ngồi sát
màn hình máy tính hoặc cầm điện thoại quá gần mặt dù đã được nhắc nhiều lần, đừng chỉ xem đây là thói
quen xấu. Đây có thể là một dấu hiệu cận thị trẻ em rất điển hình.
3. Cúi rất gần khi đọc sách hoặc viết bài
Một số trẻ đưa sách, vở hoặc truyện tranh sát mặt để nhìn rõ hơn. Tư thế này có thể do thói quen, nhưng
nếu kéo dài và đi kèm nhìn xa kém, nheo mắt hoặc than mỏi mắt, cha mẹ nên cho trẻ kiểm tra khúc xạ.
4. Than nhìn bảng mờ
Đây là dấu hiệu rất có giá trị. Nếu trẻ nói “con không thấy chữ trên bảng”, “ngồi cuối lớp con không nhìn
rõ”, hoặc “con phải chờ bạn đọc mới chép được”, phụ huynh nên đưa trẻ đi khám mắt. Không nên chờ đến khi
trẻ hoàn toàn không nhìn thấy bảng mới kiểm tra.
5. Xin ngồi bàn đầu hoặc tự đổi chỗ ngồi
Nhiều trẻ không nói rõ là mình nhìn mờ, nhưng lại xin giáo viên cho ngồi gần bảng. Nếu việc này xảy ra
thường xuyên, đặc biệt ở trẻ trước đó học bình thường, đây là dấu hiệu nên được xem xét nghiêm túc.
6. Chép bài sai, bỏ sót chữ hoặc chép chậm
Cận thị không làm trẻ kém thông minh, nhưng làm trẻ tiếp nhận thông tin trên bảng kém hiệu quả. Trẻ có
thể chép thiếu dấu, sai số, nhầm chữ, bỏ sót dòng hoặc mất thời gian nhìn đi nhìn lại. Nếu kết quả học
tập giảm không rõ nguyên nhân, kiểm tra mắt là bước không nên bỏ qua.
7. Nhìn gần tốt nhưng nhìn xa kém
Đây là mô tả khá đặc trưng. Trẻ vẫn đọc sách, chơi đồ chơi hoặc dùng máy tính bảng được, nhưng không nhận
ra người quen từ xa, không thấy chữ trên bảng hoặc phải tiến gần mới nhìn được vật ở xa. Sự khác biệt này
là gợi ý mạnh cho cận thị.
8. Hay dụi mắt
Dụi mắt không phải dấu hiệu riêng của cận thị. Trẻ có thể dụi mắt do dị ứng, khô mắt, viêm kết mạc hoặc
mỏi mắt. Tuy nhiên, nếu trẻ vừa dụi mắt nhiều vừa có biểu hiện nhìn xa kém, đây vẫn là một dấu hiệu cần
được khám.
9. Kêu đau đầu hoặc mỏi mắt sau giờ học
Một số trẻ bị cận thị chưa chỉnh kính sẽ phải cố gắng nhìn bảng trong thời gian dài, dẫn đến mỏi mắt,
nhức đầu hoặc giảm tập trung. Dù đau đầu có nhiều nguyên nhân, nếu đi kèm nheo mắt, ngồi gần màn hình
hoặc nhìn bảng khó, nên kiểm tra thị lực.
10. Nghiêng đầu, nghiêng người hoặc nhắm một mắt để nhìn
Trẻ có thể tự tìm một tư thế giúp hình ảnh dễ nhìn hơn. Dấu hiệu này không chỉ gặp ở cận thị, mà còn có
thể liên quan loạn thị, lệch khúc xạ giữa hai mắt, lé hoặc vấn đề phối hợp hai mắt. Đây là lý do nên khám
chuyên khoa thay vì tự đoán.
11. Ít hứng thú với hoạt động cần nhìn xa
Trẻ nhìn xa kém có thể ngại chơi các trò cần quan sát từ xa, không thích đọc chữ trên bảng, ít phản ứng
với vật ở xa hoặc né tránh một số hoạt động ngoài trời. Dấu hiệu này gián tiếp nhưng rất đáng chú ý nếu
xảy ra cùng các biểu hiện khác.
12. Không nhận ra người quen hoặc vật quen ở xa
Nếu trẻ không nhận ra người nhà ở đầu hẻm, không thấy biển hiệu ở khoảng cách mà người khác vẫn thấy,
hoặc phải đến rất gần mới biết đó là ai, cha mẹ nên nghĩ đến khả năng trẻ đang nhìn xa không rõ.
13. Thường xuyên hỏi lại chữ trên bảng
Một số trẻ không trực tiếp than nhìn mờ, nhưng liên tục hỏi bạn bên cạnh, hỏi giáo viên hoặc về nhà nói
rằng “hôm nay con không kịp chép”. Đây có thể là dấu hiệu cận thị trẻ em đã ảnh hưởng đến học tập.
14. Kết quả sàng lọc thị lực ở trường không đạt
Sàng lọc thị lực học đường không thay thế khám mắt đầy đủ, nhưng là tín hiệu quan trọng. Nếu trẻ không đạt
sàng lọc, cha mẹ không nên chờ “xem thêm vài tháng” mà nên cho trẻ kiểm tra chuyên sâu hơn.
15. Đã đeo kính nhưng vẫn than nhìn không rõ
Trẻ đã có kính vẫn có thể tăng độ, đeo kính không đúng số, kính bị trầy, gọng lệch, tròng không phù hợp
hoặc có thêm loạn thị. Nếu trẻ đeo kính nhưng vẫn nheo mắt, nhìn bảng mờ hoặc học khó, cần kiểm tra lại.
16. Hay tháo kính vì khó chịu
Nếu trẻ mới đeo kính và than chóng mặt nhẹ trong vài ngày đầu, có thể cần thời gian thích nghi. Nhưng nếu
trẻ liên tục tháo kính, không chịu đeo, nhìn vẫn không rõ hoặc than nhức mắt, nên kiểm tra lại số kính,
tâm kính, gọng kính và cách trẻ sử dụng.
17. Học sa sút dù trước đó tiếp thu tốt
Một thay đổi trong học tập không nên quy ngay cho lười học. Nếu trẻ học sa sút ở các môn cần nhìn bảng,
chép sai nhiều hơn, hay mất tập trung trong lớp, kiểm tra mắt là một bước đơn giản nhưng có giá trị.
18. Trẻ không than gì nhưng cha mẹ thấy hành vi bất thường
Đây là tình huống rất phổ biến. Trẻ không phải lúc nào cũng biết mình nhìn mờ. Vì vậy, quan sát của cha mẹ
và nhận xét của giáo viên có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm dấu hiệu cận thị trẻ em.
Dấu hiệu nào gợi ý cận thị mạnh hơn?
Không phải mọi biểu hiện đều có giá trị như nhau. Một số dấu hiệu gợi ý trực tiếp đến giảm thị lực nhìn xa,
trong khi một số dấu hiệu chỉ là biểu hiện đi kèm. Bảng dưới đây giúp cha mẹ dễ phân loại hơn:
| Dấu hiệu | Mức độ gợi ý cận thị | Cách hiểu thực tế |
|---|---|---|
| Nheo mắt khi nhìn xa | Cao | Rất thường gặp khi trẻ cố làm hình ảnh xa rõ hơn. |
| Ngồi sát tivi, cầm màn hình gần | Cao | Đặc biệt có ý nghĩa nếu xảy ra lặp lại dù đã được nhắc. |
| Than nhìn bảng mờ | Rất cao | Gợi ý trực tiếp tình trạng nhìn xa kém. |
| Chép bài sai, xin ngồi bàn đầu | Cao | Thường liên quan đến khó nhìn chữ ở xa trong lớp học. |
| Dụi mắt | Trung bình | Có thể do nhiều nguyên nhân khác như dị ứng hoặc khô mắt. |
| Đau đầu, mỏi mắt | Trung bình | Cần xem cùng các dấu hiệu nhìn xa kém. |
| Học sa sút, giảm tập trung | Gián tiếp | Nên hỏi thêm giáo viên và kiểm tra thị lực nếu nghi ngờ. |
Dấu hiệu cận thị trẻ em theo từng độ tuổi
Trẻ mầm non
Ở tuổi mầm non, trẻ thường chưa mô tả tốt cảm giác nhìn mờ. Cha mẹ có thể thấy trẻ dí sát mặt vào sách
tranh, xem tivi rất gần, không phản ứng tốt với vật ở xa hoặc hay nghiêng đầu khi nhìn. Tuy nhiên, nếu
trẻ có lé, đồng tử trắng, mắt rung, sợ ánh sáng rõ hoặc một mắt có vẻ khác thường, cần đi khám sớm vì
đó không phải dấu hiệu cận thị đơn thuần.
Trẻ tiểu học
Đây là nhóm tuổi cận thị học đường thường được phát hiện nhiều. Dấu hiệu nổi bật là nhìn bảng kém, xin
ngồi bàn đầu, chép bài sai, nheo mắt, ngồi sát màn hình, cúi gần khi viết hoặc than mỏi mắt sau giờ học.
Trao đổi với giáo viên rất quan trọng vì giáo viên thường phát hiện sớm thay đổi trong lớp.
Trẻ trung học cơ sở
Trẻ lớn hơn có thể nói rõ “con nhìn xa mờ”, nhưng cũng có trẻ ngại nói vì sợ phải đeo kính. Nếu trẻ thường
đổi chỗ ngồi, chụp bảng bằng điện thoại để xem lại, chép bài chậm hoặc phải hỏi bạn chữ trên bảng, cha mẹ
nên cho trẻ khám mắt.
Tuổi thiếu niên
Ở tuổi này, cận thị có thể tiếp tục tiến triển, nhất là khi trẻ học gần nhiều, dùng màn hình nhiều và ít
hoạt động ngoài trời. Nếu đã đeo kính, trẻ vẫn cần tái khám định kỳ để kiểm tra số kính, thị lực và nguy
cơ tăng độ.
Yếu tố nguy cơ khiến trẻ dễ bị cận thị hoặc tăng độ nhanh
Khi đánh giá dấu hiệu cận thị trẻ em, cha mẹ cũng nên nhìn vào bối cảnh nguy cơ. Một trẻ có
nhiều yếu tố nguy cơ nên được theo dõi sát hơn, ngay cả khi biểu hiện ban đầu chưa quá rõ.
1. Cha mẹ bị cận thị
Tiền sử gia đình là yếu tố quan trọng. Nếu một hoặc cả hai phụ huynh bị cận thị, trẻ có nguy cơ cao hơn.
Điều này không có nghĩa trẻ chắc chắn sẽ cận, nhưng gia đình nên chú ý hơn đến thói quen nhìn gần, thời gian
ngoài trời và khám mắt định kỳ.
2. Cận thị khởi phát sớm
Trẻ bắt đầu cận càng sớm thì thời gian tiến triển còn lại càng dài. Một trẻ cận từ lớp 1 hoặc lớp 2 cần được
theo dõi khác với trẻ mới cận nhẹ ở tuổi lớn hơn. Đây là lý do việc phát hiện sớm không chỉ để đeo kính, mà
còn để đánh giá nguy cơ cận thị nặng về sau.
3. Ít hoạt động ngoài trời
Nhiều hướng dẫn hiện nay khuyến khích trẻ tăng thời gian hoạt động ngoài trời. Ánh sáng tự nhiên và lối sống
vận động ngoài trời được xem là một phần quan trọng trong chiến lược giảm nguy cơ khởi phát cận thị. Với trẻ
đã cận, hoạt động ngoài trời vẫn có lợi cho sức khỏe tổng thể và nên được duy trì đều đặn.
4. Học gần kéo dài và dùng màn hình nhiều
Đọc sách, viết bài, học thêm, dùng điện thoại, máy tính bảng hoặc máy tính trong thời gian dài đều làm mắt
phải làm việc ở khoảng cách gần. Thực hành hợp lý là giữ khoảng cách đọc phù hợp, nghỉ xen kẽ, không học
trong môi trường thiếu sáng và tránh dùng màn hình liên tục quá lâu.
Cha mẹ không nên chỉ hỏi “trẻ có cận chưa?”, mà nên hỏi thêm: trẻ cận từ lúc mấy tuổi, tăng độ nhanh không,
trục nhãn cầu có tăng không, thói quen sinh hoạt ra sao và kế hoạch theo dõi tiếp theo là gì.
Khi nào nên đưa trẻ đi khám mắt?
Câu trả lời thực tế là: nên khám ngay khi có nghi ngờ. Cha mẹ không cần chờ đến khi trẻ không
nhìn thấy bảng hoặc điểm học giảm rõ mới đưa đi khám. Những biểu hiện nhỏ nhưng lặp lại nhiều lần đã đủ để
kiểm tra thị lực và khúc xạ.
Nên khám nếu trẻ có các dấu hiệu sau
- Nheo mắt khi nhìn xa.
- Ngồi sát tivi hoặc cầm màn hình quá gần.
- Than nhìn bảng mờ, chép bài sai, chép chậm.
- Xin ngồi bàn đầu hoặc không thích ngồi xa bảng.
- Hay dụi mắt, mỏi mắt, đau đầu sau giờ học.
- Đã đeo kính nhưng gần đây nhìn không rõ.
- Không đạt sàng lọc thị lực ở trường.
Nên khám sớm hơn nếu trẻ có nguy cơ cao
- Cha hoặc mẹ bị cận thị, đặc biệt cả hai cùng cận.
- Trẻ học gần nhiều, dùng màn hình nhiều.
- Trẻ ít vận động ngoài trời.
- Trẻ từng được báo thị lực thấp ở trường.
- Trẻ có tiền sử tăng độ nhanh.
- Trẻ đã dùng kính nhưng không tái khám định kỳ.
Tại Bến Tre, phụ huynh có thể cho trẻ khám mắt khi có dấu hiệu nghi ngờ, không nên tự mua kính
sẵn hoặc dùng kính của người lớn để thử. Đặc biệt với trẻ nhỏ, khả năng điều tiết mạnh có thể làm kết quả đo
không ổn định nếu quy trình khám không phù hợp.
Nếu cần kiểm tra số kính, phụ huynh có thể tham khảo dịch vụ
đo khúc xạ tại Bến Tre
tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh. Nếu trẻ đã có chỉ định đeo kính, khâu
cắt kính cận
cũng cần được thực hiện cẩn thận, đúng số, đúng tâm kính và phù hợp khuôn mặt trẻ.
Khám và đo khúc xạ cho trẻ nên gồm những gì?
Việc chẩn đoán cận thị ở trẻ em không nên chỉ dựa vào một lần đo máy hoặc một bài kiểm tra thị lực đơn giản.
Trẻ em có khả năng điều tiết mạnh, dễ làm sai lệch kết quả nếu không được đánh giá đúng. Một quy trình khám
hợp lý thường gồm nhiều bước.
1. Hỏi bệnh và khai thác dấu hiệu
Bác sĩ hoặc nhân viên chuyên môn sẽ hỏi trẻ nhìn mờ khi nào, nhìn xa hay nhìn gần khó hơn, có nheo mắt,
đau đầu, dụi mắt, chép bài sai hay không. Thông tin từ cha mẹ và giáo viên rất quan trọng, nhất là với trẻ
nhỏ chưa mô tả tốt triệu chứng.
2. Đo thị lực từng mắt
Trẻ cần được kiểm tra thị lực từng mắt, không chỉ nhìn bằng hai mắt cùng lúc. Có trường hợp một mắt nhìn
kém hơn nhưng trẻ vẫn sinh hoạt bình thường nhờ mắt còn lại bù trừ. Nếu không đo từng mắt, có thể bỏ sót
lệch khúc xạ hoặc nhược thị.
3. Đo khúc xạ khách quan và chủ quan
Máy đo khúc xạ cho dữ liệu ban đầu, nhưng không nên xem là kết quả cuối cùng. Trẻ cần được thử kính, tinh
chỉnh số kính theo thị lực, cảm giác nhìn và khả năng hợp tác. Với trẻ em, đặc biệt trẻ nhỏ hoặc nghi ngờ
co quắp điều tiết, bác sĩ có thể chỉ định khúc xạ liệt điều tiết.
4. Khám mắt để loại trừ bệnh lý khác
Không phải mọi trường hợp nhìn mờ đều là cận thị đơn thuần. Cần kiểm tra tình trạng mi, kết mạc, giác mạc,
thủy tinh thể, lé, vận nhãn, đáy mắt hoặc các dấu hiệu bất thường khác khi cần. Đây là điểm khác biệt giữa
khám mắt đúng nghĩa và chỉ đo kính nhanh.
5. Đánh giá nguy cơ tiến triển cận thị
Với trẻ đã cận, bác sĩ cần xem tuổi khởi phát, độ cận hiện tại, tốc độ tăng độ, tiền sử gia đình, thói quen
sinh hoạt và điều kiện theo dõi. Nếu có thiết bị phù hợp, đo chiều dài trục nhãn cầu giúp theo dõi tiến
triển cận thị khách quan hơn.
Vì sao không nên tự mua kính cho trẻ?
Tự mua kính theo cảm tính có thể khiến trẻ đeo kính sai số, sai tâm, không phù hợp khoảng cách đồng tử hoặc
bỏ sót loạn thị, lệch khúc xạ, nhược thị và bệnh lý mắt. Với trẻ em, một cặp kính không chỉ cần “nhìn rõ”
trong vài phút thử, mà còn phải phù hợp cho học tập, sinh hoạt và theo dõi lâu dài.
Làm gì sau khi phát hiện trẻ bị cận thị?
Khi trẻ đã được chẩn đoán cận thị, hướng xử trí không nên dừng ở câu “đeo kính là xong”. Với trẻ em, nhất là
trẻ cận sớm hoặc có dấu hiệu tăng độ, cần có kế hoạch theo dõi rõ ràng. Mục tiêu là giúp trẻ nhìn rõ để học
tập, đồng thời đánh giá nguy cơ tiến triển và tư vấn biện pháp phù hợp.
1. Đeo kính đúng số và đúng cách
Kính đúng số giúp trẻ nhìn rõ bảng, giảm nheo mắt, giảm gắng sức thị giác và học tập thoải mái hơn. Tuy nhiên,
kính cần được làm đúng thông số, đúng tâm, gọng vừa khuôn mặt và phù hợp thói quen sử dụng. Với trẻ nhỏ, gọng
quá rộng, trượt xuống mũi hoặc lệch tâm có thể làm trẻ khó chịu và không muốn đeo.
2. Tái khám định kỳ
Trẻ cận thị cần được theo dõi định kỳ để biết số kính có thay đổi không. Theo AAPOS, đa số trẻ cận thị nên
được khám mắt hằng năm; nếu đang dùng phương pháp làm chậm tiến triển cận thị, trẻ có thể cần theo dõi thường
xuyên hơn tùy chỉ định. Tần suất tái khám thực tế nên dựa trên tuổi, tốc độ tăng độ và nguy cơ của từng trẻ.
3. Điều chỉnh thói quen học tập và sinh hoạt
Cha mẹ nên giúp trẻ giữ khoảng cách đọc viết hợp lý, không nằm đọc sách, không dùng điện thoại quá sát mặt,
tránh học trong ánh sáng kém, nghỉ mắt xen kẽ khi học gần và tăng hoạt động ngoài trời. Quy tắc 20-20-20 có
thể áp dụng khi trẻ học với màn hình: sau khoảng 20 phút nhìn gần, cho mắt nghỉ bằng cách nhìn xa trong khoảng
20 giây.
4. Cân nhắc kiểm soát cận thị nếu phù hợp
Một số trẻ có nguy cơ tăng độ nhanh có thể được tư vấn các lựa chọn kiểm soát cận thị như kính gọng thiết kế
kiểm soát cận thị, Ortho-K, kính áp tròng mềm đa tiêu hoặc thuốc nhỏ atropine nồng độ thấp theo chỉ định.
Không có một phương pháp duy nhất phù hợp cho mọi trẻ. Quyết định cần dựa trên tuổi, độ cận, tốc độ tăng độ,
khả năng hợp tác, tình trạng bề mặt nhãn cầu, điều kiện vệ sinh, chi phí và mong muốn của gia đình.
Hướng đi đúng là: phát hiện dấu hiệu → khám mắt đầy đủ → xác định đúng tật khúc xạ → đánh giá nguy cơ tăng độ
→ chọn kính và kế hoạch theo dõi phù hợp cho từng trẻ.
Cha mẹ có thể làm gì tại nhà trước khi đưa trẻ đi khám?
Cha mẹ không thể tự xác định chính xác trẻ cận bao nhiêu độ tại nhà, nhưng có thể chuẩn bị thông tin rất hữu ích
cho bác sĩ. Việc quan sát có hệ thống giúp buổi khám hiệu quả hơn và tránh bỏ sót các chi tiết quan trọng.
Ghi lại các biểu hiện cụ thể
Hãy ghi lại trẻ nheo mắt khi nào, ngồi gần màn hình ở khoảng cách nào, có nhìn bảng khó không, có đau đầu
sau giờ học không, có phải chỉ mờ khi nhìn xa hay cả khi nhìn gần. Nếu trẻ đã đeo kính, hãy ghi thời điểm
bắt đầu thấy kính không còn rõ.
Hỏi thêm giáo viên
Giáo viên có thể nhận thấy trẻ chép bài chậm, hay hỏi lại chữ, xin đổi chỗ ngồi, không nhìn rõ trình chiếu
hoặc mất tập trung khi phải nhìn bảng. Những thông tin này rất có giá trị khi đánh giá dấu hiệu cận thị trẻ em.
Kiểm tra thói quen học gần
Cha mẹ nên quan sát khoảng cách đọc sách, tư thế ngồi, ánh sáng bàn học, thời lượng dùng màn hình và thời
gian ngoài trời mỗi ngày. Đây không phải là cách chẩn đoán, nhưng giúp xây dựng kế hoạch sinh hoạt tốt hơn.
Không tự thử kính tùy tiện
Không nên cho trẻ thử kính của người lớn, mua kính sẵn hoặc dùng đơn kính cũ quá lâu mà không tái khám.
Mắt trẻ đang phát triển, số kính và nhu cầu theo dõi có thể thay đổi theo thời gian.
Dấu hiệu không nên nghĩ đơn thuần là cận thị
Khi tìm hiểu dấu hiệu cận thị trẻ em, cha mẹ rất dễ gom mọi biểu hiện nhìn kém vào một nhóm.
Tuy nhiên, có những dấu hiệu cảnh báo cần đi khám sớm vì có thể liên quan đến bệnh lý khác, không nên tự cho
là cận thị thông thường.
- Đồng tử trắng hoặc ánh trắng trong ảnh chụp: cần khám sớm để loại trừ các bệnh lý nghiêm trọng.
- Lé mới xuất hiện: không nên xem là do cận thị đơn thuần, đặc biệt ở trẻ nhỏ.
- Đau mắt, đỏ mắt, sợ ánh sáng rõ: nhất là khi kéo dài hoặc kèm giảm thị lực.
- Giảm thị lực nhanh ở một mắt: cần đánh giá kỹ vì có thể không phải cận thị hai mắt thông thường.
- Mắt rung, mắt có hình dạng bất thường: nên khám chuyên khoa mắt sớm.
- Nhức đầu dữ dội, nôn ói, nhìn đôi: không nên trì hoãn khám.
Nói ngắn gọn: nếu biểu hiện không giống kiểu “nhìn xa mờ nhưng nhìn gần còn tương đối ổn”, cha mẹ không nên tự
quy kết là cận thị. Khám mắt sẽ giúp phân biệt tật khúc xạ với các bệnh lý khác.
Những sai lầm thường gặp khi cha mẹ thấy dấu hiệu cận thị trẻ em
Sai lầm 1: “Con vẫn đọc sách được nên chắc không cận”
Cận thị chủ yếu ảnh hưởng nhìn xa. Trẻ vẫn có thể đọc gần tốt, nhưng lại nhìn bảng mờ. Vì vậy, không thể
dùng khả năng đọc sách gần để loại trừ cận thị.
Sai lầm 2: “Đợi vài tháng xem có tự hết không”
Nếu trẻ thật sự cận thị, tình trạng này thường không tự hết. Trì hoãn chỉ khiến trẻ tiếp tục nhìn mờ và
có thể bỏ lỡ thời điểm theo dõi tốt hơn.
Sai lầm 3: “Cắt kính ở đâu cũng giống nhau”
Với trẻ em, kính cần đúng số, đúng tâm, gọng vừa mặt và được tư vấn theo nhu cầu học tập. Một cặp kính
không phù hợp có thể làm trẻ khó chịu, không muốn đeo hoặc vẫn nhìn không rõ.
Sai lầm 4: “Đã đeo kính rồi thì không cần theo dõi”
Mắt trẻ vẫn đang phát triển. Nếu không tái khám, cha mẹ khó biết trẻ có tăng độ hay không, kính cũ còn phù
hợp không, hoặc có cần tư vấn kiểm soát cận thị hay không.
Sai lầm 5: “Đau đầu chắc do học nhiều”
Học nhiều có thể gây mệt, nhưng nếu đau đầu đi kèm nhìn bảng mờ, nheo mắt hoặc ngồi gần màn hình, nên kiểm
tra mắt thay vì chỉ nhắc trẻ nghỉ ngơi.
Khám dấu hiệu cận thị trẻ em tại Bến Tre
Tại Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre, trẻ có dấu hiệu
nghi ngờ cận thị được kiểm tra theo hướng kết hợp giữa hỏi bệnh, đo thị lực, đo khúc xạ, thử kính và khám mắt
khi cần. Mục tiêu không chỉ là xác định trẻ có cận hay không, mà còn đánh giá trẻ đang cần kính gì, có nguy cơ
tăng độ không và nên theo dõi như thế nào.
Với các trường hợp đã có chỉ định đeo kính, phòng khám hỗ trợ tư vấn tròng kính, chọn gọng phù hợp khuôn mặt
trẻ, mài lắp kính và kiểm tra kính trước khi giao. Phụ huynh có thể xem thêm dịch vụ
cắt kính cận tại Bến Tre
và dịch vụ
đo khúc xạ tại Bến Tre
để hiểu rõ hơn quy trình.
Đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu nhìn xa bất thường
Nếu trẻ nheo mắt, ngồi gần màn hình, nhìn bảng mờ, chép bài sai hoặc đã đeo kính nhưng vẫn nhìn không rõ,
phụ huynh nên cho trẻ kiểm tra mắt sớm. Phát hiện sớm giúp trẻ học tập thoải mái hơn và có kế hoạch theo dõi
cận thị phù hợp.
Câu hỏi thường gặp về dấu hiệu cận thị trẻ em
1. Trẻ nheo mắt có chắc chắn là bị cận thị không?
Không chắc chắn tuyệt đối, nhưng nheo mắt khi nhìn xa là dấu hiệu rất đáng nghi ngờ. Trẻ nên được đo thị lực
và khúc xạ để biết có cận thị, loạn thị hoặc vấn đề thị giác khác hay không.
2. Trẻ ngồi gần tivi có phải luôn là dấu hiệu cận thị?
Không phải luôn luôn. Một số trẻ ngồi gần vì thói quen. Tuy nhiên, nếu trẻ thường xuyên ngồi sát tivi, cầm
điện thoại quá gần và nhìn xa kém, cha mẹ nên cho trẻ khám mắt.
3. Trẻ vẫn đọc sách rõ thì có thể bị cận không?
Có. Cận thị làm mờ vật ở xa nhiều hơn vật ở gần. Vì vậy, trẻ có thể đọc sách gần bình thường nhưng lại không
nhìn rõ bảng hoặc vật ở xa.
4. Khi nào nên cho trẻ đo khúc xạ?
Nên đo khúc xạ khi trẻ có dấu hiệu nhìn xa kém, nheo mắt, ngồi gần màn hình, chép bài sai, đau đầu sau giờ
học, không đạt sàng lọc thị lực hoặc có tiền sử gia đình bị cận thị.
5. Có nên tự mua kính cho trẻ nếu nghi ngờ cận thị?
Không nên. Trẻ cần được khám và đo khúc xạ đúng quy trình. Tự mua kính có thể sai số, sai tâm kính, bỏ sót
loạn thị, lệch khúc xạ, nhược thị hoặc bệnh lý mắt khác.
6. Trẻ đã đeo kính thì bao lâu nên tái khám?
Thông thường trẻ cận thị nên được kiểm tra định kỳ. Nếu trẻ đang tăng độ nhanh hoặc dùng phương pháp kiểm
soát cận thị, lịch tái khám có thể dày hơn theo hướng dẫn của bác sĩ.
7. Dấu hiệu nào cần đi khám sớm, không nên chờ?
Đồng tử trắng, lé mới xuất hiện, đau đỏ mắt kéo dài, sợ ánh sáng rõ, giảm thị lực nhanh một mắt, nhìn đôi,
mắt rung hoặc mắt có hình dạng bất thường là các dấu hiệu cần khám sớm.
8. Tăng thời gian ngoài trời có giúp giảm nguy cơ cận thị không?
Nhiều khuyến nghị hiện nay ủng hộ việc tăng hoạt động ngoài trời cho trẻ. Đây là một phần quan trọng trong
lối sống bảo vệ mắt, bên cạnh việc giảm nhìn gần liên tục, giữ khoảng cách học tập hợp lý và khám mắt định kỳ.
9. Cận thị trẻ em có tự hết khi lớn lên không?
Nếu trẻ đã cận thị thật sự, tình trạng này thường không tự hết. Điều cần làm là chỉnh kính đúng, theo dõi
tiến triển và cân nhắc biện pháp kiểm soát cận thị nếu trẻ phù hợp.
10. Khám cận thị trẻ em ở Bến Tre nên chọn nơi nào?
Phụ huynh nên chọn cơ sở có quy trình khám mắt rõ ràng, đo thị lực từng mắt, đo khúc xạ, thử kính, khám mắt
khi cần và tư vấn theo dõi lâu dài. Tại Bến Tre, phụ huynh có thể đưa trẻ đến Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ
Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh để được kiểm tra và tư vấn.
Kết luận
Dấu hiệu cận thị trẻ em thường xuất hiện âm thầm qua hành vi hằng ngày: nheo mắt khi nhìn xa,
ngồi sát tivi, cầm màn hình quá gần, cúi sát khi đọc sách, nhìn bảng mờ, chép bài sai, xin ngồi bàn đầu hoặc
học dễ mệt. Một số dấu hiệu như dụi mắt, đau đầu, mỏi mắt và giảm tập trung không đặc hiệu, nhưng nếu đi kèm
nhìn xa kém thì rất đáng để kiểm tra mắt.
Cha mẹ không nên chờ đến khi trẻ nhìn mờ rõ rệt mới đi khám. Với trẻ em, phát hiện sớm có ý nghĩa lớn vì mắt
còn đang phát triển và cận thị có thể tiến triển theo thời gian. Khám mắt đúng cách giúp xác định trẻ có cận
không, cận bao nhiêu độ, có loạn thị kèm theo không, kính hiện tại còn phù hợp không và trẻ có cần theo dõi
kiểm soát cận thị hay không.
Nếu gia đình ở Bến Tre và nhận thấy con có dấu hiệu nhìn xa bất thường, hãy cho trẻ kiểm tra
thị lực và khúc xạ sớm. Một buổi khám đúng thời điểm có thể giúp trẻ học tập thoải mái hơn, giảm tình trạng
nheo mắt kéo dài và xây dựng kế hoạch chăm sóc mắt phù hợp trong những năm học tiếp theo.
Thông tin liên hệ
Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre
Địa chỉ: 35C Đại lộ Đồng Khởi, Phú Khương, TP. Bến Tre
Hotline: 079 860 86 86
Fanpage: Phòng khám mắt ThS.BS.CK2 Lữ Bảo Minh – Mắt kính bác sĩ Minh – Bến Tre